საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-657(კ-24) 18 დეკემბერი, 2024 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თამარ ოქროპირიძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ვ. ხ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

ვ. ხ-მა 2023 წლის 6 სექტემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს მიმართ და სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შედეგად საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს პირველი ადგილობრივი საბჭოს 2023 წლის 9 აგვისტოს №01/23-0573 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და სასჯელის მოხდისაგან ვ. ხ-ის პირობით ვადამდე გათავისუფლების თაობაზე მოპასუხისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება მოითხოვა.

სარჩელის თანახმად, ვ. ხ-ი 2016 წლის 13 ნოემბრის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის განაჩენით მსჯავრდებულია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 160-ე მუხლის მე-6 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითა და 262-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა. ვ. ხ-ს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 72-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული სასჯელის მოუხდელი ნაწილის უფრო მსუბუქი სასჯელით შეცვლის უფლება წარმოეშვა 2023 წლის 25 ივნისს, რის საფუძველზეც შუამდგომლობით მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედ სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივ საბჭოს პირობით ვადამდე გათავისუფლების მოთხოვნით, თუმცა ამავე საბჭოს 2023 წლის 9 აგვისტოს №01/23-0573 გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უკანონოდ, ვინაიდან არ არსებობდა უარის თქმის საფუძველი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ვ. ხ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით მანვე გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ვ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა პატიმრობის კოდექსის მე-40, 41-ე, 42-ე მუხლებზე, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2018 წლის 7 აგვისტოს №320 ბრძანებით დამტკიცებულ „საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭოების მიერ სასჯელის მოხდისგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესზე“, საქმეში დაცულ მტკიცებულებებზე და აღნიშნა, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მხოლოდ დანაშაულის ხასიათზე ხაზგასმა, ასევე წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე აპელირება, რაც გაქარწყლებულია და ამ მოტივით შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, არ ნიშნავდა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების სრულყოფილად შესწავლას. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა №... პენიტენციური დაწესებულების დირექტორის დახასიათებაზე, რომლითაც მსჯავრდებული ვ. ხ-ის პიროვნება დადებითად არის შეფასებული. ასევე მითითებულია, რომ მსჯავრდებული წახალისებულია არაერთხელ, თუმცა მსჯავრდებულის საქციელმა ასევე გამოიწვია დისციპლინური სახდელის დაკისრების აუცილებლობა არაერთხელ. მსჯავრდებული ვ. ხ-ი ამჟამად არ არღვევს დაწესებულების სამართლებრივი რეჟიმის მოთხოვნებს. ადმინისტრაციის წარმომადგენლების და სხვა მსჯავრდებულების მიმართ არ არის კონფლიქტური და აგრესიული.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები იძლეოდა საფუძველს დასაბუთებული ვარაუდისთვის, რომ მსჯავრდებულს გათავისუფლების შემდეგ სურდა საზოგადოებასთან რეინტეგრაცია, შესაბამისად, მის მიმართ მიღწეული იყო სასჯელის მიზანი - ახალი დანაშაულის ჩადენის თავიდან აცილება და მსჯავრდებულის რესოციალიზაცია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს მიერ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების შედეგად სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, მსჯავრდებულის სასჯელის მოხდისაგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის გადაწყვეტა, მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, წარმოადგენდა ადგილობრივი საბჭოს კომპეტენციას, რომლის ფარგლებშიც ყურადღება უნდა გამახვილებულიყო დანაშაულის ხასიათზე, ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეზე, რა გარემოებაში და რა ვითარებაში იქნა ჩადენილი დანაშაული, მსჯავრდებულის ქცევაზე სასჯელის მოხდის პერიოდში, ასევე იმ გარემოებაზე, სასჯელის მოხდის პერიოდში მსჯავრდებულის მიმართ რამდენი და რა სახის დისციპლინური, ადმინისტრაციული და წამახალისებელი ღონისძიებები იქნა გამოყენებული, მსჯავრდებულის მიერ წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტებზე, ნასამართლობაზე, ოჯახურ პირობებსა და მსჯავრდებულის პიროვნებაზე.

კასატორის მითითებით, საბჭომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის შესაბამისად, გამოიკვლია და შეაფასა საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გავლენა. საბჭომ იმსჯელა ხუთი ძირითადი კრიტერიუმით დადგენილ ჩარჩოში და შეაფასა დანაშაულის ხასიათი, მსჯავრდებულის ქცევა სასჯელის მოხდის პერიოდში, მსჯავრდებულის მიერ წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტები, ნასამართლობა, ოჯახური პირობები, მსჯავრდებულის პიროვნება და სხვა გარემოებები. საკითხის გადაწყვეტისას საბჭომ გაითვალისწინა მსჯავრდებულის ქცევა, ასევე შეაფასა დამოკიდებულება თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების ადმინისტრაციასთან და სხვა პიროვნული მახასიათებელი. საბჭომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ ვ. ხ-ის მიერ ჩადენილი იყო ნარკოტიკული დანაშაული - მან განსაკუთრებით დიდი ოდენობით ნარკოტიკული საშუალება შეიძინა, შეინახა და უკანონოდ შემოიტანა საქართველოში ჯგუფურად. დასახელებული ქმედებებით მსჯავრდებულმა საფრთხე შეუქმნა საზოგადოებრივ წესრიგს, მათ ჯანმრთელობას. ნარკოდანაშაულებთან ბრძოლის მიზანი კი არის ნარკოტიკული საშუალებების მოხმარებისა და გავრცელების პრევენცია.

კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული აქტი არის დასაბუთებული და აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობა საბჭოს არ აკისრებს ვალდებულებას, სასჯელის ნაწილის მოხდის შემთხვევაში აუცილებლად გამოიყენოს მსჯავრდებულის მიმართ კანონით გათვალისწინებული შეღავათები.

კასატორის განმარტებით, პირობით ვადამდე გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილება უნდა ემყარებოდეს საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2018 წლის 07 აგვისტოს №320 ბრძანებით დამტკიცებულ „საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭოების მიერ სასჯელის მოხდისგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის“ მე-13 მუხლით დადგენილ ყველა კრიტერიუმის გამოკვლევას, ამ კრიტერიუმების ურთიერთშეპირისპირებასა და მათი პრიორიტეტების დადგენას. თითოეული კრიტერიუმის შეფასებისას, მსჯავრდებულის სასჯელის მოხდისაგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების/სასჯელის მოუხდელი ნაწილის შეცვლის საკითხის გადაწყვეტისას მნიშვნელოვანია საბოლოოდ დადგინდეს გამოსწორებულია თუ არა მსჯავრდებული მისი ყოფაქცევის გათვალისწინებით და მისი გამოსწორებისათვის საჭირო არის თუ არა დანიშნული სასჯელის მთლიანად მოხდა პენიტენციურ დაწესებულებაში. საბჭომ მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები არ აღმოჩნდა საკმარისი იმისათვის რომ საბჭოს წევრებს დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში საკითხზე სხვაგვარი გადაწყვეტილება მიეღოთ, ვინაიდან მსჯავრდებულის მიმართ სასჯელის მოუხდელი ნაწილის უფრო მსუბუქი სახის სასჯელით შეცვლა და ამ საკითხზე დადებითად მსჯელობა უნდა შეესაბამებოდეს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლს. შესაბამისად, ვინაიდან რესოციალიზაციის მიზანი მიღწეული არ არის, ასევე არსებობს განმეორებით დანაშაულის ჩადენის რისკი, საბჭო მიიჩნევს, რომ სასჯელის მიზნები მიღწეული არ არის, რაც დასტურდება აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში თითოეულ კრიტერიუმთან დაკავშირებული სრულყოფილი და ამომწურავი შეფასების შედეგად. საბჭოს კანონმდებლობა არ აკისრებს ვალდებულებას, სასჯელის ნაწილის მოხდის შემთხვევაში, უპირობოდ გამოიყენოს მსჯავრდებულის მიმართ კანონით გათვალისწინებული შეღავათები, არამედ მსჯავრდებულის საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ობიექტური გამოკვლევისა და შეფასებისას მსჯელობს, რამდენად ადეკვატურია რეალურად მოხდილი სასჯელი ჩადენილ ქმედებასთან, აფასებს მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი ქმედების საშიშროებასა და სპეციფიკას, მოსალოდნელ საფრთხეებს, დანაშაულის ჩადენის კონკრეტულ გარემოებებს. მოცემულ შემთხვევაში, საბჭო მიიჩნევს, რომ დადებითი კონტექსტის კრიტერიუმებმა ვერ გადაწონა უარყოფითი კონტექსტის კრიტერიუმები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 ივნისის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს სააგენტოს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოპასუხის მიერ მსჯავრდებულ ვ. ხ-ისთვის პირობით ვადამდე გათავისუფლებაზე უარის თქმის კანონიერება.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2018 წლის 7 აგვისტოს №320 ბრძანებით დამტკიცებული „სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭოების მიერ სასჯელის მოხდისაგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის“ მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საბჭო უფლებამოსილია განიხილოს მსჯავრდებულის სასჯელის მოხდისაგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხი. მსჯავრდებულის შეფასება კი ხდება ამავე წესის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული შეფასების კრიტერიუმების შესაბამისად, კერძოდ, შეფასების კრიტერიუმებია: დანაშაულის ხასიათი, მსჯავრდებულის ქცევა სასჯელის მოხდის პერიოდში, მსჯავრდებულის მიერ წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტები, ნასამართლობა, ოჯახური პირობები, მსჯავრდებულის პიროვნება.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების თანახმად, საბჭომ 2023 წლის 9 აგვისტოს ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა და არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა მსჯავრდებულ ვ. ხ-ის პირობით ვადამდე გათავისუფლების თაობაზე. საბჭომ მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ ვ. ხ-მა ჩაიდინა ნარკოტიკული დანაშაული, კერძოდ, მან განსაკუთრებით დიდი ოდენობით ნარკოტიკული საშუალება შეიძინა, შეინახა და ჯგუფურად უკანონოდ შემოიტანა საქართველოში. საბჭომ ასევე გაითვალისწინა მსჯავრდებულის ქცევა სასჯელის მოხდის პერიოდში, წახალისება, დამოკიდებულება თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების ადმინისტრაციასთან და სხვა პიროვნული მახასიათებლები, მისი ოჯახური პირობები, თუმცა ყურადღება გაამახვილა დანაშაულის ხასიათზე. ამასთან, მიუხედავად იმისა რომ ვ. ხ-ის მიმართ ნასამართლობები გაქარწყლებული იყო, საბჭოს შეფასების ერთ-ერთ კრიტერიუმს წარმოადგენდა ასევე ნასამართლობა/წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტები. შესაბამისად, აღნიშნული კრიტერიუმი საბჭოს მხრიდან დადებითად არ შეფასდა, ვინაიდან სახეზე იყო მსჯავრდებულის მხრიდან წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტები. ამდენად, მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი ქმედების საშიშროებისა და სპეციფიკის გათვალისწინებით, მოსალოდნელი საფრთხეების, დანაშაულის ჩადენის კონკრეტული გარემოებებისა და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით, უდავოდ ვერ იქნა მიჩნეული, რომ მიღწეული იქნებოდა სასჯელის მიზანი და მინიმუმამდე შემცირდებოდა მსჯავრდებულის მიერ განმეორებითი დანაშაულის ჩადენის რისკი. საბჭომ მიიჩნია, რომ საქმეში არსებულმა დადებითი კონტექსტის კრიტერიუმებმა, ვერ გადაწონა უარყოფითი ხასიათის კრიტერიუმები, რაც გახდა შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ძირითადი საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასჯელის მოხდისაგან მსჯავრდებულის პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის გადაწყვეტა ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებათა სფეროს განეკუთვნება, ვინაიდან საბჭომ, ზემოაღნიშნული დებულების მე-13 მუხლით დადგენილი კრიტერიუმების მიხედვით, უნდა მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება, რომელიც საბჭოს წევრთა შინაგანი რწმენით იქნება ნაკარნახევი და სადავო საკითხის ობიექტურ თუ სუბიექტურ გარემოებათა კვალიფიციურ შეფასებაზე დაფუძნებული. მართალია, დისკრეციული უფლებამოსილება ადმინისტრაციულ ორგანოს აძლევს ე.წ. მოქმედების ნულოვან თავისუფლებას, თუმცა არ ქმნის სამართლისგან სრულიად თავისუფალ სივრცეს, რადგანაც არ არსებობს როგორც სრულიად დისკრეციული უფლებამოსილება, ასევე - სრული მოწესრიგება. სფეროს სპეციფიკის გათვალისწინებით განსხვავდება ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული სფეროს რეგულირების ხარისხი, სასამართლო კონტროლის სიმჭიდროვე, ინტენსივობა, შესაბამისად, სასამართლოს კონტროლი ამ პირობებში უნდა იყოს სათანადო და თანაზომიერი, დასაცავი ობიექტის მნიშვნელობიდან გამომდინარე არ არის გამორიცხული დისკრეციის მიმართ გამკაცრებული ტესტის გამოყენება (სუსგ№ბს-448-443(კ-12), 13.02.2013წ.).

შეფასების გარკვეული თავისუფლების მიუხედავად, ცხადია, რომ დისკრეციული უფლებამოსილების გამოყენება ობიექტურად და სამართლიანად უნდა ხდებოდეს. დისკრეციული უფლებამოსილების სპეციფიკური პროცესი წინააღმდეგობაში არ უნდა მოვიდეს მოქალაქეთა დარღვეული უფლების სასამართლო წესით აღდგენის ინტერესთან. მმართველობის ყველა აქტი, მათ შორის, დისკრეციული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილება, ექვემდებარება სასამართლო კონტროლს. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-7 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას არ დაიშვება პირის ძირითადი უფლებისა და კანონიერი ინტერესების შელახვა. დისკრეცია არ წარმოადგენს სასამართლო ხელისუფლების კონტროლისაგან თავისუფალ სივრცეს (სუსგ №ბს-1655-1627(კ-11), 11.04.12წ., №ბს-342-331(კ-10), 20.10.10წ.). დისკრეციული უფლებამოსილების არაგონივრული გაფართოება ან პირიქით შევიწროება წარმოშობს ნეგატიურ დისკრეციას, რაც თავისთავად იწვევს ადმინისტრაციული ორგანოს მოქმედების კანონით დადგენილი მიზნისაგან აცდენას.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, რადგანაც სადავო საკითხი შეეხება ვადიანი თავისუფლების აღკვეთის უფრო მსუბუქი სასჯელით შეცვლას, სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლების შემოწმება გამკაცრებული ტესტის გამოყენებით ხორციელდება, შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს მხოლოდ ფორმალური მითითება სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერებასა და მისი გამოცემისას კანონით რეგლამენტირებული პროცედურის დაცვაზე, საკმარისი არ არის. კანონმდებელი იმდენად არსებით და აქტის კანონიერების განმსაზღვრელ ფუნქციას ანიჭებს საქმის გარემოებათა სრულყოფილ გამოკვლევას, რომ იმპერატიულად კრძალავს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ (სზაკ-ის 96.1 და 96.2 მუხ.). ამდენად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა განმარტოს, თუ რა ფაქტებზე დაყრდნობით მიიღო კონკრეტული გადაწყვეტილება და რა მოტივებით უარყო წარმოების შედეგით დაინტერესებული მხარის არგუმენტები.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას მოქმედებდა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, წერილობით დასაბუთებაში მიეთითება ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომლებსაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას, ხოლო ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის, თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს.

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მხოლოდ დანაშაულის ხასიათზე ხაზგასმა და ამ მოტივით შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, არ ნიშნავს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების სრულყოფილად შესწავლას. შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ საბჭოს მხრიდან ადგილი აქვს დისკრეციული უფლებამოსილების კანონდარღვევით განხორციელებას და ყურადღებას ამახვილებს №... პენიტენციური დაწესებულების დირექტორის დახასიათებაზე, რომელშიც აღნიშნულია შემდეგი გარემოებები: ვ. ხ-ს მიღებული აქვს მაგისტრის ხარისხი სამართალმცოდნეობაში. პენიტენციურ დაწესებულებაში ყოფნის პერიოდს ატარებს პროდუქტიულად, მუდმივად კითხულობს და ცდილობს თვითგანვითარებას. მსჯავრდებულის განმარტებით, იგი არის განქორწინებული, ჰყავს ვაჟიშვილი. ასევე ჰყავს დედა, და, დისშვილი და სიძე. მსჯავრდებულს ოჯახის წევრებთან, ნათესავებთან და მეგობრებთან აქვს შენარჩუნებული მჭიდრო, დადებითი კომუნიკაცია, ამბობს, რომ ოჯახის ეკონომიკური მდგომარეობა არის დამაკმაყოფილებელი. საუბრობს სამომავლო გეგმებზე, რომელიც უკავშირდება დასაქმებას. დაკისრებული ჯარიმა გადახდილი აქვს. არის მოტივირებული და პოზიტიურად განწყობილი სასწავლო-შემეცნებითი და სააზროვნო თემების განხილვის პროცესში ჩართვის მიმართ. სურვილი აქვს სასჯელაღსრულების დაწესებულების დატოვების შემდეგ გახდეს საზოგადოების ღირსეული წევრი, იზრუნოს დედასა და შვილზე. ვ. ხ-ი მუდმივად იჩენს სხვადასხვა აქტივობებში ჩართვის ინიციატივასა და მზაობას. ერთ-ერთი მსგავსი აქტივობის საფუძველზე მან დაწერა მოთხრობა და გეგმავს სამწერლო საქმიანობის გაგრძელებას. პენიტენციური დაწესებულების ტიპის გათვალისწინებით, იგი მოკლებულია შესაძლებლობას ჩაერთოს პროფესიულ, სპორტულ და კულტურულ ღონისძიებებში. გამოხატავს დაბალი რისკის, ღია ტიპის დაწესებულებაში გადასვლის სურვილსა და მზაობას. იგი ჩართულია შემთხვევის მართვის პროცესში, რომლის ფარგლებშიც მისთვის ხორციელდება ფსიქო-სარეაბილიტაციო პროგრამები. მსჯავრდებული წახალისებულია არაერთხელ, თუმცა მსჯავრდებულის საქციელმა ასევე გამოიწვია დისციპლინური სახდელის დაკისრების აუცილებლობა, არაერთხელ. მსჯავრდებული ვ. ხ-ი ამჟამად არ არღვევს დაწესებულების სამართლებრივი რეჟიმის მოთხოვნებს. ადმინისტრაციის წარმომადგენლების და სხვა მსჯავრდებულების მიმართ არ არის კონფლიქტური და აგრესიული.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული აქტი არ შეიცავს საკმარის მოტივაციას ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სადავო საკითხის უარყოფითად გადაწყვეტის მიზეზთან დაკავშირებით. პალატის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული გარემოებები იძლევა საფუძველს ვარაუდისათვის, რომ სასჯელის მოხდისაგან მსჯავრდებულის პირობით ვადამდე გათავისუფლება არ ეწინააღმდეგება სასჯელის მიზანს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ერთი მხრივ, კანონმდებლობითვე არის გათვალისწინებული მოსარჩელის მიერ ჩადენილი დანაშაულის შემთხვევაში, შესაბამისი პირობების არსებობისას, ვადამდე ადრე გათავისუფლების შესაძლებლობა, მეორე მხრივ კი, გასათვალისწინებელია საბჭოს შექმნის მიზანი, როგორიცაა რესოციალიზაციის ხელშეწყობა და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დაცვა. სწორედ ამიტომ, საკასაციო პალატა მნიშვნელოვნად მიიჩნევს მიუთითოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, სასჯელის ერთ-ერთ მიზანს წარმოადგენს დამნაშავის რესოციალიზაცია. მსჯავრდებულის რესოციალიზაცია არის მსჯავრდებულში საზოგადოების, სხვა ადამიანების, ზნეობის ნორმებისა და ადამიანთა თანაცხოვრების დამკვიდრებული წესებისადმი პატივისცემისა და პასუხისმგებლობის გრძნობის ჩამოყალიბება (სადავო პერიოდში მოქმედი პატიმრობის კოდექსის 116.1 მუხ., მსგავს დანაწესს შეიცავს ამჟამად მოქმედი პენიტენციური კოდექსის 135.1 მუხ.). სასჯელის მოხდისაგან გათავისუფლება, სასჯელის შეცვლა, სასჯელის შემცირება ან სასჯელის მოხდის გადავადება ემსახურება მსჯავრდებულის რესოციალიზაციას, როგორც სასჯელის ერთ-ერთ მიზანს, ხოლო თავისი არსით უკავშირდება სისხლის სამართალში მოქმედ ჰუმანიზმის პრინციპსა და სასჯელის აღსრულების მიზანშეწონილობას. რესოციალიზაცია გულისხმობს მსჯავრდებულის გამოსწორებას, მის გარდაქმნას (სისხლისსამართლებრივად), კანონმორჩილ მოქალაქედ ქცევას, საზოგადოებაში ინტეგრაციას. სასჯელის ეფექტურობის მიღწევა შეუძლებელია, თუ ადგილი არ ექნება ინდივიდუალურ მიდგომას არა მხოლოდ ბრალდებულისთვის სასჯელის შეფარდების ეტაპზე, არამედ მსჯავრდებულისთვის შეფარდებული სასჯელის აღსრულების პროცესშიც. რესოციალიზაცია ასევე ემსახურება დანაშაულის რეციდივის თავიდან აცილებას. სასჯელის მოუხდელი ნაწილის უფრო მსუბუქი სასჯელით შეცვლა შესაძლებელია განხილულ იქნას, როგორც მსჯავრდებულის წახალისების ფორმა. თუნდაც სასჯელის დასრულებამდე რამდენიმე თვით ადრე მსგავსი სახის გადაწყვეტილების მიღება, უნდა ემსახურებოდეს დანაშაულის პრევენციას და მსჯავრდებულისთვის სტიმულის შექმნას, რათა თავი შეიკავოს დანაშაულებრივი ქმედებებისგან. მოუხდელი სასჯელის უფრო მსუბუქი სახით შეცვლის წინაპირობა არის მოლოდინი იმისა, რომ დამნაშავე სასჯელის მოხდის გარეშე ან უფრო მსუბუქი სასჯელის (შინაპატიმრობა) მოხდის შედეგად თავს შეიკავებს შემდგომი დანაშაულისგან. აღნიშნული საკითხის გადაწყვეტისას უნდა შეფასდეს მსჯავრდებულის პიროვნება, გაირკვეს უფრო მსუბუქი სასჯელით შეცვლის შემდეგ მისი რესოციალიზაციის შესაძლებლობა, თითოეული კრიტერიუმის შეფასებით საბოლოოდ უნდა დადგინდეს მსჯავრდებულის ყოფაქცევის გამოსწორების ფაქტი და მისი გამოსწორებისთვის დანიშნული სასჯელის მთლიანად პენიტენციურ დაწესებულებაში მოხდის საჭიროება (სუსგ 18.03.2024წ. საქმე №ბს-942(კ-23)).

საკასაციო პალატა მსჯავრდებულის - ვ. ხ-ის პიროვნული მახასიათებლების შესახებ საქმეში არსებული მტკიცებულებებისა და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ საჭირო აღარ არის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 13 ნოემბრის განაჩენით ვ. ხ-ის მიმართ დანიშნული სასჯელის პენიტენციურ დაწესებულებაში სრულად მოხდა და საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრის 2017 წლის 28 დეკემბრის №146 ბრძანებით დამტკიცებული ,,შინაპატიმრობის აღსრულების წესის“ დაცვით, მას უნდა მიეცეს საცხოვრებელ ადგილზე, ოჯახურ გარემოში სრულყოფილი რესოციალიზაციის/რეაბილიტაციის და საზოგადოებაში ინტეგრაციის შესაძლებლობა, რაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 72-ე მუხლის საფუძველზე, ქმნის სასჯელის მოხდისაგან ვ. ხ-ის პირობით ვადამდე გათავისუფლების საფუძველს. შესაბამისად, დასტურდება, რომ საბჭომ 2023 წლის 9 აგვისტოს №01/23-05-73 გადაწყვეტილების მიღებისას არ დაიცვა საჯარო და კერძო ინტერესის ბალანსი, პროპორციულობისა და თანაზომიერების პრინციპი და მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, რაც სადავო აქტის ბათილად ცნობისა და სარჩელის საფუძვლიანად მიჩნევის წინაპირობაა.

განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაც, რომლის თანახმად, ის, რაც პატიმრობის დასაწყისში გახლდათ მთავარი არგუმენტი, შესაძლოა, შეიცვალოს ხანგრძლივი პატიმრობის შედეგად. ამიტომაც, სათანადო დროს განგრძობადი პატიმრობის გადახედვით არის მხოლოდ შესაძლებელი ამ გარემოებებისა თუ ცვლილებების ჯეროვნად შეფასება; ევროპულ და საერთაშორისო სამართალში არსებობს ნათელი მხარდაჭერა იმ პრინციპისა, რომ ყველა პატიმარს, მათ შორის, უვადოდ თავისუფლება აღკვეთილებსაც, უნდა მიეცეთ რეაბილიტაციის შესაძლებლობა და გათავისუფლების პერსპექტივა რეაბილიტაციის გავლის შემდეგ (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე: ,,ვინტერი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (Vinter and Others v. the United Kingdom) №66069/09, №130/10, №3896/10, §111, §114 09.07.2013).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ იძლევა საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, სახეზე არ არის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, ამდენად, საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივარს მიიჩნევს დაუშვებლად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დაადგინა:

1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: თ. ოქროპირიძე

ნ. სხირტლაძე