№ბს-528(კ-24) 23 ოქტომბერი, 2024 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, თამარ ოქროპირიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ა. კ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერია).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ა. კ-მა სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა: ა) ბათილად იქნეს ცნობილი ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიის 2022 წლის 15 სექტემბრის №74-742225829 წერილობითი პასუხი; ბ) დაევალოს მოპასუხე - ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიას გამოსცეს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ა. კ-ის საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების შესახებ.

2. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ა. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ა. კ-ის მიერ.

3. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის განჩინებით ა. კ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

4. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. კ-მა.

კასატორის განმარტებით, საკუთრების უფლება დაცული და უზრუნველყოფილია საქართველოს კონსტიტუციით, რომლის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. აღნიშნულ მუხლში განმტკიცებული კერძო საკუთრების უფლება, ერთი მხრივ, არის საკუთრების როგორც ინსტიტუტის გარანტი და, მეორე მხრივ, საკუთრების, როგორც პიროვნების უფლების გარანტი. საკუთრების უფლება ადამიანის უფლებათა ერთ-ერთი ძირითადი უფლებაა. იგი ნიშნავს ყოველი მესაკუთრის - ფიზიკური თუ იურიდიული პირის უფლებას ფლობდეს და განკარგავდეს ქონებას. დაუშვებელია საკუთრებაში არსებული ქონების თვითნებურად ჩამორთმევა. ეს უფლება ასევე დაცულია საერთაშორისო სამართლებრივი აქტით - ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციით. მართალია, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვებია საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვა, თუმცა ეს უნდა მოხდეს კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, იმგვარად, რომ არ დაირღვეს საკუთრების უფლების არსი. ამასთან, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი სრული და სამართლიანი ანაზღაურების პირობით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. განსახილველ დავაზე დადგენილ იქნა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 1) მოსარჩელე ა. კ-ი 1993 წლიდან იყო 29 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის კანონიერი და მართლზომიერი მესაკუთრე; 2) ქ. ტყიბულის მერიის ნებართვით (დუმილი როგორც თანხმობის ფორმა) მოახდინეს აღნიშნული 29 კვ.მ ფართის (6-სართულიანი შენობა-ნაგებობა) დემონტაჟი. მიუხედავად იმისა, რომ ორივე ინსტანციის სასამართლომ დემონტაჟი მიიჩნია კანონიერად შენობა-ნაგებობის ავარიული მდგომარეობის გამო (ექსპერტიზის დასკვნა ეჭვს იწვევს, რადგან ექსპერტიზა ჩატარებულია განცხადების შეტანიდან 1 დღეში), არ არსებობს ა. კ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი, რადგან სასამართლოებს არ უმსჯელიათ და არ შეუფასებიათ ა. კ-ის საკუთრების უფლების შემდგომი სამართლებრივი ბედი.

კასატორის განმარტებით, მატერიალური სამართალი უძრავ ქონებას და უძრავ ნივთს არ მიიჩნევს სინონიმებად. უძრავი ნივთის ხსენებისას იგი წარმოდგება ფიზიკურ ობიექტად, ხოლო იგივე ნივთის ფიზიკურ მდგომარეობას დამატებული სამართლებრივი უფლებები მას გარდაქმნის უძრავ ქონებად. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელეს გააჩნდა საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე - 29 კვ.მ საცხოვრებელ ბინაზე (განთავსებული 6-სართულიან საცხოვრებელი დანიშნულების შენობა-ნაგებობაში). სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის გათვალისწინებით, კანონმდებელი ნივთის განზრახ ან გაუფრთხილებელ განადგურებას (ამ შემთხვევაში დემონტაჟი) უკავშირებს დელიქტის საფუძველზე ანაზღაურების ვალდებულებას და არა განადგურებულ ქონებაზე საკუთრების უფლების გაუქმებას, მოსპობას ან ჩამორთმევას. დემონტაჟის შედეგად განადგურდა უძრავი ნივთი, ანუ შენობა-ნაგებობა, როგორც ფიზიკური მახასიათებლების ერთობლიობა, მაგრამ არ გაუქმებულა, არ მოსპობილა და არ ჩამორთმეულა მასში არსებულ 29 კვ.მ ფართზე საკუთრების უფლება. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლომ შენობა-ნაგებობა მცდარად ჩათვალა ნივთად და არა უძრავ ქონებად, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება და განმარტება. სასამართლომ არ შეაფასა სარჩელის საფუძველი და მოთხოვნის განმაპირობებელი საფუძველი, რამაც გამოიწვია უკანონო და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღება.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ უგულებელყო საქართველოს კანონი „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“, რომლის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი არეგულირებს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონების მართვასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, განსაზღვრავს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის ფორმებსა და ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საკუთრების ფორმებს, აგრეთვე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წარმოშობის, ჩამოყალიბების, საქმიანობისა და ლიკვიდაციის ძირითად სამართლებრივ პირობებს. აღნიშნული კანონი ასევე უგულებელყოფილ იქნა მოპასუხე - ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ. სწორედ აღნიშნული კანონით უნდა ეხელმძღვანელათ მერიის წარმომადგენლებს, როდესაც ისინი ახდენდნენ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის დემონტაჟს. ფაქტია, რომ ტყიბულის მუნიციპალიტეტის გამგებელი 2017 წლის 5 მაისის №47/2056 წერილით ... ქ. №18-ში მცხოვრებ მოქალაქეებს თხოვდა ნოტარიულად დამოწმებულ თანხმობებს ბინის დემონტაჟთან დაკავშირებით, რაც შესრულებული არ იქნა, კერძოდ, მერიისთვის მიმართულ განცხადებას ხელს არ აწერს ტექ. აღრიცხვის ბიუროში რეგისტრირებული არცერთი ბინის მესაკუთრე. ამასთან, მერიამ საფუძვლიანად არ მოიძია უძრავი ქონების კანონიერი მესაკუთრეები, რითაც უგულებელყო მათი ინტერესები.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 20 მაისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ა. კ-ის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: ა) ა. კ-ს 1993 წლის 20 აპრილს „...“ საბინაო კომუნალური მეურნეობის მიერ ქ. ტყიბულში, ... ქ. №18-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა გადაეცა, რომლის საცხოვრებელი ფართი 29 კვ.მ-ს, ხოლო საერთო ფართი 44.49 კვ.მ-ს შეადგენდა (ს.ფ. 17-19); ბ) ქ. ტყიბულში, ... ქ. №18-ის ყოფილმა მობინადრეებმა, ასევე, ... ქ. №16-ში და №29-ში მცხოვრებმა მოქალაქეებმა, განცხადებებით მიმართეს ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიას, რომლებიც აღნიშნავდნენ, რომ ... №18-ში არსებული შენობა იყო ავარიულ მდგომარეობაში. კორპუსიდან იშლებოდა ნანგრევები და ადამიანთა სიცოცხლისათვის, მათ შორის, ბავშვებისათვის დიდ საფრთხეს ქმნიდა, ამასთან, ანტისანიტარიის კერა იყო. მოსახლეობის თხოვნა იყო მერიის თანადგომით, ნება დაერთოთ, მათი ძალებით მოეხდინათ ... №18-ში მდებარე კორპუსის დემონტაჟი (ს.ფ. 26, 99-106, 108-109, 107, 141, 142); გ) შპს „...“ მიერ 24.04.2017წ. შედგენილი საექსპერტო №1/11 დასკვნის თანახმად, ქ. ტყიბულში, ... ქუჩა №18-ში მდებარე ექვს სართულიანი საცხოვრებელი სახლის კონსტრუქციები ვიზუალური დათვალიერებით ავარიულ მდგომარეობაშია. საძირკვლების, კედლებისა და გადახურვის ფილის სიმტკიცის რღვევის გამო შენობა შემდგომი ექსპლუატაციისთვის უვარგისია. სათანადო პროექტის შედგენის შემდეგ, სამშენებლო ნორმებისა და წესების სრული დაცვით საჭიროებს დროულ დაშლას (ს.ფ. 58-63); დ) ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიამ ქ. ტყიბულში, ... ქუჩა №18-ში მდებარე ექვს სართულიანი საცხოვრებელი სახლის დემონტაჟის პროექტის შეთანხმებისა და შესაბამისი ნებართვის გაცემის მიზნით 2017 წლის 8 დეკემბრის №47/7730 მიმართვით სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ტყიბულის ადგილობრივი არქივიდან გამოითხოვა ქ. ტყიბული, ... ქუჩა №18-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის თაობაზე არსებული მონაცემები (ორდერები; მობინადრეთა რაოდენობა და ა.შ.) (ს.ფ. 110); ე) საქართველოს ეროვნული არქივის მიერ 2017 წლის 19 დეკემბრის №56/201418 წერილით ქ. ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიას ეცნობა, რომ ქ. ტყიბულის არქივში ინახება ტყიბულის საქალაქო საბჭოს ყოფილი აღმასკომის საბინაო კომისიის მიერ 1966-1998 წლებში გაცემული ბინის ორდერები. არქივის გამოიკვლია 1966-1982 წლების მასალები და ... ქუჩა №18-ის ორდერები შემდეგ მოქალაქეებზეა გაცემული: 1. პ-ა პ.; 2. ნ-ე ლ.; 3. გ-ე ა.; 4. მ-ე ვ.; 5. ა-ე პ.; 6. მ-ი ნ.; 7. ფ-ე კ.; 8. ქ-ე შ.; 9. ჩ-ე ზ.; 10. პ-ო ლ. . ამასთან, ვინაიდან გაურკვეველია, რომელ წელს აშენდა ბინა და მასიურად გაიცა ბინის ორდერები, არქივმა მობინადრეთა საერთო რაოდენობა ვერ დაადგინა (ს.ფ. 111); ვ) ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიამ 2017 წლის 27 დეკემბრის №47/8134 მიმართვით და 2018 წლის 17 იანვრის №47/201 მიმართვით სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოდან გამოითხოვა ინფორმაცია ქ. ტყიბულში, ... ქუჩაზე მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის შესახებ, კერძოდ, რეგისტრირებულია თუ არა მასზე საკუთრების უფლება ან წარდგენილია თუ არა სააგენტოში სარეგისტრაციო განცხადება უფლების რეგისტრაციის თაობაზე (ს.ფ. 112-114); ზ) სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 29 იანვრის №... მიმართვით ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიას ეცნობა, რომ ქ. ტყიბულში, ... ქ. №18-ში ტყიბულის მერიის მიერ წარდგენილი ნახაზის ფარგლებში საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის. ასევე, აღნიშნულ უძრავ ნივთთან დაკავშირებით საკუთრების უფლებით რეგისტრაციის მოთხოვნით სარეგისტრაციო წარმოება არ მიმდინარეობს (ს.ფ. 119-120); თ) ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიის შესაბამისმა სამსახურმა უფლებამოსილების ფარგლებში შეისწავლა მოქალაქეთა მიერ წარდგენილი დოკუმენტაცია, ფაქტობრივი გარემოები და დამატებით მოიძია ინფორმაცია შენობის მესაკუთრეთა თაობაზე. რეესტრის მონაცემების თანახმად, ზემოხსენებულ კორპუსში საკუთრების უფლება 2018 წლამდე არ დარეგისტრირებულა, რის გამოც შენობას საკადასტრო კოდი არ ჰქონდა მინიჭებული. გარემოებების შესწავლის მიზნით მერიის წარმომადგენლების ადგილზე მრავალგზის გასვლის მიუხედავად, ვერ მოხერხდა შენობის მართლზომიერი მფლობელების გამოვლენა. მხოლოდ აღნიშნული პროცედურების დასრულების შემდეგ მუნიციპალიტეტის მერიამ შეითანხმა ხსენებული შენობის ნანგრევების დემონტაჟის პროექტი (ს.ფ. 14-15, 107, 134-141); ი) შენობის ნანგრევების დემონტაჟის სამუშაოები ... ქუჩა №18-ის ყოფილ მაცხოვრებლებსა (წარმომადგენელი გ. ა-ე) და ი.მ. „ბ. ხ-ს“ შორის დადებული ნარდობის ხელშეკრულების საფუძველზე განხორციელდა. სამუშაოთა შესრულების ვადად 2018 წლის 19 ივლისიდან 2018 წლის 19 სექტემბრამდე პერიოდი განისაზღვრა (ს.ფ. 28-31); კ) ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ ქ. ტყიბულში, ... ქუჩა №18-ში მცხოვრებ ყოფილ მობინადრეებზე რაიმე სახის კომპენსაცია არ გაცემულა (ს.ფ. 13); ლ) ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიის 2022 წლის 15 სექტემბრის №74-742225829 წერილით ა. კ-ის განცხადება ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა (ს.ფ. 14-15).

პირველ რიგში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილია ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროს ცნობა-დახასიათება, რომლის თანახმად, 29 კვ. მეტრი საცხოვრებელი ფართი (საერთო ფართი 44,49 კვ. მეტრი), მდებარე ქ. ტყიბული, ... ქუჩა №18 აღრიცხულია ა. კ-ის სახელზე. უფლების დამდგენი დოკუმენტი არის 1993 წლის 23 აპრილის №... პრივატიზაციის ხელშეკრულება (ტ.1. ს.ფ. 19).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საბჭოთა პერიოდში მოქმედ ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებში აღირიცხებოდა საცხოვრებელი სახლები, მიმდებარე მიწის ნაკვეთებით, ინდივიდუალური ბინები, სხვადასხვა დანიშნულების შენობა-ნაგებობები (თითოეული ოთახისა და მისი ფართის მითითებით). საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ტექნიკური აღრიცხვის ბიურო გარკვეული პერიოდი კიდევ არსებობდა, როგორც აქტიური და განსაზღვრული სახელმწიფოებრივი დანიშნულების ორგანო. სახელმწიფომ 1997 წელს მიღებულ სამოქალაქო კოდექსში უძრავი ქონების მონაცემთა ერთიან ბაზაში - საჯარო რეესტრში თავმოყრა გაითვალისწინა, თუმცა, ტექ.ბიუროები, რომლებიც თვითმმართველობის დაქვემდებარებაში იყო, განაგრძობდა არსებობას და უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლებების რეგისტრაციას. სამოქალაქო კოდექსის 1515-ე მუხლში აღინიშნა, რომ საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახურის ჩამოყალიბებამდე სამოქალაქო კოდექსით ამ სამსახურისათვის დაკისრებული ფუნქციები განახორციელონ ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროებმა. ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურებმა არსებობა დაასრულეს 2004 წელს, კერძოდ, საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 28 სექტემბრის №416 ბრძანებულებით ლიკვიდირებულ იქნა ადგილობრივი მმართველობის ტექნიკური აღრიცხვის ტერიტორიული სამსახურები. ამ სამსახურებში არსებული მონაცემთა საინფორმაციო ბანკი და არქივი გადაეცა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს. ამავე წელს, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით შეიქმნა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, თუმცა, სააგენტოს შექმნით, ტექ. ბიუროებს მნიშვნელობა ბოლომდე არ დაუკარგავს, ბოლო დრომდე უფლებათა რეგისტრაციისას აქტიურად გამოიყენება მისი არქივი, მეტიც, კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, ტექ. ბიუროში დაცული მასალები შეიძლება საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველიც გახდეს. საყურადღებოა, რომ სასამართლო პრაქტიკამ ტექ. აღრიცხვის სამსახურებში დაცული მონაცემების მიმართ უტყუარობის პრეზუმფციის არსებობის საკითხები დადებითად გადაწყვიტა. მაგალითად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2008 წლის 29 აპრილის №ბს-171-167(კს-08) განჩინებით, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო ცნობილ იქნა ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის უფლებამონაცვლედ. განჩინებაში აღნიშნულია შემდეგი: „საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ორივე სამსახურის ძირითად ფუნქციას წარმოადგენდა უძრავ ნივთებზე არსებულ უფლებათა აღრიცხვა-რეგისტრაცია... კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზეა ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის უფლებამონაცვლედ საჯარო რეესტრის მიჩნევის სამართლებრივი წინაპირობა, რადგან ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის ლიკვიდაციის შედეგად შექმნილ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს გადაეცა ლიკვიდირებული ადმინისტრაციული ორგანოს დარჩენილი ქონება, მონაცემთა საინფორმაციო ბანკი, არქივი, საშტატო რიცხოვნობისა და შესაბამისი საბიუჯეტო დაფინანსება, შექმნილი ადმინისტრაციული ორგანო წარმოადგენს მსგავსი უფლებამოსილების მატარებელ ორგანოს.“ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ნოემბრის №ას-442-414-2010 გადაწყვეტილებაში აღინიშნა, რომ ,,საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლით გათვალისწინებული საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია ვრცელდება ასევე იმ დროს მოქმედი ტექინვენტარიზაციის ბიუროში არსებული ჩანაწერების მიმართ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1514-ე მუხლი)“. ამდენად, 1993 წელს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროში მესაკუთრედ აღრიცხვა გულისხმობდა მოქმედი კანონმდებლობის დაცვით კონკრეტულ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციას. სააღრიცხვო მონაცემებს იურიდიული მნიშვნელობა გააჩნია, სარეგისტრაციო აღრიცხვის ოფიციალობა კი, უზრუნველყოფილია სარეგისტრაციო სამსახურის მონაცემებით. სარეგისტრაციო პროცედურას შედეგად მოსდევს უფლებადამდგენი დოკუმენტების გაცემა, რომელიც ადასტურებს იურიდიული ფაქტების კანონიერებას. რეგისტრაცია წარმოშობს ვარაუდს, რომ რეგისტრირებული უფლება არსებობს და ეკუთვნის კონკრეტულ პირს, რომელიც რეგისტრირებულია რეესტრში. მოცემულ შემთხვევაში საქმეში არ არის წარმოდგენილი რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც გააქარწყლებდა ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროს ცნობა-დახასიათებით დადგენილ გარემოებას, რომლის თანახმად, ა. კ-ის სახელზე აღრიცხულია 29 კვ. მეტრი საცხოვრებელი ფართი (საერთო ფართი 44,49 კვ. მეტრი) მდებარე ქ. ტყიბული, ... ქუჩა №18.

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად მიუთითებს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „ამ ნორმით გათვალისწინებულია როგორც მატერიალური, ასევე, პროცესუალური ხასიათის კონსტიტუციური გარანტიები. 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ყველას ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა. ნათლად არის დადგენილი ანაზღაურების მასშტაბებიც – ზარალი სრულად უნდა ანაზღაურდეს. ამ სახით ჩამოყალიბებული კონსტიტუციური ნორმა კანონმდებელს უტოვებს თავისუფალი მოქმედების ვიწრო არეალს, რაც, უპირატესად, კონსტიტუციური მოთხოვნების დაცვით პროცედურული საკითხების მოწესრიგებას მოიცავს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ საზოგადოებრივი აუცილებლობისათვის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით თანასწორობის პრინციპის საწინააღმდეგოდ არსებითი ზიანი ადგება მხოლოდ რომელიმე კერძო პირს ან პირთა ჯგუფს, სახელმწიფო ორგანო ან მუნიციპალიტეტი ვალდებულია აანაზღაუროს ამ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით მიყენებული ზიანი. ზიანის ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლით გათვალისწინებულ იქნა ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, მაშინ, როდესაც ამავე კოდექსის 209-ე მუხლი ადგენს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის პასუხისმგებლობას კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით/ქმედებით ზიანის გამოწვევის შემთხვევაში. საგულისხმოა, რომ ხსენებულ ორ შემთხვევაში, პრინციპულად განსხვავებულია როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების სამართლებრივი ბუნება და შედეგები, ასევე, სხვა წინაპირობები, რომელთა არსებობის დადასტურებაც აუცილებელია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანად მიჩნევისათვის.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სადავო საცხოვრებელი კორპუსის დემონტაჟისას მოქმედი „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დემონტაჟი არის მშენებლობის ერთ-ერთი სახეობა და ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, გულისხმობს შენობა-ნაგებობის დაშლა/დანგრევას. ამავე დადგენილების 36-ე მუხლის მიხედვით, მშენებლობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია კანონმდებლობით, მათ შორის, ამ დადგენილებით განსაზღვრულ შემთხვევებში სათანადო წესით მიღებული მშენებლობის ნებართვა. მშენებლობის ნებართვა კი, მათ შორის, შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის საფუძვლით შეიძლება გაიცეს. ამავე დადგენილების 30-ე მუხლის შესაბამისად, ადგილობრივ დონეზე მშენებლობის ნებართვის რეგულირებას ახორციელებენ შესაბამისი თვითმმართველი ერთეულის წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოები „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის შესაბამისად.

დადგენილია, რომ მოქალაქეთა მიერ ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიაში წარდგენილი იყო ... ქუჩა №18-ში მდებარე კორპუსის დემონტაჟის პროექტი. მართალია, მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს კორპუსის დემონტაჟთან დაკავშირებით რაიმე სახის ადმინისტრაციული აქტი არ გამოუცია, თუმცა უდავოა, რომ მან ადმინისტრაციული წარმოება ჩაატარა და შესაბამისად, „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების მე-2 მუხლის „ზ“ პუნქტით განსაზღვრული პრინციპიდან გამომდინარე, რომ დუმილი თანხმობის ნიშანია, მიჩნეულ უნდა იქნას, რომ სადავო კორპუსის დემონტაჟი განხორციელდა ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიის თანხმობით.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის მე-4 თავზე, რომელიც ტექნიკური საფრთხის კონტროლს შეეხება. დასახელებული კანონის მე-14 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეს თავი არეგულირებს მომეტებული ტექნიკური საფრთხის შემცველ ობიექტებს და მათთან დაკავშირებულ პროცესებს, რომელთა წარმოება, მშენებლობა, მონტაჟი, შენახვა, ტრანსპორტირება, ბრუნვა, გამოყენება და განადგურება შეიცავს ნგრევის, აფეთქების, ემისიისა და ინტოქსიკაციის შესაძლებლობას და არის მომეტებული რისკი ადამიანის სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, საკუთრებისა და გარემოსთვის. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის სფეროში ამ თავის მოქმედება ვრცელდება: ა) პირების, აგრეთვე ამხანაგობების საქმიანობაზე, რომლის დროსაც ხორციელდება შენობა-ნაგებობის, მისი ელემენტების, კონსტრუქციული სისტემების ან კვანძების მშენებლობა, მონტაჟი, დემონტაჟი და სხვა სამშენებლო სამუშაოები; ბ) დამკვეთზე, რომლის ქმედებამაც გამოიწვია დარღვევები სამშენებლო საქმიანობაში; გ) სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეზე ან მოსარგებლეზე, თუ დაუდგენელია მშენებლობის მწარმოებელი პირი; დ) შენობა-ნაგებობის მესაკუთრეზე ან მოსარგებლეზე, თუ დაუდგენელია მრავალბინიანი სახლის მშენებლობის მწარმოებელი პირი; ე) მესაკუთრეზე, რომლის სარეკონსტრუქციო ან სადემონტაჟო ავარიული შენობა-ნაგებობის ავარიულობის ხარისხი უშუალო საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან/და ჯანმრთელობას.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ქ. ტყიბულში, ... ქ. №18-ში მდებარე საცხოვრებელი კორპუსის ექსპლუატაცია, მისი ავარიული მდგომარეობის გამო შეუძლებელი იყო და არსებობდა შენობის მთლიანად დანგრევის საშიშროება, რითაც საფრთხე ექმნებოდა ადამიანთა სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას. აღნიშნული ფაქტი დასტურდება შპს „...“ მიერ 24.04.2017წ. შედგენილი საექსპერტო დასკვნით. მერიაში წარდგენილ განცხადებებში ამავე ფაქტს ადასტურებენ ასევე, ... ქუჩა №18-ის მეზობლად მდებარე №16 და №29 საცხოვრებელი კორპუსების მაცხოვრებლები, რომელთა ნაწილი სადავოდ ქცეული საცხოვრებელი ბინის ყოფილი მობინადრე იყო. ტყიბულის მუნიციპალიტეტის მერიაში წარდგენილ მოქალაქეთა განცხადებებში მითითებული გარემოება, რომ №18 კორპუსში ბოლო 30 წელია არავის უცხოვრია და ნანგრევებადაა ქცეული, რაც საფრთხეს უქმნიდა მოსახლეობას და ანტისანიტარიის კერას ქმნიდა, საქმეში არსებულმა ექსპერტიზის დასკვნამაც დაადასტურა. საყურადღებოა ისიც, რომ თავად მოსარჩელე პირველი ინსტანციით საქმის განხილვისას სადავოდ არ ხდიდა საცხოვრებელი კორპუსის დემონტაჟის აუცილებლობას და აღნიშნული მან სადავო გახადა მხოლოდ საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვისას, თუმცა რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც გააბათილებდა დემონტაჟის აუცილებლობას, სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 52-ე მუხლს, რომლითაც განსაზღვრულია ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა იმ ავარიული შენობა-ნაგებობის რეკონსტრუქციის ან დემონტაჟის განუხორციელებლობის შემთხვევაში, რომლის რეკონსტრუქციის ან დემონტაჟის გარეშე არსებობა უშუალო საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან/და ჯანმრთელობას. საყურადღებოა, რომ ამავე მუხლის შენიშვნის თანახმად, თუ მესაკუთრისათვის ცნობილი გახდა, რომ მისი საკუთრება საფრთხეს უქმნის მესამე პირების სიცოცხლეს ან/და ჯანმრთელობას, იგი ვალდებულია მიმართოს შესაბამის ორგანოებს და აცნობოს ასეთი საფრთხის შესახებ. მესაკუთრე ვალდებულია თავისი შესაძლებლობის ფარგლებში მიიღოს უსაფრთხოების ზომები საფრთხის თავიდან ასაცილებლად. მესაკუთრეს ამ მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ იგი არ განახორციელებს ამ შენიშვნით განსაზღვრულ ღონისძიებებს.

მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროს მონაცემების თანახმად, ქ. ტყიბულში, ... ქუჩა №18-ში მდებარე კორპუსში მოსარჩელის სახელზე აღრიცხული იყო 29 კვ. მეტრი საცხოვრებელი ფართი. ასევე დადგენილია, რომ კორპუსი იყო ნგრევადი და იგი საფრთხეს უქმნიდა მესამე პირების სიცოცხლეს და ჯანმრთელობას. შესაბამისად, მოსარჩელე, როგორც ამ კორპუსში მდებარე ერთ-ერთი ბინის მესაკუთრე თავად იყო ვალდებული მიემართა ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის და ეცნობებინა ასეთი საფრთხის შესახებ.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების შეფასებებს, რომ შენობის დემონტაჟი სავალდებულო იყო, ამასთან, მერიის ძალისხმევის მიუხედავად, შენობის მესაკუთრეები ვერ მოიძებნა. ამორტიზებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟით ძველმა მობინადრეებმა ფაქტობრივად ის ვალდებულება შეასრულეს რასაც კანონმდებელი, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მიზნებიდან გამომდინარე, მესაკუთრეს აკისრებს. შესაბამისად, მოსარჩელის სახელზე ტექნიკური აღრიცხვის ბიუროს მონაცემებზე დაყრდნობით გაცემული ცნობა-დახასიათება და ტექნიკური პასპორტი ვერ დააბრკოლებდა ამორტიზებული შენობის დემონტაჟის აუცილებლობას, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა მაცხოვრებელთა ჯანმრთელობას და მისი ნგრევა საზოგადოებრივი ინტერესით იყო გამოწვეული.

ამდენად, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც იგი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. მაკარიძე

ქ. ცინცაძე

თ. ოქროპირიძე