საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-26(კ-24) 27 ნოემბერი, 2024 წელიქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე
საქმის განხილვის ფორმა - მხარეთა დასწრების გარეშე
კასატორი - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია
მოწინააღმდეგე მხარე - ზ. თ-ა
თავდაპირველი მოპასუხე - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ... რაიონის გამგეობა
დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 ივლისის განჩინება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ზ. თ-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ... რაიონის გამგეობისა და შპს ,,...ის“ მიმართ.
მოსარჩელის განმარტებით, 2022 წლის 4 აპრილს ქ. თბილისში, დიდი დიღომი, ... ,,...ის“ მიმდებარე ავტოსადგომზე, ქარის შედეგად წაიქცა გამხმარი ფიჭვის ხე, რომელიც დაეცა მოსარჩელის კუთვნილ ავტომობილს და დააზიანა ავტომანქანის უკანა საქარე მინა და კორპუსი. ავტომობილის დაზიანების გამოსწორების ხარჯმა შეადგინა 800 ლარი.
მოსარჩელემ მითხოვა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ... რაიონის გამგეობასა და შპს ,,...ს“ სოლიდარულად დაეკისროთ 2022 წლის 4 აპრილს, ქარის შედეგად, ზ. თ-ას ავტომანქანის დაზიანების გამო დამდგარი ზიანის ანაზღაურება - 800 ლარის ოდენობით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის ზ. თ-ას შუამდგომლობა შპს ,,...ის“ ნაწილში სარჩელის გამოხმობის თაობაზე და ზ. თ-ას სარჩელი შპს ,,...ის“ მიმართ ზიანის ანაზღაურების ნაწილში დატოვებულ იქნა განუხილველად.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილებით ზ. თ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მოსარჩელე ზ. თ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება - 550 ლარის ოდენობით, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 ივლისის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსზე, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 იანვრის №10-11 დადგენილებით დამტკიცებულ „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის გარემოს დაცვის საქალაქო სამსახურის დებულებაზე“, სადავო პერიოდში მოქმედ, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 12 დეკემბერს №17-55 დადგენილებით დამტკიცებულ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მწვანე ნარგავების დაცვის, მოვლისა და აღდგენის წესზე, ასევე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 იანვრის N10-20 დადგენილებით დამტკიცებულ ,,ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის რაიონის გამგეობის ტიპურ დებულებაზე და ზემოაღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე განმარტა, რომ თბილისის ტერიტორიაზე ხე-მცენარეების მოვლითი ჭრის განხორციელება თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სტრუქტურული ერთეულის უფლებამოსილებაა, ხოლო არსებული მწვანე ნარგავების მოვლა-აღდგენასთან დაკავშირებით ფიზიკური თუ იურიდიული პირების განცხადებაზე (შეტყობინებაზე) რეაგირება და შესაბამისი ღონისძიებების გატარება ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის რაიონის გამგეობის უფლებამოსილებას განეკუთვნება. განსახილველ შემთხვევაში, კი, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მითითებულ მისამართზე ხის ავარიულობის თაობაზე ან/და მისი სხვლა-ფორმირების, გადაბელვის ან მოჭრის შესახებ განცხადება გამგეობის მონაცემთა ბაზაში არ დარეგისტრირებულა, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნაზე პასუხისმგებელ ორგანოს წარმოადგენს სწორედ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სტრუქტურული ერთეული - მერიის გარემოს დაცვის საქალაქო სამსახური. შესაბამისად უსაფუძვლოა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მითითება, რომ განსახილველ საქმეში ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს.
სააპელაციო პალატამ ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მოვალეობა სატრანსპორტო საშუალებების პარკირების ორგანიზებაა, რაც ასევე აკისრებს მას ვალდებულებას, რომ პარკირების ადგილები, რითაც სარგებლობს მოსახლეობა და იხდის დადგენილ გადასახადებს, იყოს მაქსიმალურად უზრუნველყოფილი უსაფრთხო სარგებლობისათვის. შესაბამისად, მიიჩნია, რომ მოპასუხე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ ჯეროვნად არ განახორციელა ნაკისრი ვალდებულება, სათანადო კონტროლი, რაც გულისხმობდა მის ვალდებულებას, განეხორციელებინა მწვანე ნარგავების მოვლა-პატრონობა, მათი აღდგენა ან საჭიროების შემთხვევაში, ამოძირკვა. მოპასუხის უმოქმედობის, ანუ დაკისრებული ვალდებულებების განუხორციელებლობის შედეგად მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, ვინაიდან ხის დაცემის შედეგად დაზიანდა მოსარჩელის კუთვნილი ავტოსატრანსპორტო საშუალება. ამდენად, მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ ჩაიდინა მმართველობითი ღონისძიების - მოქმედების განუხორციელებლობა, არ უზრუნველყო მასზე დაკისრებული ფუნქციების სრულყოფილად შესრულება, რამაც დამდგარი ფაქტობრივი შედეგით ფიზიკურ პირს მიაყენა მატერიალური ზიანი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ, რომლითაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ურის თქმა მოითხოვა.
