საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-631(2კ-24) 11 დეკემბერი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - დ. ბ-ი

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

2020 წლის 17 ივლისს დ. ბ-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისთვის დ. ბ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის 100 000 (ასი ათასი) ლარისა და მორალური ზიანის სახით 100 000 (ასი ათასი) ლარის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრება.

სარჩელის მიხედვით, 2007 წლის 14 ნოემბერს შპს „...ის“ და შპს „ი...“-ის დირექტორს დ. ბ-ს წარედგინა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული ბრალდება ყალბი ანგარიშ-ფაქტურის დამზადებისა და გამოყენების თაობაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 19 თებერვლის განაჩენით საქართველოს პროკურატურასა და დ. ბ-ს შორის დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება. განაჩენის თანახმად დ. ბ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ წარდგენილ ბრალში და სასჯელის სახედ განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 5 წლის ვადით. მსჯავრდებულს დანიშნული სასჯელი ჩაეთვალა პირობით და გამოსაცდელ ვადად განისაზღვრა 5 წელი, ხოლო დამატებითი სასჯელის სახით დაეკისრა ჯარიმის გადახდა 50 000 ლარის ოდენობით.

მოსარჩელემ ასევე აღნიშნა, რომ 2018 წელს საქართველოს მთავარი პროკურატურის პროკურორმა შუამდგომლობით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს და ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო დ. ბ-ის მიმართ გამოტანილი 2009 წლის 19 თებერვლის გამამტყუნებელი განაჩენის გადასინჯვა მოითხოვა. შედეგად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 17 ივლისის განაჩენით დ. ბ-ი უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში, რამაც მოსარჩელის მოსაზრებით წარმოშვა მატერიალური და მორალური ზიანის, მათ შორის ადვოკატის მომსახურების ხარჯებისა და გირაოს თანხის ანაზღაურების უფლება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით, საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით დ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე დ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის სახით 5 000 (ხუთი ათასი) ლარის, ხოლო მატერიალური ზიანის სახით - 100 000 ლარის (საიდანაც 50 000 ლარი არის ჯარიმის სახით გადახდილი თანხა, ხოლო 50 000 ლარი - ადვოკატისათვის გადახდილი ჰონორარი) ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი; გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისრა მოსარჩელე დ. ბ-ის სასარგებლოდ, მატერიალური ზიანის სახით 50 000 (ორმოცდაათი ათასი) ლარის ადვოკატისთვის გადახდილი ჰონორარის ანაზღაურება და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე დ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ადვოკატისთვის გადახდილი ჰონორარის ანაზღაურება 20 000 (ოცი ათასი) ლარის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ. ბ-ს წარედგინა ბრალდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 16 ნოემბრის ბრძანებით, აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა გირაო - 50 000 ლარით, რომელიც 2007 წლის 30 ნოემბრის საგადახდო დავალების მიხედვით, დ. ბ-ის მიერ იქნა გადახდილი. ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 19 თებერვლის განაჩენით დამტკიცდა დ. ბ-სა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის პროკურორს შორის 2009 წლის 11 თებერვალს დადებული საპროცესო შეთანხმება. დ. ბ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ წარდგენილ ბრალდებაში, ხოლო სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 5 წლის ვადით, რომელიც ჩაეთვალა პირობითად და გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა 5 წელი, ბ-ს დამატებითი სასჯელის სახით კი განესაზღვრა ჯარიმა 50 000 ლარის ოდენობით. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სახაზინო სამსახურის 2023 წლის 12 იანვრის წერილის მიხედვით, დ. ბ-ის მიერ 2007 წლის 3 დეკემბერს ხაზინის ერთიან ანგარიშის №302003000 სახაზინო კოდზე ჩარიცხული 50 000 ლარის №302003264 სახაზინო კოდზე გადატანა განხორციელდა 2009 წლის 31 აგვისტოს.

ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივლისის განაჩენით, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 19 თებერვლის განაჩენი, დ. ბ-ი ცნობილი იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილ ბრალდებაში.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2008 წლის 17 ოქტომბერს, ერთის მხრივ იურიდიულ ფირმა სპს „...ას“ და მეორე მხრივ შპს „...ას“ შორის (რომელსაც წარმოადგენდა დ. ბ-ი), დადებული იქნა საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება, რომლითაც ჯამურ გადასახდელ თანხად განისაზღვრა 50 000 ლარი. დასახელებული თანხა გადახდილ იქნა 2009 წლის 19 თებერვლის საგადასახადო დავალებით. ამასთან, იურიდიული ფირმა „...ის“ 2023 წლის 7 მარტის წერილის მიხედვით, 2008 წლის 17 ოქტომბერს, იურიდიულ ფირმა სპს „...ას“ და შპს „...ას“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, იურიდიულის ფირმის ადვოკატმა გ. ხ-ემ განახორციელა შპს „...ას“ დირექტორის დ. ბ-ის საადვოკატო მომსახურება, რაც დასტურდებოდა იმავე დღეს გამოწერილი ორდერით, 2009 წლის 19 თებერვლის განაჩენით, 2009 წლის 11 თებერვლის საპროცესო შეთანხმების ოქმზე ადვოკატის ხელმოწერით, ბრალდებულის პასუხისგებაში მიცემის შესახებ 2008 წლის 12 ნოემბრის დადგენილებაზე ადვოკატის ხელმოწერით და სხვა საგამოძიებო მოქმედებებში მონაწილეობით.

სააპელაციო პალატამ მორალურ ზიანზე მსჯელობისას განმარტა, რომ მოსარჩელე არ იყო ვალდებული ეთმინა უკანონო სისხლისსამართლებრივ დევნასთან დაკავშირებული დისკომფორტი, რაც გამოიხატებოდა თუნდაც მთელი რიგი უფლებებითა და თავისუფლებებით სარგებლობის შეუძლებლობაში ან შეზღუდვაში, ამასთან მხედველობაში მიიღო სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობის პერიოდი და მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებელ გონივრულ ოდენობად მიიჩნია 5 000 ლარი. გარდა ამისა, მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე (გირაოს ნაწილში) გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელის მიერ დამატებით სასჯელის სახით დაკისრებული თანხის ფაქტობრივად გადახდა, განხილულ უნდა ყოფილიყო როგორც მატერიალური ზიანი. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გამამტყუნებელი განაჩენის არ არსებობის პირობებში, მოსარჩელე დ. ბ-ს აღნიშნული თანხის გაღების აუცილებლობა არ ექნებოდა, ამდენად, სახეზე იყო მიზეზობრივი კავშირი, სახელმწიფო ორგანოების ქმედებასა და მოსარჩელისათვის მიყენებულ ქონებრივ დანაკლისს შორის.

რაც შეეხება ადვოკატისთვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების საკითხს, სააპელაციო სასამართლომ განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ დ. ბ-ის სისხლის სამართლის საქმე დასრულდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საპროცესო შეთანხმებით, ამიტომ შპს „...ას“ და შპს „...ას“ შორის 2008 წლის 17 ოქტომბერს დადებული საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულების საგნის და ამ კომპანიის მიერ დ. ბ-ის ინტერესების დასაცავად გაწეული იურიდიული მომსახურების ხანგრძლივობის გათვალისწინებით მიიჩნია, რომ იურიდიული მომსახურების შეფასების გონივრულ ოდენობად მიჩნეულ უნდა ყოფილიყო 20 000 და არა 50 000 ლარი, რაც მიიჩნია აღნიშნულ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. ბ-მა, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორმა - საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 992-ე და 1005-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა პროკურატურისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი, რადგან არ დასტურდებოდა პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობა განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის, ასევე არ დასტურდებოდა კასატორის მხრიდან ბრალეული მოქმედება. კასატორმა ასევე განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტს - სასამართლო განჩინებას.

მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით, კასატორმა ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში დ. ბ-ის უფლების აღდგენა განხორციელდა თავად საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ, რომელმაც მიმართა სააპელაციო სასამართლოს. ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ მიკუთვნებული 5 000 ლარის დაკისრება არ შეესაბამებოდა მსგავს საკითხებზე ეროვნული და ევროპული სასამართლოების მიერ დადგენილ პრაქტიკას, იყო უსაფუძვლო და ექვემდებარებოდა გაუქმებას.

მატერიალური ზიანის ნაწილში კასატორმა აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ჯარიმა, როგორც დამატებითი სასჯელი, შეფარდებული იყო სასამართლო განაჩენით, რომელიც შესაბამის ანგარიშზე იქნა გადარიცხული და გადარიცხვის სამართლებრივი საფუძველი 2007 წლის მდგომარეობით სახეზე იყო. იმის გათვალისწინებით, რომ ჯარიმის გადახდა განხორციელდა კანონიერი განაჩენის შესასრულებლად, ხოლო დღეის მდგომარეობით დასახელებული განაჩენი იყო გაუქმებული, კასატორის მოსაზრებით თავისი სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, სახეზე არ იყო დელიქტური ვალდებულება და შესაბამისად დევნის განმახორციელებელი ორგანო - პროკურატურა არ წარმოადგენდა ზიანის მიმყენებელ პირს.

ადვოკატის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურებასთან დაკავშირებით კასატორმა აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული ხელშეკრულება დადებული იყო სპს „...ასა“ და შპს „...ას“ შორის, ხოლო დ. ბ-ი ხელშეკრულების მხარეს არ წარმოადგენდა. ხელშეკრულების საგანი კი იყო შპს „...ასთვის“ და არა დ. ბ-ისთვის მომსახურების გაწევა. გარდა ამისა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურება იყო ფართო და არა კონკრეტული, კერძოდ გამოძიებაში და სასამართლოში წარმომადგენლობის გარდა მოიცავდა კერძო არბიტრაჟს და სახელმწიფო ხელისუფლებისა და მართვის ორგანოებს. გარდა ამისა, გადასახადის გადამხდელი იყო არა დ. ბ-ი, არამედ შპს „...ა“, რაც დასტურდებოდა საგადასახადო ქვითრითაც, აღნიშნული კი გამორიცხავდა დ. ბ-ისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტს. ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ მხოლოდ იმის დადასტურება, რომ საპროცესო შეთანხმების მომენტში დ. ბ-ს ჰყავდა კონკრეტული ადვოკატი, არ ადასტურებდა, რომ შესაბამისი ხელშეკრულება და თანხის გადახდა მას და მის მიმართ არსებულ ბრალდების საქმეს უკავშირდებოდა.

კასატორი - დ. ბ-ი სადავოდ ხდის როგორც მორალური, ასევე მატერიალური ზიანის ოდენობას. იგი მიუთითებს, რომ პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, რომელიც ადგენს პირის უდანაშაულობას, იწვევს მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას.

ადვოკატის ხარჯის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით კასატორი აღნიშნავს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურა სადავოდ ხდიდა იურიდიული ფირმა „...ის“ მიერ სასამართლოში, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში ან არბიტრაჟში შპს „...ას“ ინტერესების დაცვას ადმინისტრაციულ, სამოქალაქო ან სხვა სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელიც მოიცავდა გადახდილ ჰონორარს, თუმცა აღნიშნულის საპირწონედ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მტკიცებულებების სახით გამოთხოვილ იქნა ინფორმაციები სასამართლოდან, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროდან, შემოსავლების სამსახურიდან, რომლებიც ადასტურებენ, რომ არანაირი დავა შპს „...ას“ მიმართ არ მიმდინარეობდა. ამდენად, კასატორი განმარტავს, რომ ხარჯების გაწევა ცალსახად გამოწვეული და დადასტურებული იყო პირის მიერ დარღვეულ უფლების აღდგენის მიზნითა და მოპასუხის ქმედების უკანონობით, გამამართლებელი მსჯავრდების შესაბამისად. კასატორის მოსაზრებით, მტკიცებულებებით ცალსახად დასტურდებოდა, რომ 50 000 ლარი გაღებული იყო სწორედ სისხლის სამართლის საქმეში დ. ბ-ისთვის იურიდიული მომსახურების გაწევის გამო. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოწმეების მოწვევის და მტკიცებულებების გამოთხოვის მიუხედავად, სათანადოდ ვერ შეაფასა ისინი, ვინაიდან მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა საადვოკატო მომსახურების ხარჯის სახით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 50 000 ლარის ოდენობით, რომელიც გაღებული იყო სწორედ სისხლის სამართლის საქმეში დ. ბ-ისთვის იურიდიული მომსახურების გაწევის გამო.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 ივნისის განჩინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და დ. ბ-ის საკასაციო საჩივრები, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და დ. ბ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს, შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით დ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურას მოსარჩელე დ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის სახით 5 000 ლარის, ხოლო მატერიალური ზიანის სახით - 100 000 ლარის (საიდანაც 50 000 ლარი იყო ჯარიმის სახით გადახდილი თანხა, ხოლო 50 000 ლარი-ადვოკატისათვის გადახდილი ჰონორარი) ანაზღაურება. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, ხოლო მოსარჩელეს - დ. ბ-ს თბილისის საქალაქო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თავის მხრივ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი. გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისრა მოსარჩელე დ. ბ-ის სასარგებლოდ, მატერიალური ზიანის სახით 50 000 ლარი ადვოკატისთვის გადახდილი ჰონორარის ანაზღაურება და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე დ. ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ადვოკატისთვის გადახდილი ჰონორარის ანაზღაურება 20 000 ლარის ოდენობით. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება. იმის გათვალისწინებით, რომ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, ხოლო მოსარჩელეს - დ. ბ-ს თბილისის საქალაქო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, კერძოდ მორალური ზიანის სახით მოთხოვნილი 100 000 ლარიდან 95 000 ლარის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში და სასამართლო მოკლებულია მასზე მსჯელობის შესაძლებლობას.

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო საგანს წარმოადგენს საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის დ. ბ-ის სასარგებლოდ მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობის შემოწმება, ასეთი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში კი - ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ამავე კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

დამატებით აღსანიშნავია, რომ ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, კერძოდ, მითითებული კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურებისთვის, პირის ქმედება უნდა ატარებდეს მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს და იწვევდეს პირისთვის ზიანის მიყენებას. დამდგარ შედეგსა და უკანონო ქმედებას შორის კი უნდა არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. რაც შეეხება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელი პირის ბრალეულობას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია, დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. კერძოდ, პირს, რომლის მიმართაც გამოტანილია გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის. ზემოაღნიშნული ნორმის მიზანია დაზარალებულის დაცვა და გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანით გამოწვეული ნეგატიური შედეგების კომპენსირება.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ დ. ბ-ს წარედგინა ბრალდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 16 ნოემბრის ბრძანებით, აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა გირაო, რომლის ოდენობაც განისაზღვრა 50 000 ლარით. 2007 წლის 30 ნოემბრის საგადახდო დავალების მიხედვით, დ. ბ-ის მიერ გადახდილ იქნა გირაოს თანხა - 50 000 ლარის ოდენობით.

ასევე დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 19 თებერვლის განაჩენით დამტკიცდა დ. ბ-სა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის პროკურორს შორის 2009 წლის 11 თებერვალს დადებული საპროცესო შეთანხმება და დ. ბ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების (2007 წლის 3 აგვისტომდე მოქმედი რედაქციით) საფუძველზე, ხოლო სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 5 წლის ვადით, რომელიც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 63-64-ე მუხლების თანახმად ჩაეთვალა პირობითად და გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა 5 წელი. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 41-42-ე მუხლების საფუძველზე, დ. ბ-ს დამატებითი სასჯელის სახით განესაზღვრა ჯარიმა 50 000 ლარის ოდენობით. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივლისის განაჩენით კი, საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის პროკურორ ე. გ-ის შუამდგომლობის საფუძველზე გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 19 თებერვლის განაჩენი, დ. ბ-ი ცნობილი იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა ზემოაღნიშნული მუხლებით წარდგენილ ბრალდებაში.

დადგენილია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სახაზინო სამსახურის 2023 წლის 12 იანვრის 18 წერილის მიხედვით, დ. ბ-ის მიერ 2007 წლის 3 დეკემბერს ხაზინის ერთიან ანგარიშის №302003000 სახაზინო კოდზე ჩარიცხული 50 000 ლარის №302003264 სახაზინო კოდზე გადატანა განხორციელდა 2009 წლის 31 აგვისტოს საქართველოს მთავარი პროკურატურის წერილით წარმოდგენილი №222 რეესტრის №2163 საგადახდო დავალების საფუძველზე.

განსახილველ შემთხვევაში ასევე დადგენილად არის მიჩნეული, რომ ერთი მხრივ იურიდიულ ფირმა სპს „...ას“ და მეორე მხრივ შპს „...ას“ შორის, რომელსაც წარმოადგენდა დ. ბ-ი 2008 წლის 17 ოქტომბერს დადებული იქნა საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება. იურიდიულ ფირმას ევალებოდა შემკვეთის ინტერესების დაცვა წინასწარ გამოძიებასა და სასამართლოში, კერძო საარბიტრაჟო სასამართლოში, სახელმწიფო ხელისუფლებისა და მართვის ორგანოებში. საადვოკატო მომსახურების საფასური განისაზღვრა შემდეგი პირობებით: შემკვეთი უხდიდა შემსრულებელს თავდაპირველად 10 000 ლარს, ხოლო საქმის მოგების ან შემკვეთისათვის მისაღები სხვა შედეგით დამთავრების შემთხვევაში - 40 000 ლარს, სულ 50 000 ლარს. 2009 წლის 19 თებერვლის საგადახდო დავალების მიხედვით, შპს „...ას“ მიერ, სპს „...ისათვის “ გადახდილ იქნა 50 000 ლარი.

ასევე დადგენილია, რომ 2009 წლის 11 თებერვლის საპროცესო შეთანხმების ოქმს, დ. ბ-თან ერთად ხელს აწერდა მისი ადვოკატი გ. ხ-ე. 2008 წლის 17 ოქტომბრის ორდერის მიხედვით კი, იგი გაიცა ვ. გ-ისა და გ. ხ-ის სახელზე, რათა მათ დაეცვათ დ. ბ-ის ინტერესები წინასწარ გამოძიებასა და სასამართლოში. გარდა ამისა, იურიდიული ფირმა „...ის“ 2023 წლის 7 მარტის წერილის მიხედვით, 2008 წლის 17 ოქტომბერს, იურიდიულ ფირმა სპს „...ას“ და შპს „...ას“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, იურიდიულის ფირმის ადვოკატმა გ. ხ-ემ განახორციელა შპს „...ას“ დირექტორის დ. ბ-ის საადვოკატო მომსახურება, რაც დასტურდება იმავე დღეს გამოწერილი ორდერით, 2009 წლის 19 თებერვლის განაჩენით, 2009 წლის 11 თებერვლის საპროცესო შეთანხმების ოქმზე ადვოკატის ხელმოწერით, ბრალდებულის პასუხისგებაში მიცემის შესახებ 2008 წლის 12 ნოემბრის დადგენილებაზე ადვოკატის ხელმოწერით და სხვა საგამოძიებო მოქმედებებში მონაწილეობით. აღნიშნული დოკუმენტები თან ახლდა სისხლის სამართლის საქმეს. ამავე წერილის მიხედვით, საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს „...ას“ ანგარიშიდან იურიდიული ფირმის საბანკო ანგარიშზე, 2009 წლის 19 თებერვალს გადარიცხულ იქნა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საადვოკატო მომსახურების თანხა - 50 000 ლარი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაკავშირებულია არაქონებრივი უფლებების დარღვევასთან, ხოლო ქონებრივი უფლებების უკანონო შეზღუდვა იწვევს მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეაბილიტირებული პირის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არსებობს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად, როგორც ეს პირდაპირაა გათვალისწინებული სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია, დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. პირის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა კი სწორედ მარეაბილიტირებელ გარემოებად განიხილება. ასეთ პირს უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

აღსანიშნავია, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia).

რაც შეეხება მიყენებული ზიანის ოდენობას, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით. კერძოდ, მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მნიშვნელოვანია დამდგარი ზიანის სიმძიმე, შელახული უფლების მნიშვნელობა, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, საპატიმრო დაწესებულებაში პირის ყოფნის ხანგრძლივობა და სხვა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ განცდილი დისკომფორტისა და ნეგატიური შედეგების გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 5 000 ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. ამასთან, მართალია კასატორმა - საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში დ. ბ-ის უფლების აღდგენა განხორციელდა თავად საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ, რომელმაც მიმართა სააპელაციო სასამართლოს და მიიჩნია, რომ უსაფუძვლო იყო მისთვის მორალური ზიანის დაკისრება, თუმცა საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ უკანონოდ ბრალდებული/მსჯავრდებული პირის უდანაშაულოდ ცნობის მოთხოვნით პროკურატურის მიერ განხორციელებული მოქმედება არ ცვლის და ამცირებს აღნიშნული პირის მიერ განცდილ სტრესს, დისკომფორტს და შესაბამისად მისთვის ზიანის მიყენების ფაქტს/ხარისხს. აღნიშნულ გარემოებას ზეგავლენა შესაძლებელია ჰქონდეს მხოლოდ ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობაზე და აღნიშნულის შეფასებაც უნდა მოხდეს ინდივიდუალურად, თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში გატარებული დროის და სხვა გარემოებების მხედველობაში მიღებით. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლო მხედველობაში იღებს დასახელებულ გარემოებასაც და მისი გათვალისწინებით ეთანხმება გასაჩივრებულ განჩინებას.

გარდა ამისა, კასატორის მითითებაზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა და საქართველოს საერთო სასამართლოების მითითებულ პრაქტიკასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 25 აპრილის განჩინებაში მოყვანილ სამართლებრივ მსჯელობაზე რომლის თანახმად: „მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის პროცესში, სასამართლო შესაბამის გადაწყვეტილებას იღებს კონკრეტული საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით და აქვს ფართო მიხედულების ფარგლები. ხოლო სხვა ეროვნულ თუ საერთაშორისო გადაწყვეტილებებში ზიანის სახით ანაზღაურებული თანხის ოდენობა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს კონკრეტულ სიტუაციაში, ზიანის სახით დასაკისრებელი თანხის ზოგად სტანდარტად და იქცეს ფიზიკური პირებისთვის მინიმალური ოდენობით თანხის ანაზღაურების დასასაბუთებელ არგუმენტად“ (იხ. სუსგ 25.04.2023წ. №ბს-905(გ-22)).

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

მატერიალური ზიანის განსაზღვრისას, ჯარიმის დაკისრების ნაწილში, საკასაციო სასამართლო იზიარებს, რომ მოსარჩელის მიერ დამატებით სასჯელის სახით დაკისრებული თანხის ფაქტობრივად გადახდა, განხილულ უნდა იქნეს როგორც მატერიალური ზიანი. სააპელაციო პალატა თვლის, რომ გამამტყუნებელი განაჩენის არ არსებობის პირობებში, მოსარჩელე დ. ბ-ს აღნიშნული თანხის გაღების აუცილებლობა არ ექნებოდა. ამდენად, სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი, სახელმწიფო ორგანოების ქმედებასა და მოსარჩელისათვის მიყენებულ ქონებრივ დანაკლისს შორის, რაც ქმნის აღნიშნული თანხის - 50 000 ლარის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობას.

რაც შეეხება ადვოკატისთვის გადახდილი ჰონორარის ანაზღაურების საკითხს, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მითითებას რომ „...ასა“ და შპს „...ას“ შორის 2008 წლის 17 ოქტომბერს გაფორმებული იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურება იყო ფართო და არა კონკრეტული, ხოლო გადასახადის გადამხდელი იყო არა დ. ბ-ი, არამედ შპს „...ა“, აღნიშნული კი გამორიცხავდა დ. ბ-ისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტს. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატაში 2023 წლის 6 დეკემბრის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოწმის სახით დაიკითხნენ იურიდიულ ფირმა სპს „...ის“ დირექტორი ვ. გ-ე და აღნიშნული იურიდიულის ფირმის ადვოკატი გ. ხ-ე. აღნიშნულმა პირებმა განმარტეს, რომ სპს „...ის“ ადვოკატმა გ. ხ-ემ სპს „...ასა“ და შპს „...ას“ შორის 2008 წლის 17 ოქტომბერს გაფორმებული იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების საფუძველზე განახორციელა მხოლოდ შპს „...ას“ დირექტორის ბ-ის ინტერესების დაცვა წინასწარ გამოძიებასა და სასამართლოში, რომელიც მოიცავდა დაახლოებით 4-5 თვის პერიოდს. აღნიშნული პირების განმარტებით, გარდა ზემოაღნიშნული იურიდიული მომსახურებისა, იურიდიულ ფირმას „...ას“ სხვა დავებთან მიმართებით იურიდიული მომსახურება არ გაუწევია არც შპს „...ასა“ და არც მისი დირექტორის დ. ბ-ისთვის. გარდა ამისა, სხდომაზე დამატებით წარდგენილ იქნა მოძიებული ინფორმაციები სხვადასხვა დაწესებულებებიდან (მაგ: სსიპ შემოსავლების სამსახურის დავების განხილვის დეპარტამენტი და სხვ.), რომლებიც ადასტურებდნენ, რომ სხვადასხვა დავების განხილვაში სპს „...ას“ და მის იურისტებს მონაწილეობა არ მიუღიათ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ 2008 წლის 17 ოქტომბერს იურიდიულ ფირმა სპს „...ას“ და შპს „...ას“ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების არსებითი პირობები უშუალოდ შეეხებოდა შპს „...ას“ ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის დ. ბ-ის მიმართ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეს. იმის გათვალისწინებით კი, რომ დ. ბ-ის სისხლის სამართლის საქმე დასრულდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საპროცესო შეთანხმებით, სპს „...ას“ და შპს „...ას“ შორის 2008 წლის 17 ოქტომბერს დადებული საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულების საგნის, ამ კომპანიის მიერ დ. ბ-ის ინტერესების დასაცავად გაწეული იურიდიული მომსახურებისა და მისი ხანგრძლივობის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ ზიანის სახით იურიდიული მომსახურების ანაზღაურების გონივრულ ოდენობა წარმოადგენდა 20 000 ლარს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ იძლევა საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, სახეზე არ არის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, ამდენად, საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრებს მიიჩნევს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და დ. ბ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა