ბს-726(2კ-24) 27 ნოემბერი, 2024წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - ს. ჩ-ა (მოსარჩელე), საქართველოს გენერალური პროკურატურა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება (განჩინება):

- აცილებაზე უარის თქმის თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.04.2024წ. განჩინება

- თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.04.2024წ. გადაწყვეტილება

დავის საგანი - რეაბილიტირებული პირისთვის ქონებრივი და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ს. ჩ-ამ 19.06.2023წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის საქართველოს გენერალური პროკურატურის და მესამე პირის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით 25 000 ლარის და მატერიალური ზიანის სახით 4800 აშშ დოლარის დაკისრება. მოსარჩელემ აგრეთვე მოითხოვა განსახილველ ადმინისტრაციულ საქმეზე საადვოკატო მომსახურების ხარჯის 3000 ლარის ოდენობით მოპასუხისთვის დაკისრება.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ უკანონოდ და დაუსაბუთებლად წარედგინა ბრალი სსკ-ის 180.3 მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულისთვის. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 02.11.2022წ. განაჩენით იგი უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში. წარდგენილი ბრალდების გამო ის თავს გრძნობდა დამცირებულად, ამასთან თავისი ყოფილი მეუღლე ავრცელებლდა ჭორებს იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ ჩადენილი თაღლითობის მსხვერპლი იყო. აღნიშნულის გამო ს. ჩ-ას მიადგა მორალური ზიანი. სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით. აღნიშნული პრინციპი განმტკიცებულია აგრეთვე სსსკ-ის 92-ე მუხლში, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. ს. ჩ-ამ უდანაშაულობის დასამტკიცებლად გაიღო ხარჯი და თავისი უდანაშაულობა ადვოკატის დახმარებით დაამტკიცა. მოსარჩელემ აგრეთვე მიუთითა სკ-ის 1005-ე მუხლის პირველ და მესამე ნაწილებზე. ევროპულმა სასამართლომ საქმეებზე „კაკაბაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ და „ფადეევა რუსეთის წინააღმდეგ“ მიიჩნია, რომ უფლების ხელმყოფ პირს ადვოკატის მიერ გაწეული შრომის ანაზღაურება ეკისრება ისეთ შემთხვევებშიც, როდესაც სამართალწარმოებაში მონაწილე პირს ადვოკატის მომსახურებისთვის გათვალისწინებული თანხა არ გადაუხდია. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატა ადვოკატის ხარჯს მოწინააღმდეგე მხარეს აკუთვნებს წერილობითი მტკიცებულების არარსებობისას იმ შემთხვევაშიც, თუ კასატორის საკასაციო პრეტენზია განუხილველი დარჩა დაუშვებლობის გამო (სუსგ 30.10.2015წ. საქმე №ას-444-423-2015). სამივე ინსტანციის სასამართლოში ერთი და იგივე ადვოკატის მონაწილეობა ადასტურებს საადვოკატო მომსახურების თაობაზე გარიგების დადებისა და არსებობის ფაქტს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 23.02.2024წ. გადაწყვეტილებით ს. ჩ-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ს. ჩ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება 1 500 (ათას ხუთასი) ლარის ოდენობით და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ს. ჩ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 300 (სამასი) ლარის ოდენობით.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 02.11.2022წ. განაჩენით ს. ჩ-ა ცნობილი იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა სსკ-ის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში (განაჩენი უცვლელი დარჩა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ), შესაბამისად, მოსარჩელის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა - სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემა განხორციელდა უკანონოდ. სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება ასევე გულისხმობს მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. მორალური ზიანი არაქონებრივ ზიანს წარმოადგენს და მას ქონებრივი ექვივალენტი არ გააჩნია. იგი დაკავშირებულია პირის პატივისა და ღირსების შელახვასთან, განცდილ სტრესთან, შიშთან, უარყოფით ემოციებთან და ა.შ.. მორალური ზიანის ანაზღაურება ვერ უზრუნველყოფს პირისათვის მიყენებული ფსიქო-ემოციური ზიანის სრულად აღმოფხვრას და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, მაგრამ მის მიზანს განცდილი სტრესით, შიშით, უარყოფითი ემოციებით მიღებული მდგომარეობის შემსუბუქება წარმოადგენს და მის ოდენობას ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში რიგი ფაქტორების გათვალისწინებით განსაზღვრავს სასამართლო. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნისა და სასამართლოში საქმის განხილვის პერიოდში მოსარჩელის მიერ განცდილი სტრესის, შიშის და უარყოფითი ემოციების ხარისხის გათვალისწინებით მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის მოთხოვნილი 25 000 ლარი არ წარმოადგენს ადეკვატურ ოდენობას, რის გამო ამ ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 1 500 ლარის ოდენობით.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში დაცული იურიდიული მომსახურების შესახებ ხელშეკრულებების თანახმად ადვოკატის ჰონორარი სისხლის სამართლის საქმეზე ჯამში შეადგენს 4 800 აშშ დოლარს. ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯი შეიძლება ანაზღაურდეს იმ პირობებშიც, როდესაც არ არის წარმოდგენილი ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ასეთ შემთხვევაში სასამართლო უფლებამოსილია თავად განსაზღვროს გაწეული ხარჯის ოდენობა გონივრულ ფარგლებში. უკანონო ბრალდების გამო მოსარჩელეს საადვოკატო მომსახურებისთვის თანხის გაღების აუცილებლობა წარმოეშვა, შესაბამისად, არსებობს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ფულად ზარალსა და მოპასუხის ქმედებას შორის. წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან გამომდინარე სასარჩელო მოთხოვნა აღნიშნულ ნაწილში დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელისთვის მატერიალური ზიანის (საადვოკატო ჰონორარის ნაწილში) ანაზღაურება 500 ლარის ოდენობით. რაც შეეხება ადმინისტრაციულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში ადვოკატის დახმარებისთვის გადახდილი თანხის 3000 ლარის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნას, სასამართლომ აღნიშნა, დასახელებული თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი საქმეში წარმოდგენილი არ არის, თუმცა მოსარჩელის ინტერესებს სასამართლოში საქმის წარმოებისას იცავდა ადვოკატი, რომლის მომსახურებაც როგორც წესი სასყიდლიანია. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ადვოკატის მომსახურების ღირებულება უნდა აუნაზღაურდეს გონივრული ოდენობით და იმის გათვალისწინებით, რომ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. წარმომადგენლის დახმარებისთვის გაწეული ხარჯის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღება დავის საგანი (საქმის კატეგორია), საქმის სირთულე, განხილვის ხანგრძლივობა და ა.შ.. საქალაქო სასამართლომ გონივრულად მიიჩნია მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის 300 ლარის ოდენობით დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 23.02.2024წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ს. ჩ-ას და საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

აპელანტის (მოსარჩელის) ს. ჩ-ას წარმომადგენელმა გ. გ-ემ 16.04.2024წ. განცხადებით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლის აცილების მოთხოვნით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.04.2024წ. განჩინებით ს. ჩ-ას წარმომადგენლის გ. გ-ის შუამდგომლობა მოსამართლის აცილების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსამართლის ობიექტურობასთან დაკავშირებით მხარის პრეტენზია, რომელიც არ არის გამყარებული ფაქტით/მტკიცებულებით, მხოლოდ სუბიექტური შეფასებაა, რაც ვერ გახდება მოსამართლის საქმის განხილვისაგან აცილების ლეგიტიმური საფუძველი. მხარის ზოგადი მითითება, რომ მოსამართლე მიკერძოებულია, მისი ოჯახის წევრი იყო პროკურორი და დღემდე მუშაობს საჯარო სამსახურში, რის გამოც მოსამართლე სიმპათიით არის განწყობილი პროკურატურის მიმართ, საფუძველს მოკლებულია. მოსამართლის ოჯახის წევრის პროკურატურაში ან სხვა საჯარო სამსახურში საქმიანობა არ წარმოადგენს საქმის განხილვისგან მოსამართლის აცილების უპირობო საფუძველს. სხვა საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილება, რომელსაც არანაირი შემხებლობა არ აქვს განსახილველ დავასთან, ასევე არ შეიძლება გახდეს მოსამართლის აცილების საფუძველი. აცილების საფუძვლები ამომწურავად არის ჩამოთვლილი საპროცესო კანონმდებლობაში, რომელიც არ მოიცავს შუამდგომლობის ავტორის მიერ დასახელებულ გარემოებას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.04.2024წ. გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ს. ჩ-ას სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 23.02.2024წ. გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მატერიალური ზიანის დაკისრების ნაწილში (გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტი) და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ს. ჩ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ს. ჩ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 2000 (ორი ათასი) ლარის ოდენობით, დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს 23.02.2024წ. გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სკ-ის 1005.3 მუხლზე და აღნიშნა, რომ პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობისას მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. მართალია, პროკურატურა, როგორც საგამოძიებო ორგანო, წინასწარ ვერ განსაზღვრავს სისხლისსამართლერივი საქმის შედეგს, თუმცა ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის. გამართლებულ პირს აქვს შესაძლებლობა დარღვეული უფლება აღიდგინოს სისხლის სამართლის პროცესის ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების გზით. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია სარჩელში მიუთითოს ფულადი თანხა, რომელსაც ითხოვს მიყენებული სულიერი თუ ფიზიკური ტკივილის კომპენსაციისთვის, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობას წყვეტს სასამართლო. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ საქმეზე არსებული ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით სასამართლოს მიერ განსაზღვრული მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობა - 1 500 (ათას ხუთასი) ლარის ოდენობით ადეკვატურია და შეესაბამება მოსარჩელის მიერ განცდილი მორალური ზიანის სიმძაფრეს.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის (მატერიალური ზიანის სახით) მოპასუხეზე დაკისრებული ოდენობა არ არის მოსარჩელისთვის მიყენებული ქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციული და არ ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. მატერიალური ზიანის სახით საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ს. ჩ-ას სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 2000 (ორი ათასი) ლარის გადახდა. წინამდებარე დავაზე საადვოკატო მომსახურების სახით გაწეულ ხარჯთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დავის სირთულისა და მნიშვნელობიდან გამომდინარე, სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების პირობებში ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის ნაწილის - 300 (სამასი) ლარის ოდენობით განსაზღვრა წარმოადგენს გონივრულ ოდენობას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.04.2024წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის და ს. ჩ-ას მიერ. კასატორმა ს. ჩ-ამ აგრეთვე მოითხოვა აცილებაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.04.2024წ. განჩინების გაუქმება.

კასატორმა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ აღნიშნა, რომ კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს, რაც არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენებად. სკ-ის 1005.3 მუხლის დანაწესი ცხადყოფს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით, ასევე უნდა არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნულს ადგილი არ ჰქონია. სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაშია. თუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას ამ უკანასკნელის მიმართ გამოყენებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები, გატარდება კანონშესაბამისი ღონისძიებები, საბოლოოდ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც სახეზე არ არის პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი. პირისთვის ბრალდების წაყენებისა თუ სხვა იძულების ღონისძიების გამოყენებისას „დასაბუთებული ვარაუდის“ სტანდარტზე დაყრდნობით შესრულებული მოქმედებები ვერ გადაიქცევა უკანონოდ შემდეგში სისხლის სამართლის საქმეზე გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საჭირო „გონივრულ ეჭვს მიღმა“ სტანდარტის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში. სააპელაციო სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია ის გარემოება, რომ მოსარჩელე დაკავებული არ ყოფილა. ის გამართლდა პირველივე ინსტანციის სასამართლოში და მის მიმართ თავისუფლების შეზღუდვას ან სხვა სასჯელის გამოყენებას ადგილი არ ჰქონია. მორალური ზიანის საკითხის განხილვისას სასამართლოს, გარდა მოსარჩელის განმარტებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა, მხედველობაში უნდა მიეღო ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით დადგენილი პრაქტიკა, ასევე საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკა ანალოგიურ საქმეებზე. კასატორმა მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა და საერთო სასამართლოების მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტლებებზე და აღნიშნა, რომ პროკურატურისთვის მორალური ზიანის სახით 1500 ლარის დაკისრება არ გამომდინარეობს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებიდან.

კასატორმა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ აღნიშნა, რომ მხარის მიერ ადვოკატის მომსახურებისთვის გაღებული ხარჯის უპირობოდ სრულად ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის. მატერიალური ზიანის სახით ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში მხარეს აუნაზღაურდება არა ნებისმიერი ხარჯი, არამედ აუცილებლად გასაწევი ხარჯი სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ხანგრძლივობისა და სხვა მტკიცებულებების გათვალისწინებით. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე არ ექვემდებარებოდა სავალდებულო დაცვას და სისხლის სამართლის საქმეში ადვოკატის მონაწილეობა არ იყო აუცილებელი, შესაბამისად, ამ უფლების რეალიზება არ შეიძლება ჩაითვალოს პროკურატურის მიერ მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენებად და არ წარმოადგენს დაქირავებული ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების საფუძველს. უსაფუძვლოდ განხორციელდა ასევე მოსარჩელის მიერ ადმინისტრაციულ საქმეზე ადვოკატისთვის გადახდილი თანხის მოპასუხისთვის დაკისრება, ვინაიდან ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილ ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე (სუსგ საქმე №ბს-776-768((2კ-4კს-15).

კასატორმა ს. ჩ-ამ აღნიშნა, რომ უკანონო ბრალდების გამო სისხლის სამართლის საქმეზე საერთო სასამართლოებში საქმის განხილვა მიმდინარეობდა ორი წლის განმავლობაში. საქმეში წარმოდგენილია საადვოკატო მომსახურების გაწევის დამადასტურებელი ქვითრები. კასატორმა მიუთითა მოპასუხეზე დაკისრებული 2000 ლარის არასაკმარისობაზე და ადვოკატის მიერ ანაზღაურების მიღების უფლებაზე, ასევე აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს სრულად უნდა აუნაზღაურდეს მის მიერ ადვოკატისთვის გადახდილი თანხის ოდენობა. კასატორის მითითებით მოსამართლესა და მხარეებს შორის მოქმედებს პრინციპი „მომეცი ფაქტები და მოგცემ სამართალს“. აღნიშნული პრინციპის თანახმად, მოსამართლემ უნდა იცოდეს სამართალი, უნდა განმარტოს და გამოიყენოს იგი. საქმის გარემოებების გამორკვევა და ფაქტების დადგენა მართლმსაჯულების უპირველეს ამოცანას წარმოადგენს, სწორედ დადგენილი ფაქტების საფუძველზე ხდება ნორმათშეფარდება (სუსგ 30.06.2009წ. საქმე №ბს-1635-1589(კ-08)). მოსარჩელე არ არის ვალდებული იურიდიულად დაასაბუთოს თავისი მოთხოვნა, რამეთუ სასამართლო არაა შებოჭილი მოსარჩელის მიერ მითითებული სამართლებრივი საფუძვლით და სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მოსარჩელისეული იურიდიული კვალიფიკაციით, სასამართლო თავად აძლევს კვალიფიკაციას სადავო სამართლებრივ ურთიერთობას (სუსგ 14.03.2005წ. საქმე №ას-973-1208-04).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების (განჩინების) და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების კანონიერების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ს. ჩ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

განსახილველი სარჩელი ეფუძნება მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც გამოწვეულია მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობით (სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენის გამოტანით). საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლის თანახმად ყველასთვის არის გარანტირებული სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება. აღნიშნული კონსტიტუციური დებულების შესაბამისად სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის მიხედვით პირს უფლება აქვს მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სზაკ-ის 208.1 მუხლის თანახმად, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისთვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამასთანავე, სზაკ-ის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ითვალისწინებს რეაბილიტირებული პირისთვის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის შედეგად მიყენებული ზიანის სახელმწიფოს მიერ ანაზღაურებას. მოცემულ შემთხვევაში პროკურატურისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს მითითებული ნორმა ქმნის, რომლის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ ზიანი ანაზღაურდება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძვლად განიხილება ქმედების უკანონობა და პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა. სისხლის სამართლებრივი დევნა იწყება პირის ბრალდებულად ცნობისთანავე (სსსკ-ის 167.1 მუხ.). საქმის მასალებში დაცული პირის ბრალდების შესახებ პროკურორის 03.08.2021წ. დადგენილებით ს. ჩ-ა ცნობილი იქნა ბრალდებულად, შესაბამისად მითითებული დადგენილების მიღებით მოსარჩელე სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიეცა. კანონმდებლობა არ შეიცავს მარეაბილიტირებელი გარემოების ჩამონათვალს, თუმცა უდავოა, რომ ასეთ გარემოებას განეკუთვნება გამამართლებელი განაჩენის არსებობა, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 02.11.2022წ. განაჩენით, ს. ჩ-ა სისხლის სამართლის კოდექსის 180.3 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში გამართლდა, ასევე მას განემარტა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. ანალოგიურ განმარტებას შეიცავს აგრეთვე სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 10.02.2023წ. განაჩენი. სსსკ-ის 270.1 მუხლის თანახმად, გამამართლებელი განაჩენი ნიშნავს ბრალდებულისთვის წაყენებული ბრალის დაუდასტებლობას. ს. ჩ-ას დამნაშავედ ცნობის შესახებ არ უდევს უტყუარ მტკიცებულებათა საკმარისი ბაზა, ბრალდებულის ქმედებაში არ არსებობდა მოტყუებისა და დაზარალებულის კუთვნილი ქონების მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზანი, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზეა სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობა და არა სისხლის სამართლის დანაშაული, ბრალდების მხარის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საკმარისობისა და უტყუარობის კრიტერიუმის დაუძლევლობის გათვალისწინებით გამოირიცხა ს. ჩ-ასთვის ბრალად წარდგენილი ქმედების დადასტურება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 10.02.2023წ. განაჩენით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 02.11.2022წ. განაჩენი დარჩა უცვლელი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 14.06.2023წ. განჩინებით, პროკურორის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 10.02.2023წ. განაჩენის გაუქმების თაობაზე არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების შედეგად დამდგარ, ასანაზღაურებელ ზიანში მოიაზრება როგორც მატერიალური ასევე მორალური ზიანი, რადგან პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემას, უკანონო ბრალდებას, როგორც წესი, თან სდევს პირის პატივისა და ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის და კანონით დაცული სხვა უფლებების შელახვა. არაქონებრივი ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებში, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებული იყოს აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრების წესის გაგრძელების შეუძლებლობასთან, პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან და სხვ., თუმცა ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ყველა სახის მორალური ზიანი, არამედ მხოლოდ ის, რომლის ანაზღაურებაც მოქმედი კანონმდებლობით (სკ-ის 413-ე მუხ.) არის გათვალისწინებული (სუსგ 04.06.2015წ. №ბს-485-474(2კ-14)). განსახილველ შემთხვევაში მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობა (უკანონო ბრალდება), გამამართლებელი განაჩენი განაპირობებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობას. სკ-ის 1005.3 მუხლი მიზნად ისახავს დაზარალებულის დაცვას, კერძოდ, გამართლებული პირისთვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად კომპენსაციის მიცემას (სუსგ №ბს-485-474(2კ-14), 04.06.2015წ.). მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ პროკურატურის მიერ განხორციელებული საპროცესო მოქმედებები ეფუძნებოდა კანონს და ამიტომ კასატორის მოსაზრებით გამორიცხავს პროკურატურის მიერ ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას - არის დაუსაბუთებელი და არ ქმნის საკასაციო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველს. სსსკ-ის 9.1 მუხლის მიხედვით, სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებისთანავე სისხლის სამართლის პროცესი ხორციელდება მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე. პროკურატურა სისხლისსამართლებრივი დევნის ორგანოა, რომელიც ამ ფუნქციის შესრულების უზრუნველსაყოფად ახორციელებს გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობას, სრული მოცულობით ატარებს დანაშაულის გამოძიებას, სასამართლოში მხარს უჭერს სახელმწიფო ბრალდებას (32-ე მუხ.). გამომძიებელი ვალდებულია სისხლის სამართლის საქმის გამოძიებასთან დაკავშირებით შეასრულოს პროკურორის მითითება (37.3 მუხ.), თავის მხრივ გამომძიებელი ვალდებულია გამოძიება აწარმოოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად (37.2 მუხ.). მტკიცების ტვირთი ბრალდების მხარეს აწევს, რომელიც ვალდებულია წარადგინოს ბრალდებულის დამნაშავედ ცნობისთვის საკმარისი მტკიცებულებები („Barbera, Messegue and Jabardo v. Spain“, §77; „Janosevic v. Sweden“, §97), ამასთან მსჯავრდების დასასაბუთებლად უფრო მეტი მტკიცებულებებია საჭირო, ვიდრე აღკვეთის ღონისძიების შეფარდების ეტაპზე დანაშაულის ჩადენის თაობაზე დასაბუთებული ვარაუდის - „საფუძვლიანი ეჭვის“ არსებობის დასამტკიცებლად. სასამართლოს ეკრძალება ბრალდების დამადასტურებელ ან დაცვის ხელშემწყობ მტკიცებულებათა დამოუკიდებლად მოპოვება და გამოკვლევა, მტკიცებულებათა მოპოვება და წარდგენა მხარეების კომპეტენციაა (25.2 მუხ.). შეჯიბრებითობის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ სისხლის სამართლის პროცესის მხარეებისთვის შექმნას შესაძლებლობა, წარმოადგინონ სისხლის სამართლის საქმის მოვლენათა განვითარების საკუთარი ვერსია, აღნიშნული ვერსიის ხელშემწყობი არგუმენტები და მტკიცებულებები, ასევე გამოთქვან მოსაზრებები, გაეცნონ მოწინააღმდეგე მხარის მტკიცებულებებს, გამოხატონ პოზიციები აღნიშნულ მტკიცებულებებზე ან/და საქმესთან დაკავშირებულ სხვა გარემოებებზე, გააქარწყლონ მოწინააღმდეგე მხარის ყველა მტკიცებულება და არგუმენტი, რომელზეც სასამართლომ შეიძლება დააფუძნოს თავისი მოსაზრება, აგრეთვე დაარწმუნონ სასამართლო საკუთარი არგუმენტების სისწორეში და გავლენა მოახდინონ დასაბუთებული, სწორი და სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღებაზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 14.12.2018წ. №2/13/1234,1235 გადაწყვეტილება საქმეზე „რ. მიქელაძე და გ. ბურჯანაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-75). სასამართლოა ის ორგანო, რომელიც როგორც ნეიტრალური არბიტრი, ორგანიზებას უწევს, ზედამხედველობს, აკვირდება და აკონტროლებს სისხლის სამართლის საქმის განხილვას, მათ შორის, მტკიცებულებების გამოკვლევას, რათა უზრუნველყოს სამართლიანი, შეჯიბრებითობისა და მხარეთა თანასწორობის პრინციპებს დაფუძნებული პროცესი (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 28.12.2021წ. გადაწყვეტილება საქმეზე №3/2/1478, II-37). შეჯიბრებითი მოდელის მქონე სისხლის სამართლის პროცესის სისტემაში სამართალწარმოების მხარეებისა და გადაწყვეტილების მიმღები სუბიექტების როლები გამიჯნულია, მოსამართლის როლი შემოიფარგლება ნეიტრალური არბიტრის ფუნქციით, ხოლო ბრალდების დამადასტურებელი ან დაცვის ხელშემწყობი მტკიცებულებების მოპოვებისა და სასამართლოში წარდგენის ინიციატივა მხარეებზეა მინდობილი, რამდენადაც მიიჩნევა, რომ სათანადოდ მომზადებული და დაინტერესებული მხარეები სასამართლოს წარუდგენენ საკმარის ინფორმაციასა და არგუმენტებს, ხოლო მოსამართლის ძირითად ამოცანას მხარეთათვის ასეთი შესაძლებლობის უზრუნველყოფა წარმოადგენს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.09.2015წ. გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/608, 609 II-15). ამდენად, სისხლის სასამართლოწარმოებაში შეჯიბრებითობის პრინციპის მოქმედებიდან გამომდინარე, სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდების მხარის მიერ გამოყენებული მტკიცებულების ნამდვილობაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება ბრალდების მხარეს, მითუმეტეს იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე - პროკურატურა არ მიუთითებს იმ ეფექტიანი საპროცესო მექანიზმების არსებობაზე, რომელთა სასამართლოს მხრიდან გამოუყენებლობას მოსარჩელის უფლებების დარღვევის გამოწვევა შეეძლო. აღნიშნულის საპირისპიროდ, მხოლოდ პროკურატურის კომპეტენციას წარმოადგენდა დანაშაულის გამოძიება და სისხლისსამართლებრივი დევნის განხორციელება (სუსგ 20.07.2022წ. საქმე №ბს-628(2კ-20)). ამდენად, კასატორის (მოპასუხის) მითითება პროკურატურის მიერ ზიანის ანაზღაურების საფუძვლების არარსებობის შესახებ არ არის დასაბუთებული, შესაბამისად არ არსებობს საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

სასარჩელო მოთხოვნის ერთ-ერთ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 5.5 მუხლზე. კონვენციის აღნიშნული მუხლი ადგენს კომპენსაციის მიღების უფლებას უკანონო თავისუფლების აღკვეთის შემთხვევაში. განსახილველ შემთხვევაში საქმეში დაცული მასალებით მოსარჩელის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობა გამოყენებული არ ყოფილა. პროკურორის დადგენილებით მოსარჩელე ს. ჩ-ა ბრალდებულად იქნა ცნობილი 30.08.2021წ.. იმავე დღეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის განჩინებით ბრალდებულის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული იქნა გირაო, რომლის შეტანის ვადად განისაზღვრა 30 დღე. გირაოს უზრუნველყოფის მიზნით თბილისის საქალაქო სასამართლოს 20.09.2021წ. №12/17489 განჩინებით ყადაღა დაედო გ. ნ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთს (საკადასტრო კოდი ...), რომელიც გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 02.11.2022წ. გამამართლებელი განაჩენით, ამდენად, არ დასტურდება აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების ფაქტი და კონვენციის მითითებული მუხლის საფუძველზე კომპენსაციის მიღების უფლება. მოსარჩელე აგრეთვე მიუთითებს თავისი ყოფილი მეუღლის მიერ ჭორების გავრცელების გამო მიყენებულ მორალურ ზიანზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლი იცავს პირის პირად არაქონებრივ უფლებებს. მითითებული ნორმის მეორე ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. მითითებული ნორმის ფარგლებში სამართალურთიერთობის შეფასებისას შემოწმებას შესაძლოა დაექვემდებაროს სადავო გამონათქვამის ან პირის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის შინაარსი, გამოთქმის ფორმა, კონტექსტი და ა.შ., თუმცა განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი აღძრულია საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ უკანონო ბრალდების გამო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, დავის საგანს არ შეადგენს სიმართლესთან შეუსაბამო ინფორმაციის გავრცელების გამო მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლების დადგენა, ამასთან მოსარჩელის ყოფილი მეუღლის მიერ მცდარი ან სიმართლესთან შეუსაბამო ცნობების გავრცელება, რამაც მოსარჩელისთვის მორალური ზიანის მიყენება გამოიწვია, კერძო სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში ექცევა და ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოების წესით შეფასებას ან/და გადაწყვეტას არ ექვემდებარება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ მხოლოდ პირის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისა და სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის ფაქტის დადგენით ვერ კომპენსირდება უკანონო ბრალდებით მიყენებული მორალური ზიანი, შესაბამისად, არსებობს მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველი (სუსგ 26.09.2023წ. საქმე №ბს-495(კ-23), 28.09.2023წ. საქმე №ბს-612(კ-23), 21.03.2024წ. №ბს-1272(კ-23)). სკ-ის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს დაზარალებულის განცდების სიღრმის, ინტენსივობის და ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებას, შესაბამისად, კასატორის (მოპასუხის) მითითება სხვა საქმეებზე უსაფუძვლოა, ვინაიდან მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ინდივიდუალური საქმის ობიექტურ გარემოებებს. მოცემული საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოპასუხისთვის ასანაზღაურებლად დაკისრებული არაქონებრივი ზიანის ოდენობა პასუხობს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების ფუნქციებს, პასუხობს ინდივიდუალური (ზემოქმედება ზიანის მიმყენებელზე) და ზოგადი (უფლების ხელყოფისაგან თავის შეკავება სხვა პირის მიერ) პრევენციის მიზნებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ №ბს-972-936(3კ-08), 08.04.2009წ.). ს. ჩ-ას ბრალი დაედო განზრახი, საკუთრების წინააღმდეგ მიმართული, მძიმე კატეგორიის დანაშაულის შესაძლო ჩადენაში, რომელიც სასჯელის სახედ და ზომად არასაპატიმრო სასჯელთან ერთად ითვალისწინებს თავისუფლების აღკვეთას ექვსიდან ცხრა წლამდე ვადით. ბრალდების სიმძიმის გათვალისწინებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს 30.08.2021წ. განჩინებით პროკურორის შუამდგომლობა გირაოს გამოყენების მიზანშეწონილობის შესახებ გაზიარებული იქნა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პირის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების გამოყენება და სისხლის სამართლებრივი დევნა დაკავშირებულია ნეგატიურ განცდებთან და პირს დისკომფორტს უქმნის, თუმცა სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში მყოფი პირი, გონივრულ ფარგლებში, ვალდებულია ითმინოს ამ პროცესის ნეგატიური შედეგები. ზიანის ოდენობის შეფასება განსაკუთრებით რთულია ისეთ შემთხვევებში, როდესაც დავის საგანი ფიზიკური თუ ფსიქოლოგიური სახის პირად ტანჯვას შეეხება, ფიზიკური დისკომფორტის თუ ფსიქოლოგიური ტანჯვის ფულის თვალსაზრისით შეფასების სტანდარტი არ არსებობს („Firstov v. Russia“, §35, 20.02.2014წ.). განსახილველ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე არსებობს მოპასუხის მიერ იმ მორალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც გამოწვეულია მარეაბილიტირებელი გარემოებით - მოსარჩელის მიმართ საბოლოოდ გამამართლებელი განაჩენის მიღებით, ამასთანავე, გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების სახის (მოსარჩელეს შეეფარდა გირაო, რომლის უზრუნველსაყოფად ყადაღა დაედო უძრავ ნივთს), სისხლის სამართლის საქმის საერთო ხანგრძლივობის (მოსარჩელე ბრალდებულად იქნა ცნობილი 30.08.2021წ., პირველი ინსტანციის მიერ გამამართლებელი განაჩენი მიღებული იქნა 02.11.2022წ., საქმე დასრულდა 14.06.2023წ. საკასაციო სასამართლოს განჩინებით), პირველივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოსარჩელის უდანაშაულოდ ცნობისა და საბოლოოდ გამამართლებელი განაჩენის ძალაში დატოვების გათვალისწინებით, კასატორები ვერ ასაბუთებენ იმ გარემოებას, რომ მორალური ზიანის სახით მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხის ოდენობა დარღვეული უფლების არაპროპორციულია.

ს. ჩ-ამ სარჩელით აგრეთვე მოითხოვა მატერიალური ზიანის სახით სისხლის სამართლის საქმეზე და განსახილველ ადმინისტრაციულ საქმეზე გაწეული ადვოკატის მომსახურების საფასურის მოპასუხეზე დაკისრება. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ს. ჩ-ას და ადვოკატს გ. გ-ეს შორის სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით იურიდიული მომსახურების გაწევის მიზნით დაიდო 30.08.2021წ. ხელშეკრულება, რომლითაც განისაზღვრა იურიდიული მომსახურების საფასურის 2500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში გადახდა და 08.02.2023წ. ხელშეკრულება, რომელიც ითვალისწინებს კლიენტის ვალდებულებას იურიდიული მომსახურების საფასურის (ჰონორარის) სახით 2300 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ადვოკატისთვის გადახდის თაობაზე. ამდენად, სისხლის სამართლის გაწეული იურიდიული მომსახურების ღირებულება 4 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში განისაზღვრა. ადმინისტრაციულ საქმეზე იურიდიული მომსახურების გაწევასთან დაკავშირებით ს. ჩ-ასა და ადვოკატ გ. გ-ეს შორის 20.06.2023წ. დაიდო ხელშეკრულება, რომელიც ადვოკატის იურიდიული მომსახურების ანაზღაურებას (ჰონორარს) 3 000 ლარის ოდენობით განსაზღვრავს. სს „... ბანკის“ ამონაწერების თანახმად, ანგარიშის მფლობელის გ. გ-ის ანგარიშზე ს. ჩ-ას მიერ 04.10.2021წ. ჩარიცხულია 1 000 აშშ დოლარი, 18.09.202წ. - 900 აშშ დოლარი, 25.09.2021წ. - 100 აშშ დოლარი, 05.09.2021წ. - 500 აშშ დოლარი, 04.02.2023წ. - 300 აშშ დოლარი, 09.02.2023წ. გ. გ-ის მიერ თავისივე ანგარიშზე ს. ჩ-ას საადვოკატო მომსახურების დანიშნულებით ჩაირიცხა 2 000 აშშ დოლარი. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში შეფასებას საჭიროებს, როგორც სისხლის სამართლის საქმეზე გაწეული ადვოკატის მომსახურების საფასურის ზიანის ანაზღაურების სახით მოპასუხეზე დაკისრების საფუძვლების არსებობა, ასევე განსახილველ ადმინისტრაციულ საქმეზე გაწეული იურიდიული მომსახურების საფასურის ანაზღაურების საფუძვლიანობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასკ-ის 1.2 მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სსკ-ის 37.3 მუხლიდან გამომდინარე მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს (სსკ-ის 37.3 მუხ.). იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით (სსკ-ის 47.2 მუხ.). ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილ ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამასთანავე, მხარის მიერ ადვოკატისათვის თანხის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის არარსებობა იმთავითვე არ გამორიცხავს გაწეული მომსახურების ანაზღაურების შესაძლებლობას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარემ პროცესის მეორე მხარისთვის სასამართლო ხარჯების მის სასარგებლოდ დაკისრების მოთხოვნის შესახებ უნდა მიუთითოს ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში ივარაუდება, რომ მას პრეტენზია პროცესების ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნია. ამასთან, მხარეებს არ ეზღუდებათ უფლება პროცესის ხარჯების მოთხოვნის საკითხი დასვან საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა (სუსგ 14.07.2016წ., საქმე №ბს-776-768(2კ-4კს-15)). განსახილველ შემთხვევაში ადმინისტრაციულ საქმეზე გაწეული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება მოსარჩელემ მოითხოვა მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში გაწეული საადვოკატო მომსახურებისთვის, ამ ნაწილში (ე.ი. პირველ ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაკისრებული მომსახურების თანხის ოდენობის ნაწილში) მის მიერ პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებები გასაჩივრდა სრულად. ადმინისტრაციულ საქმეზე სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციაში საქმე ზეპირი მოსმენის გარეშე იქნა განხილული. მოსარჩელეს არ მოუთხოვია საქმის განხილვის სააპელაციო ან/და საკასაციო ეტაპზე გაწეული ადვოკატის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება, შესაბამისად საკასაციო პალატა მსჯელობას იქონიებს მხოლოდ ადმინისტრაციულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარჯების ანაზღაურების მართებულებაზე, ვინაიდან სასამართლოს უფლება არ აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია. საქმის მასალებში დაცული 22.03.2023წ. მინდობილობით ს. ჩ-ამ გ. გ-ეს მიანიჭა სასამართლოში თავისი ინტერესების წარდგენისა და დაცვის უფლებამოსილება. 20.06.2023წ. ს. ჩ-ასა და ადვოკატ გ. გ-ეს შორის დაიდო ხელშეკრულება ადმინისტრაციულ საქმეზე იურიდიული მომსახურების გაწევის მიზნით. ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ იურიდიული მომსახურების საფასურზე 3 000 ლარზე (მე-4 მუხ.) და მისი გადახდის წესზე (მე-7 მუხ.), კერძოდ, თანხის სრულად დაფარვა უნდა განხორციელდეს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 6 თვეში ან მანამდე ნებისმიერ დროს (თუნდაც ნაწილ-ნაწილ), ასევე მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ადმინისტრაციული საქმის წარმოებისას ნაღდი ანგარიშსწორებით მომსახურების საფასურის გადახდის შემთხვევაში, მომსახურების საფასურის თანხა ადვოკატის მიერ გადარიცხული იქნება თავის ანგარიშზე. საქმის მასალებში დაცულია სს „... ბანკის“ მიერ გაცემული საგადახდო დოკუმენტი, რომლითაც გ. გ-ემ თავის ანგარიშზე ჩარიცხა 2 000 აშშ დოლარი (ს.ფ. 90). მართალია, საგადახდო დოკუმენტის დანიშნულების გრაფაში მითითებულია ს. ჩ-ას საადვოკატო მომსახურება, თუმცა აღნიშნული დოკუმენტი არ ადასტურებს ნაღდი ანგარიშსწორებით იურიდიული მომსახურების საფასურის გადახდას. მსგავსი არაპირდაპირი სახის მტკიცებულების წარმოდგენის შემთხვევაში გადახდის ფაქტის დადასტურების მტკიცების ტვირთი აწევს იმ პირს, რომელიც ამგვარი ხარჯის ანაზღაურებას მოითხოვს. ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსის (დამტკიცებულია საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის საერთო კრების მიერ 15.04.2006წ.) თანახმად, ადვოკატმა უნდა აწარმოოს სრული და ზუსტი ჩანაწერი კლიენტის მიერ გადახდილ საქმის წარმოების ხარჯებთან დაკავშირებით (8.12 მუხ.). აღსანიშნავია ისიც, რომ ბანკის მიერ გაცემულ საგადახდო დოკუმენტში მითითებული თანხა საგრძნობლად აღემატება მხარეებს შორის არსებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის ოდენობას. როგორც უკვე აღინიშნა, მიუხედავად საადვოკატო მომსახურების ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტის არარსებობისა, აღნიშნული გარემოება არ ქმნიდა ადმინისტრაციულ საქმეზე საადვოკატო მომსახურების ანაზღაურებაზე სრულად უარის თქმის საფუძველს. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო სასამართლო ხარჯების ანაზღაურების საკითხის გადასაწვეტად გამოყოფს რამდენიმე პრინციპს, კერძოდ, ხარჯები უნდა იყოს ფაქტობრივად გაწეული, უნდა იყოს აუცილებელი უფლების დარღვევის თავიდან ასაცილებლად, უნდა იყოს გონივრული და დადასტურებული მტკიცებულებებით. ადვოკატის ჰონორარის ანაზღაურების მოთხოვნისას განმცხადებელმა უნდა დაადასტუროს, რომ ჰონორარი გადახდილია ან ევალება მისი გადახდა. უკეთუ მხარეს ხელშეკრულებით აკისრია ადვოკატის მომსახურების საფასურის გადახდის ვალდებულება, ამგვარი ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარმოუდგენლობის შემთხვევაშიც, აღნიშნული ხარჯი მიიჩნევა „ფაქტობრივად გაწეულ“ ხარჯად („Tebieti Mühafize Cemiyyetiand Israfilov v. Azerbaijan“, §106, 08.10.2009; Savin v. Ukraine, §57, 16.02.2012; „Belousov v. Ukraine“, §115, 07.11.2013; „Drozdyk and Mikula v. Ukraine“,§67, 24.10.2024). ამდენად, გადახდის ქვითრის, საგადახდო დავალების შესრულების დოკუმენტის წარუდგენლობა არ გამორიცხავს საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების შესაძლებლობას (სუსგ 09.02.2012წ., №ბს-1330-1315 (კ-11); 30.10.15წ. №ას-444-423-2015; 25.03.2016წ. №ას-12-12-2016წ., 17.01.2019წ. №ბს-809-805(3კ-17; 07.02.2019წ. №ბს-432-429 (2კ-17)). საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება ადმინისტრაციულ საქმეზე მოსარჩელისათვის ადვოკატ გ. გ-ის მიერ იურიდიული მომსახურების გაწევა, მიმდინარე დავის ფარგლებში ადვოკატი მოსარჩელის წარმომადგენლობას ახორციელებს სამივე ინსტანციის სასამართლოში, რის გამო შეფასებას ექვემდებარება ადვოკატისთვის არა უკვე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების საკითხი, რაც საქმის მასალებით არ დასტურდება, არამედ საქმის მასალებით დადასტურებული ადვოკატის მიერ მოსარჩელისათვის გაწეული მომსახურების ღირებულების მოპასუხისთვის დაკისრების საფუძვლების არსებობა. სსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული პროცენტული ცენზი და თანხა წარმოადგენს იმ მაქსიმალურ საკანონმდებლო ზღვარს, რომელიც წაგებულ მხარეს შესაძლოა დაეკისროს მოგებული მხარის სასარგებლოდ, ამასთანავე სასამართლომ ადვოკატის მომსახურების ღირებულების განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა მიიღოს საქმის სირთულე, უფლების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობა, ხანგრძლივობა, ინსტანციურობა და სხვ.. სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. სასამართლოს მიერ ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ზღვარის დადგენა გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს (სუს 11.02.08წ. №ას-792-1114-07 განჩინება). მითითებული საკანონმდებლო დანაწესისა და საქმეზე არსებული გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრება ადმინისტრაციული დავის ფარგლებში გაწეული ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების თაობაზე საფუძვლიანია, მითითებულ ნაწილში არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, ხოლო ს. ჩ-ას საკასაციო საჩივარი ადმინისტრაციულ საქმეზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების თაობაზე პრეტენზიას საერთოდ არ შეიცავს. საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში და საკასაციო საჩივარში ჩამოყალიბებული მოსაზრებებიდან გამომდინარე (სსკ-ის 404-ე მუხ.). გასაჩივრების საფუძვლები უნდა იყოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კონკრეტული მოტივების გამაქარწყლებელი. იგი არ უნდა შემოიფარგლებოდეს მხოლოდ ზოგადი მითითებებით გადაწყვეტილების კანონსაწინააღმდეგობის თაობაზე. განსახილველ შემთხვევაში ადმინისტრაციულ საქმეზე საადვოკატო მომსახურების ანაზღაურების ნაწილში ს. ჩ-ას საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საფუძვლების კონკრეტულ კრიტიკას, კონკრეტულ უსწორობებზე მითითებას. აღნიშნულ ნაწილში ს. ჩ-ას საკასაციო საჩივრის დაუსაბუთებლობის გამო საკასაციო პალატა მოკლებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კონკრეტული საფუძვლების შემოწმებისა და ს. ჩ-ას საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობაზე მსჯელობის შესაძლებლობას.

მოსარჩელის ერთ-ერთ მოთხოვნას შეადგენს მატერიალური ზიანის სახით სისხლის სამართლის საქმეზე გაწეული ადვოკატის მომსახურების საფასურის მოპასუხეზე დაკისრება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სისხლის სასამართლოწარმოების ფარგლებში, შეთანხმებით დაცვის შემთხვევაში, გამართლებულის მიერ ადვოკატისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება შესაძლოა მოთხოვნილ იქნას ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოების წესით (სუსგ №ბს-432-429(2კ-17), 07.02.2019წ.). საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარში მოყვანილი ის მოსაზრება, რომ მოსარჩელე არ ექვემდებარება სავალდებულო დაცვას - თავისთავად არ გამორიცხავს სისხლის სამართლის საქმეში ადვოკატის მიერ გაწეული მომსახურების ანაზღაურების შესაძლებლობას. საქართველოს კონსტიტუციის 31.3 მუხლის თანახმად გარანტირებულია დაცვის უფლება, ყველას აქვს უფლება სასამართლოში დაიცვას თავისი უფლებები პირადად ან ადვოკატის მეშვეობით. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი აგრეთვე უზრუნველყოფს ბრალდებულის უფლებას ეფექტური მონაწილეობა მიიღოს სისხლის სამართლის პროცესში როგორც პირადად, ასევე დამცველის მეშვეობით (6.3 მუხ. „c“ ქვ.პ.). დაცვის უფლება უპირველეს ყოვლისა გულისხმობს ბრალდებულის შესაძლებლობას იყოლიოს დამცველი, რომელსაც საკუთარი შეხედულებისამებრ აირჩევს. ადვოკატი არის თავისუფალი პროფესიის პირი, რომელიც იღებს ჰონორარს გაწეული იურიდიული მომსახურების საფუძველზე. ადვოკატი მარწმუნებლისთვის არის სამართლებრივი რჩევის მიმცემი პირი, რომელიც სახელშეკრულებო ურთიერთობისას თუ კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების დროს მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრავს კლიენტის იურიდიულ ბედს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 04.11.2022წ. გადაწყვეტილება №1/6/1424,1490 საქმეზე „ლ. ჯანიბეგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II - 17, 19). ბრალდებულს, როგორც სისხლის სამართლის პროცესის ცენტრალურ ფიგურას, უნდა გააჩნდეს შესაძლებლობა ჯეროვნად და ეფექტიანად დაიცვას თავი წარდგენილი ბრალდებისაგან, ეფექტიანად დაცვის განხორციელებისათვის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ბრალდებულსა და ადვოკატს შორის არსებული ნდობის ფაქტორის არსებობა. ყველა პირს აქვს უფლება მოითხოვოს მის მიერ არჩეული ადვოკატის დახმარება თავისი უფლებების სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ყველა სტადიაზე დაცვისათვის, სახელმწიფოებმა უნდა უზრუნველყონ ყველა პირისათვის საადვოკატო მომსახურების ეფექტიანი და თანაბარი ხელმისაწვდომობა მათი სოციალური კუთვნილებისა და ეკონომიკური სტატუსის მიუხედავად („გაეროს ძირითადი პრინციპები ადვოკატთა როლის შესახებ“, 1990), ამასთან, დაცვა არის სისხლისსამართლებრივი დევნის საწინააღმდეგო ფუნქცია, სწორედ ადვოკატის მონაწილეობა სისხლის სამართლის პროცესში უზრუნველყოფს შეჯიბრებითობის პრინციპის (9.1 მუხ.) სრულ რეალიზებას და ბრალდებულის ინტერესების არსებით დაცვას. როგორც წესი, სისხლის სამართლის პროცესში ბრალდებული თავად იღებს გადაწყვეტილებას წარდგენილი ბრალდებისაგან პირადად ან ადვოკატის მეშვეობით დაცვის თაობაზე. ბრალდებულს აქვს ადვოკატის მომსახურებაზე უარის თქმისა და დამოუკიდებლად თავის დაცვის უფლება, მაგრამ მას არ შეუძლია უარი თქვას ადვოკატის მომსახურებაზე, თუ არსებობს კანონით დადგენილი სავალდებულო დაცვის შემთხვევა (სსსკ-ის 38.6 მუხ.). ბრალდებულს აქვს ადვოკატის არჩევისა და ყოლის, ასევე მის მიერ არჩეული ადვოკატის ნებისმიერ დროს შეცვლის უფლება (სსსკ-ის 38.5 მუხ.), ამასთან პირის ბრალდების შესახებ 30.08.2021წ. დადგენილებით ბრალდებულს განემარტა, რომ მას აქვს ადვოკატის არჩევისა და ყოლის უფლება. კონვენციის 6.3 მუხლის „c“ ქვეპუნქტით გარანტირებული უფლება (დაცვა პირადად ან არჩეული დამცველის მეშვეობით) დაცული უნდა იყოს სასამართლოს განხილვის ნებისმიერ ეტაპზე, მათ შორის სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში („Imbrioscia v. Switzerland“, §37; „Pakelli v. Germany, §29). დაუშვებელია ბრალდებულის იძულება პირადად დაიცვას თავი წარდგენილი ბრალდებისაგან, შესაბამისად, კასატორის (მოპასუხის) მითითება ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების საფუძვლების არარსებობაზე კანონით მინიჭებული უფლებით - ადვოკატის აყვანის უფლებით (დაცვა შეთანხმებით) სარგებლობის გამო, დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

როგორც უკვე აღინიშნა, იურიდიული მომსახურების ხარჯების გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარუდგენლობა იმთავითვე არ გამორიცხავს ამგვარი ხარჯების ანაზღაურების შესაძლებლობას უკეთუ აშკარაა, რომ პირის უფლების დაცვის მიზნით წარმომადგენლობითი მომსახურება გაწეულია, თუმცა აგრეთვე ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის შემთხვევაშიც შეფასებას საჭიროებს ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის გონივრულობა, სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებთან შესაბამისობა და მისი პროპორციულობა გაწეულ მომსახურებასთან. დაცვის უფლების სრულყოფილი და ეფექტიანი რეალიზაცია მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ადვოკატის მიმართ ბრალდებულის ნდობის ხარისხზე. ამდენად, სახელმწიფოს მიერ დაცვის უფლების რეალური უზრუნველყოფა გულისხმობს არა მხოლოდ რიგ შემთხვევებში სახელმწიფოს ხარჯზე ადვოკატის პროცესში ჩართვას, არამედ ბრალდებულისათვის თავისი ხარჯით კონკრეტული, მისთვის მისაღები ადვოკატის მოწვევის ხელშეშლის აკრძალვას (გარდა იმ შემთხვევისა, თუ ადვოკატის პროცესში დაშვების აკრძალვა ეფუძნება ნორმატულ საფუძველს). სისხლის სამართლის პროცესში ბრალდებულის მიერ ადვოკატის საკუთარი ხარჯით აყვანა (სსსკ-ის 91.1 მუხ.) არ გამორიცხავს მომავალში, ბრალდებულის გამართლების შემთხვევაში, ამ თანხის იმ სუბიექტის მიერ ანაზღაურებას, რომლის ქმედებებმაც წარმოშვა ბრალდებულის მიერ კონკრეტული ხარჯის გაწევის საჭიროება. სათანადო მოთხოვნის არსებობისას სასამართლო ვალდებულია იმსჯელოს გამართლებულისათვის ადვოკატის მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების საკითხზე (სუსგ 07.02.2019წ. საქმე №ბს-432-429 (2კ-17)). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ დავაში ერთმნიშვნელოვნად გამოირიცხება სისხლის სამართლის საქმეზე ადვოკატის მიერ მოსარჩელის ინტერესების დაცვის უსასყიდლოდ განხორციელება. საქმის მასალებში დაცული სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენით/განჩინებ(ებ)ით უდავოდ დასტურდება სამივე ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელისთვის ადვოკატ გ. გ-ის მიერ იურიდიული მომსახურების გაწევა. იურიდიული მომსახურების გაწევის შემთხვევაში ივარაუდება მხარეთა შორის სასყიდლიანი დავალების ხელშეკრულების არსებობა, საწინააღმდეგო დამტკიცებას საჭიროებს (სუსგ 14.07.2016წ. საქმე №ბს-776-768(2კ-4კს-15)). სსსკ-ის 41-ე მუხლის თანახმად, ადვოკატს ირჩევს და იყვანს ბრალდებული. ადვოკატის უმთავრესი ფუნქციაა მაქსიმალურად დაიცვას მარწმუნებლის ინტერესები, უზრუნველყოს წარმომადგენლობა სასამართლოში, არბიტრაჟსა და საგამოძიებო ორგანოებში („ადვოკატთა შესახებ“ კანონის მე-2 მუხ.), რაც უნდა განხორციელდეს კანონიერების, დამოუკიდებლობის, კეთილსინდისიერების, გულისხმიერებისა და ეთიკის ნორმების ზედმიწევნით დაცვით („ადვოკატთა შესახებ“ კანონის მე-3 მუხ.), თუმცა აღნიშნული არ არის ადვოკატთა ფინანსური დაინტერესების გამომრიცხავი გარემოება, რადგან საადვოკატო საქმიანობიდან მიღებული ფინანსური შემოსავალი, როგორც წესი, ქმნის ადვოკატის საქმიანობის ფინანსურ საფუძველს. ადვოკატი, მართალია არ არის „დასაქმებული“ ტრადიციული გაგებით, თუმცა იგი ახორციელებს კლიენტისათვის იურიდიული მომსახურების გაწევას სათანადო ანაზღაურების სანაცვლოდ (გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც არსებობს შეთანხმება, ან კანონისმიერი დათქმა მომსახურების უსასყიდლოდ გაწევის შესახებ). კანონმდებლობა არ ზღუდავს მხარეებს შეთანხმდნენ ჰონორარის წინასწარ, პერიოდულ ან სამომავლო გადახდაზე (სუსგ 07.02.2019წ. საქმე №ბს-432-429 (2კ-17)). საქმის მასალებში დაცულია ს. ჩ-ასა და ადვოკატ გ. გ-ეს შორის 30.08.2021წ. და 08.02.2023წ. დადებული ხელშეკრულებები სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელისთვის იურიდიული მომსახურების თაობაზე. აღნიშნული ხელშეკრულებებით განისაზღვრა საადვოკატო მომსახურების ოდენობა, ანაზღაურების წესი და პირობები, მოსარჩელე აგრეთვე მიუთითებს გადახდის ქვითრებზე. განსახილველ შემთხვევაში დგინდება, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე სამივე ინსტანციის სასამართლოში ს. ჩ-ას ინტერესებს წარმოადგენდა ადვოკატი გ. გ-ე, ამასთან საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე ადვოკატ გ. გ-ეს წარდგენილი ჰქონდა შესაგებლები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულებით შეთანხმებული თანხა, აგრეთვე მარწმუნებლის მიერ წარმომადგენლისთვის გადახდილი თანხის ოდენობა გაწეული მომსახურებისთვის, არ არის სავალდებულო სასამართლოსთვის ადვოკატის მომსახურების გაწევის თანხის ოდენობის განსაზღვრისთვის. სასამართლო ადვოკატის მომსახურების ღირებულების განსაზღვრისას მხედველობაში იღებს საქმის სირთულეს, უფლების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობას, ხანგრძლივობას, ინსტანციურობას და სხვ.. აღნიშნული გარემოებები შეფასებას საჭიროებს არა მხოლოდ ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარუდგენლობის, არამედ აგრეთვე ისეთ შემთხვევებშიც, როდესაც ადვოკატისთვის გადახდილი ხარჯის ანაზღაურების დამადასტურებელ დოკუმენტში მითითებული თანხა არაადეკვატურია და აშკარად აღემატება წარმომადგენლის მიერ საქმეზე გაწეული მომსახურების ღირებულებას (სუსგ 20.07.2022წ. საქმე №ბს-628(2კ-20)). უკანონო ბრალდებისაგან თავის დასაცავად მხარის მიერ გაწეული სასამართლო ხარჯები, მათ შორის საადვოკატო მომსახურების ხარჯები, ანაზღაურებას შესაძლოა დაექვემდებაროს გონივრულობისა და სამართლიანობის პრინციპების გათვალისწინებით. ასეთი სახის ხარჯები რეალურად უნდა იქნას გაწეული ან იურიდიული მომსახურების შესახებ სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე უნდა არსებობდეს ასეთი ხარჯის გაწევის ვალდებულება. ამდენად, ზოგადი წესის თანახმად დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს საადვოკატო მომსახურების თანხის გადახდის ან ასეთი ვალდებულების არსებობის ფაქტს, წარმოშობს ამ ხარჯის ანაზღაურების საფუძველს. ევროპის ადვოკატთა ასოციაციების და სამართლის საბჭოს (CCBE) მიერ დამტკიცებული „ადვოკატთა ქცევის კოდექსის“ თანახმად, ადვოკატის მიერ მოთხოვნილი ანაზღაურება უნდა იყოს სამართლიანი და გონივრული (მუხ. 3). მარწმუნებელსა და ადვოკატს შორის წარმოშობილი ურთიერთობის მატერიალური საფუძველი დავალების ხელშეკრულებაა (სკ-ის 709-ე მუხ.). მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში (სკ-ის 710-ე მუხ.). ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე მხარეები თავად განსაზღვრავენ სახელშეკრულებო ურთიერთობის შინაარსს, თანხმდებიან მის პირობებზე და საფასურის ოდენობაზე. ხელშეკრულების პირობების შესრულებისა და შეთანხმებით გათვალისწინებული თანხის სრული ოდენობით ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი შეიძლება წარმოიშვას ამ ხელშეკრულების მხარეებს შორის, რომელიც კერძო-სამართლებრივი ხასიათისაა და ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოების წესით არ განიხილება. უკეთუ პირი ზიანის ანაზღაურების სახით მოითხოვს სისხლის სამართლის საქმეზე უკვე გაწეული ან გასაწევი საადვოკატო მოსახურების საფასურის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ანაზღაურებას, სასამართლო საკუთარი მიხედულების ფარგლებში და საქმის ინდივიდუალური გარემოებებისა და გონივრულობის პრინციპის საფუძველზე წყვეტს აღნიშნულ საკითხს. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე გამართლდა პირველივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ, რაც უცვლელი დარჩა სააპელაციო სასამართლოს განაჩენით, ხოლო საკასაციო სასამართლომ პროკურორის საჩივრის დასაშვებობის საკითხი განიხილა ზეპირი მოსმენის გარეშე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო უფლების დარღვევა (ადმიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებაში მითითებული მომსახურების საფასური იმთავითვე არ ქმნის მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული თანხის ოდენობის მოწინააღმდეგე მხარეზე დაკისრების საფუძველს, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. მოთხოვნილი საადვოკატო მომსახურების თანხის გონივრულობას სასამართლო აფასებს მიუხედავად ამ ხარჯის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენისა. ასეთი სახის ხარჯების გაწევის საჭიროების მიუხედავად სასამართლო „აუცილებლობის“ და „გონივრულობის“ გათვალისწინებით იღებს გადაწყვეტილებას გაღებული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე („Société Colas Est and Others v. France“, §56, 16.04.2002წ.). განსახილველ შემთხვევაში საქმეზე დადგენილი გარემოებებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ სისხლის სამართალწარმოების ფარგლებში ადვოკატის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ანაზღაურება უნდა დაეკისროს 4 000 ლარის ოდენობით.

კასატორი (მოსარჩელე, აპელანტი) წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით აგრეთვე მოითხოვს მოსამართლის ხ. ა-ის აცილებაზე უარის თქმის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს 29.04.2021წ. განჩინების გაუქმებას, თუმცა საკასაციო საჩივარში მითითებული არ არის აცილებისა და მითითებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსამართლის აცილების ინსტიტუტი ემსახურება დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის პრინციპის განმტკიცებას, ასევე სასამართლოს სისტემის მიმართ საზოგადოების ნდობის მოპოვებასა და შენარჩუნებას. სასამართლოს მიმართ ნდობის განსამტკიცებლად მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ისეთი საკანონმდებლო პროცედურების არსებობა, რომელიც მიუკერძოებლობას უზრუნველყოფს, კერძოდ, აწესრიგებს მოსამართლის აცილების წესსა და შემთხვევებს („Micallef v. Malta“, §99-100). ასკ-ის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სსკ-ის 31-ე მუხლი განსაზღვრავს მოსამართლის აცილების საფუძვლებს, შესაბამისად აცილების თაობაზე განცხადების დასაკმაყოფილებლად სახეზე უნდა იყოს მითითებული ნორმით გათვალისწინებული შემთხვევა. „სამოსამართლო ქცევის ბანგალორის პრინციპების“ 2.5 პუნქტის შესაბამისად, მოსამართლემ უნდა აიცილოს საქმე ისეთ შემთხვევებში, როდესაც მას არ შესწევს უნარი საქმე განიხილოს მიუკერძოებლად ან როდესაც გონიერ დამკვირვებელს შეიძლება შეექმნას წარმოდგენა, რომ მოსამართლეს არ შესწევს საქმის მიუკერძოებლად განხილვის უნარი. საქმის დამოუკიდებლად და მიუკერძოებლად განხილვაში იგულისხმება არა მხოლოდ მისი დამოუკიდებლად და მიუკერძოებლად განხილვა, არამედ აღქმა იმისა (საზოგადოების, განსაკუთრებით მხარეთა მხრიდან), რომ საქმე სასამართლომ განიხილა დამოუკიდებლად და მიუკერძოებლად. კონვენციის 6.1 მუხლით დაცული საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება მოითხოვს საქმის განხილვას მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ. მიუკერძოებლობის არსებობა განისაზღვრება სუბიექტური და ობიექტური ტესტების მეშვეობით („Morice v. France“, 2015, §73-78; „Denisov v. Ukraine“, 2018, §61-65). სუბიექტური ტესტით ფასდება მოსამართლის პირადი მოსაზრებები და ქცევა, მოცემული საქმის შედეგით მოსამართლის პირადი დაინტერესების ან წინასწარ შექმნილი უარყოფითი დამოკიდებულების არსებობა, ხოლო ობიექტური ტესტით დგინდება სასამართლო მიუკერძოებლობის თაობაზე საფუძვლიანი ეჭვების გამომრიცხავი სათანადო გარანტიების უზრუნველყოფის არსებობა („O. Volkov v. Ukraine“, 2013, §104). სუბიექტური ტესტის თვალსაზრისით საკითხის შემოწმებისას მოსამართლის პირადი მიუკერძოებლობა პრეზუმირდება საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაში („Kyprianou v. Cyprus“, §119). განსახილველ შემთხვევაში საქმის შედეგით მოსამართლის პირდაპირი ან არაპირდაპირი დაინტერესება და მისი სუბიექტური მიკერძოება რომელიმე მხარის მიმართ არ იკვეთება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსამართლე დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გონიერი დამკვირვებლის თვალშიც უნდა იყოს (ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის რეკომენდაცია „მოსამართლეთა დამოუკიდებლობის, ეფექტიანობისა და მოვალეობების შესახებ“ (2010)). აცილების საკითხის შეფასებისას მხარის პოზიცია მნიშვნელოვანია, მაგრამ არა გადამწყვეტი, ვინაიდან დაინტერესებული მხარის შიში ობიექტურად გამართლებული უნდა იყოს („S. Lomines v. France“, §63). სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ განცხადებაში აპელანტმა (მოსარჩელემ) აცილება მოითხოვა იმ საფუძვლით, რომ საქმის გამხილველი მოსამართლის ოჯახის წევრი წარსულში მუშაობდა პროკურატურაში, ამჟამად მუშაობს საჯარო სამსახურში, რაც აპელანტის მოსაზრებით მოსამართლის სიმპათიას ადასტურებდა მოპასუხის მიმართ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული გარემოება არ ქმნიდა აცილების თაობაზე განცხადების დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს. საქმეზე „Ramljak v. Croatia“ ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსამართლის ნათესაური კავშირი იმ იურიდიული ოფისის თანამშრომლებთან, რომელიც წარმოადგენს მხარეს სასამართლოწარმოებაში, ავტომატურად არ არის მოსამართლის აცილების საფუძველი (§29). ნათესაური კავშირის დადგენის შემთხვევაში შეფასებას საჭიროებს ისეთი საკითხები, როგორიცაა მოსამართლესთან ნათესაური კავშირის მქონე პირის უშუალო მონაწილოება განსახილველ საქმეში, მისი პოზიცია დაწესებულებაში, დაწესებულების სიდიდე, შინაგანი ორგანიზაციული მოწყობა და ა. შ. („Nicholas v. Cyprus“, §62). ევროპულმა სასამართლომ ასევე ყურადღება გაამახვილა ქვეყნის მასშტაბზე, იურიდიული დაწესებულებებისა და მოსამართლეთა რაოდენობაზე, ამ მხრივ მსგავსი შემთხვევების სიხშირის ალბათობაზე. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე (აპელანტი) არ მიუთითებს სააპელაციო ინსტანციაში საქმის განმხილველი მოსამართლის ხ. ა-ის ოჯახის წევრის ამჟამად მოპასუხე ორგანოში მუშაობის ფაქტზე, განსახილველ საქმეზე მისაღები გადაწყვეტილების რაიმე სახის გავლენის მოხდენის შესაძლებლობაზე. რაც შეეხება საჯარო სამსახურში მუშაობას, გაუგებარია მოსამართლის ოჯახის წევრის საჯარო სამსახურში მუშაობისა და ამ საქმეზე მისაღები გადაწყვეტილების ურთიერთგავლენა და კავშირი, შესაბამისად მხოლოდ საჯარო სამსახურში მუშაობის ფაქტი არ არის საკმარისი საფუძველი აცილების თაობაზე განცხადების დასაკმაყოფილებლად. აპელანტმა (მოსარჩელემ) აცილების საფუძვლად სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ განცხადებაში ასევე მიუთითა მოსამართლის ხ. ა-ის მიერ სხვა საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებაზე, სადაც არ იქნა გათვალისწინებული მისი მოთხოვნა ხარჯების სრულად ანაზღაურების თაობაზე. ფაქტი იმის შესახებ, რომ მოსამართლემ მიიღო გადაწყვეტილება ანალოგიურ საქმეზე სხვა სასამართლოწარმოების ფარგლებში, არ არის საკმარისი მოსამართლის მიუკერძოებლობაში ეჭვის შესატანად („Kreigisch v. Germany“, §544), მხარის მოთხოვნის სრულად დაუკმაყოფილებლობა და მისთვის არასასურველი შედეგი არ წარმოადგენს მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოსამართლის აცილების საფუძველს. სსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების მიხედვით, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოტივების უარმყოფელ სამართლებრივად დასაბუთებულ არგუმენტაციას. მოცემულ შემთხვევაში აცილებაზე უარის თქმის თაობაზე განჩინების გაუქმების მოთხოვნის ნაწილში საკასაციო საჩივარი დასაბუთებას საერთოდ არ შეიცავს, კასატორი არ მიუთითებს ამ ნაწილში გასაჩივრებული განჩინების უსწორობებზე, შესაბამისად ზემოთ მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით არ არსებობს აცილებაზე უარის თქმის თაობაზე სააპელაციო პალატის 29.04.2024წ. განჩინების გაუქმების საფუძველი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ს. ჩ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, კერძოდ, სისხლის სამართალწარმოების ფარგლებში ადვოკატის მიერ გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების (2 000 ლარის) ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.04.2024წ. გადაწყვეტილების გაუქმებით მიღებული უნდა იქნას ახალი გადაწყვეტილება ამ ნაწილში მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 4 000 ლარის დაკისრების თაობაზე, ხოლო დანარჩენ ნაწილში (მორალური ზიანის სახით 1500 ლარის და ადმინისტრაციულ საქმეზე ადვოკატის მიერ გაწეული მომსახურებისათვის 300 ლარის დაკისრების ნაწილში) გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელი, ასევე უცვლელი უნდა დარჩეს აცილებაზე უარის თქმის თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.04.2024წ. განჩინება.

სსკ-ის 46-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მხარეები სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის შედეგად მოქალაქისათვის მიყენებული ზარალის ანაზღაურებასთან დაკავშირებულ სარჩელებზე. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის 1-ელი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან დაწესებულებები (ორგანიზაციები), რომელთა ხარჯები ფინანსდება მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან - ყველა საქმეზე. სსკ-ის 55-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ ორივე მხარე გათავისუფლებულია სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, მაშინ სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეულ ხარჯებს გაიღებს სახელმწიფო. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში მხარეები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. ს. ჩ-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.04.2024წ. გადაწყვეტილება სისხლის სამართალწარმოების ფარგლებში ადვოკატის მიერ გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ს. ჩ-ას სასარგებლოდ დაეკისროს სისხლის სამართალწარმოების ფარგლებში ადვოკატის მიერ გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება - 4000 (ოთხი ათასი) ლარის ოდენობით;

4. დანარჩენ ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.04.2024წ. გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი;

5. უცვლელი დარჩეს აცილებაზე უარის თქმის თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.04.2024წ. განჩინება;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ. გოგიაშვილი