კასატორის განმარტებით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 იანვრის N10-20 დადგენილებით დამტკიცებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის რაიონის გამგეობის ტიპური დებულების მე-2 მუხლის ,,ი“ ქვეპუნქტის თანახმად, გამგეობის უფლებამოსილებას განეკუთვნება დაქვემდებარებული ტერიტორიის გამწვანება, მწვანე ნარგავების მოვლა-აღდგენასთან დაკავშირებით ფიზიკური თუ იურიდიული პირების განცხადებაზე (შეტყობინებაზე) რეაგირება და შესაბამისი ღონისძიებების გატარება. ზემოხსენებული ნორმიდან გამომდინარე, შესაბამის გამგეობას დაქვემდებარებული ტერიტორიის გამწვანებასთან და მწვანე ნარგავებთან დაკავშირებულ საკითხებზე მოქალაქის განცხადებასთან დაკავშირებით რეაგირება შედის გამგეობის კომპეტენციაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს.
კასატორმა ასევე მიუთითა, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მეორე მუხლის პირველი ნაწილის ,,გ” ქვეპუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურებისას მნიშვნელოვანია არსებობს თუ არა სახეზე ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ ზიანს და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის.ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მას ზიანი მიადგა ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად, რაც გამოიხატა იმაში, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა არ განახორციელეს ხმელი ხის მოჭრა და ახალი განაშენიანება. აღსანიშნავია, რომ საქმეში წარმოდგენილი ერთადერთი მტკიცებულება, რომელიც აღნიშნული ხის ხმობადობაზე მიუთითებს არის 2022 წლის 4 აპრილის საპატრულო პოლიციის რეაგირების ოქმი, რომელიც ფაქტობრივი გარემოებების ნაწილში მიუთითებს, რომ ავტომანქანის მფლობელის განმარტების შესაბამისად ძლიერი ქარის შედეგად "მოითხარა ფესვებიდან" გამხმარი ხე, დაეცა ავტომანქანას და დააზიანა უკანა მარცხენა ფრთა და საქარე მინა. შესაბამისად, წარმოდგენილი ოქმი შედგენილია მხოლოდ და მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტების საფუძველზე და აღნიშნულით ცალსახად არ დასტურდება თუ რა მდგომარეობაში იყო ხე წაქცევამდე. ამასთან, შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოებში რაიმე სახის განცხადება მითითებულ ტერიტორიაზე ხმელი, ხმობადი ან ავარიული ხეების თაობაზე დაფიქსირებული არ ყოფილა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 იანვრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოების უმოქმედობის გამო, მოსარჩელისათვის ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლიანობა.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სსიპ საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მართვის ცენტრი „112-ის“ 2022 წლის 14 დეკემბრის №MIA 8 22 03532394 წერილის თანახმად, 2022 წლის 4 აპრილს, 17:36:45 საათზე, შსს სსიპ საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მართვის ცენტრ „112-ში“ დაფიქსირდა შეტყობინება ზ. თ-ას მიერ, რომლის განცხადებით ხე დაეცა მის კუთვნილ ავტომობილს და ითხოვა შესაბამისი სამსახურების დახმარება, მისამართზე: ქ. თბილისი, ...ი, ... „...თან“. ქ.თბილისის საპატრულო პოლიციის მთავარი სამმართველოს ... I ოცეულის პატრულ- ინსპექტორის 2022 წლის 4 აპრილის რეაგირების ოქმის თანახმად, ადგილზე გამოძახებულ საპატრულო პოლიციის ეკიპაჟს ზ. თ-ამ განუცხადა, რომ მას ავტომანქანა ლექსუსი სახელმწიფო ნომრით ... გაჩერებული ჰყავდა კლინიკის მიმდებარედ. ძლიერი ქარის გამო, გამხმარი ხე მოითხარა ფესვებიდან, დაეცა ავტომანქანას და დააზიანა უკანა მარცხენა ფრთა და უკანა საქარე მინა.
2022 წლის 5 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, ზ. თ-ამ ა. თ-ისგან 400 ლარად შეიძინა „ლექსუს RX 450 h“-ის უკანა საქარე მინა. 2022 წლის 5 აპრილის მომსახურების ხელშეკრულების თანახმად, აღნიშნული საქარე მინის მონტაჟმა შეადგინა 100 ლარი. ზ. თ-ამ „ლექსუს RX 450 h“-ის უკანა ფრთაზე, მარცხენა გვერდითა ფრთაზე და სახურავზე არსებული დაზიანებების (ჩხაპნების) პოლირებაში (გაპრიალება) გადაიხადა 50 ლარი.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საჯარო ხელისუფლების მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება მიეკუთვნება კონსტიტუციური რანგის უფლებას. საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. „..სახელმწიფო რესურსის მასშტაბის, მოცულობის და ბუნების გათვალისწინებით, სახელმწიფოს მხრიდან არამართლზომიერ ქმედებათა განხორციელება ხშირ შემთხვევებში გაცილებით მეტი საფრთხის შემცველია კერძო სუბიექტების მხრიდან განხორციელებულ ანალოგიური სახის ქმედებასთან შედარებით. ამიტომ მიყენებული ზარალის ანაზღაურების ვალდებულების დაწესება ხელს უწყობს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და თანამდებობის პირთა თვითნებობის და ძალაუფლების უკანონოდ გამოყენების პრევენციას..“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 31.07.2015წ. №2/3/630 გადაწყვეტილება). საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლის ზოგადი დანაწესი ემსახურება საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების ფარგლებში მოქმედი ორგანოებისა თუ პირებისაგან მიყენებული ზიანის ეფექტიანი და ქმედითი ანაზღაურების ინტერესის დაცვას. აღნიშნულის დეტალური საკანონმდებლო მოწესრიგება კი, მოცემულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის და სამოქალაქო კოდექსის შესაბამის ნორმებში.
საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ზაკ-ის 208.3 მუხლის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, ზაკ-ის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის). სამოქალაქო კოდექსის 1005.1 მუხლის შესაბამისად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამდენად, 1005.1 მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კანონმდებლობა ადგენს საჯარო მოხელის ქმედებით ან გადაწყვეტილებით მიყენებული ზიანის სახელმწიფოს მხრიდან ანაზღაურების ვალდებულებას. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის კი აუცილებელია შემდეგი პირობების არსებობა: ქმედება, რამაც ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება წარმოშვა, დაკავშირებული უნდა იყოს საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან; ამ უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში დაშვებული დარღვევა მიმართული უნდა იყოს სხვა პირის უფლებების შელახვისკენ; მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი.
საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 იანვრის №10-20 დადგენილებით დამტკიცებულ „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის რაიონის გამგეობის ტიპურ დებულებაზე“, რომელიც საქართველოს ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის“ შესაბამისად, განსაზღვრავს თბილისის რაიონის გამგეობის უფლებამოსილებებს, სტრუქტურასა და საქმიანობის წესს. აღნიშნული დებულების 1-ლი მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, თბილისის რაიონის გამგეობა არის თბილისის მერიის ტერიტორიული ორგანო, რომელიც საქართველოს ორგანული კანონის „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსით“ განსაზღვრული კომპეტენციის ფარგლებში უზრუნველყოფს ადგილობრივი მნიშვნელობის საკითხების გადაწყვეტას და ადმინისტრაციული ერთეულის – რაიონის მართვას. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, გამგეობა თავის საქმიანობას წარმართავს საქართველოს ორგანული კანონის ,,ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის”, საქართველოს კანონმდებლობის, თბილისის საკრებულოს, თბილისის მერის, თბილისის მთავრობის სამართლებრივი აქტების და ამ დებულების საფუძველზე. აღნიშნული დებულების მე-2 მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის თანახმად, გამგეობის უფლებამოსილებას განეკუთვნება დაქვემდებარებული ტერიტორიის გამწვანება, მწვანე ნარგავების მოვლა-აღდგენასთან დაკავშირებით ფიზიკური თუ იურიდიული პირების განცხადებაზე (შეტყობინებაზე) რეაგირება და შესაბამისი ღონისძიებების გატარება.
ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 22 დეკემბრის №19-58 დადგენილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის დებულების“ მე-3 მუხლის „გ.პ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კი თბილისის მერიის სტრუქტურული ერთეულია თბილისის მერიის გარემოს დაცვის სამსახური.
ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 იანვრის №10-11 დადგენილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის გარემოს დაცვის საქალაქო სამსახურის დებულების“ მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სამსახურის ერთ-ერთი ძირითადი ფუნქციაა თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში, მათ შორის კერძო საკუთრებაში, მოვლითი ჭრის ნებართვის გაცემა და საჭიროების შემთხვევაში მოვლითი ჭრის განხორციელება. ამავე დებულების მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ნებართვებისა და მონიტორინგის განყოფილების ფუნქციაა თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში, მათ შორის კერძო საკუთრებაში, მოვლითი ჭრის ნებართვის გაცემა და საჭიროების შემთხვევაში განხორციელება.
ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 12 დეკემბერს №17-55 დადგენილებით (სადავო პერიოდში მოქმედი) დამტკიცებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მწვანე ნარგავების დაცვის, მოვლისა და აღდგენის წესის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტი ადგენდა, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებულ ტერიტორიაზე მწვანე ნარგავების მოვლის ღონისძიებებს ახორციელებს უფლებამოსილი ორგანო, მუნიციპალიტეტის მიერ უფლებამოსილი იურიდიული პირი ან შესაბამისი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიული ორგანო რაიონის გამგეობა ამ წესის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ე“ ქვეპუნქტით დადგენილ შემთხვევებში, საკუთარი ინიციატივით ან მოსახლეობის მოთხოვნის საფუძველზე. წესის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ე” ქვეპუნქტის მიხედვით, სანიტარული ჭრა არის სპეციალური გამოკვლევისა და წინასწარი აღრიცხვის საფუძველზე, სანიტარიული მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით, არსებული ზეხმელი, ხმობადი, ძლიერ ფაუტი (ფუტურო) და მავნებლებით ძლიერ დაზიანებული ხეების მოჭრა.
ზემოაღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მწვანე ნარგავების მოვლა-აღდგენასთან დაკავშირებით ფიზიკური თუ იურიდიული პირების განცხადებაზე (შეტყობინებაზე) რეაგირება და შესაბამისი ღონისძიებების გატარება გამგეობის კომპეტენციაა, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში მოვლით ჭრას ახორციელებს - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის შესაბამისი სამსახური (გარემოს დაცვის საქალაქო სამსახური). განსახილველ შემთხვევაში, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მითითებულ მისამართზე ხის ავარიულობის თაობაზე ან/და მისი სხვლა-ფორმირების, გადაბელვის ან მოჭრის შესახებ განცხადება გამგეობის მონაცემთა ბაზაში არ დარეგისტრირებულა, სასარჩელო მოთხოვნაზე პასუხისმგებელ ორგანოს წარმოადგენს სწორედ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სტრუქტურული ერთეული-მერიის გარემოს დაცვის საქალაქო სამსახური. შესაბამისად უსაფუძვლოა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მითითება, რომ განსახილველ საქმეში ის არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მოვალეობაა სატრანსპორტო საშუალებების პარკირების ორგანიზება, რაც ასევე აკისრებს მას ვალდებულებას, რომ პარკირების ადგილები, რითაც სარგებლობს მოსახლეობა და იხდის დადგენილ გადასახადებს, იყოს მაქსიმალურად უზრუნველყოფილი უსაფრთხო სარგებლობისათვის. მოპასუხე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ ჯეროვნად არ განახორციელა ნაკისრი ვალდებულება, სათანადო კონტროლი, რაც გულისხმობდა მის ვალდებულებას, განეხორციელებინა მწვანე ნარგავების მოვლა-პატრონობა, მათი აღდგენა ან საჭიროების შემთხვევაში, ამოძირკვა. მოპასუხის უმოქმედობის, ანუ დაკისრებული ვალდებულებების განუხორციელებლობის შედეგად მოსარჩელეს მიადგა ზიანი, ვინაიდან ხის დაცემის შედეგად დაზიანდა სატრანსპორტო საშუალების პარკირების ადგილას განთავსებული მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანა. კანონმდებლობით დადგენილი საჯარო ვალდებულებები კი თავის თავში მოიცავს ამ ვალდებულების შეუსრულებლობის პირობებში მოთხოვნის უფლებას, ე.ი. მხარეს უფლება აქვს, მოსთხოვოს მოპასუხეს უმოქმედობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. შესაბამისად, მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ ჩაიდინა მმართველობითი ღონისძიების - მოქმედების განუხორციელებლობა, არ უზრუნველყო მასზე დაკისრებული ფუნქციების სრულყოფილად შესრულება, რამაც დამდგარი ფაქტობრივი შედეგით ფიზიკურ პირს მიაყენა მატერიალური ზიანი.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის ზ. თ-ას სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 ივლისის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები: ბ. სტურუა
მ. ვაჩაძე
გ. აბუსერიძე
