საქმე #ბს-766(კ-24) 24 ოქტომბერი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – „მიწის ნაკვეთზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელი კომისია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – ა. ხ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მაისის განჩინება

დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2021 წლის 14 დეკემბერს ა. ხ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - „მიწის ნაკვეთზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელი კომისიის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, ა. ხ-ემ 2020 წლის 29 სექტემბერს განცხადებით და მასზე თანდართული შესაბამისი დოკუმენტაციით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ, ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #...-ს მიმდებარე 3103 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე უფლების სპორადული რეგისტრაცია მოითხოვა. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ 2020 წლის 1 ოქტომბერს წერილობითი შუამდგომლობით მიმართა „მიწის ნაკვეთების უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილებების განმახორციელებელ კომისიას აღნიშნული მიწის ნაკვეთის მოსარჩელის საკუთრებაში გადაცემის დადასტურების შესახებ, თუმცა „მიწის ნაკვეთის საკარმიდამოდ გაცემის დადასტურებაზე უარის თქმის შესახებ“ კომისიის 2021 წლის 1 დეკემბრის #გ-22.14213352 განკარგულებით მას უარი ეთქვა მიწის ნაკვეთის საკარმიდამოდ გაცემის დადასტურებაზე.

მოსარჩელის განმარტებით, კომისიის აღნიშნული გადაწყვეტილება არის უკანონო, დაუსაბუთებელი და არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან. კერძოდ, ა. ხ-ეის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ...ში მდებარე, ამჟამად კი ქ. ბათუმში, ...ს ქ. #...-ს მიმდებარე 3108 კვ.მ მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა ა. ხ-ეის წინაპრის, ა. ხ. ო-ის, შემდგომში კი - ალ. ხ-ეის კერძო საკუთრებას. 1927 წელს აღნიშნული ნაკვეთი მას აჭარის ა.რ. ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტისა და სახალხო დეპუტატთა საბჭოს გადაწყვეტილებით ჩამოერთვა „...ის“ ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნებისა და მისი ჰიდროტექნიკური შენობების ასაშენებლად და მიწის ნაკვეთი გამოყენებულ იქნა ნავთობპროდუქტის გადასაზიდად და დასამუშავებლად.

მოსარჩელის მითითებით, 1991-1992 წლეებში აღნიშნული შენობები დაიშალა და დაკარგა თავისი ფუნქციები, ხოლო მიწის ნაკვეთი დარჩა სახელმწიფო საკუთრებაში და მას დაეუფლა ალ. ხ-ეის შვილი - მ. ხ-ე და მისი შთამომავლები. მიუხედავად იმისა, რომ მიწის ნაკვეთი ჯერ კიდევ სახელმწიფო საკუთრებაში იყო, მ. ხ-ე მას საკუთრებად მიიჩნევდა, რასაც მოწმობს ის ფაქტიც, რომ მან ანდერძიც კი დაწერა მიწის ნაკვეთის განკარგვაზე. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ მემკვიდრეთა შორის მას ერგო 3108 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელსაც ფლობს და ამუშავებს, როგორც სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს, მასზე მოჰყავს ერთწლიანი სასოფლო კულტურები. იმის გამო, რომ ა. ხ-ეს სხვა საცხოვრებელი ადგილი არ გააჩნია და არის სოციალურად დაუცველი, მან აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე ჩადგა ხის სახლი და ცხოვრობს ოჯახთან ერთად.

მოსარჩელე მიუთითებს, რომ 2008 წელს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწების კერძო საკუთრებაში გადაცემის პროცესის დაწყების შემდგომ, მან შეადგინა ნახაზი, რაც განცხადებასთან ერთად წარადგინა ხელვაჩაურის აღიარების კომისიაში, მაგრამ წარდგენილი საბუთები დაიკარგა და დარჩა მხოლოდ მისი ასლები. ამ მიზეზით, დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე მისი საკუთრების უფლების აღიარება ვეღარ მოხერხდა.

მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ იგი დღემდე განაგრძობს მის მიერ აშენებულ სახლში ცხოვრებას, რაშიც ხელი არავის შეუშლია. ბათუმის მუნიციპალიტეტის მერიამ მას წერილობით სახლში ბუნებრივი გაზის შეყვანის ნებაც დართო. ამ სახით ა. ხ-ეს აღნიშნული მიწის ნაკვეთი დაკავებული აქვს 1995 წლიდან, ამუშავებს, ფაქტობრივად ფლობს ნაკვეთს და აქვს ყველა წინაპირობა, რომ ნაკვეთი გადაეცეს საკუთრებაში.

მოსარჩელის მითითებით, მიუხედავად ა. ხ-ეის მოთხოვნის განხილვის ერთ წელზე მეტი ვადით გაჭიანურებისა, კომისიას მოსარჩელის მიერ მითითებული ზემოხსენებული ფაქტობრივი გარემოებები არ შეუსწავლია. ამასთან, მიუხედავად ადმინისტრაციულ წარმოებაში მისი მიწვევის არაერთგზის მოთხოვნისა, გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა მისი მონაწილეობის გარეშე, რითაც, მოსარჩელის მოსაზრებით, შეილახა მისთვის კანონით მინიჭებული უფლებები.

ამდენად, მოსარჩელემ „ა. ხ-ეისთვის მიწის ნაკვეთის საკარმიდამოდ გადაცემის დადასტურებაზე უარის თქმის შესახებ“ „მიწის ნაკვეთზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელი კომისიის 2021 წლის 1 დეკემბრის #გ-22.14213352 განკარგულების ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის ქალაქ ბათუმში, ...ს ქ. #...-ს მიმდებარე 3103.00 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის ა. ხ-ეისთვის საკარმიდამოდ გაცემის დადასტურების შესახებ ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება მოითხოვა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით ა. ხ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი „მიწის ნაკვეთის საკარმიდამოდ გადაცემის დადასტურებაზე უარის თქმის შესახებ“ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილებების განმახორციელებელი კომისიის 2021 წლის 1 დეკემბრის #გ-22.14213352 განკარგულება; მოპასუხეს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, ქალაქ ბათუმში, ...ს ქუჩის #...-ს მიმდებარედ არსებულ 3108.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საკარმიდამოდ გაცემის დადასტურებასთან დაკავშირებით ა. ხ-ეის განცხადებაზე შესაბამისი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის (გადაწყვეტილების) გამოცემა დაევალა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა „მიწის ნაკვეთზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელმა კომისიამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მაისის განჩინებით „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელი კომისიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, კერძოდ, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულად გამოიკვლია დავასთან დაკავშირებული ყველა ფაქტობრივი გარემოება, ასევე, სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორად შეაფასა ისინი. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არის დასაბუთებული და იძლევა მკაფიო შესაძლებლობას, მონაწილე მხარეებმა გაიგონ, თუ რატომ დაუჭირა მხარი სასამართლომ მოსარჩელის პოზიციას ნაწილობრივ და რატომ არ გაიზიარა მოპასუხის შესაგებელი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დამტკიცებულად მიიჩნია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კომისია ფუნქციონირებს ადგილობრივ თვითმმართველობაში და იგი ახორციელებს „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებულ უფლებამოსილებებს. მისი სახელწოდებაც სწორედ ფუნქციებიდან გამომდინარეობს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტი განმარტავს საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის დეფინიციას და მას ასეთად განიხილავს: − 1. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს, რომელიც, უფლების დამდგენი დოკუმენტის შესაბამისად, გაცემულია საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად, მასზე განთავსებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული), სამეურნეო ნაგებობით ან/და დამხმარე ნაგებობით ან მის გარეშე; 2. მიწის ნაკვეთს, რომელზედაც უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ იძებნება (არ გაცემულა ან დაკარგულია), ამასთანავე, მუნიციპალიტეტის მიერ გაცემული ცნობით დასტურდება, რომ ეს მიწის ნაკვეთი გაცემულია საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად და მისი ფართობი ბარში არ აღემატება 1.25 ჰა-ს, ხოლო „მაღალმთიანი რეგიონების განვითარების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად განსაზღვრულ მაღალმთიან დასახლებაში − 5 ჰა-ს.

სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, მიუთითა, რომ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლი ადგენს მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის წესს. ამ მუხლის მე-9 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ თუ 1992−2007 წლების საარქივო ჩანაწერებით დგინდება მხოლოდ კომლის შემადგენლობა და მათში მიწაზე ქონებრივი მდგომარეობა მითითებული არ არის, ან საარქივო ჩანაწერებით კომლზე აღრიცხულია მხოლოდ საცხოვრებელი სახლი და მიწაზე შესაბამისი უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ იძებნება, კომლის მიერ 2007 წლის 20 სექტემბრამდე ფაქტობრივად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე (ჯამში არაუმეტეს 0.75 ჰა-სა) საკუთრების უფლება რეგისტრირდება მუნიციპალიტეტის მიერ კომლის წევრთა მიერ აღნიშნული მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი ფლობის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დადასტურების შემთხვევაში.

სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ...ის სადაბო საკრებულოს 2001-2006 წლების საკომლო წიგნებში ა. ნ.-ის ძე ხ-ე, როგორც კომლის უფროსი ან/და კომლის წევრი, არ ირიცხება. იგი ასევე არ ფიქსირდება 2005-2007 წლებში ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში მიწის გადამხდელთა სიებში. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ა. ხ-ეის მიმართ კანონის მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტის მოქმედება ვერ გავრცელდებოდა, რამდენადაც იგი არ აკმაყოფილებდა მითითებული ნორმის უმთავრეს პირობას - 1992−2007 წლების საარქივო ჩანაწერებით არ დგინდებოდა მისი კომლის არსებობა და ამ კომლის შემადგენლობა. აქედან გამომდინარე, კანონის მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტის საფუძველზე, მართლზომიერი მფლობელობის საფუძვლით რეგისტრაციის განსახორციელებლად მის მიმართ კომისია ვერ გასცემდა კომლის წევრთა მიერ მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი ფლობის შესახებ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასებინა, თუ რამდენად შეასრულა „კომისიამ“ თავისი მეორე ფუნქცია კანონის მე-3 მუხლის „თ“ პუნქტიდან გამომდინარე. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მითითებული საკითხის გასარკვევად უნდა დადგენილიყო, არსებობდა თუ არა საფუძველი იმისა, რომ „კომისიას“ დაედასტურებინა მიწის ნაკვეთის საკარმიდამო დანიშნულებით გაცემის ფაქტი და გაეცა ასეთზე შესაბამისი ცნობა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, იმისათვის, რათა მიწის ნაკვეთი განხილულ იქნეს საკარმიდამოდ, იგი უნდა აკმაყოფილებდეს ერთ-ერთ შემდეგ მოთხოვნას: 1) უნდა იყოს სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელიც, უფლების დამდგენი დოკუმენტის შესაბამისად, გაცემულია საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად, მასზე განთავსებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული), სამეურნეო ნაგებობით ან/და დამხმარე ნაგებობით ან მის გარეშე; 2) უნდა იყოს მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ იძებნება (არ გაცემულა ან დაკარგულია), ამასთანავე, მუნიციპალიტეტის მიერ გაცემული ცნობით დასტურდება, რომ ეს მიწის ნაკვეთი გაცემულია საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად და მისი ფართობი ბარში არ აღემატება 1.25 ჰა-ს, ხოლო „მაღალმთიანი რეგიონების განვითარების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად განსაზღვრულ მაღალმთიან დასახლებაში − 5 ჰა-ს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ა. ხ-ეს არ ჰქონდა მიწის ნაკვეთის გადაცემის შესახებ რაიმე უფლებადამდგენი დოკუმენტი, რაც გამორიცხავდა კანონის მე-3 მუხლის „თ“ პუნქტის პირველი წინადადების შემადგენლობას. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ კანონის მე-3 მუხლის „თ“ პუნქტის მე-2 წინადადება წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ მის დაინტერესებაში მყოფ სარეგისტრაციო მიწის ნაკვეთზე კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზების (საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში აღრიცხვის) სამართლებრივ საფუძველს. სწორედ ამ მიზნით სჭირდება მას ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსთან არსებული სპეციალური კომისიის მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით (ცნობით) დადასტურება იმ ფაქტისა, რომ მისი ნაკვეთი საკარმიდამო დანიშნულებით გაიცა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კომისიის მხრიდან საკითხის გადასაწყვეტად საჭირო იყო დამატებით ფაქტობრივი გარემოებების შესწავლა.

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ა. ხ-ეის განცხადება „კომისიას“ არ განუხილავს კანონით დადგენილი წესით - არ გამოუკვლევია ყველა ის გარემოება, რაც საქმისათვის მნიშვნელოვანი იყო. წარმოდგენილი მასალები ადასტურებდა ჩატარებული ადმინისტრაციული წარმოების ფორმალურ ხასიათს, რაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60¹ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების საფუძველზე, გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა. ამასთან, იმის გამო, რომ სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 97-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ ადმინისტრაციული ორგანო მის კომპეტენციაში შემავალი საკითხის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს არა მხოლოდ კანონიერების პრინციპს, არამედ, მან ასევე უნდა იხელმძღვანელოს მიზანშეწონილობის კრიტერიუმებითაც. მიზანშეწონილობა კი გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოს შესაძლებლობას, საჯარო ინტერესების გათვალისწინებით ოპტიმალურად გადაწყვიტოს სადავო საკითხი და განახორციელოს შესაბამისი მმართველობითი ღონისძიება. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლზე მითითებით, სადავო საკითხის გადასაწყვეტად საქმის ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაბრუნება.

სააპელაციო პალატამ, ასევე, მიუთითა „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზანზე, ასევე, კანონის მე-3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, 4¹ მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტზე, მე-14 მუხლის პირველ პუნქტზე, მე-7 მუხლის მე-12 პუნქტზე და აღნიშნა, რომ 2007 წლის მდგომარეობით სადავო მიწაზე საცხოვრებელი სახლის არსებობის დაუდასტურებლობა კომისიის მიერ ცნობის გაცემაზე უარის საკმარის საფუძვლად ვერ ჩაითვლებოდა (თუმცა არც ეს ფაქტი დადგენილა სარწმუნოდ კომისიის მიერ სადავო აქტის გამოცემისას), რამდენადაც, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი დაუფლება, მისი ფლობა და სარგებლობა მხოლოდ მიწაზე საცხოვრებელი სახლის ან/და სხვა დანიშნულების შენობა-ნაგებობის განთავსებაში არ გამოიხატება. შესაბამისად, აქცენტის მხოლოდ შენობის განთავსებაზე გადატანა სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია, განსაკუთრებით იმ პირობებში, რომ სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესის გათვალისწინებით, მიწაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მიზნით კანონმდებლობაში განხორციელებული ბოლო ცვლილებების მიხედვით, ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ მიწაზე საკუთრების რეგისტრაციისთვის მასზე შენობა-ნაგებობის არსებობა (არც საკუთრების მომიჯნავეობა) აღარ არის სავალდებულო მოთხოვნა.

სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ თუკი კომისია კანონის მე-3 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის მეორე წინადადებიდან გამომდინარე დაასკვნის, რომ არ არსებობს შესაბამისი ცნობის გაცემის საფუძველი, საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის გათვალისწინებით, მოპასუხემ უნდა შეაფასოს, ხომ არ იდგა დღის წესრიგში, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-80 მუხლზე დაყრდნობით, განცხადების მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული საკუთრების აღიარების კომისიისთვის გადაგზავნის საჭიროება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა „მიწის ნაკვეთზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელმა კომისიამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი მიუთითებს გასაჩივრებულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში ასახულ გარემოებებზე და აღნიშნავს, რომ კომისიისათვის გაურკვეველია, რა ფაქტობრივი გარემოებაა დამატებით გამოსაკვლევი არსებული კანონმდებლობის ფარგლებში.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სპორადული კანონმდებლობით განსაზღვრულია მიწის ნაკვეთების რეგისტრაციის პირობები, რომლის თანახმადაც, ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე დაინტერესებული პირის განცხადებისა და მის მიერ წარდგენილი სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის საფუძველზე ხორციელდება მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია ამ კანონით გათვალისწინებული წესის შესაბამისად. მოცემულ შემთხვევაში, განმცხადებელმა საჯარო რეესტრში უნდა წარადგინოს შემდეგი დოკუმენტები: საკადასტრო აზომვითი ნახაზი და მიწის მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი დოკუმენტი.

კასატორის მითითებით, კანონით მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელ დოკუმენტად მიიჩნევა შემდეგი დოკუმენტები: 1. 2004 წლის 4 ოქტომბრამდე უძრავი ნივთის მფლობელად (მოსარგებლედ) ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში აღრიცხვის დამადასტურებელი ცნობა-დახასიათება; 2. საკომლო წიგნიდან ამონაწერი; 3. მებაღის წიგნაკი; 4. მიწის რეფორმის კომისიის მიერ შედგენილი და სოფლის (დაბის) ყრილობაზე (საერთო კრებაზე) დამტკიცებული მიწების განაწილების სია; 5. მიწის გადასახადის გადამხდელთა სია (საგადასახადო სია).

კასატორი განმარტავს, რომ მაშინ, როდესაც განმცხადებელს არ გააჩნია აღნიშნული დოკუმენტი ან უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ იძებნება (არ გაცემულა ან დაკარგულია), მუნიციპალიტეტის მიერ გაცემული ცნობით დასტურდება გარემოება, რომ ეს მიწის ნაკვეთი ადრე გაცემული იყო საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ ჩამოთვლილთაგან ვერც ერთი დოკუმენტი იქნა წარმოდგენილი, მის მიერ ვერ იქნა მოძიებული ცნობა ამ მიწის ნაკვეთის საკარმიდამოდ გამოყოფის შესახებ. კომისიის მიერ, უპირველესად, შესწავლილ იქნა „მუნიციპალიტეტის მიერ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე ცნობის გაცემის შესახებ სარეკომენდაციო ინსტრუქციის“ მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული საკადასტრო ბლოკი, რომელიც გულისხმობს, რომ იმ არეალში, სადაც განსახილველი მიწის ნაკვეთი მდებარეობს, მიწის ნაკვეთები არ არის რეგისტრირებული „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „რ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი დოკუმენტებით. კასატორი საგულისხმოდ თვლის იმ გარემოებას, რომ ამ არეალში ასეთი წესით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი არ მოიძებნა, კერძოდ, რეგისტრირებულია მხოლოდ რამდენიმე მიწის ნაკვეთი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის მოთხოვნის შესახებ მიღებულია გადაწყვეტილება რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ.

კასატორი აღნიშნავს, რომ კომისიამ გადაწყვეტილება სწორედ აღნიშნული გარემოებების სათანადო შეფასების შემდგომ მიიღო, უფრო კონკრეტულად, მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი არ შეესაბამება „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ მიწის ნაკვეთს და მოსარჩელე ვერ აკმაყოფილებს მიწის ნაკვეთის სარეგისტრაციოდ საჭირო მოთხოვნებს, თუმცა ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მიერ ხსენებული გარემოებები არ იქნა გაზიარებული.

