საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
№ბს-1303(კ-23) 31 ოქტომბერი, 2024 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გენადი მაკარიძე
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა შპს ,,...ის“ (მოსარჩელე) საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 სექტემბრის განჩინებაზე (მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) - სსიპ შემოსავლების სამსახური, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2019 წლის 12 ნოემბერს შპს ,,...მა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - სსიპ შემოსავლების სამსახურის და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ, სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2017 წლის 26 დეკემბრის N002-334 საგადასახადო მოთხოვნის, ასევე, საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 7 ივნისის N14148 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2019 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილების (საჩივარი N6150/2/2018) ბათილად ცნობის მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით, შპს „...ის’’ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მოსარჩელე მხარის მიერ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 სექტემბრის განჩინებით, შპს ,,...ის’’ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს კლინიკური კვლევებით მიღებული შემოსავლების არასამედიცინო საქმიანობით მიღებულ შემოსავლებად განხილვა, კერძოდ, შესაფასებელია კონკრეტული სერვისის სახეობა წარმოადგენდა სამედიცინო მომსახურებას თუ ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკურ კვლევას.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის პირველ, მე-2, 51-ე, 99-ე, 255-ე, 262-ე, 264-ე, 267-ე მუხლებზე, საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში შპს ,,...ს“ 2014-2016 წლებში მიღებული მოგება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 99-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,რ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, თითქმის სრულად აქვს გათავისუფლებული მოგების გადასახადისაგან. სადავოა შპს ,,...ის“ მიერ გაწეული კონკრეტული მომსახურება, რომელიც საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების მიხედვით, წარმოადგენს ...ის მქონე პაციენტებში, რომლებსაც აღენიშნებათ ...ის მიმართ აუტანლობა ან ვისთვისაც ...ით უწყვეტი მკურნალობა შეუსაბამოა. ხელშეკრულებით მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება კვლევაში აეყვანა სულ მცირე 1 პაციენტი და კვლევის დაწყების სავარაუდო დროდ განისაზღვრა 2015 წლის 25 მარტი, ...ის შენობაში მკვლევარის საშუალებით.
მითითებული ხელშეკრულების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია ის გარემოება, რომ შპს ,,...ის“ მიერ გაწეულია ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკური კვლევის მომსახურება. ამასთან, სააპელაციო პალატის განმარტებით, მხედველობაში ვერ იქნება მიღებული აპელანტის მითითება კვლევაში მონაწილე პირთა ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე, ვინაიდან სწორედ რევმატოიდული ართრიტის მქონე პაციენტები წარმოადგენდნენ მოცემული კვლევის სამიზნე ჯგუფს, რომელთა მიმართაც უნდა შეფასებულიყო საკვლევი პრეპარატის ეფექტიანობა.
სააპელაციო სასამართლო ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის ,,ჩ1“ ქვეპუნქტსა და ,,წამლისა და ფარმაცევტული საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 11 მუხლის 45-ე პუნქტზე მითითებით, სრულად დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს შეფასებას იმის თაობაზე, რომ სამედიცინო საქმიანობა (სამედიცინო მომსახურება) და ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკური კვლევა (გამოცდა, გამოკვლევა) წარმოადგენენ მომსახურების, საქმიანობის სხვადასხვა ფორმებს, მათი ცნებები განსაზღვრულია სხვადასხვა საკანონმდებლო აქტებით და მათი განხორციელება ხდება სხვადასხვა მიზნით. ამდენად, ერთი კონკრეტული მომსახურება შეუძლებელია ერთდროულად მიჩნეული იქნეს დაწესებულების მიერ როგორც სამედიცინო მომსახურების გაწევად, ასევე ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკურ კვლევად. კანონმდებლის მიერ სხვადასხვა კანონებში მათი ლეგალური დეფინიციების მითითებით, მკვეთრად არის გამიჯნული აღნიშნული ორი მომსახურების ცნებები და მათი მიზნები. ამასთან, თითოეული მათგანის სახის კლასიფიკაცია დამოკიდებულია სერვისის მიზანზე. კვლევის მიზანია კონკრეტული პრეპარატის ან მკურნალობის ფორმის შედეგების შესწავლა და გამოცდა, მაშინ, როდესაც სამედიცინო მომსახურების მიზანი მიმართულია პაციენტის განკურნებისკენ/მოვლისკენ. კლინიკურ კვლევაში ადამიანის, პაციენტის მონაწილეობა წარმოადგენს კლინიკური კვლევის განხორციელების აუცილებელ კომპონენტს და გარდა ამისა, არც რომელიმე კანონმდებლობით ან არსებული პრაქტიკით არ არის დადგენილი, რომ კვლევაში მონაწილე პირი აუცილებლად უნდა იყოს ჯანმრთელი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა შპს ,,...ის“ მიერ.
კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ შპს ,,...ის“ მიერ გაწეული მომსახურება წარმოადგენდა ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკურ კვლევას და არა სამედიცინო მომსახურებას. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ ხელშეკრულებაზე, კერძოდ, ხელშეკრულებაში მითითებულ იმ გარემოებაზე, რომ კვლევაში ჩართულნი იყვნენ რევმატოიდული ართრიტის მქონე პაციენტები, ანუ ის პირები, რომლებსაც ჰქონდათ ჯანმრთელობის პრობლემები. კვლევაში პაციენტების ჩართვა ხდებოდა ინფორმირებული თანხმობის ფორმის საფუძველზე და თითოეული პაციენტის მკურნალობაზე პასუხისმგებელნი იყვნენ ექიმები. კასატორის განმარტებით, კლინიკური კვლევა ხორციელდება მხოლოდ ჯანმრთელ პაციენტებზე, ხოლო როდესაც კვლევაში ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე პაციენტები არიან ჩართულნი, ეს ერთდროულად წარმოადგენს კლინიკურ კვლევასაც და სამედიცინო მომსახურების გაწევასაც, ვინაიდან მისი მიზანია არამარტო ფარმაკოლოგიური საშუალებების ადამიანის ორგანიზმზე ზემოქმედების შესწავლა, მისი ეფექტურობისა და უსაფრთხოების დადგენის მიზნით, არამედ მისი მეშვეობით პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შენარჩუნება, გაუმჯობესება და აღდგენა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული შპს ,,...ის“ საკასაციო საჩივარი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს ,,...ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2017 წლის 14 ნოემბრის N30308 ბრძანების საფუძველზე ჩატარდა შპს ,,...ის“ საქმიანობის გასვლითი სრული საგადასახადო შემოწმება, ხოლო შემოწმების შედეგებზე 2017 წლის 21 დეკემბერს შედგენილი იქნა საგადასახადო შემოწმების აქტი. შემოწმების აქტში მათ შორის მიეთითა, რომ საწარმო 2014-2016 წლებში მიღებულ მოგებას თითქმის სრულად (1 349 183 ლარი) ათავისუფლებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 99-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,რ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად. სამედიცინო შემოსავლებთან ერთად გადამხდელს მიღებული აქვს არასამედიცინო შემოსავლები (იჯარა, კლინიკური კვლევა), რაზედაც არ არის გადახდილი მოგების გადასახადი. ამასთან, საწარმოს არ ჰყოფნის სამედიცინო ფინანსური მოგება რეინვესტირებისთვის (ფინანსურ მოგება-ზარალში გადამხდელს არ ჰქონდა ხარჯებში გათვალისწინებული აუნაზღაურებელი მოთხოვნები, ლიზინგით მიღებული ძირითადი საშუალებები გამოქვითული იყო არასწორად. ამასთან, არ არის გამიჯნული სამედიცინო და არასამედიცინო მოგება). შემოწმებით, სამედიცინო ფინანსურმა მოგებამ, რომელიც შეიძლება რეინვესტირდეს, შეადგინა სულ 828 940 ლარი. შესაბამისად, სხვაობის თანხა 520 244 ლარი დაექვემდებარა მოგების გადასახადით დაბეგვრას.
ასევე დადგენილია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2017 წლის 21 დეკემბრის საგადასახადო შემოწმების აქტის საფუძველზე, აუდიტის დეპარტამენტის მიერ 2017 წლის 26 დეკემბერს გამოიცა N35328 ბრძანება და N002-334 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც შპს ,,...ს“ გადასახდელად დაერიცხა სულ 145 825.11 ლარი, მათ შორის: ძირითადი გადასახადი 84 971 ლარი (მიწა - არასასოფლო - 40 ლარი, მოგების გადასახადი 82 461 ლარი, საშემოსავლო გადასახადი - 1 057 ლარი, ქონების გადასახადი - 1 413 ლარი), ჯარიმა 42 344 ლარი და საურავი 18 510.11 ლარი.
აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა შპს ,,...მა“ გაასაჩივრა საჩივრით, 2018 წლის 24 იანვარს. საჩივრის თანახმად, გადასახადის გადამხდელი მათ შორის არ ეთანხმებოდა კლინიკური კვლევებით მიღებული შემოსავლების არასამედიცინო საქმიანობით მიღებულ შემოსავლებად განხილვას და განმარტავდა, რომ საზოგადოების მხრიდან გაწეული იყო სამედიცინო მომსახურება. კერძოდ, ხდებოდა პაციენტების სამედიცინო მკურნალობა (დიაგნოსტირება, კვლევა) ორგანიზატორის მიერ შემუშავებული სამედიცინო მეთოდოლოგიის და მათ მიერ რეკომენდირებული პრეპარატების ან/და მიდგომების გათვალისწინებით. ასევე, აცხადებდა, რომ არის კეთილსინდისიერი გადამხდელი და საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-7 ნაწილის შესაბამისად, ითხოვდა დაკისრებული სანქციებისგან გათავისუფლებას.
სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 7 ივნისის N14148 ბრძანებით, შპს ,,...ის“ 2018 წლის 24 იანვრის საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; შპს ,,...ი“ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-7 ნაწილის შესაბამისად გათავისუფლდა კლინიკური კვლევებით და იჯარით მიღებული შემოსავლების შეცდომით სამედიცინო საქმიანობიდან მიღებულ შემოსავლებად განხილვის საფუძველზე 2014-2016 წლების მოგების გადასახადის დეკლარაციაში გადასახადის თანხის შემცირებისთვის საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 275-ე მუხლით დაკისრებული ჯარიმისაგან. ამასთან, საჩივარში დასმულ სადავო საკითხთან დაკავშირებით გადასახადის გადამხდელის პოზიცია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არსებითად არ იქნა გაზიარებული. შესაბამისად, საჩივარი ამ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.
დადგენილია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2017 წლის 26 დეკემბრის N002-334 საგადასახადო მოთხოვნა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 7 ივნისის N14148 ბრძანება შპს ,,...მა“ გაასაჩივრა საჩივრით, 2018 წლის 25 ივნისს. საჩივრის თანახმად, გადასახადის გადამხდელი სადავოდ ხდიდა კლინიკური კვლევებით მიღებული შემოსავლების არასამედიცინო საქმიანობით მიღებულ შემოსავლებად განხილვის, შედეგად რეინვესტირებული თანხების შემცირებისა და მოგების გადასახადის დარიცხვის მართლზომიერების საკითხს.
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2019 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით (საჩივარი N6150/2/2018), შპს ,,...ის“ საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ნაწილობრივ გაუქმდა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 7 ივნისის N14148 ბრძანება და საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის 21 ნაწილისა და ,,საქართველოს საგადასახადო კოდექსში ცვლილებების შეტანის შესახებ“ 27.12.2018 წლის კანონით საგადასახადო კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლებში განხორციელებული ცვლილებების (სანქციები ამავე ნორმებში მითითებული პირობების არსებობისას, შემსუბუქებულია) გათვალისწინებით, აუდიტის დეპარტამენტს დაევალა დარიცხული სანქციების კორექტირება (შემცირება). ამასთან, საჩივარში დასმულ სადავო საკითხთან დაკავშირებით გადასახადის გადამხდელის პოზიცია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არსებითად არ იქნა გაზიარებული. შესაბამისად, დანარჩენ ნაწილში საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
საქმის მასალებში წარმოდგენილია ...ის ხელშეკრულება .../შპს ,,...ი“/..., რომლის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულია შპს ,,...სა“ (,,...ი“) და შპს ,,ვ...ს“ (,,...”-ს) შორის. ხელშეკრულების მიხედვით, ...-მ მოითხოვა, რომ ...მა ჩაატაროს ,,...ის მქონე პაციენტებში, რომლებსაც აღენიშნებათ ...ის მიმართ აუტანლობა ან ვისთვისაც ...ით უწყვეტი მკურნალობა შეუსაბამოა, ნომერი ... კვლევის ოქმის დებულებების შესაბამისად, ...ის შენობაში მკვლევარის საშუალებით. აღნიშნული ხელშეკრულების პირველი პუნქტის თანახმად, ...ი თანახმაა ჩაატაროს კვლევა. ...მა უნდა უზრუნველყოს ყველა კვლევაში მონაწილე პაციენტისგან ან მისი ოჯახისგან ხელმოწერილი ინფორმირებული თანხმობის ფორმის მიღება. ამავე ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის თანახმად, ...ი თანახმაა კვლევის განმავლობაში შეინახოს სრული და განახლებული კვლევის ჩანაწერები. საკვლევი ცენტრი თანახმაა უზრუნველყოს კვლევის ფარგლებში თითოეული პაციენტის მკურნალობაზე პასუხისმგებელი ექიმის მიერ თითოეული პაციენტის ...-ში განცხადებაზე ხელის მოწერა, რომლითაც ექიმი დაამოწმებს, რომ მასში შესული მონაცემები ზუსტად აღწერს კვლევის მსვლელობისას პაციენტისთვის ჩატარებულ მკურნალობას და მის თანმხლებ მოვლენებს. მითითებული ხელშეკრულების მე-13 პუნქტის მიხედვით, ... ...ს აუნაზღაურებს შესრულებულ სამუშაოს თითოეულ კვლევაში ჩართულ და დაკვირვებაში მყოფ პაციენტზე, დანართ B-ში მითითებულ გადახდის ვადებში (რომელიც წარმოადგენს წინამდებარე ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს).
განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე სადავოდ ხდის სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2017 წლის 26 დეკემბრის N002-334 საგადასახადო მოთხოვნის, ასევე, საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 7 ივნისის N14148 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2019 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილების (საჩივარი N6150/2/2018) კანონიერებას.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემას (გასაჩივრებულ ნაწილში) მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოთა მხრიდან არსებითად საფუძვლად დაედო ის გარემოებები, რომ შპს ,,...ის“ მიერ გაწეული მომსახურება მიჩნეული იქნა არა სამედიცინო მომსახურებად, არამედ კლინიკური კვლევის ფარგლებში გაწეულ მომსახურებად, რაც არ თავისუფლდება მოგების გადასახადისაგან. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს იმ გარემოების შეფასება შპს ,,...ის“ მიერ გაწეული მომსახურება წარმოადგენდა სამედიცინო მომსახურებას თუ კლინიკური კვლევის ფარგლებში გაწეულ მომსახურებას - ფარმაცევტულ პროდუქტის კლინიკურ კვლევას.
საკასაციო პალატა მიუთითებს ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომლის მე-3 მუხლის ,,ჩ1“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამედიცინო საქმიანობა (სამედიცინო მომსახურება) განმარტებულია, როგორც საქმიანობა, რომელიც დაკავშირებულია დაავადებათა პროფილაქტიკასთან, დიაგნოსტიკასთან, მკურნალობასთან, პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შენარჩუნებასთან, გაუმჯობესებასთან და აღდგენასთან (ფსიქიკურ, სოციალურ, სამედიცინო და ფიზიკურ რეაბილიტაციასთან), პალიატიურ მზრუნველობასთან, პაციენტის სამედიცინო მოვლასთან, პროთეზირებასთან, პაციენტის სამედიცინო ტრანსპორტირებასთან, პაციენტის სამედიცინო განათლებასთან, სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზასთან, სასამართლო-ფსიქიატრიულ ექსპერტიზასთან, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის ღონისძიებებთან და სამედიცინო დაწესებულებებში გაწეულ, სამედიცინო საქმიანობასთან დაკავშირებულ თანმხლებ მომსახურებასთან და ხორციელდება დადგენილი წესით. ამასთან, ,,წამლისა და ფარმაცევტული საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 11 მუხლის 45-ე პუნქტის მიხედვით, ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკური კვლევა (გამოცდა, გამოკვლევა) არის ფარმაკოლოგიური საშუალების ადამიანის ორგანიზმზე ზემოქმედების შესწავლა არასასურველი რეაქციების დადგენის, ეფექტიანობისა და უსაფრთხოობის ხარისხის შეფასების მიზნით.
მითითებული ნორმების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას იმის თაობაზე, რომ სამედიცინო საქმიანობა (სამედიცინო მომსახურება) და ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკური კვლევა (გამოცდა, გამოკვლევა) წარმოადგენენ მომსახურების, საქმიანობის სხვადასხვა ფორმებს, მათი ცნებები განსაზღვრულია სხვადასხვა საკანონმდებლო აქტებით და მათი განხორციელება ხდება სხვადასხვა მიზნით. ამდენად, ერთი კონკრეტული მომსახურება შეუძლებელია ერთდროულად მიჩნეული იქნეს დაწესებულების მიერ როგორც სამედიცინო მომსახურების გაწევად, ასევე ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკურ კვლევად. შესაბამისად, კასატორის არგუმენტაცია იმის თაობაზე, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც კვლევაში ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე პაციენტები არიან ჩართულნი, ეს ერთდროულად წარმოადგენს კლინიკურ კვლევასაც და სამედიცინო მომსახურების გაწევასაც, საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია და ვერ იქნება გაზიარებული. ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკურ კვლევას იმავდროულად ვერ ექნება პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესების, მისი მკურნალობის მიზანი, ვინაიდან კვლევა სწორედ ფარმაცევტული პროდუქტის ეფექტურობის დადგენის მიზანს ემსახურება და კვლევის პროცესში უცნობია როგორ იმოქმედებს იგი პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე.
ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონმდებლის მიერ სამედიცინო მომსახურებისა და ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკური კვლევის ლეგალური დეფინიციების სხვადასხვა კანონებში მითითებით, მკვეთრად არის გამიჯნული აღნიშნული ორი მომსახურების ცნებები და მათი მიზნები. ამასთან, თითოეული მათგანის სახის კლასიფიკაცია დამოკიდებულია სერვისის მიზანზე. კვლევის მიზანია კონკრეტული პრეპარატის ან მკურნალობის ფორმის შედეგების შესწავლა და გამოცდა, მაშინ, როდესაც სამედიცინო მომსახურების მიზანი მიმართულია პაციენტის განკურნებისკენ/მოვლისკენ. კლინიკურ კვლევაში ადამიანის, პაციენტის მონაწილეობა წარმოადგენს კლინიკური კვლევის განხორციელების აუცილებელ კომპონენტს. გარდა ამისა, არც რომელიმე კანონმდებლობით ან არსებული პრაქტიკით არ არის დადგენილი, რომ კვლევაში მონაწილე პირი აუცილებლად უნდა იყოს ჯანმრთელი. მეტიც, კლინიკური კვლევების უმეტესობა სწორედ გარკვეული სამედიცინო ჩვენების მქონე პაციენტებზე ტარდება, რათა შეფასდეს კონკრეტული ფარმაცევტული საშუალების ან მკურნალობის მეთოდის ეფექტი. განსახილველ შემთხვევაშიც, კვლევის სამიზნე აუდიტორიას წარმოადგენდა რევმატოიდული ართრიტის მქონე პაციენტები და სამედიცინო სერვისის კლასიფიკაციას ვერ შეცვლის ის გარემოება, რომ მათ ზედამხედველობდა ექიმი.
საკასაციო პალატა აქვე დამატებით მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ ...ის ხელშეკრულებაზე .../შპს ,,...ი“/..., სადაც მითითებულია, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე - შპს ,,...ი“ არის ,,...ი“ და ...მა უნდა ჩაატაროს ,,...ის მქონე პაციენტებში, რომლებსაც აღენიშნებათ ...ის მიმართ აუტანლობა ან ვისთვისაც ...ით უწყვეტი მკურნალობა შეუსაბამოა, ნომერი ... კვლევის ოქმის დებულებების შესაბამისად, ...ის შენობაში მკვლევარის საშუალებით. ამასთან, ამავე ხელშეკრულების თანახმად, ...ი თანახმაა კვლევის განმავლობაში შეინახოს სრული და განახლებული კვლევის ჩანაწერები. ხელშეკრულებაში ასევე მითითებულია, რომ ... კვლევით ცენტრს აუნაზღაურებს შესრულებულ სამუშაოს თითოეულ კვლევაში ჩართულ და დაკვირვებაში მყოფ პაციენტზე, დანართ B-ში მითითებულ გადახდის ვადებში (რომელიც წარმოადგენს წინამდებარე ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს).
ამდენად, მითითებული ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, შპს ,,...ის“ მიერ გაწეული მომსახურება წარმოადგენს ფარმაცევტული პროდუქტის კლინიკურ კვლევას და მისი მიზანი არა პაციენტთა მკურნალობა, არამედ, კონკრეტული ფარმაცევტული პროდუქტის გამოცდაა. აღნიშნული კვლევის განხორციელებისთვის კი ...ი (მოსარჩელე) იღებს ანაზღაურებას კვლევის დამკვეთი ორგანიზაციისგან და ვალდებულია აწარმოოს კვლევის შესახებ შესაბამისი ჩანაწერები.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, შპს ,,...ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის პირობებში, შპს ,,...ს“ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით მის მიერ 2024 წლის 20 თებერვალს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 3 500 ლარის და 2024 წლის 4 მარტს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 3 792 ლარის, ჯამში 7 292 ლარის 70% - 5 104.4 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს ,,...ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 სექტემბრის განჩინება;
3. შპს ,,...ს“ (ს/კ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით მის მიერ 2024 წლის 20 თებერვალს N4625 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 3 500 ლარის და 2024 წლის 4 მარტს N3056 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 3 792 ლარის, ჯამში 7 292 ლარის 70% - 5 104.4 ლარი (ხუთი ათას ას ოთხი ლარი და ორმოცი თეთრი), შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე
გენადი მაკარიძე
