საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1238(კ-24) 11 დეკემბერი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბადრი შონია, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - „ე...ი“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი - ,,საქპატენტი“

მესამე პირი - შპს ,,...“

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2017 წლის 22 სექტემბერს „ე...მა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - ,,საქპატენტის“ მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, კომპანია „ე...ი“ 2011 წლიდან არის გამოგონების პატენტის - ,,...“ მფლობელი. შპს ,,...-ის“ 2017 წლის 5 ივნისის განცხადების საფუძველზე, სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - ,,საქპატენტის“ თავმჯდომარის 2017 წლის 3 ივლისის №62 ბრძანების საფუძველზე შექმნილი საექსპერტო კოლეგიის მიერ ჩატარებული ხელახალი ექსპერტიზის საფუძველზე მიღებული 2017 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით სრულად გაუქმდა კომპანია „ე...ის“ გამოგონების პატენტი - ,,...“.

მოსარჩელის მოსაზრებით, ექსპერტიზა ჩატარდა მთელი რიგი დარღვევებით. ,,გამოგონებისა და სასარგებლო მოდელის განაცხადის გაფორმების, წარდგენისა და პატენტის გაცემასთან დაკავშირებული პროცედურების შესახებ“ ინსტრუქციის 41-ე მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, „..ხელახალი ექსპერტიზის ჩასატარებლად საქპატენტი ქმნის საექსპერტო კოლეგიას. საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობას ამტკიცებს საქპატენტის თავმჯდომარე“. ამგვარი დათქმა არაორაზროვნად გულისხმობს მხოლოდ ექსპერტთა (ანუ, კონკრეტულ დარგში სპეციალიზებულ პირთა) შემადგენლობის არსებობას. კიდევ უფრო კონკრეტულად, დაუშვებელია, ამგვარ კოლეგიაში მონაწილეობდეს ვინმე სხვა, გარდა განსახილველი დარგის ექსპერტისა. მოსარჩელის მიერ საექსპერტო კოლეგიის აცილების შუამდგომლობასთან დაკავშირებით, კოლეგიის მიერ არასწორად განიმარტა, რომ „საექსპერტო კოლეგია“ გულისხმობს მასში საპატენტო სფეროს სპეციალისტების მონაწილეობას და არა კონკრეტული ვიწრო სპეციალობის მქონე, ამ შემთხვევაში, თამბაქოს წარმოების სფეროს ექსპერტის მონაწილეობას და ამდენად, სხვა დარგის ინჟინრის კვალიფიკაციის მქონე პირისთვისაც ასეთი მოწყობილობის შეფასება სირთულეს არ წარმოადგენდა, ხოლო იურისტების მონაწილეობა აუცილებელი იყო სამართლებრივ მხარეზე მსჯელობის წარმართვის მიზნით. აღნიშნულთან მიმართებაში, მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ,,სპეციალისტი“ შეიძლება იყოს მხოლოდ ტექნიკის მოცემული დარგის სპეციალისტი და არა ზოგადად ინტელექტუალური სამართლის კერძოდ, კი საპატენტო სამართლის. მითითებული ნორმებიდან და განხილული საერთაშორისო სტანდარტებიდან ირკვევა, რომ საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობა აუცილებელია დაკომპლექტებული იყოს მხოლოდ სპეციალისტებით, ანუ იმ პირებით, რომლებსაც იმ დარგში უშუალოდ ეკუთვნის გამოგონება, აქვთ სათანადო კვალიფიკაცია და გამოცდილება. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, საქპატენტის მიერ ხელახალი ექსპერტიზისთვის დანიშნული კოლეგიის არც ერთი წევრი არ წარმოადგენს დარგის სპეციალისტს, კერძოდ კი - თამბაქოს წარმოების სპეციალისტს. მოსარჩელის განმარტებით, სხვა პირთა მიერ და მით უმეტეს იურისტების მიერ სრულიად დაუშვებელია და ფაქტობრივად შეუძლებელია შეფასდეს გამოგონების პატენტის სიახლე და საგამომგონებლო დონე. შესაბამისად, კოლეგია არაუფლებამოსილი იყო ჩაეტარებინა ხელახალი ექსპერტიზა და მიეღო რაიმე გადაწყვეტილება პატენტის ბათილობასთან დაკავშირებით. გარდა აღნიშნულისა თავად გადაწყვეტილებაშია მითითებული, რომ სადავო გამოგონების განაცხადზე ექსპერტიზის დროს საქპატენტი არ ახდენდა საგამომგონებლო დონის შეფასებას (იხ. გადაწყვეტილების გვ. 12-13), რაც უდავოდ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ ვინაიდან საქპატენტს პატენტუნარიანობის განხილვის დროს არ ჰქონდა საკანონმდებლო საფუძველი, შეემოწმებინა მოცემული კრიტერიუმი, ხელახალი ექსპერტიზის ფარგლებში იგი დაუბრუნდა განაცხადის ეტაპს, პირველად შეისწავლა და შეაფასა მოცემული საკითხი გადაწყვეტილების მიღების მიზნით. განაცხადის ეტაპი კი ცალსახად გულისხმობს მასში მხოლოდ ექსპერტთა და არა მაგალითად იურისტების, მონაწილეობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის განმარტებით, ამგვარი არაკვალიფიციური და არაუფლებამოსილი პირებით დაკომპლექტებული საექსპერტო კოლეგია, ვერ იმსჯელებდა სათანადო პატენტის ბათილობაზე და ასეთი დარღვევების არარსებობის შემთხვევაში, დარგის სპეციალისტის - ექსპერტის მიერ მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება.

საქართველოს საპატენტო კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, „..სააპელაციო პალატა, იხილავს ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტებზე საქპატენტის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებთან, ასევე მათი დაცვის კრიტერიუმებთან, პატენტის გაცემასთან და სამრეწველო საკუთრების სხვა ობიექტების რეგისტრაციასთან დაკავშირებულ დავებს“. ამავე კანონის 40(4) მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, „დაუშვებელია პატენტის გაცემასთან დაკავშირებული სამართლებრივი დავის განხილვისას სააპელაციო პალატის შემადგენლობაში იყოს პირი, რომელიც უშუალოდ მონაწილეობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებაში“. „საქპატენტთან არსებული სააპელაციო პალატის დებულების“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად კი, „სააპელაციო პალატის თავმჯდომარეა საქპატენტის თავმჯდომარე“, მე-3 პუნქტის საფუძველზე კი, „სააპელაციო პალატის კოლეგია იქმნება თავმჯდომარის ბრძანებით..“. ამავე დებულების მე-15 მუხლის მე-8 პუნქტით, „სააპელაციო კოლეგიის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას ბრძანებით ამტკიცებს სააპელაციო პალატის თავმჯდომარე“.

მოსარჩელის მოსაზრებით, კომპანია „ე...ის“ მიერ საექსპერტო კოლეგიაში საქპატენტის თავმჯდომარის მონაწილეობის დაუშვებლობის შუამდგომლობასთან დაკავშირებით კოლეგიის მიერ არასწორად განიმარტა, რომ საპატენტო კანონი ხელახალი ექსპერტიზის მუხლში არ ითვალისწინებს გადაწყვეტილების სააპელაციო პალატაში გასაჩივრების შესაძლებლობას და რომ იგი საჩივრდება სასამართლოში, კანონმდებლობით დადგენილი წესით; ხოლო სააპელაციო პალატაში საჩივრდება ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტების განაცხადებზე ექსპერტიზის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები და არა რეგისტრირებულ ობიექტებთან დაკავშირებული დავები.