კასატორის მითითებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მხედველობაში არ მიიღეს, ასევე, ის გარემოება, რომ ხელვაჩაურის არქივის 2020 წლის 7 თებერვლის წერილით ხელვაჩაურის არქივში დაცული ხელვაჩაურის რაიონის ...ის სადაბო საკრებულოს 2001-2006 წლების საკომლო წიგნებში ა. ნ.-ის ძე ხ-ე კომლის უფროსად ან/და კომლის წევრად არ ირიცხება. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ მასზე ადრეც არ გაცემულა ცნობა საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად, ვინაიდან საქართველოში მიწის რეფორმის შედეგად მიწები გადაეცემოდათ კომლებს და კომლის წევრებს. შესაბამისად, „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, იმ საკითხის გადაწყვეტისას, თუ რამდენად აკმაყოფილებს მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი საოჯახო ან/და საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის გაცემის წინაპირობებს, უპირველეს ყოვლისა, მნიშვნელოვანია დაინტერესებული პირი წარმოადგენდეს სულ მცირე კომლის წევრს იმ საკადასტრო ერთეულში, სადაც იგი ითხოვს მიწის ნაკვეთს. აღნიშნული გარემოება დასტურდება ამავე კანონში მითითებული „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის #48 დადგენილებით, რომელიც საფუძვლად დაედო მიწის რეფორმის დაწყებას საქართველოში. ამასთან, კომლის წევრობაზე მიუთითებს, ასევე, „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-8 და მე-9 პუნქტები, რომელთა შესაბამისად, საკომლო წიგნის ჩანაწერის საფუძველზე მიწის ნაკვეთზე რეგისტრირდება მხოლოდ კომლის იმ წევრის (წევრების) საკუთრების/თანასაკუთრების უფლება, რომლის (რომელთა) კომლის წევრობა უტყუარად დასტურდება.

ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ კომისიის სადავო გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს მართებულად ეთქვა უარი მიწის ნაკვეთის საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად გაცემის დადასტურებაზე, რამდენადაც კომისიის მოსაზრებით, გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი შეესაბამება მოქმედ კანონმდებლობას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული „მიწის ნაკვეთზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელი კომისიის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ „მიწის ნაკვეთზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელი კომისიის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სახეზეა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების წინაპირობები.

განსახილველ შემთხვევაში, წარმოდგენილი სარჩელით მოთხოვნილია „ა. ხ-ეისთვის მიწის ნაკვეთის საკარმიდამოდ გადაცემის დადასტურებაზე უარის თქმის შესახებ“ „მიწის ნაკვეთზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელი კომისიის 2021 წლის 1 დეკემბრის #გ-22.14213352 განკარგულების ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის ქალაქ ბათუმში, ...ს ქ. #...-ს მიმდებარე 3103.00 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის ა. ხ-ეისთვის საკარმიდამოდ გაცემის დადასტურების შესახებ ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე, რომლის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „აღნიშნული კონსტიტუციური დებულებით აღიარებულია საკუთრების ინსტიტუტის, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ საფუძვლად არსებული ღირებულების კონსტიტუციური მნიშვნელობა, რომელიც ინდივიდის პიროვნული თავისუფლებისა და ინდივიდუალური თვითრეალიზების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს წარმოადგენს. „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის #1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით განმტკიცებული საკუთრების უფლება არ არის მხოლოდ დეკლარაციული ხასიათის. იგი წარმოადგენს მთელი რიგი ქონებრივი ურთიერთობებისა და სხვაგვარი სამართლებრივი შედეგების წარმოშობის უმთავრეს წინაპირობას. ამასთან, საკუთრების უფლების დაცულობის უზრუნველყოფის საჭიროება არ არის ფორმალური და სწორედ აღნიშნული ქმნის დემოკრატიული სახელმწიფოს ქვაკუთხედს, რამდენადაც საკუთრების უფლების დაცვით მიღწეულ უფლების ქმედით რეალიზებაზეა დამოკიდებული საქართველოს კონსტიტუციით რეგლამენტირებულ ადამიანის მთელ რიგ უფლებათა შემდგომი განხორციელება. ამასთანავე, საკუთრების უფლება აღიარებულია არა მხოლოდ ეროვნული, არამედ საერთაშორისო აქტებითაც, კერძოდ, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი ადგენს, რომ ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში. ამასთან, წინარე დებულებები არ აკნინებს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონები, რომელთაც ის აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისათვის, ან გადასახდებისა თუ მოსაკრებლების ან ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად (იხ. სუსგ #ბს-193(2კ-21), 2021 წლის 9 დეკემბერი). „სახელმწიფოები ვალდებული არიან უზრუნველყონ სასამართლო პროცედურები, რომლებიც სთავაზობს აუცილებელ პროცედურულ გარანტიებს და, შესაბამისად, შესაძლებელს ხდის ეროვნული სასამართლოებისთვისა და ტრიბუნალებისთვის, კერძო პირებს შორის ნებისმიერ დავაზე აწარმოონ სამართალწარმოება ეფექტიანად და სამართლიანად“ (სოვტრანსავტო ჰოლდინგი უკრაინის წინააღმდეგ (Sovtransavto Holding v. Ukraine), no. 48553/99, 25.9.02. 96-ე პარაგრაფი).

ამასთანავე, საკუთრების უფლებით დაცული სფერო იცავს არა მხოლოდ არსებულ საკუთრებას, არამედ ლეგიტიმურ მოლოდინს საკუთრების მიღების შესახებ. საკუთრების ცნება არ შემოიფარგლება მხოლოდ ფიზიკურ საგნებზე საკუთრების უფლებით. „..ზოგიერთი სხვა უფლება და სარგებელი, რომელიც ქმნის ქონებას, ქონებრივი ღირებულებები, მათ შორის, უფლება მოთხოვნაზე, რაც კანონიერი მოლოდინის საფუძველზე წარმოიშობა და პირის საკუთრების ეფექტურ გამოყენებას განაპირობებს, შესაძლოა განხილულ იქნეს როგორც საკუთრება და უფლება საკუთრებაზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.07.2010წ. #1/5/489-498 განჩინება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ოთარ კვენეტაძე და იზოლდა რჩეულიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2). საკუთრება მოიცავს როგორც მატერიალურად არსებულ ქონებას, ასევე აქტივებს (ქონებრივ უფლებებს), მათ შორის მოთხოვნებს რომელთა მიმართაც მომჩივანს შეუძლია ამტკიცოს, რომ აქვს საკუთრებით სარგებლობის გაგრძელების შესაძლებლობის სულ მცირე გონივრული და ლეგიტიმური მოლოდინი (Hamer v. Belgium, no.21861/03, §§75, 76, ECHR 2007-V(extracts)). ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი „უზრუნველყოფს უფლებას არსებულ ქონებაზე, რაც ასევე მოიცავს მოთხოვნებს, რომლის საფუძველზეც, განმცხადებელს აქვს საკუთრების უფლებით ეფექტიანი სარგებლობის მოპოვების მინიმუმ „ლეგიტიმური მოლოდინი““ („მორისი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (Maurice v. France), no. 11810/03, 6.10.03; „პლეხანოვი პოლონეთის წინააღმდეგ“ (Plechanow v. Poland), no. 22279/04, 7.7.09;). საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, სამართლებრივი უსაფრთხოების პრინციპის გათვალისწინებით, დაცული უნდა იყოს ლეგიტიმური მოლოდინები, რომელთა მიმართაც ინდივიდებს ნდობა გააჩნიათ. კანონით მინიჭებული უფლებების მიმართ მაღალია ინდივიდების ნდობის ხარისხი. აღნიშნული ნდობის გაუმართლებელი შერყევა ნეგატიურად აისახება სამართლის მიმართ ნდობასა და სამართლებრივ უსაფრთხოებაზე. საქართველოს კონსტიტუციით დაცულია მხოლოდ კანონიერ საფუძველზე წარმოშობილი ლეგიტიმური მოლოდინი. მოლოდინი, რომ ლეგიტიმურად და, შესაბამისად, საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისად ჩაითვალოს, მას უნდა გააჩნდეს კანონიერი საფუძველი და უნდა წარმოადგენდეს კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნას. საქართველოს კონსტიტუცია არ ქმნის სახელმწიფოსგან მატერიალური სარგებლის უპირობოდ მოთხოვნის უფლებას. აქ ნაგულისხმევია შემთხვევა, როდესაც მატერიალური სარგებლის მოთხოვნა ემყარება კონკრეტულ, ნამდვილ სამართლებრივ საფუძველს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 27 დეკემბრის #2/3/522,553 გადაწყვეტილება საქმეზე „სპს „გრიშა აშორდია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-43, 44). ამასთანავე, ერთმანეთისაგან გამიჯვნას საჭიროებს „ლეგიტიმური მოლოდინი“ და „სარგებლის მიღების იმედი“. საქმეზე „რამაერი და ვან ვილიგენი ნიდერლანდების წინააღმდეგ“ (Ramaer and Van Willigen v. the Netherlands, no. 34880/12, 23.10.2012წ. §81), აღინიშნა, რომ „სასამართლომ საკუთარ პრეცედენტულ სამართალში უკვე არაერთხელ გაამახვილა ყურადღება განსხვავებაზე სარგებლის მიღების იმედსა (როგორი გასაგებიც არ უნდა იყოს ეს იმედი) და ლეგიტიმურ მოლოდინს შორის, რომელიც აუცილებელია, იყოს უფრო კონკრეტული ბუნების ვიდრე უბრალო იმედი და ეფუძნებოდეს სამართლებრივ დანაწესს ან სამართლებრივ აქტს.“

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოპასუხე ფუნქციონირებს ადგილობრივ თვითმმართველობაში და იგი ახორციელებს „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებულ უფლებამოსილებებს. მისი სახელწოდებაც სწორედ ფუნქციებიდან გამომდინარეობს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტზე, რომელიც განმარტავს საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის დეფინიციას და მას ასეთად განიხილავს: − 1. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს, რომელიც, უფლების დამდგენი დოკუმენტის შესაბამისად, გაცემულია საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად, მასზე განთავსებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული), სამეურნეო ნაგებობით ან/და დამხმარე ნაგებობით ან მის გარეშე; 2. მიწის ნაკვეთს, რომელზედაც უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ იძებნება (არ გაცემულა ან დაკარგულია), ამასთანავე, მუნიციპალიტეტის მიერ გაცემული ცნობით დასტურდება, რომ ეს მიწის ნაკვეთი გაცემულია საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად და მისი ფართობი ბარში არ აღემატება 1.25 ჰა-ს, ხოლო „მაღალმთიანი რეგიონების განვითარების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად განსაზღვრულ მაღალმთიან დასახლებაში − 5 ჰა-ს.

საკასაციო სასამართლო, ასევე, მიუთითებს „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლზე, რომელიც ადგენს მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის წესს. ხსენებული მუხლის მე-9 პუნქტი განსაზღვრავს, რომ თუ 1992−2007 წლების საარქივო ჩანაწერებით დგინდება მხოლოდ კომლის შემადგენლობა და მათში მიწაზე ქონებრივი მდგომარეობა მითითებული არ არის, ან საარქივო ჩანაწერებით კომლზე აღრიცხულია მხოლოდ საცხოვრებელი სახლი და მიწაზე შესაბამისი უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ იძებნება, კომლის მიერ 2007 წლის 20 სექტემბრამდე ფაქტობრივად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე (ჯამში არაუმეტეს 0.75 ჰა-სა) საკუთრების უფლება რეგისტრირდება მუნიციპალიტეტის მიერ კომლის წევრთა მიერ აღნიშნული მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი ფლობის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დადასტურების შემთხვევაში.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ...ის სადაბო საკრებულოს 2001-2006 წლების საკომლო წიგნებში ა. ნ.-ის ძე ხ-ე, როგორც კომლის უფროსი ან/და კომლის წევრი, არ ირიცხება. იგი ასევე არ ფიქსირდება 2005-2007 წლებში ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში მიწის გადამხდელთა სიებში. შესაბამისად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამრთლომ მართებულად მიიჩნია, რომ ა. ხ-ეის მიმართ კანონის მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტის მოქმედება ვერ გავრცელდება, რამდენადაც იგი არ აკმაყოფილებს მითითებული ნორმის უმთავრეს პირობას - 1992−2007 წლების საარქივო ჩანაწერებით არ დგინდება მისი კომლის არსებობა და ამ კომლის შემადგენლობა. აქედან გამომდინარე, კანონის მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტის საფუძველზე, მართლზომიერი მფლობელობის საფუძვლით რეგისტრაციის განსახორციელებლად მის მიმართ კომისია ვერ გასცემდა კომლის წევრთა მიერ მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი ფლობის შესახებ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველ შემთხვევაში, სადავოა, თუ რამდენად შეასრულა „კომისიამ“ თავისი მეორე ფუნქცია კანონის მე-3 მუხლის „თ“ პუნქტიდან გამომდინარე. მითითებული საკითხის გასარკვევად უნდა დადგინდეს, არსებობდა თუ არა საფუძველი იმისა, რომ „კომისიას“ დაედასტურებინა მიწის ნაკვეთის საკარმიდამო დანიშნულებით გაცემის ფაქტი და გაეცა ასეთზე შესაბამისი ცნობა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, იმისათვის, რათა მიწის ნაკვეთი განხილულ იქნეს საკარმიდამოდ, იგი უნდა აკმაყოფილებდეს ერთ-ერთ შემდეგ მოთხოვნას: 1) უნდა იყოს სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელიც, უფლების დამდგენი დოკუმენტის შესაბამისად, გაცემულია საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად, მასზე განთავსებული ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული), სამეურნეო ნაგებობით ან/და დამხმარე ნაგებობით ან მის გარეშე; 2) უნდა იყოს მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ იძებნება (არ გაცემულა ან დაკარგულია), ამასთანავე, მუნიციპალიტეტის მიერ გაცემული ცნობით დასტურდება, რომ ეს მიწის ნაკვეთი გაცემულია საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად და მისი ფართობი ბარში არ აღემატება 1.25 ჰა-ს, ხოლო „მაღალმთიანი რეგიონების განვითარების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად განსაზღვრულ მაღალმთიან დასახლებაში − 5 ჰა-ს.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ ა. ხ-ეს არ ჰქონდა მიწის ნაკვეთის გადაცემის შესახებ რაიმე უფლებადამდგენი დოკუმენტი, რაც გამორიცხავდა კანონის მე-3 მუხლის „თ“ პუნქტის პირველი წინადადების შემადგენლობას. რაც შეეხება ამავე კანონის მე-3 მუხლის „თ“ პუნქტის მე-2 წინადადებას, სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ მის ინტერესში სარეგისტრაციო მიწის ნაკვეთზე კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზების (აღრიცხოს საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში) სამართლებრივ საფუძველს. სწორედ ამ მიზნით სჭირდება მას ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსთან არსებული სპეციალური კომისიის მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით (ცნობით) დადასტურება იმისა, რომ ნაკვეთი საკარმიდამო დანიშნულებით გაიცა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ მიმართულებით საკითხი საჭიროებს კომისიის მხრიდან დამატებით ფაქტობრივი გარემოებების მოძიებასა და შესწავლას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლზე მითითებით, სადავო საკითხის გადასაწყვეტად საქმის ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაბრუნებას.

საკასაციო სასამართლო, ასევე, მიუთითებს „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, სისტემური რეგისტრაცია განმარტებულია, როგორც, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის მიერ შესაბამისი საჭიროების შემთხვევაში გამოცემული ბრძანებით განსაზღვრულ გეოგრაფიულ არეალებში მდებარე მიწის ნაკვეთებზე ან განსაკუთრებული სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი მნიშვნელობის პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლებისა და რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების რეგისტრაცია პროაქტიულ საფუძველზე, ამ კანონით გათვალისწინებული წესის შესაბამისად. ამავე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სპორადული რეგისტრაცია გულისხმობს, როგორც, ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე დაინტერესებული პირის განცხადებისა და მის მიერ წარდგენილი სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის საფუძველზე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლებისა და რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების რეგისტრაციას ამ კანონით გათვალისწინებული წესის შესაბამისად.

საკასაციო პალატა, ასევე, მიუთითებს „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 4¹ მუხლის (მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლის უფლებამოსილებები) პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, სარეგისტრაციო წარმოების პროცესში მუნიციპალიტეტის წარმომადგენელი ახორციელებდა ამ კანონითა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით გათვალისწინებულ სხვა უფლებამოსილებებს. კანონის მე-3 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტით მუნიციპალიტეტს მინიჭებული აქვს უფლებამოსილება, ცნობით დაადასტუროს, რომ მიწის ნაკვეთი გაცემულია საკარმიდამო ან/და საოჯახო მეურნეობის მოსაწყობად და მისი ფართობი ბარში არ აღემატება 1.25 ჰა-ს, ხოლო „მაღალმთიანი რეგიონების განვითარების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად განსაზღვრულ მაღალმთიან დასახლებაში − 5 ჰა-ს. ამავე კანონის მე-14 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სისტემური რეგისტრაციის ფარგლებში საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი სამუშაოების დაწყების საფუძველია მიწის ნაკვეთის ადგილმდებარეობის იდენტიფიცირება მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის, საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლების მქონე პირის, მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლის ან/და შესაბამის გეოგრაფიულ არეალში მდებარე სხვა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის/საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლების მქონე პირის მითითების საფუძველზე.

„მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-12 პუნქტის მიხედვით, თუ საგადასახადო სიით ან/და საჯარო სამართლის იურიდიული პირის − შემოსავლების სამსახურის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის/მმართველობის (მუნიციპალიტეტის) ორგანოს მიერ გაცემული ინფორმაციით არ დგინდება მიწის ნაკვეთის მიზნობრივი დანიშნულება, მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება რეგისტრირდება მუნიციპალიტეტის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით განსაზღვრული დანიშნულებით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ 2007 წლის მდგომარეობით სადავო მიწაზე საცხოვრებელი სახლის არსებობის დაუდასტურებლობა კომისიის მიერ ცნობის გაცემაზე უარის საკმარის საფუძვლად ვერ ჩაითვლება (თუმცა არც ეს ფაქტი დადგენილა სარწმუნოდ კომისიის მიერ სადავო აქტის გამოცემისას), რამდენადაც, მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი დაუფლება, მისი ფლობა და სარგებლობა მხოლოდ მიწაზე საცხოვრებელი სახლის ან/და სხვა დანიშნულების შენობა-ნაგებობის განთავსებაში არ გამოიხატება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ დაუსაბუთებელია აქცენტის მხოლოდ შენობის განთავსებაზე გადატანა, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესის გათვალისწინებით, მიწაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მიზნით კანონმდებლობაში განხორციელებული ბოლო ცვლილებების მიხედვით, ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ მიწაზე საკუთრების რეგისტრაციისთვის მასზე შენობა-ნაგებობის არსებობა (არც საკუთრების მომიჯნავეობა) აღარ წარმოადგენს სავალდებულო მოთხოვნას.

ამასთან, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას, რომ თუკი კომისია კანონის მე-3 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის მე-2 წინადადებიდან გამომდინარე დაასკვნის, რომ არ არსებობს შესაბამისი ცნობის გაცემის საფუძველი, საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის გათვალისწინებით, მოპასუხემ უნდა შეაფასოს, ხომ არ იდგა დღის წესრიგში, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-80 მუხლზე დაყრდნობით, განცხადების მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული საკუთრების აღიარების კომისიისთვის გადაგზავნის საჭიროება.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. „მიწის ნაკვეთზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტით და მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილების განმახორციელებელი კომისიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მაისის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა