საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-424(2კ-24) 10 დეკემბერი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გოჩა აბუსერიძე, გენადი მაკარიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - 1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე); 2. ქ. დ-ე, ნ. გ-ი (მოსარჩელე ც. ბ-ის უფლებამონაცვლეები)

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2007 წლის 22 მაისს ც. ბ-იმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ქ. თბილისის მერიის მიმართ. სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შემდეგ ც. ბ-იმა მოითხოვა: ქ. თბილისში, ...ს ტერიტორიაზე, ... №...-ში ც. ბ-ის საკუთრებაში დანგრევამდე არსებული 651 კვ.მ შენობა-ნაგებობის პირვანდელ მდგომარეობაში - ქ. თბილისის მთავარი არქიტექტორის 24.01.2003წ. №2043 ბრძანებით დამტკიცებული (კორექტირებული) საპროექტო დოკუმენტაციის შესაბამისად აღდგენა, მიყენებული მატერიალური ზიანის - 3 580 500 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ლარში) ანაზღაურება, მიუღებელი შემოსავლის - 2007 წლის პირველი სექტემბრიდან ყოველთვიურად, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, 5000 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ლარში) ანაზღაურება, იურიდიული მომსახურების - დავის საგნის ღირებულების 2%-ის ოდენობით გადახდა.

მოსარჩელის განმარტებით, 2007 წლის 26 აპრილს ქ. თბილისის მერიის მუშაკებმა, ყოველგვარი სპეციალური დოკუმენტაციის წარდგენისა და მათი უფლებამოსილების დადასტურების გარეშე, დაანგრიეს მოსარჩელის პირად საკუთრებაში არსებული 651 კვ.მ შენობა-ნაგებობა, რითაც დაირღვა კანონმდებლობით დაცული მისი უფლებები.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 18 ივლისის განჩინებით სარჩელზე შეწყდა წარმოება დაუშვებლობის გამო, რაც კერძო საჩივრით გასაჩივრდა ც. ბ-ის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით ც. ბ-ის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა გასაჩივრებული განჩინება ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დაუშვებლად ცნობის ნაწილში და საქმე აღნიშნულ ნაწილში განხილვისთვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული განჩინება ქმედების განხორციელების - შენობა-ნაგებობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენის დაუშვებლად ცნობის ნაწილში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 18 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით ასკ-ის 16.2 მუხლის საფუძველზე საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა ქ. თბილისის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური, რაც გაასაჩივრა ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 17 თებერვლის განჩინებით ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 18 ოქტომბრის საოქმო განჩინება და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს. პალატამ აღნიშნა, რომ მხოლოდ მითითება შენობა-ნაგებობის ზედამხედველობის სამსახურის თანამშრომლების მიერ უკანონოდ დანგრევის შესახებ არ ქმნიდა სასკ-ის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ შემადგენლობას, ვინაიდან დასახელებული ნორმით მესამე პირად ჩაბმის ვალდებულება წარმოიშობა მაშინ, როდესაც ეს უკანასკნელი არის იმ სამართალურთიერთობის მონაწილე, რომლის თაობაზეც სასამართლოს მიერ მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანაა შესაძლებელი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით ც. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 187-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის შესაბამისად, სხვისი ნივთის დაზიანება ან განადგურება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია, ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით ასიდან ას ოთხმოც საათამდე ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე, ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთიდან სამ წლამდე. სასამართლომ მიუთითა აგრეთვე კონსტიტუციურ დებულებაზე, რომლის თანახმად ადამიანი უდანაშაულოდ ითვლება ვიდრე მისი დამნაშავეობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით და კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციულ საქმეზე ვერ დადგინდება სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის ფაქტი, ვინაიდან სისხლის სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე, ის უნდა დადასტურდეს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით. რადგან შესაბამისი განაჩენი მიღებული არ არის, ამ ეტაპზე მოპასუხეს ვერ დაეკისრება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მოსაზრებით, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა. საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ც. ბ-იმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 8 ივლისის განჩინებით ც. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი დატოვებულ იქნა განუხილველად, რაც კერძო საჩივრით გაასაჩივრა ც. ბ-იმა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 9 ნოემბრის განჩინებით კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

ც. ბ-იმა 2009 წლის 6 ივლისის №42293/09 და 2012 წლის 20 იანვრის №8443/12 საჩივრებით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, რომლის 2018 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით, ევროპული კონვენციის 37.1 მუხლის „b“ ქვეპუნქტის თანახმად, მითითებული საჩივრები ამოირიცხა განსახილველ საქმეთა ნუსხიდან. აღნიშნულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაედო საქართველოს მთავრობის 2017 წლის 7 ივლისის წერილი, რომლითაც მთავრობამ ევროპულ სასამართლოს წარუდგინა განაცხადი ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევის აღიარების თაობაზე და მიუთითა სსკ-ის 423.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით საქმის წარმოების განახლების შესაძლებლობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა ც. ბ-ის განცხადება ახლად აღმოჩენილი გარემოებების გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ, ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 8 ივლისის განჩინება და განახლდა საქმის წარმოება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 ივნისის განჩინებით ც. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ც. ბ-იმა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 ივნისის განჩინებით ც. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 მარტის განჩინებით ც. ბ-ის უფლებამონაცვლეებად ცნობილ იქნენ ნ. გ-ი და ქ. დ-ე, რომელთაც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დააზუსტეს სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის ქ. დ-ეის და ნ. გ-ის (ც. ბ-ის უფლებამონაცვლეები) სასარგებლოდ: 1. მატერიალური ზიანის სახით - 3 580 500 (სამი მილიონ ხუთას ოთხმოცი ათას ხუთასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ანაზღაურების დაკისრება; 2. მიუღებელი შემოსავლის - 2007 წლის 1 სექტემბრიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად 5 000 (ხუთი ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ანაზღაურების დაკისრება; 3. საადვოკატო მომსახურების ხარჯის - 75 000 (სამოცდათხუთმეტი ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში დაკისრების ანაზღაურება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ქ. დ-ეისა და ნ. გ-ის (ც. ბ-ის უფლებამონაცვლეები) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ქ. დ-ეისა და ნ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ქ. დ-ეისა და ნ. გ-ის სასარგებლოდ ზიანის სახით დაეკისრა 1 752 492 (ერთი მილიონ შვიდას ორმოცდათორმეტი ათას ოთხას ოთხმოცდათორმეტი) ლარის გადახდა; ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ქ. დ-ეისა და ნ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა საქმეზე ადვოკატის დახმარების გამო გაწეული ხარჯის - 13 460 (ცამეტი ათას ოთხას სამოცი) ლარის ოდენობით ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობაში განხილვითა და მათი ურთიერთშეჯერების საფუძველზე დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ...ს ტერიტორიაზე, ... ...-ში მდებარე ც. ბ-ის საკუთრებაში არსებული 651 კვ.მ შენობის დემონტაჟი განახორციელა თბილისის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა. ხოლო ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური წარმოადგენს ქ. თბილისის მერიის სტრუქტურული ერთეულს. შესაბამისად, მოცემულ დავაში სწორედ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაა მის მიერ უკანონო დემონტაჟის წარმართვის შედეგად ც. ბ-ისათვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებელი. რაც შეეხება შენობის დემონტაჟით გამოწვეული, მოსარჩელისათვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობას, პალატამ გაითვალისწინა შენობის ადგილმდებარეობის პრესტიჟულობა, ფართის დანიშნულება და მიიჩნია, რომ დემონტაჟამდე სადავო უძრავი ქონების ღირებულება უნდა განსაზღვრულიყო 1000 (ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში. ამდენად, მთლიანი შენობის - 651 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება წარმოადგენდა 651 000 (ექვსას ორმოცდათერთმეტი ათასი) აშშ დოლარს. სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასევე აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემული გადაწყვეტილების გამოტანის მომენტისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის მიხედვით 1 აშშ დოლარი შეადგენდა 2,692 ლარს და შესაბამისად, ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობამ, სასამართლოს განმარტებით, შეადგინა 1 752 492 (ერთი მილიონ შვიდას ორმოცდათორმეტი ათას ოთხას ოთხმოცდათორმეტი) ლარი. მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებულ სასარჩელო მოთხოვნაზე სასამართლომ მიუთითა, რომ მიუღებელი შემოსავლის მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს მხოლოდ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით. ვინაიდან მხარეს არ წარმოუდგენია რაიმე დოკუმენტი, რითაც დადასტურდებოდა სადავო ქონების გაქირავება ან იჯარით გაცემა და ამ გზით შემოსავლის მიღება, რომელიც შენობის დემონტაჟის შედეგად მოესპო, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნა. ადვოკატის მომსახურებისათვის გასაწევი ხარჯის - 75 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ, დავის სირთულის, წარმომადგენლობის განხორციელების ინტენსივობის, ინსტანციურობისა და დავის გადაწყვეტის შედეგის გათვალისწინებით, ადვოკატისათვის გადასახდელი თანხის გონივრულ ოდენობად განსაზღვრა 5000 (ხუთი ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, რაც მოცემული გადაწყვეტილების გამოტანის დროს არსებული გაცვლითი კურსის მიხედვით შეადგენდა 13 460 ($1=2,692ლ ) ლარს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ, ქ. დ-ემ და ნ. გ-იმა.

კასატორის - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის განმარტებით, შენობა-ნაგებობის დემონტაჟამდე არსებული ფასის განსაზღვრის მიზნებისთვის საქმეში წარმოდგენილი დასკვნები მათი შინაარსის, ფასის განსაზღვრისათვის გამოყენებული კვლევის მეთოდიკის გათვალისწინებით, გამორიცხავს ამ დოკუმენტების უტყუარ მტკიცებულებად მიჩნევის შესაძლებლობას, თუმცა მიუხედავად აღნიშნულისა, სასამართლომ ყოველგვარი მტკიცებულების გარეშე, ადმინისტრაციულ ორგანოს დააკისრა ზიანის ანაზღაურება 1 752 492 ლარის ოდენობით. სასამართლო, ერთი მხრივ, ადგენს, რომ ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება და მეორე მხრივ, მიიჩნევს, რომ შექმნილ ვითარებაში თავად სასამართლომ, ლოგიკური მსჯელობის საფუძველზე უნდა დაადგინოს შენობის საბაზრო ღირებულება. კასატორი მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილება სასამართლოს მიერ მიღებულია მხოლოდ შინაგანი რწმენის საფუძველზე და არ მომხდარა მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური გამოკვლევა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორების - ქ. დ-ეისა და ნ. გ-ის განმარტებით, სასამართლომ ზიანის ოდენობის ნაწილში უსაფუძვლოდ უგულებელყო ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ დაძლეულია მტკიცების ტვირთი ზიანის არსებობისა და ზიანის ოდენობის ჩათვლით. გადაწყვეტილებაში არაა ნამსჯელი, სასამართლოს მიერ თუ რა მტკიცებულებები იქნა გამოყენებული შენობის 1 კვ.მ-ის ღირებულების გონივრულ ოდენობად 1000 აშშ დოლარის მიჩნევისას. მიღებულ გადაწყვეტილებაში არაა ნამსჯელი, თუ რა მტკიცებულებების საფუძველზე დაადგინა სასამართლომ ერთი კვ.მ-ის ღირებულება. კასატორები მიუთითებენ საქმეში არსებულ ექსპერტიზის დასკვნებზე, კერძოდ, შპს „ტ...ის“ 2008 წლის 28 მაისის აუდიტორულ დასკვნასა და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2010 წლის 5 მაისის ექსპერტიზის დასკვნაზე და აღნიშნავენ, რომ ეს ორი დასკვნა შეიცავს სხვადასხვა, თუმცა საყურადღებო მონაცემებს შენობა-ნაგებობისა და მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების დადგენისათვის. აღნიშნული ინფორმაცია არ გაუთვალისწინებია სააპელაციო სასამართლოს. კასატორები ასევე აღნიშნავენ, რომ სასარჩელო მოთხოვნა, ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის კუთხით, საბაზრო ფასებთან შედარებით ბევრად ნაკლებია. კასატორებმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილზეც მიუთითეს, რომლითაც მათ ეროვნულ ვალუტაში აუნაზღაურდათ თანხა. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებიდან დღემდე, უცხოური ვალუტის მიმართ ეროვნული ვალუტის გაცვლის ოფიციალური კურსის ცვალებადობის გათვალისწინებით, მოსარჩელე დღეს მიიღებდა გაცილებით მეტ თანხას, ვიდრე ეს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაშია მითითებული. კასატორები ასევე არ იზიარებენ იურიდიული მომსახურების საფასურის დაკმაყოფილების ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილებას და განმარტავენ, რომ დავის ხანგრძლივობიდან გამომდინარე, მათთვის იურიდიული მომსახურების გაწევის მიზნით მიმართეს არაერთ ადვოკატს. შესაბამისად, მისი ოდენობა დაკმაყოფილებული მოთხოვნის 6%-ით მაინც უნდა განსაზღვრულიყო. ამდენად, კასატორებმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილის გაუქმება მოითხოვეს, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად, წარმოებაში იქნა მიღებული ქ. დ-ეისა და ნ. გ-ის, ასევე, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. დ-ეის, ნ. გ-ის და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარებიან დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პრეტენზიების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, სახელმწიფოს (მისი მოსამსახურის) მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლება რეგლამენტირებულია საქართველოს კონსტიტუციით და იგი ადამიანის ერთ-ერთ ძირითად უფლებას წარმოადგენს. ამდენად, კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასათვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება, შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული. ამასთან, ზაკ-ის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მხრიდან განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ამ ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

საკასაციო სასამართლო საგულისხმოდ მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულ მსჯელობაზე, რომლის თანახმად, „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის (ამჟამად კონსტიტუციის 18.4 მუხლი) უპირველეს მიზანს წარმოადგენს დაზარალებული პირის ინტერესების დაცვა მიყენებული ზარალის ანაზღაურების გზით. სახელმწიფო რესურსის მასშტაბის, მოცულობის და ბუნების გათვალისწინებით, სახელმწიფოს მხრიდან არამართლზომიერ ქმედებათა განხორციელება ხშირ შემთხვევებში გაცილებით მეტი საფრთხის შემცველია კერძო სუბიექტების მხრიდან განხორციელებულ ანალოგიური სახის ქმედებასთან შედარებით. ამიტომ მიყენებული ზარალის ანაზღაურების ვალდებულების დაწესება ხელს უწყობს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და თანამდებობის პირთა თვითნებობის და ძალაუფლების უკანონოდ გამოყენების პრევენციას. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის“ (2015 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/630 „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). აღსანიშნავია, რომ ზიანის ანაზღაურების მიზნებისათვის ზემოთ მოცემული პირობები კუმულაციური სახით უნდა იქნეს წარმოდგენილი და მათგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველია, ანუ, იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა), წარმოშობილი ზიანი და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ მასალაზე, კერძოდ, ვიდეო-ჩანაწერზე, რომელიც ეხება სიუჟეტს ...ს ტერიტორიაზე მიმდინარე დემონტაჟის პროცესებს. სიუჟეტში ასახულნი არიან ქ.თბილისის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისა და საპატრულო პოლიციის მოსამსახურეები. ხოლო საქმეში წარმოდგენილ გაზეთ „...ის“ 2007 წლის 22 აპრილის სტატიის მიხედვით, ზედამხედველობის სამსახურის უფროსის მოადგილემ განაცხადა, რომ ...ს მიმდებარე ტერიტორია სახელმწიფოს საკუთრებაა და სახელმწიფო თავის საკუთრებას კანონის სრული დაცვით დაიბრუნებდა. საქმეში ასევე წარმოდგენილია ც. ბ-ის 23.04.2007 წლის წერილი თბილისის მერის, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრისა და საქართველოს სახალხო დამცველის მიმართ, მის საკუთრებაში არსებული შენობის მოსალოდნელი დემონტაჟის განხორციელებისგან თავის შეკავების თაობაზე. ქ. თბილისის მერის მიმართ საქართველოს სახალხო დამცველის 25.04.2007წ. წერილში აღნიშნულია, რომ ზედამხედველობის სამსახურს არ დაუდგენია რაიმე დარღვევა მშენებლობის დროს, შესაბამისად, ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ ც. ბ-ის კერძო საკუთრებაში არსებული შენობის დემონტაჟი არის სხვისი ქონების განადგურება. ამავე დოკუმენტით, სახალხო დამცველი მითითებული საკითხის შესასწავლად რეკომენდაციით და შესაბამისი რეაგირების მოსახდენად მიმართავს თბილისის მერს. სახალხო დამცველი აგრეთვე მიიჩნევს, რომ მოქალაქესთან უნდა შედგეს მოლაპარაკება და მას უნდა შესთავაზონ სათანადო კომპენსაცია ან ადეკვატური ღირებულების ქონება. აღნიშნული საკითხის თაობაზე სახალხო დამცველმა ასევე მიუთითა 2008 წლის პირველი და მეორე ნახევრის საანგარიშო მოხსენებებში „საქართველოში ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის მდგომარეობის შესახებ“. დადგენილია, რომ ქ. თბილისის მერიამ სახალხო დამცველს მიმართვის პასუხად აცნობა, რომ რეკომენდაცია გათვალისწინებული იქნებოდა, ასევე, მოქალაქესთან მიმდინარეობდა საკომპენსაციო თანხაზე მოლაპარაკება.

საკასაციო პალატა მოიხმობს შენობის დემონტაჟის პერიოდში (2007 წლის აპრილი) მოქმედ „არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის შესახებ“ საქართველოს კანონს, რომელიც აწესრიგებდა არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანოების და ამ სფეროში მონაწილე ყველა სუბიექტის უფლებებს, მოვალეობებს და პასუხისმგებლობის საკითხს. ხსენებული კანონის მე-2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანოებია საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს გამგებლობაში მყოფი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება – მთავარი არქიტექტურულ-სამშენებლო ინსპექცია (შემდგომში – მთავარი არქმშენინსპექცია), აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების აღმასრულებელი ხელისუფლების უფლებამოსილი დაწესებულების არქიტექტურულ- სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანოები და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის უფლებამოსილი ორგანოები. ამავე კანონის მე-4 მუხლის მე-7 პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტის მიხედვით არქიტექტურულ- სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანოების ერთ-ერთ უფლებას წარმოადგენს - მიიღონ დადგენილება კანონმდებლობის დარღვევით აშენებული, აღდგენილი, რეკონსტრუირებული ან/და დამონტაჟებული შენობა- ნაგებობების მთლიანად ან ნაწილობრივი დემონტაჟის შესახებ. კანონის 4¹ მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო დამრღვევის მიმართ საქმის წარმოებას იწყებს მიწერილობის გაცემით; ამავე მუხლის მე-3 პუნქტით მიწერილობით განსაზღვრული ვადის გასვლის შემდეგ არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო ამოწმებს დამრღვევს, რაზედაც დგება შემოწმების აქტი. შემოწმების აქტში აისახება მშენებარე ობიექტის ფაქტობრივი მდგომარეობა მიწერილობის პირობებთან მიმართებით, კერძოდ: ა) მიწერილობა შესრულდა; ბ) მიწერილობა არ შესრულდა; გ) მიწერილობა არადროულად სრულდება. ხოლო მოხმობილი ნორმის მე-4 ნაწილით შემოწმების აქტის საფუძველზე, თუ აქტში დაფიქსირებულია დარღვევა, არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო იღებს დადგენილებას: ა) დამრღვევის დაჯარიმების შესახებ; ბ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და კანონმდებლობის დარღვევით მიმდინარე მშენებლობისა და უნებართვო დემონტაჟის შეჩერების შესახებ; გ) დამრღვევის დაჯარიმებისა და კანონმდებლობის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობების მთლიანად ან ნაწილობრივ დემონტაჟის, მშენებარე შენობა-ნაგებობების მშენებლობის მთლიანად ან ნაწილობრივ შეჩერებისა და დემონტაჟის შესახებ.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ც. ბ-ის საკუთრებაში არსებული 651 კვ.მ ფართის შენობის დემონტაჟი განახორციელა თბილისის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა. შენობის დემონტაჟის პერიოდისათვის მოქმედი „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, თვითმმართველი ერთეულის ერთ-ერთი ექსკლუზიური უფლებამოსილებაა კანონით დადგენილი წესით მშენებლობის ნებართვის გაცემა, თვითმმართველი ერთეულის ტერიტორიის ფარგლებში მიმდინარე მშენებლობაზე ზედამხედველობა. იმავე პერიოდში მოქმედი „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ“ 20.02.1998წ. კანონი განსაზღვრავდა თბილისის, როგორც საქართველოს დედაქალაქის სტატუსს, თბილისის წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოების უფლებამოსილებას, საქმიანობის წესს და საფინანსო-ეკონომიკურ საფუძვლებს. ხსენებული კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ქალაქ თბილისში ადგილობრივი თვითმმართველობა ხორციელდებოდა წარმომადგენლობითი ორგანოს – ქალაქ თბილისის საკრებულოს და აღმასრულებელ ორგანოთა სისტემის – ქალაქ თბილისის მერიის მეშვეობით, ხოლო ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ქალაქ თბილისის მერია (ქ. თბილისის მთავრობა, ქ. თბილისის რაიონების გამგეობები) წარმოადგენდა თვითმმართველობის ორგანოთა სისტემას, რომელიც უზრუნველყოფდა ქ. თბილისის თვითმმართველობის აღმასრულებელ- განმკარგულებელ საქმიანობას.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს ქ. თბილისის საკრებულოს 12.10.2006წ. №1-1 გადაწყვეტილებით დამტკიცებულ „ქ. თბილისის მერიის დებულებაზე“, რომლის მე-2 მუხლის თანახმად, ქალაქ თბილისის მერია (თბილისის მთავრობა, მისი რაიონების გამგეობები) წარმოადგენს თვითმმართველობის ორგანოთა სისტემას, რომელიც უზრუნველყოფს ქალაქ თბილისის თვითმმართველობის აღმასრულებელ- განმკარგულებელ საქმიანობას. ხსენებული დებულების მე-3 მუხლის „კ“ პუნქტის თანახმად, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სტრუქტურაში განსაზღვრულია ასევე ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური. ხოლო ქ. თბილისის მერის 26.12.2006წ. №22 ბრძანებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის დებულების“ დანართი 1-ის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური (შემდგომში - სამსახური) წარმოადგენს ქ. თბილისის მერიის სტრუქტურულ ერთეულს, რომელიც ახორციელებს სახელმწიფო ზედამხედველობას ქ. თბილისის ადგილობრივი თვითმმართველობისათვის კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში. ამავე დებულების მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილ ფარგლებში სამსახურის ერთ-ერთი ფუნქციაა - არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობის დადგენილი წესების დარღვევის ფაქტების გამოვლენა, დარღვევით მშენებარე ობიექტების შეჩერება ან/და დემონტაჟი, მათ მიმართ საჯარიმო სანქციების გამოყენება; ხოლო დებულების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სამსახური ვალდებულია: ა) განახორციელოს ზედამხედველობა და კონტროლი დედაქალაქში მიმდინარე ყველა სახის არქიტექტურულ-სამშენებლო, სარეკონსტრუქციო და სარემონტო სამუშაოებზე და აღნიშნულ საქმიანობაზე, დადგენილი ორგანიზაციული-სამართლებრივი წესრიგის დაცვაზე; ბ) განახორციელოს ზედამხედველობა და კონტროლი ქ. თბილისის მერიის, საკრებულოსა და მთავრობის მიერ საქალაქო მეურნეობის კეთილმოწყობის, გარე იერსახის, გარე რეკლამის, საზოგადოებრივი ადგილებით სარგებლობის შეზღუდვის, გარე ვაჭრობის და ავტოტრანსპორტის პარკირების საკითხებზე მიღებული გადაწყვეტილებების, დადგენილებების, ბრძანებების, განკარგულებების, ინსტრუქციების და წესების შესრულებაზე. ამგვარად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოცემულ დავაში სწორედ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაა მის მიერ უკანონო დემონტაჟის წარმართვის შედეგად ც. ბ-ისათვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებელი პირი, რასაც, ზემოხსენებული საკანონმდებლო აქტების საფუძველზე, საკასაციო პალატა იზიარებს, რამდენადაც მიმდინარე ურბანულ პროცესებზე ზედამხედველობა ქ. თბილისის მერიის კომპეტენციაში, მის საგნობრივ უფლებამოსილებაში შედიოდა, რის გამოც მას უნდა ჰქონოდა ინფორმაცია დემონტაჟის განხორციელების დასაბუთებისთვის საჭირო ფაქტებზე. ასევე საყურადღებოა, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ წარმოუდგენია ადმინისტრაციული წარმოების მასალები, რომლითაც სასამართლოს შესაძლებლობა ექნებოდა, შეეფასებინა განხორციელებული დემონტაჟის კანონიერება. ამდენად, აღნიშნული პირდაპირ მიუთითებს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დემონტაჟის უკანონოდ განხორციელების ფაქტზე.

რაც შეეხება შენობის დემონტაჟით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნას, ასევე ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობას, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების მიერ დანიშნულ სხვადასხვა საექსპერტო დასკვნებზე და აღნიშნავს, რომ მითითებული დასკვნებით, შენობა-ნაგებობის საბაზრო ღირებულება ვერ იქნა დადგენილი. შესაბამისად, საექსპერტო დასკვნების საფუძველზე, შეუძლებელი გახდა შენობის საბაზრო ღირებულების საორიენტაციო თანხის გამორკვევა, რაც გახდა მხარისათვის ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის სასამართლოს მხრიდან გამოთვლის საფუძველი. თუმცა ამავდროულად აღსანიშნავია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.05.2010წ. №8727/04/19 დასკვნაში გათვალისწინებული ექსპერტის მითითება, რომლის თანახმად, მიწის ნაკვეთის გარეშე შენობას საბაზრო ღირებულება არ გააჩნდა. მიუხედავად ამისა, ექსპერტი დასკვნის კვლევით ნაწილში განმარტავს, რომ მიწის ნაკვეთის ღირებულება შეადგენდა 142 500 (ასორმოცდაორი ათას ხუთასი) აშშ დოლარს. ნაკვეთის ღირებულების დასადგენად გამოყენებულ იქნა ამოღების (ექსტრაქციის) მეთოდი, რომელიც მოიაზრებდა მთლიანი უძრავი ქონების ღირებულებისთვის დანახარჯების მეთოდით შეფასებული შენობის ღირებულების გამოკლებას. კაპიტალიზაციის მეთოდით მთლიანი უძრავი ქონების ღირებულებად ექსპერტმა განსაზღვრა 468 000 (ოთხას სამოცდარვა ათასი) აშშ დოლარი. 651 კვ.მ შენობის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულებად კი - 325 500 (სამას ოცდახუთი ათას ხუთასი) აშშ დოლარი. შესაბამისად, დასკვნის მიხედვით, მიწის ნაკვეთის ღირებულებად განისაზღვრა (468 000-325 500) 142 500 (ას ორმოცდაორი ათას ხუთასი) აშშ დოლარი. საგულისხმოა, რომ მითითებული სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების ოდენობას, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, დაეთანხმა ასევე მოსარჩელის წარმომადგენელი.

საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ - შპს „ტ...ის“ 2008 წლის 28 მაისის აუდიტორული დასკვნაზე, რომლის მიხედვით, 2008 წლის 28 მაისის მდგომარეობით 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება იქნებოდა 5500.0 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში - 7975 (შვიდი ათას ცხრაას სამოცდათხუთმეტი) ლარი. სულ, უძრავი ქონების (მხოლოდ შენობა-ნაგებობის) მთლიანი საბაზრო ღირებულება განისაზღვრებოდა 3 580 500.0 (სამი მილიონ ხუთას ოთხმოცი ათას ხუთასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. უძრავი ქონების საბაზრო ფასის განსაზღვრისას ექსპერტი ძირითადად ხელმძღვანელობდა ქ.თბილისის ძველ უბანში უძრავი ქონების ყიდვა-გაყიდვისას (მათ შორის სახელმწიფოს მიერ ჩატარებული აუქციონის) დაფიქსირებული 1 კვ.მ ფასებით, რომელიც მერყეობდა 4000,0 (ოთხი ათასი) აშშ დოლარიდან 7000,0 (შვიდი ათასი) აშშ დოლარამდე. აქედან გამომდინარე მითითებულ იქნა საშუალო საბაზრო ფასი. ამასთან, უძრავი ქონების (შენობა-ნაგებობა რა სახითაც არსებობდა დანგრევამდე) შეფასებისას გათვალისწინებული იყო შენობის ტექნიკური მდგომარეობა, რაც დოკუმენტურად დადასტურებული იყო სახელმწიფო კომისიის მიერ, როგორც „დამაკმაყოფილებელი“, ადგილმდებარეობის პრესტიჟულობა (ძველი თბილისის ...ს უბანი) მიწის (რომელზედაც განთავსებული იყო შენობა-ნაგებობა) 737,0 კვ.მ საკუთრებაში არსებობა.

ამდენად, ობიექტის ადგილმდებარეობის პრესტიჟულობის, ასევე, ფართის დანიშნულების გათვალისწინებით, ასევე იმ გარემოების გათვალისწინებით რომ მიწაზე გაუქმებულ იქნა მოსარჩელის საკუთრების უფლება, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას ც. ბ-ის საკუთრებაში არსებული 651 კვ.მ შენობა-ნაგებობის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულების 1000 (ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში განსაზღვრის შესახებ. შესაბამისად, მართებულია სასამართლოს პოზიცია მთლიანი შენობის ღირებულებად 651 000 (ექვსას ორმოცდათერთმეტი ათასი) აშშ დოლარის განსაზღვრის შესახებ.

მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც.

პალატა განმარტავს, რომ მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც, მართალია, პირს არ მიუღია, თუმცა მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მიუღებელი შემოსავალი გულისხმობს ეკონომიკურ დანაკარგს და მისი ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ არ მოხდეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (იხ. სუსგ №ას-945-895-2015, 14.03.2016წ.). ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს (სუსგ №ას-1322-2018, 4.04.2019წ.). მიუღებელი შემოსავლის მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს აბსტრაქტულ, მხოლოდ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით. ამრიგად, მოსარჩელეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების დაცვით უნდა უზრუნველეყო სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენა და ამგვარი ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობის დადასტურება. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელეს გაქირავებული ან იჯარით ჰქონდა გადაცემული შენობა-ნაგებობა და ამ გზით იღებდა შემოსავალს. ამასთან, მართალია, შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების 2003 წლის 23 მაისის №123 აქტის თანახმად, შენობა-ნაგებობის სტატუსი განსაზღვრული იყო როგორც კვების ობიექტი, თუმცა მიუღებელი შემოსავლის დადგენისთვის არასაკმარისია მხოლოდ შესაბამის დოკუმენტში არსებული ჩანაწერი შენობის კვების ობიექტად მითითებასთან დაკავშირებით, არამედ დემონტაჟის პერიოდში, მისი ამ სახის ობიექტად ფუნქციონირება რეალური, შესაბამისი მტკიცებულებით უნდა დასტურდებოდეს. ამდენად, კასატორების მითითება აღნიშნული ობიექტის სამომავლოდ კვების ობიექტად ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით, ვერ იქონიებს გავლენას მიუღებელი შემოსავლის, როგორც სამომავლო ზიანის განსაზღვრისათვის.

ადვოკატის მომსახურებისათვის გასაწევი ხარჯის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელე ც. ბ-ისა და მის მარწმუნებელს შორის დადებული 20.05.2007წ. დავალების ხელშეკრულებით (რომლის მიხედვით, რწმუნებულს დაევალა ქ. თბილისის მერიის მიმართ ყველა ინსტანციის სასამართლოში, ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში საქმის წარმოება), ასევე, საქმეში წარმოდგენილი 18.02.2009წ., 07.11.2019წ., 21.09.2020წ. და 29.06.2023წ. განუსაზღვრელი ვადით გაცემული რწმუნებულებებით დასტურდება საადვოკატო მომსახურების გაწევის თაობაზე შეთანხმების არსებობა, წარმომადგენელთა საქმის განხილვაში მონაწილეობა და ჰონორარის ოდენობის განსაზღვრა სარჩელის ფასის (დავის საგნის ღირებულების) 2 პროცენტის სახით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადვოკატის მომსახურების გაწევის თანხის ოდენობის განსაზღვრისთვის სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულებით შეთანხმებული თანხა, აგრეთვე მარწმუნებლის მიერ წარმომადგენლისთვის გადახდილი თანხის ოდენობა გაწეული მომსახურებისთვის. საადვოკატო მომსახურების ხარჯი ანაზღაურებას გონივრულობის ფარგლებში ექვემდებარება. სასამართლო ადვოკატის მომსახურების ღირებულების განსაზღვრისას მხედველობაში იღებს საქმის სირთულეს, უფლების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობას, ხანგრძლივობას, ინსტანციურობას და სხვ.. აღნიშნული გარემოებები შეფასებას საჭიროებს არა მხოლოდ ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარუდგენლობის, არამედ აგრეთვე ისეთ შემთხვევებშიც, როდესაც ადვოკატისთვის გადახდილი ხარჯის ანაზღაურების დამადასტურებელ დოკუმენტში მითითებული თანხა არაადეკვატურია და აშკარად აღემატება წარმომადგენლის მიერ საქმეზე გაწეული მომსახურების ღირებულებას (სუსგ 20.07.2022წ. საქმე №ბს-628(2კ-20)). საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მოცემული დავის სირთულის, წარმომადგენლობის განხორციელების ინტენსივობის გათვალისწინებით, განსახილველ შემთხვევაში ადვოკატისათვის გადასახდელი თანხის გონივრულ ოდენობად 5000 (ხუთი ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში - 13 460 ლარის განსაზღვრის შესახებ.

კასატორების - ქ. დ-ეისა და ნ. გ-ის საკასაციო პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც ეხება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილს, რომლითაც მათ ეროვნულ ვალუტაში აუნაზღაურდათ ზიანი, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 დეკემბრის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის თანახმად, სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შედეგად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ქ. დ-ეისა და ნ. გ-ის სასარგებლოდ ზიანის სახით დაეკისრა 1 752 492 (ერთი მილიონ შვიდას ორმოცდათორმეტი ათას ოთხას ოთხმოცდათორმეტი) ლარის გადახდა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების პირობებში, სავალდებულოდ აღსასრულებელი გახდება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი, რომლის თანახმადაც, განსახილველ შემთხვევაში ადმინისტრაციულ ორგანოს დაეკისრა 1 752 492 ლარი და არა 651 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. მხოლოდ მითითება უცხოურ ვალუტასთან ლარის კურსის ცვლილებაზე, ვერ გახდება საკასაციო საჩივრის დაშვების საფუძველი. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, დააკმაყოფილოს ზემოაღნიშნული საკასაციო პრეტენზია.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან ქ. დ-ეს მის და ნ. გ-ის საკასაციო საჩივარზე 25.03.2024წ. №21114608395 საგადახდო დავალებით გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 6000 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ქ. დ-ეს (პ/ნ ...) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 4200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. დ-ეის, ნ. გ-ის და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. ქ. დ-ეს (პ/ნ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 25.03.2024წ. №21114608395 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის 70% - 4200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

გ. აბუსერიძე

გ. მაკარიძე