მოსარჩელის განმარტებით, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ეწინააღმდეგება კანონს, ვინაიდან არასწორად არის განმარტებული ნორმები ტექნიკის დონისა და საგამომგონებლო დონის ეკვივალენტობის საკითხებთან მიმართებით. კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით, განცხადება იმ საკითხთან დაკავშირებით, რომლის თაობაზეც არსებობს ადმინისტრაციული ორგანოს გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, შეიძლება წარდგენილ იქნეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ფაქტობრივი ან სამართლებრივი მდგომარეობა, რომელიც მას საფუძვლად დაედო შეიცვალა დაინტერესებული პირის სასარგებლოდ, ან თუ არსებობს ახლად აღმოჩენილი ან ახლად გამოვლენილი გარემოებანი (მტკიცებულებები), რომლებიც განაპირობებს განმცხადებლისათვის უფრო ხელსაყრელი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას. საქპატენტმა ისმო-ს სახელმძღვანელოზე მითითებისას სტანდარტზე უფრო მაღლა დააყენა რეკომენდაციული ხასიათის PCT-სახელმძღვანელო, მაშინ როცა სტანდარტი სავალდებულოა, ხოლო სახელმძღვანელო რეკომენდაციული. საყურადღებოა ასევე ის გარემოება, რომ ძიების ანგარიშში სამი წყაროა დასახელებული, ხოლო დაინტერესებული პირის მიერ მხოლოდ ერთი წყაროა არჩეული.

მოსარჩელის განმარტებით, საგამომგონებლო დონის თაობაზე საქპატენტმა მიუთითა იმ საგამონაკლისო შემთხვევებზე, როცა მართებულია ერთი დოკუმენტის საფუძველზე ტექნიკის დონის შეფასება, მაგრამ გაუგებარია რატომ დაეთანხმა ხელახალი ექსპერტიზის მომთხოვნს, რომელმაც ერთ დოკუმენტზე დაყრდნობით მეტად არადამაჯერებლად დაასაბუთა ამ კრიტერიუმისადმი შეუსაბამობა. სპეციალისტმა საკუთარი ჩვეულებრივი დარგობრივი ცოდნისა და იმ ცოდნის კომბინაციიდან გამომდინარე უნდა შეაფასოს საგამომგონებლო დონე, რაც ტექნიკის დონიდან გამომდინარეა მისთვის ცნობილი, ანუ მსჯელობა ასეთ შემთხვევაში ეყრდნობა მხოლოდ ერთ გამოვლენილ საბუთს და ჩვეულებრივი (არა საუკეთესო) სპეციალისტის ცოდნას ერთად აღებულს. ოღონდ, სპეციალისტმა აუცილებლად უნდა იმსჯელოს მხოლოდ იმ ცოდნიდან გამომდინარე, რაც მას ჰქონდა მანამ, სანამ გაეცნობოდა შესაფასებელ გამოგონებას, რადგან სადავო გამოგონების პრიორიტეტის შემდგომი ახალი ცოდნა რა მარტივიც არ უნდა იყოს ახალი ცოდნაა და შეფასებისას მასზე დაყრდნობა დაუშვებელია იმის გამო, რომ აღნიშნულ თარიღამდე ტექნიკის დონეს არ ეკუთვნის „Ex Post Facto Analysis" (სახელმძღვანელოს მე-13 თავის 13.15 პუნქტი). მოსარჩელის მოსაზრებით, მცდარია საქპატენტის მიერ საგამომგონებლო დონის შეფასებისას გამოყენებული მეთოდოლოგია და დასკვნა, რადგან დასკვნები გამოიტანა ცალ-ცალკე ალტერნატიულ ნიშანთა ერთობლიობის მიმართ. ამით საქპატენტი გასცდა იმ საკანონმდებლო დანაწესს, რომელიც გამოგონების ფარგლებს განსაზღვრავს. საქპატენტმა მცდარი დასკვნები გამოიტანა არა მარტო მცდარი მეთოდოლოგიის არჩევის გამო, არამედ ტექნიკური შინაარსის მცდარი გაგების გამოც.

ეკვივალენტობის თაობაზე თავის მსჯელობას საქპატენტი აძლიერებს ჰიპოთეტურ ეკვივალენტობაზე დაყრდნობით. იგი მიუთითებს, რომ სადავო პატენტისა და დაპირისპირებული პატენტის მუნდშტუკები ეკვივალენტურია. მოსარჩელის განმარტებით, ეს მითითება ნაწილობრივ არის სწორი - იმ შემთხვევისთვის, თუ სადავო გამოგონება შემოიფარგლება მხოლოდ ქაღალდის მუნდშტუკის მთელ სიგრძეზე ჩადგმული პლასტმასის მუნდშტუკით, რადგან დაპირისპირებულ საბუთში პლასტმასის მილი მთელ სიგრძეზეა მოთავსებული, ოღონდ მას დამატებით ქაღალდის მუნდშტუკი არ აკრავს გარს, ანუ ერთი მილით არის წარმოდგენილი მუნდშტუკად, ხოლო პატენტში ორი მილია - ქაღალდის და პლასტმასისა. პატენტის უარსაყოფად ამ ერთი ვარიანტის განხილვა რომ საკმარისი არ არის, საქპატენტს ესმის და იგი ეკვივალენტად თვლის იმ შემთხვევასაც, როცა გამოგონების მიხედვით, ქაღალდის მუნდშტუკში მოთავსებულია ორი მილი, შუა მესამედი კი მილის გარეშეა, ანუ პლასტმასის ორი მოკლე მილია მოთავსებული განაპირა მესამედებშია. ამით ახალი ტექნიკური შესაძლებლობა ჩაიდო პატენტში. პლასტმასის მილაკებიცა და უშუალოდ ქაღალდის მუნდშტუკიც ეხება და ატარებს ბოლს, განსხვავებით დაპირისპირებულისგან, რომელშიც გარსაკრავი ქაღალდი ასეთ ფუნქციას ვერ ასრულებს. ასეთი ნიშან-თვისების მქონე სიგარეტის ღერი ტექნიკის დონიდან ცნობილი არ არის. გარდა აღნიშნულისა, ეს იმასაც ნიშნავს, რომ ახალი პროდუქტია შეთავაზებული და ამ ახალი შედეგების გამო ეკვივალენტობაზე მსჯელობა მცდარია.

მოსარჩელის მითითებით, ეკვივალენტურად ითვლება ნიშნები, თუ ისინი ერთსა და იმავე ფუნქციას ასრულებენ და ერთსა და იმავე შედეგს იძლევიან. მაგალითად, ეკვივალენტური იქნებოდა მილი გამოყენებული წყლის გასატარებლად და მილი, რომელშიც ატარებენ გაზს. თუმცა, ეკვივალენტურად ვერ იქნებოდა მიჩნეული ერთი მთლიანი მილის გამოყენება გაზის ან წყლის გასატარებლად ორ ნაწილად გაყოფილი მილების გამოყენების შემთხვევაში, რადგან აუცილებლად იქნებოდა საჭირო დამატებითი საგამომგონებლო შემოქმედების გაწევა და ახალი ნიშნის/ნიშნების შემოტანა - მილები უნდა შეერთებულიყო დაშორიშორებით ისე, რომ წარმოქმნილიყო ახალი შევიწროებული ან გაფართოებული სივრცე, რასაც მათ შემთხვევაში აქვს ადგილი და შედეგი სხვა დადგებოდა - იმავე წნევით გაზი ან წყალი ნაკლები ან მეტი მოცულობით გაივლიდა ამ ორ მილში. შედეგი განსხვავებული იქნებოდა, თუმცა ფუნქცია ერთი - გაზის ან წყლის გატარება. განსახილველი შემთხვევა ზუსტად მსგავს ვითარებას ეხება - სიგარეტის ღერის ასეთი აგებულება, როგორც სადავო პატენტშია ცნობილი, პატენტის ეკვივალენტი ვერ იქნება, რადგან მთლიანი მილის მქონე მუნდშტუკისგან განსხვავებულ შედეგს იძლევა.

ეკვივალენტობაზე მსჯელობა მეტ-ნაკლებად შესაძლებელია, თუ ცნობილი იქნებოდა ქაღალდის მუნდშტუკში ჩაყენებული მილი თუნდაც ერთ რომელიმე მესამედში. მაგრამ განსახილველ დავაში ასეთ შემთხვევას ადგილი არა აქვს. ახალი ეფექტი რომ მიიღება განპირობებულია იმით, რომ სიგარეტის ღერთან მიბჯენილი მილის გავლის შემდეგ სივრცე ფართოვდება ქაღალდის მილის შიდა დიამეტრამდე, რაც იწვევს ბოლის გამოსვლის სიჩქარის ვარდნას, რაც ხელს უწყობს დალექვას, თუ რამე ახლავს ბოლს. გარდა ამისა, ასეთი შესრულება შესაძლებლობას იძლევა უკეთესი გახადოს სიგარეტის ამ ნაწილის ხელით დაჭერა მწეველის მიერ, რადგან ამ ადგილას ჩაიზნიქება (შენარჩუნებული აქვს გარკვეული დრეკადობა, რაზეც მოსარჩელის მიერ ყურადღება გამახვილდა საქპატენტისთვის მიწოდებულ მოსაზრებებში ხელახალი ექსპერტიზის დანიშვნასთან დაკავშირებით) და მასთან (ქაღალდის მილთან) შეხება უფრო კომფორტულ შეგრძნებას ბადებს ვიდრე პლასტმასის მილთან. მთლიანობაში, ასეთი სიგარეტი, წარმოადგენს გაუმჯობესებულ, ახალ, გამოგონების განაცხადის შეტანამდე უცნობი ნაწარმის შეთავაზებას, რაც სრულიად აკმაყოფილებს გამოგონების ეფექტისადმი წაყენებულ საპატენტო სამართლებრივ, საქპატენტის მიერ მტკიცებად მოხმობილ PCT სახელმძღვანელოში ასახულ საერთაშორისო მოთხოვნებს (სახელმძღვანელოს მე-13 თავის დანართის A13.08.6 პუნქტი).

მოსარჩელის განმარტებით, საქპატენტის მითითება, რომ აღნიშნული ორი ეფექტი არ არის გახსნილი აღწერილობაში, გამომდინარეობს იქიდან, რომ კოლეგიური დასკვნა გაკეთდა იურისტების და არა თამბაქოს მრეწველობის დარგის საშუალო დონის (ჩვეულებრივი) სპეციალისტების მიერ, მანქანათმშენებელი ექსპერტის დახმარებით, რომელსაც მოცემულ დარგში განათლება არ მიუღია და არც საქმიანობის გამოცდილება აქვს. მათ საკუთარი ცოდნიდან გამომდინარე ვერ ან არ გაიგეს, რომ ზოგადად მითითებული ტექნიკური შედეგი „საექსპლოტაციო თვისებების გაუმჯობესება“ სწორედ ასეთი ეფექტებით არის განპირობებული და მათი ახსნა დარგის სპეციალისტს არ ესაჭიროება. ხოლო ის, რომ ახალი სახის ნაწარმია შეთავაზებული, როგორც ტექნიკური შედეგი, საერთოდ არც კი განიხილა საქპატენტმა. მოსარჩელის განმარტებით, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებასა და ინტერესს. დამატებით მტკიცებას არ საჭიროებს, რომ მოცემული სარჩელის მიზნებისათვის კომპანია „ე...“, როგორც მართლზომიერად გაცემული პატენტუნარიანი პატენტის მფლობელი წარმოადგენს ერთადერთ დაინტერესებულ პირს. კანონით გარანტირებული განსაკუთრებული უფლებით მოსარგებლე სწორედ მოსარჩელეა, ხოლო ამგვარი დაუსაბუთებელი და არაკვალიფიციური გადაწყვეტილებით მას ადგება პირდაპირი და უშუალო ზიანი, გაუქმდება მისი პატენტი.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - ,,საქპატენტის“ 2017 წლის 26 ივლისის ხელახალი ექსპერტიზის №01-01/17 გადაწყვეტილების „ე...ის“ (A...) გამოგონების - ... (№GE ...) გაუქმების თაობაზე, მისი ძალაში შესვლის დღიდან, ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 სექტემბრის განჩინებით, „ე...ის“ სარჩელი განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა უფლებამოსილ მცხეთის რაიონულ სასამართლოს.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით „ე...ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის „საქპატენტის“ 26.07.2017 წლის ხელახალი ექსპერტიზის №01-01/17 გადაწყვეტილება „ე...ის“ (A...) გამოგონების „...“ (N GE ...) გაუქმების თაობაზე, მისი ძალაში შესვლის დღიდან.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულმა ცენტრმა - „საქპატენტმა“, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 იანვრის განჩინებით სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - ,,საქპატენტის“ სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა მცხეთის რაიონული სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს. მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა „ე...მა“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 მარტის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დასაშვებად იქნა მიჩნეული „ე...ის“ საკასაციო საჩივარი და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით „ე...ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 იანვრის განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 მარტის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაება შპს ,,...“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილებით საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - „საქპატენტის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა მცხეთის რაიონული სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც „ე...ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - „საქპატენტის“ თავმჯდომარის 2011 წლის 14 დეკემბრის №04 ბრძანებით დამტკიცებულ „გამოგონებისა და სასარგებლო მოდელის განაცხადის გაფორმების, წარდგენისა და პატენტის გაცემასთან დაკავშირებული პროცედურების შესახებ ინსტრუქციაზე“, რომლის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის საკითხს, რომლის თანახმად, დაინტერესებულ მხარეს უფლება აქვს, პატენტის მოქმედების ვადის განმავლობაში მოითხოვოს გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარება იმ საფუძვლით, რომ გამოგონება არ აკმაყოფილებს პატენტუნარიანობის კრიტერიუმებს. გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის შესახებ განცხადებას უნდა ერთოდეს კანონის 42¹ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული საბუთები. ხელახალი ექსპერტიზის ჩასატარებლად გადახდილი უნდა იქნეს დადგენილი საფასური. საქპატენტი გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარების შესახებ მოთხოვნის მიღებიდან 3 სამუშაო დღის ვადაში აღნიშნულ მოთხოვნას უგზავნის პატენტის მფლობელს და პასუხის წარმოსადგენად უდგენს კანონით განსაზღვრულ 2 კვირის ვადას. ამ მუხლის მე-4 პუნქტით დადგენილი ვადის გასვლიდან 1 თვის ვადაში ხელახალი ექსპერტიზის ჩასატარებლად საქპატენტი ქმნის საექსპერტო კოლეგიას. საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობას ამტკიცებს საქპატენტის თავმჯდომარე. კოლეგია შექმნიდან ერთი თვის ვადაში ატარებს ხელახალ ექსპერტიზას. საქპატენტი გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის შედეგების საფუძველზე იღებს გადაწყვეტილებას პატენტის გაუქმებაზე უარის თქმის ან პატენტის სრული ან ნაწილობრივი გაუქმების შესახებ. ამავე ინსტრუქციის 41-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, საქპატენტის თავმჯდომარე უფლებამოსილია თავად განსაზღვროს საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობა, რაც გულისხმობს მასში საპატენტო სფეროს სპეციალისტების მონაწილეობას. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, „გამოგონებისა და სასარგებლო მოდელის განაცხადის გაფორმების, წარდგენისა და პატენტის გაცემასთან დაკავშირებული პროცედურების შესახებ ინსტრუქცია“ ხელახალი ექსპერტიზის ჩასატარებლად საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობასთან დაკავშირებით რაიმე სახის დათქმას ვიწრო სპეციალობის მქონე სპეციალისტის მონაწილეობის თაობაზე არ ითვალისწინებს. ამასთან, საქართველოს საპატენტო კანონის სადავო გადაწყვეტილების გამოცემისას არსებული რედაქციის მე-12 მუხლის მე-3 პუნქტით კანონმდებელი საგამომგონებლო დონის შემოწმების მიზნებისთვის მიუთითებს სპეციალისტზე და არა ტექნიკის დარგის სპეციალისტზე, როგორც ეს კანონის არსებული რედაქციით არის გათვალისწინებული. ასევე პატენტით დაცული გამოგონება საერთაშორისო საპატენტო კლასიფიკაციის მიხედვით განეკუთვნება A24D კლასს, რომელშიც ობიექტები კლასიფიცირებულია, როგორც ნაკეთობები (კონსტრუქციული ელემენტები), რომელიც მოიცავს სიგარეტს, მუნდშტუკებს, ფილტრებს. თამბაქოს ტექნოლოგიებს მიკუთვნებული ობიექტები კი კლასიფიცირებულია A24B კლასში, რომელიც ზოგადად მოიცავს ისეთ პროცესებს როგორიცაა: თამბაქოს დატენიანება, ფერმენტაცია, ქიმიური დამუშავება და ა.შ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა გამოგონების საგამომგონებლო დონის თამბაქოს წარმოების სპეციალისტის მიერ შეფასების აუცილებლობაზე და მიიჩნია, რომ საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობა, მისი წევრების კვალიფიკაციის გათვალისწინებით, უფლებამოსილი იყო, გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის შედეგების საფუძველზე მიეღო გადაწყვეტილება პატენტის გაუქმებაზე უარის თქმის ან პატენტის სრული ან ნაწილობრივი გაუქმების შესახებ.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობაში საქპატენტის თავმჯდომარის მონაწილეობის დაუშვებლობის თაობაზე და საპატენტო კანონის მე-9 და 40³ მუხლების დანაწესებიდან გამომდინარე, განმარტა, რომ კანონმდებელი გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის შედეგების საფუძველზე საექსპერტო კოლეგიის (საქპატენტის) მიერ მიღებული გადაწყვეტილების (პატენტის გაუქმებაზე უარის თქმის ან პატენტის სრული ან ნაწილობრივი გაუქმების შესახებ) საქართველოს საპატენტო კანონის 40³ მუხლით გათვალისწინებულ სააპელაციო პალატაში გასაჩივრების შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს. აღნიშნული საკანონმდებლო დანაწესი განპირობებულია თავად მოცემული საკითხის პროცედურული სპეციფიკით, კერძოდ, იმ გარემოებით, რომ ხელახალი ექსპერტიზის პროცედურა თავისთავად მოიცავს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გადასინჯვის შესაძლებლობას, რაც თავის მხრივ, წარმოადგენს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ადმინისტრაციულ ორგანოში ერთჯერადად გასაჩივრების მნიშვნელობის განმსაზღვრელ ფაქტორს. ამდენად, აღნიშნული გადაწყვეტილება საჩივრდება სასამართლოში, კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამასთან, გასაჩივრებულ - ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში მითითებულია გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადა და წესი, რომლის თანახმად, გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს მისი ოფიციალური გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში მცხეთის რაიონულ სასამართლოში (მის: ქ. მცხეთა, სამხედროს ქ. №7), ხოლო მოსარჩელეს სადავო ხელახალი ექსპერტიზის გადაწყვეტილების გასაჩივრების მიზნით სააპელაციო პალატისთვის არ მიუმართავს.

გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ფარგლებში საექსპერტო კოლეგიის მიერ საგამომგონებლო დონის შეფასების უფლებამოსილების საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს საპატენტო კანონში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ“ 2010 წლის 4 მაისის (№3031–Iს) საკანონმდებლო ცვლილებებამდე არსებული რედაქცია, რომლითაც საქპატენტმა განიხილა სადავო პატენტის გაცემის თაობაზე „ე...ის“ განაცხადი (2010 წლის 2 მარტის), საქპატენტის მიერ გამოგონების განაცხადზე სრული არსობრივი ექსპერტიზის ჩატარების ვალდებულებას არ ითვალისწინებდა, კერძოდ, საქპატენტი (კანონის ძველი რედაქციის შესაბამისად) პატენტის გაცემის მიზნებისათვის, ამოწმებდა გამოგონებას მხოლოდ სიახლეზე და ამ კრიტერიუმის შემოწმების შესაბამისად იღებდა გადაწყვეტილებას. აღნიშნული კანონის ძველი რედაქციის თანახმად, ექსპერტიზას არ გააჩნდა კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება გადაწყვეტილება მიეღო გამოგონების საგამომგონებლო დონესთან შესაბამისობის მიხედვით, ხოლო ცვლილების შემდგომი მოქმედი რედაქციის თანახმად, საქპატენტი ექსპერტის წინადადების განხილვის შემდეგ იღებს გადაწყვეტილებას საგამომგონებლო დონის შეფასების თაობაზე, რის საფუძველზედაც საქპატენტი იღებს გადაწყვეტილებას პატენტის გაცემის შესახებ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის არგუმენტაცია ხელახალი ექსპერტიზის ფარგლებში გამოგონების საგამომგონებლო დონის შეფასების დაუშვებლობის თაობაზე ასევე უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ ,,ე...ის“ გამოგონების პატენტი (,,...'' (№GE ...)) აკმაყოფილებდა თუ არა საგამომგონებლო დონის კრიტერიუმს, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო გადაწყვეტილებაში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დეტალურად არის განხილული და შეფასებული პატენტით (,,...“ (№GE ...)) დაცული ობიექტის საგამომგონებლო დონე. მოსარჩელის მიერ კი, განსახილველ შემთხვევაში, როგორც ადმინისტრაციული წარმოების დროს, ასევე სასამართლოში სამართალწარმოების ფარგლებში არ არის წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც გაბათილდებოდა სადავო გადაწყვეტილებაში მითითებული გარემოებები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა „ე...მა“, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. კასატორმა საკასაციო საჩივარში ასევე იშუამდგომლა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 თებერვლის საოქმო განჩინების, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა „ე...ის“ შუამდგომლობა მოპასუხისა და მესამე პირისათვის კითხვების დასმის თაობაზე, გაუქმება.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ მომხდარა საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა, რამაც შედეგად გამოიწვია გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა. სააპელაციო სასამართლო უმთავრესი ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას, კერძოდ, გააჩნდა თუ არა სადავო პატენტს საგამომგონებლო დონე, დაეყრდნო მხოლოდ მოპასუხის და მესამე პირის იდენტურ განმარტებებს. ამ გარემოების შეფასებისას სასამართლომ დიდი დრო დაუთმო გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტის ციტირებას, რის შემდეგაც საკუთარი მსჯელობის გარეშე აღნიშნა, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ დეტალურად განიხილა და შეაფასა საგამომგონებლო დონე და დაასკვნა, რომ პატენტი არ აკმაყოფილებდა საგამომგონებლო დონეს. სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა და არ შეაფასა მოსარჩელე მხარის არგუმენტები და საქმის მასალები, რომელიც წარმოდგენილი იყო საქმეში ახსნა–განმარტებების და მტკიცებულებების სახით.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ გადაწყვეტილებაში პასუხი არ გასცა ერთ–ერთ უმნიშვნელოვანეს კითხვას, კერძოდ, უფლებამოსილია თუ არა სასამართლო იმსჯელოს და სხვაგვარად გადაწყვიტოს ფაქტობრივი გარემოება პატენტის საგამომგონებლო დონე, მაშინ როდესაც ამ გარემოებაზე არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება.

კასატორს მნიშვნელოვან პროცედურულ დარღვევად ასევე მიაჩნია პატენტის საგამომგონებლო დონის განსასაზღვრად ექსპერტიზის ჩატარება თამბაქოს მრეწველობის დარგის სპეციალისტის მონაწილეობის გარეშე, მაშინ როდესაც ექსპერტიზის გადასაწყვეტი იყო სწორედ თამბაქოს მრეწველობის სფეროში გამოგონების არსებობის დადგენა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ გამოგონების პატენტზე - „...“ - (GE ...) პატენტუნარიანობის კრიტერიუმის, კერძოდ, საგამომგონებლო დონის დასადგენად ხელახალი ექსპერტიზა ჩატარდა სამი ექსპერტის მონაწილეობით, რომელთაგან უმრავლესობა - ორი წევრი იყო - იურისტი, ხოლო მესამე - ...ის სპეციალისტი. სამივე ექსპერტი „საქპატენტში“ იმავდროულად იკავებდა მენეჯერულ პოზიციებს, კერძოდ, ერთი ექსპერტი იყო „საქპატენტის“ თავმჯდომარე, მეორე - ... დეპარტამენტის უფროსი, მესამე - ... განყოფილების უფროსი. საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დასტურდება, რომ ექსპერტიზის ჩატარებაში მონაწილე არც ერთ ექსპერტს არ ჰქონდა თამბაქოს წარმოების შესახებ ცოდნა და კვალიფიკაცია, კოლეგიაში სამი პირიდან ორი იურისტის მონაწილეობა ეწინააღმდეგება საერთაშორისო პრაქტიკას და რეგულაციებს. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ იურისტის კვალიფიკაცია – საკმარისი იყო თამბაქოს მრეწველობის დარგში გამოგონებაზე ექსპერტიზის ჩასატარებლად. ამით, ფაქტობრივად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ თამბაქოს წარმოების სფეროს ცოდნა სამართლებრივ ცოდნას მიკუთვნებული საკითხია და ამ სფეროში გამოგონების არსებობის დასადგენად ექსპერტიზის ჩატარება იურისტების კომპეტენციაში შედის, რაც არამართებულია, ვინაიდან თამბაქოს მრეწველობის ცოდნა განეკუთვნება სპეციალურ ცოდნას და როდესაც საუბარია გამოგონების არსებობა-არსებობის დადგენაზე ამ სფეროში, სრულიად ცხადია, რომ ამის განსაზღვრა სამართლებრივი ცოდნის საფუძველზე, ტექნიკური განათლებისა და სპეციალური კვალიფიკაციის გარეშე შეუძლებელია.

სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საპატენტო კანონის სადავო აქტის გამოცემის დროს მოქმედი რედაქციის მე-12 მუხლის მე-3 პუნქტი და მიიჩნია, რომ ამ ნორმაში მითითებული „სპეციალისტი“ დარგის სპეციალისტს არ გულისხმობს. ფაქტობრივად, ამით სააპელაციო სასამართლომ შექმნა ახალი სასამართლო პრაქტიკა, რომ ნებისმიერი დარგის სპეციალისტს შეუძლია ჩაატაროს ექსპერტიზა სრულიად სხვა დარგში გამოგონების არსებობის დასადგენად. თამბაქოს წარმოების სფეროს სპეციალისტის გარეშე თამბაქოს სფეროს მიკუთვნებულ საკითხზე ექსპერტიზის ჩატარება და გადაწყვეტილების მიღება არის უხეში პროცედურული დარღვევა, რამაც ექსპერტიზის შედეგზე იქონია პირდაპირი გავლენა. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას არ გამოარკვია, ექსპერტიზის ჩატარებაში მონაწილე თითოეულ ექსპერტს რამდენად ჰქონდა თამბაქოს წარმოების სფეროს ცოდნა და კვალიფიკაცია. მართალია, ორივე იურისტი სსიპ „საქპატენტში“ იკავებდა მენეჯერულ პოზიციებს, თუმცა, იურისტის მიერ მხოლოდ მენეჯერული პოზიციის ქონა იმისათვის, რომ ექსპერტიზის ჩატარება შეეძლოს თამბაქოს წარმოების დარგში, რა თქმა უნდა, ვერ იქნება საკმარისი, მით უფრო, ისეთ ვითარებაში, როდესაც საქმე შეეხება დარგში საგამომგონებლო დონის განსაზღვრას და ამის საფუძველზე აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმებას, რომლის მიმართაც მოსარჩელეს გააჩნდა კანონიერი ნდობა.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XLVI თავის (272–383–ე მუხლების) მოთხოვნები და დაასკვნა, რომ აღნიშნული თავი გამორიცხავს სააპელაციო სტადიაზე მხარეთა მიერ ერთმანეთისთვის შეკითხვების დასმის შესაძლებლობას, რის შედეგადაც მხარეს არ მიეცა საშუალება სრულყოფილად განეხორციელებინა საპროცესო უფლებები და გამოეკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული „ე...ის“ საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ „ე...oს“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივი შეფასებების მნიშვნელოვან ნაწილს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხს სსიპ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - ,,საქპატენტის“2017 წლის 26 ივლისის ხელახალი ექსპერტიზის №01-01/17 გადაწყვეტილების, რომლითაც „ე...ს“ (A...) გაუუქმდა გამოგონების პატენტი - ,,...“ (№GE ...), კანონიერება წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საპატენტო უფლებათა გაფორმების პროცედურების თაობაზე ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემისას მათი სპეციფიკიდან გამომდინარე, გამოიყენება საქართველოს საპატენტო კანონით განსაზღვრული ნორმები. აღნიშნული კანონი აწესრიგებს ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტის – გამოგონების, სასარგებლო მოდელებისა და სამრეწველო ნიმუშების შექმნასთან, მათ გამოყენებასა და სამართლებრივ დაცვასთან დაკავშირებით წარმოქმნილ ქონებრივ და პირად არაქონებრივ ურთიერთობებს. ამავე კანონის თანახმად, პატენტი არის დოკუმენტი, რომელსაც გასცემს სახელმწიფო პატენტმფლობელზე და ადასტურებს მის განსაკუთრებულ უფლებას გამოგონებაზე. გამოგონება გულისხმობს ტექნიკურ გადაწყვეტას მრეწველობის ნებისმიერ დარგში, რომელიც შეიძლება იყოს პროდუქტი (მაგ. მოწყობილობა, ნივთიერება, მიკროორგანიზმთა შტამი), ხერხი (პროცესი), ან პროდუქტის გამოყენება. პატენტში გახსნილი უნდა იყოს დასახული ამოცანის გადაჭრის გადაწყვეტილება და დადებითი შედეგის მიღწევის გზა. აღსანიშნავია, რომ პატენტი გაიცემა ტექნიკურ გადაწყვეტილებაზე და არა ამოცანაზე. პატენტი გამოგონებაზე გაიცემა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ტექნიკური გადაწყვეტა არის ახალი, აქვს საგამომგონებლო დონე (არ არის ცხადი სპეციალისტისთვის) და არის სამრეწველოდ გამოყენებადი. პატენტი გამომგონებელს ანიჭებს უფლებას გარკვეული დროის განმავლობაში ისარგებლოს და მიიღოს სარგებელი თავისი გამოგონებით იმ ქვეყნის (ან რეგიონის) ტერიტორიაზე, სადაც შეიტანა საპატენტო განაცხადი, ამ ქვეყნის (ან რეგიონის) კანონმდებლობის შესაბამისად. კერძოდ, პატენტი მის მფლობელს ანიჭებს განსაკუთრებულ უფლებას, აუკრძალოს სხვა პირებს თავისი ნებართვის გარეშე პატენტით დაცული პროდუქტის დამზადება, გაყიდვა, გასაყიდად შეთავაზება, გამოყენება, იმპორტი ან სამოქალაქო ბრუნვაში სხვაგვარი ჩართვა, პატენტით დაცული ხერხის გამოყენება ან გასაყიდად შეთავაზება და, აგრეთვე, პატენტით დაცული ხერხით უშუალოდ მიღებული პროდუქტის გაყიდვა, გასაყიდად შეთავაზება, გამოყენება, იმპორტი ან სამოქალაქო ბრუნვაში სხვაგვარი ჩართვა. პატენტმფლობელს შეუძლია უფლება მისცეს ან გასცეს ლიცენზია სხვა პირებზე პატენტის გამოყენების შესახებ, ურთიერთშეთანხმებული პირობებით. პატენტით დაცული ტექნიკური გადაწყვეტა, რომელიც საზოგადოდ გახდება ცნობილი, პატენტის მფლობელის განსაკუთრებულ უფლებასთან ერთად სტიმულს აძლევს კონკურენტებს, რომ ეძებონ ალტერნატიული გადაწყვეტილებები და შექმნან ახალი გამოგონებები უკვე არსებულის ბაზაზე. ეს სტიმული და გამოგონებით მიღებული ცოდნის ფართოდ გავრცელება ხელს უწყობს შემდგომი სიახლეების ძიებას, რაც უზრუნველყოფს ადამიანის ცხოვრების პირობების სისტემატურ გაუმჯობესებას და საზოგადოების კეთილდღეობის ზრდას.

საქართველოს საპატენტო კანონის (სადავო აქტის გამოცემის დროს მოქმედი) V თავით განსაზღვრულია საპატენტო უფლებათა გაფორმების პროცედურა. აღნიშნული კანონის 24-ე მუხლის შესაბამისად, განაცხადი გამოგონების ან სასარგებლო მოდელის პატენტის მისაღებად უნდა შეიცავდეს: ა) განცხადებას პატენტის მიღების თაობაზე, რომელშიც მითითებულია გამოგონების ან სასარგებლო მოდელის ავტორი და ის პირი, რომელიც მოითხოვს პატენტის მიღებას; ბ) გამოგონების ან სასარგებლო მოდელის აღწერილობას; გ) გამოგონების ან სასარგებლო მოდელის ფორმულას; დ) ნახაზებს, თუ ისინი აუცილებელია გამოგონების ან სასარგებლო მოდელის არსის ასახსნელად; ე) რეფერატს, რომელიც არ გამოიყენება ტექნიკის დონის დასადგენად და გააჩნია მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათი; ვ) სხვა დოკუმენტებს, თუ ისინი აუცილებელია გამოგონების ან სასარგებლო მოდელის ასახსნელად. თუ აღნიშნული მუხლის მოთხოვნები არ იქნება დაკმაყოფილებული, განაცხადის განხილვა არ წარიმართება საქპატენტში და წარდგენილი თარიღი არ დაფიქსირდება და გამოგონებას არ მიენიჭება პრიორიტეტი. ამასთან, განაცხადის მიწოდების თარიღისთვის ან არა უგვიანეს ერთი თვისა, წარდგენილი უნდა იყოს ფორმალური მოთხოვნების ექსპერტიზის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი საბუთი, რომლის გარეშეც განაცხადი არ განიხილება. განაცხადის მიღების შემდეგ საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრი „საქპატენტი“ აწარმოებს სახელმწიფო საპატენტო ექსპერტიზას, რომლის ჩატარების წესი და პროცედურა რეგლამენტირებულია საქართველოს საპატენტო კანონის VI თავით. საპატენტო ექსპერტიზა იყოფა ორ ნაწილად: ფორმალური მოთხოვნების ექსპერტიზად და სიახლის ექსპერტიზად. ფორმალური მოთხოვნების ექსპერტიზა ტარდება განაცხადის შეტანის თარიღის დადასტურების დღიდან ერთი თვის განმავლობაში. განაცხადზე საქმის წარმოება წყდება, თუ განაცხადი არ აკმაყოფილებს ფორმალური ექსპერტიზის მოთხოვნებს.თუ დადასტურდა, რომ განაცხადი გამოგონებაზე აკმაყოფილებს ფორმალური მოთხოვნების ექსპერტიზას, „საქპატენტი“ აწარმოებს კვლევას განაცხადში აღწერილი გამოგონების ტექნიკის დონის დასადგენად, რის საფუძველზედაც ატარებს სიახლის ექსპერტიზას და ადგენს დოკუმენტურ დასკვნას. თუ დადასტურდა, რომ განაცხადი სასარგებლო მოდელზე აკმაყოფილებს ფორმალური მოთხოვნების ექსპერტიზას, „საქპატენტი“ ერთი თვის განმავლობაში ატარებს ექსპერტიზას სიახლეზე მის მიერ რეგისტრირებული განაცხადებისა და გაცემული პატენტების გათვალისწინებით. შემდეგ თუ დადასტურდა, რომ განაცხადი სასარგებლო მოდელზე აკმაყოფილებს სიახლის ექსპერტიზის მოთხოვნებს, „საქპატენტს“ გამოაქვს გადაწყვეტილება სასარგებლო მოდელის პატენტის გაცემის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, ასევე საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - „საქპატენტის“ თავმჯდომარის 2011 წლის 14 დეკემბრის №04 ბრძანებით (ძალადაკარგულია საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - „საქპატენტის“ თავმჯდომარის 2024 წლის 12 იანვრის №1 ბრძანებით) დამტკიცებულ „გამოგონებისა და სასარგებლო მოდელის განაცხადის გაფორმების, წარდგენისა და პატენტის გაცემასთან დაკავშირებული პროცედურების შესახებ ინსტრუქციაზე“, რომელიც შემუშავებულია საქართველოს საპატენტო კანონის შესაბამისად და განსაზღვრავს გამოგონებისა და სასარგებლო მოდელის განაცხადის გაფორმების, წარდგენისა და პატენტის გაცემასთან დაკავშირებულ პროცედურებს. მითითებული ინსტრუქციის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის საკითხს, რომლის თანახმად, დაინტერესებულ მხარეს უფლება აქვს, პატენტის მოქმედების ვადის განმავლობაში მოითხოვოს გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარება იმ საფუძვლით, რომ გამოგონება არ აკმაყოფილებს პატენტუნარიანობის კრიტერიუმებს. გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის შესახებ განცხადებას უნდა ერთოდეს კანონის 42¹ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული საბუთები. ხელახალი ექსპერტიზის ჩასატარებლად გადახდილი უნდა იქნეს დადგენილი საფასური. საქპატენტი გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარების შესახებ მოთხოვნის მიღებიდან 3 სამუშაო დღის ვადაში აღნიშნულ მოთხოვნას უგზავნის პატენტის მფლობელს და პასუხის წარმოსადგენად უდგენს კანონით განსაზღვრულ 2 კვირის ვადას.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საქპატენტის მიერ 2011 წლიდან „ე...ზე“ გაცემულია პატენტი GE... („...“).

2017 წლის 6 ივნისს შპს „...-მ“ განცხადებით მიმართა საქპატენტის თავმჯდომარეს და საქართველოს საპატენტო კანონის 42¹ მუხლის საფუძველზე, გამოგონების პატენტზე - GE ... ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარება და მისი გაუქმება მოითხოვა იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნული პატენტი არ აკმაყოფილებს პატენტუნარიანობის კრიტერიუმებს, კერძოდ, სიახლეს და საგამომგონებლო დონეს.

საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - „საქპატენტის“ 2017 წლის 9 ივნისის №01-05/673 წერილით „ე...ს“ ეცნობა, რომ საქპატენტში შესულია შპს „...-ის“ განცხადება გამოგონებაზე „...“ (GE ...) ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარების მოთხოვნით. ამასთან, „ე...ს“ ეცნობა, რომ უფლება აქვს ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარების შესახებ განცხადების მიღებიდან 2 კვირის ვადაში წარადგინოს წერილობითი შეპასუხება, რომელიც გათვალისწინებული იქნება გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარების დროს.

საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - „საქპატენტის“ თავმჯდომარის 2017 წლის 3 ივლისის №62 ბრძანებით, შპს „...-ის“ 2017 წლის 6 ივნისის №... განცხადებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარების მიზნით შეიქმნა კოლეგია შემდეგი შემადგენლობით: ნ. გ-ე (თავმჯდომარე), მ. ფ-ე (... დეპარტამენტის უფროსი), ვ. გ-ე (... განყოფილების უფროსი). ამავე ბრძანებაში მიეთითა მისი გასაჩივრების ვადა და წესი.

საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - „საქპატენტის“ საექსპერტო კოლეგიის 2017 წლის 26 ივლისის №01-01/17 გადაწყვეტილებით კომპანია „ე...ის“ გამოგონების პატენტი - „...“ (GE...) გაუქმდა სრულად.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ კომპანია „ე...ი“ სადავოდ ხდის და არ ეთანხმება საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - „საქპატენტის“ საექსპერტო კოლეგიის 2017 წლის 26 ივლისის №01-01/17 გადაწყვეტილებას იმ საფუძვლით, რომ გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ჩასატარებლად შექმნილ საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობაში არ იყო თამბაქოს წარმოების სპეციალისტი, ასევე დაუშვებელი იყო საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობაში საქპატენტის თავმჯდომარის მონაწილეობა და გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ფარგლებში საექსპერტო კოლეგია არ იყო უფლებამოსილი შეეფასებინა საგამომგონებლო დონე.

საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - საქპატენტის თავმჯდომარის 2011 წლის 14 დეკემბრის №04 ბრძანებით (ძალადაკარგულია საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის - საქპატენტის თავმჯდომარის 2024 წლის 12 იანვრის №1 ბრძანებით) დამტკიცებულ „გამოგონებისა და სასარგებლო მოდელის განაცხადის გაფორმების, წარდგენისა და პატენტის გაცემასთან დაკავშირებული პროცედურების შესახებ ინსტრუქციის" 41-ე მუხლის მე-4 პუნქტით დადგენილი ვადის გასვლიდან 1 თვის ვადაში ხელახალი ექსპერტიზის ჩასატარებლად საქპატენტი ქმნის საექსპერტო კოლეგიას. საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობას ამტკიცებს საქპატენტის თავმჯდომარე. კოლეგია შექმნიდან ერთი თვის ვადაში ატარებს ხელახალ ექსპერტიზას. საქპატენტი გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის შედეგების საფუძველზე იღებს გადაწყვეტილებას პატენტის გაუქმებაზე უარის თქმის ან პატენტის სრული ან ნაწილობრივი გაუქმების შესახებ. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, „გამოგონებისა და სასარგებლო მოდელის განაცხადის გაფორმების, წარდგენისა და პატენტის გაცემასთან დაკავშირებული პროცედურების შესახებ ინსტრუქცია“ ხელახალი ექსპერტიზის ჩასატარებლად საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობასთან დაკავშირებით რაიმე სახის დათქმას კოლეგიის წევრთა სპეციალობაზე არ ითვალისწინებს. ამასთან, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას, რომ პატენტით დაცული გამოგონება საერთაშორისო საპატენტო კლასიფიკაციის მიხედვით განეკუთვნება A24D კლასს, რომელშიც ობიექტები კლასიფიცირებულია, როგორც ნაკეთობები (კონსტრუქციული ელემენტები), რომელიც მოიცავს სიგარეტს, მუნდშტუკებს, ფილტრებს. თამბაქოს ტექნოლოგიებს მიკუთვნებული ობიექტები კი კლასიფიცირებულია A24B კლასში, რომელიც ზოგადად მოიცავს ისეთ პროცესებს როგორიცაა: თამბაქოს დატენიანება, ფერმენტაცია, ქიმიური დამუშავება და ა.შ. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს გამოგონების საგამომგონებლო დონის თამბაქოს წარმოების სპეციალისტის მიერ შეფასების აუცილებლობაზე. საექსპერტო კოლეგიის შემადგენლობა, მისი წევრების კვალიფიკაციის გათვალისწინებით, უფლებამოსილი იყო, გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის შედეგების საფუძველზე მიეღო გადაწყვეტილება პატენტის გაუქმებაზე უარის თქმის ან პატენტის სრული ან ნაწილობრივი გაუქმების შესახებ.

საქართველოს საპატენტო კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საქპატენტთან არსებობს სააპელაციო პალატა, რომელიც იხილავს ინტელექტუალური საკუთრების ობიექტებზე საქპატენტის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებთან, ასევე მათი დაცვის კრიტერიუმებთან, პატენტის გაცემასთან და სამრეწველო საკუთრების სხვა ობიექტების რეგისტრაციასთან დაკავშირებულ დავებს. ამავე კანონის 40³ მუხლის შესაბამისად, განმცხადებელს უფლება აქვს, საქპატენტის გადაწყვეტილებები ფორმალური მოთხოვნების ექსპერტიზის დასრულების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ, ასევე არსობრივი ექსპერტიზის გადაწყვეტილება პატენტის გაცემაზე უარის თქმის შესახებ გაასაჩივროს სააპელაციო პალატაში. დაინტერესებულ მხარეს უფლება აქვს, სააპელაციო პალატაში გაასაჩივროს საპატენტო ექსპერტიზის გადაწყვეტილება, თუ დაირღვა ამ კანონის მე-16 და მე-17 მუხლების მოთხოვნები ან გამოგონება არ აკმაყოფილებს ამ კანონის 35-ე მუხლის მე-12 და მე-13 პუნქტებით გათვალისწინებულ სიახლისა და საგამომგონებლო დონის კრიტერიუმებს. ამასთანავე, დაუშვებელია საპატენტო ექსპერტიზის გადაწყვეტილების გასაჩივრება სააპელაციო პალატაში იმავე საფუძვლით, რომლითაც სასამართლოში მიმდინარეობს საქმის წარმოება ან/და რომელზედაც გამოტანილია სასამართლოს გადაწყვეტილება. დაინტერესებულ მხარეს უფლება აქვს, მიმართოს სააპელაციო პალატას, შეაფასოს პატენტუნარიანობის ის კრიტერიუმები, რომლებზედაც არ უმსჯელია ექსპერტს საპატენტო ექსპერტიზის ჩატარებისას, და ამის საფუძველზე მოითხოვოს პატენტის გაცემის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანა. მითითებული სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის შედეგების საფუძველზე საექსპერტო კოლეგიის (საქპატენტის) მიერ მიღებული გადაწყვეტილება საჩივრდება სასამართლოში, კანონმდებლობით დადგენილი წესით. საქპატენტის 26.07.2017 წლის ხელახალი ექსპერტიზის №01-01/17 სადავო გადაწყვეტილებაში ასევე მითითებულია გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადა და წესი, რომლის თანახმად, გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს მისი ოფიციალური გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში მცხეთის რაიონულ სასამართლოში (მის: ქ. მცხეთა, სამხედროს ქ. №7), ხოლო მოსარჩელეს სადავო ხელახალი ექსპერტიზის გადაწყვეტილების გასაჩივრების მიზნით სააპელაციო პალატისთვის არ მიუმართავს.

მოსარჩელე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად ასევე მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარებისას საექსპერტო კოლეგია არ იყო უფლებამოსილი შეემოწმებინა საგამომგონებლო დონე, ვინაიდან, საქპატენტის მიერ 2011 წელს „ე...ზე“ გაცემულ იქნა პატენტი და იმ დროს ჩატარებული კვლევის შედეგად დადასტურებულ იქნა, რომ განაცხადი აკმაყოფილებდა სიახლის ექსპერტიზის მოთხოვნებს და გაცემულ იქნა პატენტი. მოსარჩელის აღნიშნულ განმარტებას, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს და განმარტავს, რომ "საქართველოს საპატენტო კანონში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის შესახებ“ 2010 წლის 4 მაისის (№3031–Iს) საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, განაცხადი, რომელზედაც ამ კანონის ამოქმედების დღისათვის საქპატენტში მიმდინარეობს საქმის წარმოება, განიხილება ამ კანონის ამოქმედებამდე არსებული წესით. სადავო პატენტით დაცულ ობიექტზე საპატენტო განაცხადი საქპატენტში წარდგენილ იქნა 2010 წლის 2 მარტს. შესაბამისად, ვინაიდან კომპანია „ე...ის“ განაცხადი საქპატენტში წარდგენილი იყო საკანონმდებლო ცვლილებებამდე, 2010 წლის 2 მარტს მითითებული განაცხადი განხილულ იქნა საქართველოს საპატენტო კანონის ძველი რედაქციით დადგენილი წესით. საქართველოს საპატენტო კანონის რედაქცია, რომლითაც საქპატენტმა განიხილა სადავო პატენტის გაცემის თაობაზე „ე...ის“ განაცხადი (2010 წლის 2 მარტის), საქპატენტის მიერ გამოგონების განაცხადზე სრული არსობრივი ექსპერტიზის ჩატარების ვალდებულებას არ ითვალისწინებდა. საქპატენტი პატენტის გაცემის მიზნებისათვის, ამოწმებდა გამოგონებას მხოლოდ სიახლეზე და ამ კრიტერიუმის შემოწმების შესაბამისად იღებდა გადაწყვეტილებას. აღნიშნული კანონის ძველი რედაქციის თანახმად, ექსპერტიზას არ გააჩნდა უფლებამოსილება გადაწყვეტილება მიეღო გამოგონების საგამომგონებლო დონესთან შესაბამისობის მიხედვით. საქართველოს საპატენტო კანონის 2010 წლის 4 მაისის (№3031–Iს) საკანონმდებლო ცვლილებების შემდგომ მოქმედი კანონის რედაქციის 35-ე მუხლის თანახმად, კი ფორმალური მოთხოვნების ექსპერტიზის დასრულებიდან 6 თვის ვადაში საქპატენტი ატარებს არსობრივ ექსპერტიზას, რომლის დროსაც ხდება განაცხადში აღწერილი დაცვის ობიექტის დადგენა და ტექნიკის დონის განსაზღვრა. განაცხადში აღწერილი დაცვის ობიექტის დადგენისას არსობრივად მოწმდება გამოგონების ფორმულა, აღწერილობა და გამოგონების ერთიანობა, ასევე დარღვეულია თუ არა ამ კანონის მე-16 და მე-17 მუხლების მოთხოვნები. ტექნიკის დონის განსაზღვრისას საქპატენტი ატარებს კვლევას და სიახლის ექსპერტიზას. თუ დადასტურდა, რომ განაცხადი აკმაყოფილებს სიახლის ექსპერტიზის მოთხოვნებს, საქპატენტი იღებს გადაწყვეტილებას პატენტის გაცემის შესახებ. თუ ექსპერტს შეექმნა სრული შთაბეჭდილება, რომ გამოგონება ცხადად გამომდინარეობს ტექნიკის არსებული დონიდან, საქპატენტი ექსპერტის წინადადების განხილვის შემდეგ იღებს გადაწყვეტილებას საგამომგონებლო დონის შეფასების თაობაზე, თუ ექსპერტიზა დარწმუნდა, რომ გამოგონება აკმაყოფილებს პატენტუნარიანობის ყველა კრიტერიუმს, მაშინ საქპატენტის მიერ გაიცემა პატენტი. რის საფუძველზედაც საქპატენტი იღებს გადაწყვეტილებას პატენტის გაცემის შესახებ. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ვინაიდან მოქმედი პატენტი მის მფლობელს ანიჭებს განსაკუთრებულ უფლებას, ხოლო კონკურენტ სუბიექტებს უზღუდავს დაპატენტებული გამოგონების თავისუფლად გამოყენების შესაძლებლობას, მითითებული სამართლებრივი მექანიზმით კანონმდებელი დაინტერესებულ პირს ანიჭებს უფლებამოსილებას, პატენტის მოქმედების ვადის განმავლობაში მოითხოვოს გამოგონებაზე ხელახალი ექსპერტიზის ჩატარება იმ საფუძვლით, რომ გამოგონება არ აკმაყოფილებს პატენტუნარიანობის კრიტერიუმებს. ამასთან, საექსპერტო კოლეგია ვალდებულია იმსჯელოს პატენტის ობიექტის პატენტუნარიანობის კრიტერიუმების შესაბამისობაზე დაინტერესებული პირის წერილობით დასაბუთებაში მითითებული დოკუმენტის მიმართ და მიიღოს სათანადო გადაწყვეტილება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს, სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ მოსარჩელის არგუმენტაცია ხელახალი ექსპერტიზის ფარგლებში გამოგონების საგამომგონებლო დონის შეფასების დაუშვებლობის თაობაზე ასევე უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

რაც შეეხება იმ გარემოებას, თუ რამდენად აკმაყოფილებდა კომპანია „ე...ის“ გამოგონების პატენტი საგამომგონებლო დონის კრიტერიუმს, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს საპატენტო კანონის (სადავო აქტის გამოცემის დროს მოქმედი რედაქცია) მე-12 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, გამოგონებას აქვს საგამომგონებლო დონე, თუ ის პრიორიტეტის თარიღისათვის სპეციალისტისათვის ცხადად არ გამომდინარეობს ტექნიკის არსებული დონიდან. საგამომგონებლო დონე განისაზღვრება ტექნიკის არსებული დონით, რომელსაც განსაზღვრავს ყველა ის მონაცემი, რომელიც საყოველთაოდ გახდა ცნობილი წერილობით, ზეპირი აღწერით, აგრეთვე საქართველოში გამოყენებით და რომელიც შეეხება იმავე დანიშნულების მოწყობილობებს, ნივთიერებებსა და ხერხებს პრიორიტეტის თარიღამდე. ინოვაციების შექმნის სტიმულირებისთვის, პატენტი არ უნდა გაიცეს უკვე არსებულ გამოგონებაზე. გამოგონება ერთი ბიჯით უნდა ამეტებდეს იმას, რაც უკვე ცნობილია. ის არ უნდა იყოს უკვე არსებულის უბრალო „განვრცობა“ ან „ვარიაცია“. იმ შემთხვევაში, თუ პრიორიტეტის თარიღისათვის სპეციალისტისათვის გამოგონება ცხადად გამომდინარეობს ტექნიკის არსებული დონიდან, მაშინ ის არ ექვემდებარება პატენტით დაცვას.

საქმეში წარმოდგენილი საქპატენტის 2017 წლის 26 ივლისის ხელახალი ექსპერტიზის №01-01/17 გადაწყვეტილებიდან ირკვევა, რომ პატენტით (... (№GE ...)) დაცული ობიექტის საგამომგონებლო დონის შეფასებისას საექსპერტო კოლეგიამ პატენტით დაცული ობიექტის ალტერნატიული შესრულების ფორმები განიხილა ცალ-ცალკე დაპირისპირებულ დოკუმენტში გახსნილ ობიექტთან მიმართებით. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ სადავო გადაწყვეტილებაში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დეტალურად არის განხილული და შეფასებული პატენტით (... (№GE ...)) დაცული ობიექტის საგამომგონებლო დონე. კერძოდ, საექსპერტო კოლეგიამ დაპირისპირებულ დოკუმენტში გახსნილ ნაწარმთან მიმართ განიხილა პატენტით დაცული ობიექტის ალტერნატიული შესრულების ფორმები, რის შედეგადაც დადგინდა, რომ დაპირისპირებულ დოკუმენტში აღწერილი ობიექტი ქმნის წინაპირობას იმისათვის, რომ სპეციალისტმა ამ დოკუმენტზე და დარგში არსებულ ზოგად ცოდნაზე დაყრდნობით, ზოგიერთი ცვლილების განხორციელების შედეგად უზრუნველყოს ობიექტის შექმნა, რომელიც ჭრის იგივე პრობლემას და აღწევს იგივე ეფექტებს და ექცევა სადავო პატენტით დაცული ორივე ალტერნატიული შესრულების ფარგლებში. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, მიუთითებს, რომ ალტერნატიული შესრულების ფორმები არ აკმაყოფილებს პატენტუნარიანობის კრიტერიუმს - საგამომგონებლო დონეს. ამასთან, მოსარჩელის მიერ საქმეში არ არის წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რაც სასამართლოს მისცემდა საწინააღმდეგო დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნიან საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, შესაბამისად, „ე...oს“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 თებერვლის საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს და განმარტავს, რომ შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპები უფლებას აძლევს სამართალწარმოების მონაწილეებს თავად განსაზღვრონ დავის საგანი, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლები). თუმცა სამართალწარმოების მონაწილეთათვის მინიჭებული ამ საპროცესო უფლებებით სარგებლობა შეზღუდულია კანონმდებლობითვე დადგენილი ვადებით (საპროცესო მოქმედების განხორციელების ვადები). სწორედ ეს აზრია გატარებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 383-ე მუხლში, რომლის შესაბამისად, საქმის ზეპირი განხილვა იწყება სააპელაციო სასამართლოს ერთ-ერთი წევრის მოხსენებით. მომხსენებელი წარმოადგენს საქმის გარემოებებს, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძვლებს, სააპელაციო საჩივრის შინაარსსა და დასაბუთებულობას, მოწინააღმდეგე მხარის ახსნა-განმარტებას საჩივრის მიმართ. ამის შემდეგ მხარეებს ეძლევათ სიტყვა თავიანთი მოთხოვნებისა და შუამდგომლობების წამოსაყენებლად და დასასაბუთებლად და იწყება მხარეთა მოსაზრებების მოსმენა, რის შემდგომ სასამართლო უფლებამოსილია, მხარის შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით განიხილოს და შეამოწმოს სადავო მტკიცებულებები. საქმის ზეპირი განხილვის სხვა ეტაპი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 383-ე მუხლით არ არის გათვალისწინებული.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან „ე...oს“ საკასაციო საჩივარზე 04.11.2024 N814 საგადასახადო დავალებით ლ. მ-ს გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ლ. მ-ს (პ/ნ ...) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70 პროცენტი - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. „ე...oს“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. შუამდგომლობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 თებერვლის საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდეს;

3. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის გადაწყვეტილება;

4. ლ. მ-ს (პ/ნ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 13.07.2021წ. N814 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

ბ. შონია

გ. აბუსერიძე