საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-571(2კ-24) 12 ნოემბერი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - გ. მ-ი

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

2023 წლის 7 ივლისს გ. მ-იმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისთვის გ. მ-ის, როგორც რეაბილიტირებული პირის სასარგებლოდ უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნით მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურება 100 000 ლარის ოდენობით.

მოსარჩელის განმარტებით მას ბრალი დაედო ოჯახის წევრის, კერძოდ მამის მიმართ ძალადობაში, თუმცა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 26 ივლისის განაჩენით იგი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ ბრალდებაში, ამასთან მას განემარტა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული შედეგი უცვლელად იქნა დატოვებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 13 ოქტომბრის განაჩენითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 4 აპრილის განჩინებით.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მას როგორც ადვოკატს მიადგა როგორც პიროვნული, ასევე პროფესიული ზიანი, რომელიც გამამართლებელი განაჩენის მიუხედავად ფაქტობრივად გადაულახავი აღმოჩნდა. მოსარჩელემ ასევე განმარტა, რომ მას დიდი სტრესის ფონზე მიადგა როგორც ფიზიკური, ასევე მორალური და ფსიქოლოგიური ზიანი, რომლის სისტემური მკურნალობაც მას უწევს. გარდა ამისა, განცდილი სტრესის და დამცირების გამო იგი ფაქტობრივად მოკლებული იყო პროფესიული საქმიანობის განხორციელების შესაძლებლობას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 11 ივლისის განჩინებით საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაევალა მოსარჩელე გ. მ-ის, როგორც რეაბილიტირებული პირის სასარგებლოდ, უკანონო სისხლისსამართლებრივი დევნით მიყენებული მორალური ზიანის 5000 (ხუთი ათასი) ლარის ოდენობით ანაზღაურება; სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. მ-იმა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 მარტის განჩინებით გ. მ-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს შსს გარდაბნის რაიონულ სამმართველოს ...ის პოლიციის განყოფილებაში 2021 წლის 28 სექტემბერს დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის №021280921001 საქმეზე, საქართველოს სსკ-ს 126¹ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულისთვის. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე, ბრალდებულ გ. მ-ის აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა გირაო 1000 ლარის ოდენობით. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 26 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, გ. მ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და გამართლდა. ამავე განაჩენით გაუქმდა მისთვის შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - გირაო.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გაითვალისწინა გ. მ-ის მიმართ წარდგენილი ბრალდების სიმძიმე, განცდილი სტრესი, შიში და უარყოფითი ემოციები და საქმის კონკრეტული გარემოებების შეფასების შედეგად ძირითადად სწორად განსაზღვრა მორალური ზიანის ოდენობა 5000 ლარით, რაც მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციული იყო და თანხის ოდენობა ექცეოდა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 2024 წლის 20 მარტს გ. მ-იმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას წარმოუდგინა განცხადება, რომლითაც მოითხოვა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვა. თუმცა, საქმის მასალებით, მათ შორის სააპელაციო საჩივრების შესწავლის შედეგად სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მხარეების მიერ სააპელაციო საჩივრებში მითითებული იყო მხოლოდ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი უსწორობები, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ იკვეთებოდა სააპელაციო საჩივრების ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. მ-იმა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორმა - საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 992-ე და 1005-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა პროკურატურისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი, რადგან არ დასტურდებოდა მისი მხრიდან ზიანის მიყენების ფაქტი. კასატორმა ასევე განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონით გათვალისწინებულ „დასაბუთებული ვარაუდის“ სტანდარტს, ამასთან პროკურატურის მოქმედებები ყველა ეტაპზე გადიოდა სასამართლო კონტროლს.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ მიკუთვნებული 5 000 ლარის დაკისრება არაგონივრულად მაღალ ოდენობას წარმოადგენდა და არ შეესაბამებოდა მსგავს საკითხებზე ეროვნული და ევროპული სასამართლოების მიერ დადგენილ პრაქტიკას. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გაეთვალისწინებინა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე იყო გამართლებული და მას აღკვეთის ღონისძიების სახით გირაო ჰქონდა შეფარდებული, შესაბამისად იგი საპატიმრო დაწესებულებაში არ ყოფილა და ადგილი არ ჰქონია მის უფლებებში გაუმართლებელ ჩარევას. კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლოში მთავარმა მოწმემ - დაზარალებულმა არ მისცა ჩვენება ოჯახის წევრის ანუ ბრალდებულის მიმართ, რაც გამამტყუნებელი განაჩენის მტკიცებულებითი სტანდარტისთვის არსებითი გახლდათ. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით არ დგინდებოდა არანაირი კავშირი მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებულ დოკუმენტებსა და სისხლისსამართლებრივ დევნას შორის და სახეზე არ იყო სხვა რაიმე გარემოება, რაც არსებით გავლენას მოახდენდა მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობაზე.

კასატორი - გ. მ-ი მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მხედველობაში არ მიიღეს მის მიერ განცდილი მორალური ტანჯვა დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლო განგრძობითი დევნის გამო, აღნიშნულის შედეგად ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანი, პროფესიული და სხვაგვარი საქმიანობის შეუძლებლობა დროის საკმაოდ ხანგძლივ მონაკვეთში და შრომითი უფლების შეზღუდვის გამო შემოსავლის მიუღებლობა, რამაც მისი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობის ხარისხი შეამცირა. კასატორი მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მის სასარგებლოდ 5 000 ლარის დაკისრება იყო არაგონივრული, ამასთან სასამართლოს არ დაუსაბუთებია აღნიშნული თანხის სამართლიანობა და გონივრულობა რეაბილიტირებულ პირთან მიმართებით, რომელსაც, უწევდა წელიწადნახევრის განმავლობაში საჯარო ცილისწამების და რეპუტაციის შელახვის მოთმენა.

კასატორმა აღნიშნა, რომ მას არ მიეცა შესაძლებლობა გარდა სამართლებრივი შეფასებისა, ასევე მომხდარიყო ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა და გამოკვლევა, რომლებიც არ ყოფილა განხილული საქალაქო სასამართლოში (მაგ: მოსარჩელის სამედიცინო კვლევების შედეგები, რომლებიც ადასტურებს მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს მის მიმართ უკანონო ბრალდებას/დევნასა და მისთვის შემდგომ დასმულ დიაგნოზებს შორის, მათ შორის ფსიქიკური ჯანმრთელობის კუთხით, ასევე სსიპ შემოსავლების სამსახურისგან მოპოვებული ინფორმაცია, რომლითაც დასტურდება, რომ მოსარჩელე არ იხდიდა საშემოსავლო გადასახადს ნულოვანი შემოსავალის გამო და სხვა), და მონაწილეობა მიეღო ზეპირი მოსმენის სხდომაში, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ მას უარი უთხრა აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, რითაც დაირღვა შეჯიბრებითობის პრინციპი და მოსარჩელეს წაერთვა მისი რეალიზაციის შესაძლებლობა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და გ. მ-ის საკასაციო საჩივრები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და გ. მ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს, შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.

განსახილველ შემთხვევაში, სადავო საგანს წარმოადგენს საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის გ. მ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობის შემოწმება, ასეთი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში კი - ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი. ამავე შინაარსის დანაწესს კი, „საქართველოს კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ საქართველოს 2017 წლის 13 ოქტომბრის კონსტიტუციური კანონის №1324 ამოქმედებამდე, შეიცავდა საქართველოს კონსტიტუციის 49-ე მუხლის მე-9 პუნქტი, რომელიც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით: „ყველას ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა. ნათლად არის დადგენილი ანაზღაურების მასშტაბებიც – ზარალი სრულად უნდა ანაზღაურდეს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ამავე კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

დამატებით აღსანიშნავია, რომ ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი; კერძოდ, მითითებული კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურებისთვის, პირის ქმედება უნდა ატარებდეს მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს და იწვევდეს პირისთვის ზიანის მიყენებას. დამდგარ შედეგსა და უკანონო ქმედებას შორის კი უნდა არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. რაც შეეხება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელი პირის ბრალეულობას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია, დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. კერძოდ, პირს, რომლის მიმართაც გამოტანილია გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის. ზემოაღნიშნული ნორმის მიზანია დაზარალებულის დაცვა და გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანით გამოწვეული ნეგატიური შედეგების კომპენსირება.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ საქართველოს შსს გარდაბნის რაიონულ სამმართველოს ...ის პოლიციის განყოფილებაში 2021 წლის 28 სექტემბერს დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის №021280921001 საქმეზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლის პირველი ნაწილით. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე, ბრალდებულ გ. მ-ის აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა გირაო 1000 ლარის ოდენობით. გამოძიების დაწყების აღრიცხვის ბარათის, ფორმა №1-ს მიხედვით, 2021 წლის 28 სექტემბერს, გარდაბნის რაიონული სამმართველოს ...ის პოლიციის განყოფილებაში გამოცხადდა ზ. მ-ი, რომელმაც განაცხადა, რომ მისმა შვილმა გ. მ-იმა წაართვა მობილური ტელეფონი და ფიზიკურად იძალადა მასზე, რის გამოც ითხოვდა პოლიციის დახმარებას, ზ. მ-ის მიმართ ოჯახური ძალადობის ფაქტზე.

ასევე დადგენილია, რომ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 26 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, გ. მ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 126¹ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და გამართლდა. ამავე განაჩენით გაუქმდა მისთვის შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - გირაო.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაკავშირებულია არაქონებრივი უფლებების დარღვევასთან, ხოლო ქონებრივი უფლებების უკანონო შეზღუდვა იწვევს მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეაბილიტირებული პირის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არსებობს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად, როგორც ეს პირდაპირაა გათვალისწინებული სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია, დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. პირის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა კი სწორედ მარეაბილიტირებელ გარემოებად განიხილება. ასეთ პირს უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

აღსანიშნავია, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia).

რაც შეეხება მიყენებული ზიანის ოდენობას, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით. კერძოდ, მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მნიშვნელოვანია დამდგარი ზიანის სიმძიმე, შელახული უფლების მნიშვნელობა, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, საპატიმრო დაწესებულებაში პირის ყოფნის ხანგრძლივობა და სხვ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გ. მ-ისთვის წაყენებული ბრალდების სიმძიმის, განცდილი სტრესის, შიშის, უარყოფითი ემოციების და საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით, ქვედა ინსტანციების სასამართლოებმა სწორად გადაწყვიტეს მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 5 000 ლარის დაკისრება, ვინაიდან იგი მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

კასატორის, საქართველოს გენერალური პროკურატურის წარმომადგენლის მოსაზრებაზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა და საქართველოს საერთო სასამართლოების მითითებულ პრაქტიკასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 25 აპრილის განჩინებაში მოყვანილ სამართლებრივ მსჯელობაზე, რომლის თანახმად: „მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის პროცესში, სასამართლო შესაბამის გადაწყვეტილებას იღებს კონკრეტული საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით და აქვს ფართო მიხედულების ფარგლები. ხოლო სხვა ეროვნულ თუ საერთაშორისო გადაწყვეტილებებში ზიანის სახით ანაზღაურებული თანხის ოდენობა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს კონკრეტულ სიტუაციაში, ზიანის სახით დასაკისრებელი თანხის ზოგად სტანდარტად და იქცეს ფიზიკური პირებისთვის მინიმალური ოდენობით თანხის ანაზღაურების დასასაბუთებელ არგუმენტად“ (იხ. სუსგ 25.04.2023წ. №ბს-905(გ-22)).

რაც შეეხება კასატორის - გ. მ-ის მითითებას სააპელაციო სასამართლოში ზეპირი მოსმენის ჩატარებაზე უარის თქმით მისი უფლებების შელახვის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის 1² ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია საქმე განიხილოს და გადაწყვეტილება მიიღოს ზეპირი მოსმენის გარეშე, თუ სააპელაციო საჩივარი ემყარება კანონის დარღვევას და მასში მოთხოვნილია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების (განჩინების) მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმება. ამავე მუხლის 1³ ნაწილის თანახმად, საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა ეცნობოს მხარეებს. სააპელაციო სასამართლოს გამოაქვს განჩინება საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თარიღის შესახებ.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 თებერვლის განჩინებით, საქმის განხილვა დაინიშნა ზეპირი განხილვის გარეშე, რის თაობაზეც კანონმდებლობით დადგენილი წესით ეცნობა მხარეებს, ხოლო 2024 წლის 20 მარტს გ. მ-იმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას წარმოუდგინა განცხადება, რომლითაც მოითხოვა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვა, რომელშიც მას არ მიუთითებია თუ კონკრეტულად რა ფაქტობრივ გარემოებას ხდიდა სადავოდ. ხოლო სააპელაციო საჩივარში მითითებულ იქნა, რომ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი უსწორობა იყო ის გარემოება, რომ სასამართლომ 3.1 ნაწილში მიუთითა „სხვა მტკიცებულებებზე“, ამდენად, ამ ზოგადი სიტყვით მოიხსენია მოსარჩელის მიერ წარდგენილი და საქმის გადაწყვეტისათვის უმნიშვნელოვანესი სამედიცინო შინაარსის მტკიცებულებანი, რომლებზეც საერთოდ არ უმსჯელია სასამართლოს გადაწყვეტილებაში.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი მასალებიდან ირკვეოდა, რომ მხარეები უთითებდნენ მხოლოდ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი უსწორობებზე, შესაბამისად, იკვეთებოდა სააპელაციო საჩივრების ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის საფუძვლის არსებობა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ იძლევა საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, სახეზე არ არის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, ამდენად, საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრებს მიიჩნევს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. მ-ის და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 მარტის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა