№ბს-714(კ-24) 27 ნოემბერი, 2024 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გენადი მაკარიძე, ბადრი შონია

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 მარტის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - ა. პ-ა).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2023 წლის 18 აპრილს ა. პ-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ, სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ, საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 65200 ლარის (1. პატიმრობის 390 დღე, თითოეულ დღეზე 30 ლარი, ჯამში - 11700 ლარი; 2. სისხლისსამართლებრივი დევნის (გარდა პატიმრობაში ყოფნის პერიოდისა) 5350 დღე, თითოეულ დღეზე 10 ლარი, ჯამში 53500 ლარი) და მატერიალური ზიანის - 95692 ლარის (1. 13 თვის მიუღებელი ხელფასი, თითოეულ თვეზე 2200 აშშ დოლარი, რაც შეადგენს - 74360 ლარს (დაანგარიშებული კურსით - 2.6); 2. სისხლის სამართლის საქმეში საადვოკატო მომსახურების ხარჯები შემდეგ შემთხვევებში: ადვოკატ ვ. ა-ისათვის გადახდილი თანხა 3500 აშშ დოლარი, რაც შეადგენს 9100 ლარს (დაანგარიშებული კურსით - 2.6); ადვოკატებისთვის - ჯ. შ-ას, ჯ. თ-ასა და დ. კ-ისათვის გადახდილი თანხები - 7500 ლარი; ადვოკატ ჯ. შ-ას სამივლინებო თანხა 1820 აშშ დოლარი, რაც შეადგენს 4732 ლარს (დაანგარიშებული კურსით - 2.6)) ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 02 მაისის განჩინებით, ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ჩაერთო საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ა. პ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით ა. პ-ასათვის სისხლის სამართლის საქმისწარმოების ფარგლებში გაწეული მომსახურების ღირებულების - 7000 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელის სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 13 000 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 მარტის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის სპეციალური სამსახურის მიერ 2005 წლის 9 აგვისტოს დაიწყო წინასწარი გამოძიება საქართველოს სისხლს სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,ბ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე. ,,ძებნის გამოცხადების შესახებ“ 2005 წლის 1 ნოემბრის დადგენილების თანახმად, ბრალდებულ ა. პ-ას მიმართ გამოცხადდა ძებნა. საქართველოში ექსტრადიციის მიზნით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართვის საფუძველზე, რუსეთის ფედერაციის სამართალდამცავი ორგანოების მიერ ა. პ-ა დაკავებულ იქნა და საექსტრადიციო პატიმრობაში იმყოფებოდა 2006 წლის 25 ივლისიდან - 2007 წლის 24 აგვისტოს ჩათვლით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 10 ივნისის განაჩენით (საქმე N1/1512-08) ა. პ-ა საქართველოს სსკ-ის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 28 აპრილამდე მოქმედი რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,გ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილი ბრალდების ნაწილში გამართლდა; ა. პ-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით და მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით 27 გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 (რვა) წლის ვადით. მასვე, 2 (ორი) წლის ვადით ჩამოერთვა კერძო სამართლის იურიდიულ პირებში ხელმძღვანელობითი, ან წარმომადგენლობითი თანამდებობის დაკავების უფლება. 2012 წლის 28 დეკემბრის ,,ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, ა. პ-ას გაუნახევრდა თავისუფლების აღკვეთის სახით დანიშნული ძირითადი სასჯელი და დამატებითი სასჯელის ვადა. ა. პ-ას მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - დაპატიმრება გაუქმდა; დადგინდა, რომ სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაწყებულიყო ფაქტობრივად დაკავების მომენტიდან; ა. პ-ას სასჯელის მოხდის ვადაში ჩაეთვალა საექსტრადიციო პატიმრობაში ყოფნის პერიოდი - 2006 წლის 25 ივლისიდან 2007 წლის 24 აგვისტოს ჩათვლით.

პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 თებერვლის განაჩენით (საქმე N1ბ/1192-19), ა. პ-ას ინტერესების დამცველი ადვოკატების სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 10 ივნისის განაჩენში შევიდა ცვლილება; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 10 ივნისის გამამტყუნებელი განაჩენი საქართველოს სსკ-ის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 28 აპრილამდე მოქ. რედ.) და მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით მსჯავრდების ნაწილში გაუქმდა და მის ნაცვლად დადგა გამამართლებელი განაჩენი; ა. პ-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სსკ-ის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 28 აპრილამდე მოქ. რედ.) და მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში და გამართლდა.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ მოქმედი კანონმდებლობით არსებობს გამართლებული პირის უფლების დაცვის მექანიზმი და გამართლებულ პირს შეუძლია აღიდგინოს დარღვეული უფლებები, კერძოდ, გამართლებულ პირს აქვს შესაძლებლობა, დარღვეული უფლება აღიდგინოს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული რეაბილიტაციისა და სისხლის სამართლის პროცესის ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების გზით. გამართლებულ პირს, რომელსაც გამამართლებელი განაჩენით შეეზღუდა უფლებები, შეუძლია სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით მოითხოვოს მისთვის მიყენებული ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება.

განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო მიზეზობრივი კავშირი სახელმწიფო ორგანოს უკანონო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ქმნიდა, მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში მოსარჩელის სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებს. ამასთან, მორალური ზიანის სახით 13 000 ლარის ანაზღაურება ადეკვატურ ოდენობას წარმოადგენდა. პალატის მოსაზრებით, დავის საგნის, დავის სირთულისა და საქმის სხვა ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, აგრეთვე მართებული იყო მატერიალური ზიანის, სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 7 000 (შვიდი ათასი) ლარის ოდენობით განსაზღვრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ. კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი მიუთითებს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებზე, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე, 992-ე, 1005-ე მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ არ არსებობს პროკურატურისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი, რადგან არ დასტურდება მისი მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების ჩადენა, რომელმაც გამოიწვია ზიანი. კონკრეტულ შემთხვევაში სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას გამოყენებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები. პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაა.

კასატორის მითითებით, პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა სახელმწიფოს ერთ-ერთ სპეციფიკურ ფუნქციას წარმოადგენს და მისი შედეგის წინასწარ განჭვრეტა შეუძლებელია, რადგან იგი დამოკიდებულია წინასწარ უცნობ ფაქტობრივ, თუ სამართლებრივ გარემოებებზე. შესაბამისად, სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდების თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეულწილად თმენის ვალდებულება აქვს ყველას, რაც არ გამორიცხავს შემდგომ გამართლებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, თუმცა გავლენას ახდენს მორალური ზიანის ოდენობაზე.

მორალური ზიანის ანაზღაურების თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურია დამოკიდებულია მრავალ სხვადასხვა პირობაზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია სარჩელში მიუთითოს ფულადი თანხა, რომელსაც ის ითხოვს მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა მთლიანად სასამართლოს გონივრული განსჯისათვის არის მინდობილი. ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული ის გარემოება, რომ კომპენსაციის ოდენობა ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ მდგომარეობას, შესაბამისად, ოდენობა უნდა გამომდინარეობდეს გონივრული და სამართლიანი განსჯის შედეგად. აუცილებელია შეფასდეს, როგორც კონკრეტული პიროვნება და მისი სუბიექტური დამოკიდებულება ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე ობიექტური გარემოებები.

კასატორი მიიჩნევს, რომ მორალური ზიანის დაკისრებული ოდენობა არაგონივრულად დიდია და არ შეესაბამება აღნიშნულ საკითხზე ეროვნული და ევროპული სასამართლოს პრაქტიკას. სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ მოსარჩელე ეროვნული სასამართლოების მიერ გასამართლებულ იქნა დაუსწრებლად და იგი არ ყოფილა დაკავებული. მას მხოლოდ საექსტრადიციო პატიმრობის ფარგლებში მოუწია საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნა.

ამასთანავე, დაუსაბუთებელია კასატორისთვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, რადგან როგორც მოსარჩელე უთითებდა, საექსტრადიციო პატიმრობის ვადის განმავლობაში მას იცავდა ორი ადვოკატი, თუმცა ამის დასტურად წარმოდგენილი იყო მხოლოდ ერთ-ერთი მათგანის შედგენილი შუამდგომლობა, ასევე არ იყო ინფორმაცია როგორც რუსი ადვოკატების, ასევე ქართველი დამცველის სამივლინებო ხარჯებისა და გადახდილი ჰონორარის თაობაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო, ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს რეაბილიტირებული პირისათვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 ნაწილით (ამჟამად მოქმედი რედაქციის მე-18 მუხლის მე-4 ნაწილი). საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც უკვე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ არაერთგზის განიმარტა (მათ შორის, საქმეზე №ბს-1531(კ-18); 14.03.19) „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით."

განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ქ. მოსკოვში 2006 წლის 26 ივლისს დაკავებულ იქნა საქართველოს მოქალაქე ა. პ-ა, ძებნილი საქართველოს სამართალდამცავი ორგანოების მიერ დანაშაულის ჩადენისათვის, გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 194 მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,გ“ ქვეპუნქტებით, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,ბ“ ქვეპუნქტებითა და მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით. ამასთან, დადგენილია, რომ რუსეთის ფედერაციის გენერალური პროკურატურის მიერ არ დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის შუამდგომლობა სისხლის სამართლის საქმეზე N74058057 ძებნილი ა. პ-ას საქართველოში ექსტრადიციის შესახებ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 10 ივნისის განაჩენით (საქმე N1/1512-08) ა. პ-ა საქართველოს სსკ-ის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 28 აპრილამდე მოქმედი რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,გ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილი ბრალდების ნაწილში გამართლდა; ა. პ-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით და მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით 27 გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და ძირითადი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 (რვა) წლის ვადით. მასვე, 2 (ორი) წლის ვადით ჩამოერთვა კერძო სამართლის იურიდიულ პირებში ხელმძღვანელობითი, ან წარმომადგენლობითი თანამდებობის დაკავების უფლება. 2012 წლის 28 დეკემბრის ,,ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, ა. პ-ას გაუნახევრდა თავისუფლების აღკვეთის სახით დანიშნული ძირითადი სასჯელი და დამატებითი სასჯელის ვადა. ა. პ-ას მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - დაპატიმრება გაუქმდა; დადგინდა, რომ სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაწყებულიყო ფაქტობრივად დაკავების მომენტიდან; ა. პ-ას სასჯელის მოხდის ვადაში ჩაეთვალა საექსტრადიციო პატიმრობაში ყოფნის პერიოდი - 2006 წლის 25 ივლისიდან 2007 წლის 24 აგვისტოს ჩათვლით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 თებერვლის განაჩენით (საქმე N1ბ/1192-19), ა. პ-ას ინტერესების დამცველი ადვოკატების სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 10 ივნისის განაჩენში შევიდა ცვლილება; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2019 წლის 10 ივნისის გამამტყუნებელი განაჩენი საქართველოს სსკ-ის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 28 აპრილამდე მოქ. რედ.) და მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით მსჯავრდების ნაწილში გაუქმდა და მის ნაცვლად დადგა გამამართლებელი განაჩენი; ა. პ-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სსკ-ის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 28 აპრილამდე მოქ. რედ.) და მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილ ბრალდებაში და გამართლდა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე პატიმრობაში იმყოფებოდა 1 წლისა და ერთი თვის განმავლობაში. აღნიშნულის გათვალისწინებით, გასაზიარებელია მოსაზრება, რომ მორალური ზიანის სახით 13 000 ლარის ანაზღაურება წარმოადგენს გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებას (მოსარჩელის მიერ გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა). საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთგზის აღინიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არსებული ფაქტობრივი მოცემულობის გათვალისწინებით პროპორციულად მიიჩნევს, მოპასუხისათვის - 13 000 ლარის დაკისრებას.

რაც შეეხება, კასატორის პრეტენზიას ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების დაკისრებასთან მიმართებაში, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ №ბს-776-768(2კ-4კს-15) საქმეზე გაკეთებულ განმარტებებზე: „მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს (სსსკ-ის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილ ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამასთანავე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების არსებობა, მხარის მიერ ადვოკატისათვის თანხის გადახდის ქვითრის არარსებობა იმთავითვე არ გამორიცხავს გაწეული მომსახურების ანაზღაურების შესაძლებლობას (ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „დადაევა რუსეთის წინააღმდეგ“,§145, 146) ..... ხარჯების განსაზღვრა ხდება სასამართლოში მხარის მიერ წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, ამგვარი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაშიც, მხარის მოთხოვნის საფუძველზე, სასამართლოს თავადაც შეუძლია განსაზღვროს იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 11.02.08წ. №ას-792-1114-07 განჩინება), თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „პინკოვი და პინკი ჩეხეთის წინააღმდეგ“).“

საქმეში დაცული დოკუმენტების გათვალისწინებით, სადავო არ არის მოსარჩელისათვის საადვოკატო მომსახურების გაწევის ფაქტები. მოსარჩელემ წარმოადგინა სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში სხვადასხვა ადვოკატის მიერ შედგენილი არაერთი შუამდგომლობა. ამდენად, საადვოკატო მომსახურების მიზნით გაწეული ხარჯების ანაზღაურება მართებულია.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა დავა.

ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 მარტის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ქ. ცინცაძე

მოსამართლეები: გ. მაკარიძე

ბ. შონია