საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-839(2კ-24) 28 იანვარი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო; სსიპ შემოსავლების სამსახური

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - გ. დ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. დ-იმა 2017 წლის 14 ივლისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ და სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 აპრილის №8897 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2017 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

მოსარჩელის განმარტებით, სხვა პირის - დ. ბ-ის საგადასახადო დავალიანების არსებობის საფუძვლით სსიპ შემოსავლების სამსახურმა ჩამოართვა ავტომობილი, რომელიც 2009 წელს 4000 ლარად ნოტარიულად გაფორმებული მინდობილობით შეიძინა დ. გ-ასგან. დ. გ-ას, ანალოგიური მინდობილობის ფორმით, ავტომობილი შეძენილი ჰქონდა დ. ბ-ისგან 2006 წელს. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ ავტომობილის ჩამორთმევისთანავე მიმართა შემოსავლების სამსახურს, თუმცა მათ რაიმე რეაგირება არ მოუხდენიათ, ამასთანავე, ადმინისტრაციულ ორგანოს მისთვის არ მიუწოდებია ყადაღის დადების შესახებ აქტი ან სხვა რაიმე ოფიციალური დოკუმენტი. მას შემდეგ, რაც მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა ინფორმაცია ავტომობილის ჩამორთმევის მიზეზებთან დაკავშირებით, მან მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა ქონების დაყადაღების აქტიდან ავტომობილის ამორიცხვა, თუმცა სამსახურმა საჩივარი არ განიხილა, რის შემდეგ დავა გაგრძელდა სასამართლოში. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 14 მაისის კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით გ. დ-ის საჩივრის განხილვაზე სსიპ შემოსავლების სამსახურის უარი ბათილად იქნა ცნობილი და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა საქმის გარემოებათა გამოკვლევის შემდეგ ახალი აქტის გამოცემა. სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი იყო სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2013 წლის 19 აგვისტოს №39615 ბრძანება, რომლითაც იდენტური გარემოებების არსებობის პირობებში სხვა ფიზიკური პირის საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტს დაევალა ქონების აღწერის აქტიდან ფიზიკური პირის კუთვნილი ავტომობილის ამორიცხვა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს, თანასწორობის პრინციპიდან გამომდინარე, არ უნდა დაეშვა გ. დ-ის საჩივრის ხელახლა განხილვისას განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. სსიპ შემოსავლების სამსახურის დავების დეპარტამენტმა 2017 წლის 3 აპრილს ხელახლა განიხილა გ. დ-ის საქმე, თუმცა მოსარჩელის მოსაზრებით, განხილვა მოხდა სასამართლოს მითითებების უგულებელყოფით, სზაკ-ის 96-ე მუხლის უხეში დარღვევით. შედეგად, გ. დ-ის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში გ. დ-ის სახელზე ავტომობილის დაურეგისტრირებლობის საფუძვლით. აღნიშნული გადაწყვეტილება გ. დ-იმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროში გაასაჩივრა. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭომ ასევე უგულებელყო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახული მითითებები. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ საბჭომ სათანადოდ არ შეისწავლა საქმის გარემოებები, არ გაითვალისწინა საჩივრის ავტორის მოსაზრებები და მიიღო კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილება. სამინისტრომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა წარმოიშვა 2009 წლის 4 აპრილს, ხოლო გ. დ-იმა ავტომობილი შეიძინა 2009 წლის 21 ივლისს. მოსარჩელე თვლის, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა დაარღვიეს კონსტიტუციის დანაწესი სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების სავალდებულო შესრულების შესახებ და მათ, ფაქტობრივად, უარი თქვეს სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებაზე, რადგან სასამართლოსაგან განსხვავებულად დაადგინეს ფაქტობრივი გარემოებები. სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფ გადაწყვეტილებაში მიეთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ოქტომბრის №ას-914-954-2011 განჩინებაზე, რომელშიც განიმარტა, რომ სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაცია არ წარმოადგენს სამოქალაქო-სამართლებრივ აქტს. ამ ვალდებულების განხორციელება წარმოადგენს მხოლოდ ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისთვის და არა სატრანსპორტო საშუალებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობისთვის. ავტომანქანა არის მოძრავი ნივთი და მასზე ვრცელდება მოძრავი ნივთის შეძენისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესები. აღნიშნული განმარტების საპირისპიროდ, გ. დ-ის საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა ავტომანქანაზე მისი უფლების დაურეგისტრირებლობა. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ მის საკუთრებაში არსებული ავტომობილი უნდა ამორიცხულიყო დ. ბ-ის საგადასახადო დავალიანების გამო შედგენილი დაყადაღების აქტიდან.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ. დ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიუხედავად 2009 წლის 21 ივლისს გ. დ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობისა, სადავო აქტების ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობდა, რადგან დადგენილი იყო, რომ გირავნობა/იპოთეკის გავრცელება გადასახადის გადამხდელის ქონებაზე განხორციელდა გ. დ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობამდე - 2009 წლის აპრილში. შესაბამისად, საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე, საკუთრების უფლების გადასვლის მიუხედავად, ძალაში დარჩა მასზე გავრცელებული გირავნობა და საგადასახადო ორგანოს სრული უფლება ჰქონდა, სხვა პირის საკუთრებაში გადასულ ქონებაზე გამოეყენებინა ყადაღის ღონისძიება. სასამართლომ მიუთითა საგადასახადო კოდექსის 241-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე დაადოს ყადაღა პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და მის ბალანსზე რიცხულ (გარდა ლიზინგით მიღებული ქონებისა) ნებისმიერ ქონებას, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის მოცულობის ფარგლებში. მოსარჩელის მოსაზრება, რომ სატრანსპორტო საშუალება 2006 წლის 14 აპრილიდან უკვე გასხვისებული ჰქონდა დ. ბ-ის დ. გ-აზე და შესაბამისად, ავტომობილი ამ პერიოდიდან აღარ იყო დ. ბ-ის საკუთრება, სასამართლომ არ შეაფასა განსახილველი დავის ფარგლების გათვალისწინებით და აღნიშნა, რომ სასამართლო ვერ იმსჯელებდა კონკრეტულ მოძრავ ნივთზე საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის კანონიერებაზე, რადგან განსახილველი დავის ფარგლებში სადავოდ არ იყო გამხდარი იმ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერება, რომლითაც განხორციელდა 2009 წლის გირავნობის გავრცელება სადავო სატრანსპორტო საშუალებაზე. ამდენად, 2009 წლის აპრილში, გ. დ-ის მიერ ავტომანქანის შეძენამდე, მასზე საგადასახადო გირავნობის უფლების წარმოშობა სასამართლომ ჩათვალა კანონიერად. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მესამე პირის საკუთრებაში გადასულ ქონებაზე ყადაღის გავრცელება მოხდა მართლზომიერად. საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ. დ-იმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 მარტის განჩინებით გ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. დ-იმა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელი დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 მარტის განჩინებით გ. დ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 მარტის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საქმის სააპელაციო ინსტანციაში განხილვისას მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა: 1. დ. ბ-ის ქონების დაყადაღების შესახებ შემოსავლების სამსახურის 2010 წლის 27 დეკემბრის აქტით განხორციელებული ქმედების - გ. დ-ის ავტომობილის („...“ სახელმწიფო ნომრით ...) დაყადაღების ნაწილში უკანონოდ ცნობა; 2. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 აპრილის №8897 ბრძანების ბათილად ცნობა; 3. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2017 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილებით გ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 8 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, კერძოდ, უკანონოდ იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2010 წლის 27 დეკემბრის დ. ბ-ის ქონების დაყადაღების აქტით განხორციელებული ქმედება - გ. დ-ის ავტომობილის „...“ სახელმწიფო ნომრით ... დაყადაღების ნაწილში, ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 აპრილის №8897 ბრძანება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2017 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება, ასევე, სსიპ შემოსავლების სამსახურს და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, გ. დ-ის სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 1300 (ათას სამასი) ლარის ოდენობით ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ადმინისტრაციული წარმოებისას მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ გაითვალისწინა აქტის გამოცემის აუცილებელი წინაპირობის - კანონიერ ძალაში არსებული სასამართლო გადაწყვეტილების სავალდებულო ხასიათი და მიღებული გადაწყვეტილების შინაარსი არ არის შესაბამისობაში სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ, სავალდებულოდ გასათვალისწინებელ პირობებთან. ადმინისტრაციული ორგანოს რეაგირება, სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან მიმართებაში, წინააღმდეგობაშია საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლით გათვალისწინებულ სასამართლო გადაწყვეტილების სახის ნამდვილ ფუნქციასთან, რაც, სააპელაციო პალატის განმარტებით, ნიშნავს იმას, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არა მხოლოდ ფორმალური თვალსაზრისით უნდა გამოსცეს აქტი, არამედ, გამოიკვლიოს ყველა ის ფაქტები და გარემოებები, რომელთა დაუდგენლობის გამო ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა ხელახლა საკითხის განხილვა და კანონიერი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა.

სააპელაციო სასამართლოს ხსენებული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ შემოსავლების სამსახურმა. კასატორებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

ადმინისტრაციული ორგანოებს მიაჩნიათ, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ნორმების დარღვევით, არსებითად არ გამოკვლეულა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, შესაბამისად, გადაწყვეტილება სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ ქონებაზე ყადაღის დადების მომენტში, ადმინისტრაციული ორგანოსთვის (შემოსავლების სამსახური) ცნობილი იყო, რომ ქონების მესაკუთრეს დ. ბ-ი წარმოადგენდა. აღნიშნული გარემოება დასტურდებოდა შესაბამისი სარეგისტრაციო ჩანაწერით. კასატორების მითითებით, ქონებაზე გავრცელებული საგადასახადო გირავნობის უფლება გ. დ-ის სადავოდ არ გაუხდია. აღნიშნული უფლებრივი შეზღუდვა სადავო არ ყოფილა არც მანამდე, სანამ ავტომანქანა მას გადაეცემოდა. შესაბამისად, საგადასახადო გირავნობის უფლების წარმოშობა და აღნიშნულთან დაკავშირებით გამოცემული შემოსავლების სამსახურის 2009 წლის 7 აპრილის შეტყობინება წარმოადგენდა კანონიერ ძალაში შესულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რაც ნიშნავს იმას, რომ 2009 წლის 21 ივლისისათვის, ანუ როდესაც გ. დ-ის გადაეცა ავტომანქანა, კანონიერად ითვლებოდა ამავე ავტომანქანაზე გავრცელებული საგადასახადო გირავნობის უფლება. აქედან გამომდინარე, ადმინისტრაციული ორგანოები მიიჩნევენ, რომ ასევე კანონიერად უნდა მიჩნეულიყო სადავო ქონების მიმართ გავრცელებული ყადაღა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 ივლისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსი საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისად განსაზღვრავს საქართველოს საგადასახადო სისტემის ფორმირებისა და ფუნქციონირების ზოგად პრინციპებს, აწესრიგებს საქართველოს საბაჟო საზღვარზე მგზავრის, საქონლისა და სატრანსპორტო საშუალების გადაადგილებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს, სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის, გადასახადის გადამხდელისა და უფლებამოსილი ორგანოს სამართლებრივ მდგომარეობას, განსაზღვრავს საგადასახადო სამართალდარღვევის სახეებს, საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის დარღვევისათვის პასუხისმგებლობას, უფლებამოსილი ორგანოსა და მისი თანამდებობის პირების არამართლზომიერ ქმედებათა გასაჩივრების წესსა და პირობებს, საგადასახადო დავის გადაწყვეტის წესს, არეგულირებს საგადასახადო ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ ურთიერთობებს (მუხ.1). ამავე კოდექსის 43-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, პალატა განმარტავს, რომ გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია შეასრულოს საგადასახადო ვალდებულებები საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით დადგენილი წესითა და პირობებით. ამავე კოდექსის 49-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ამ კოდექსის დებულებათა გათვალისწინებით საგადასახადო ორგანოებს თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში და საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უფლება აქვთ გადასახადის გადამხდელისაგან საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ღონისძიებებით დადგენილ ვადაში ამოიღონ გადაუხდელი გადასახადი ან/და სანქციის სახით დაკისრებული თანხა.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 238-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველსაყოფად განახორციელოს შემდეგი ღონისძიებები: ა) საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა; ბ) მესამე პირზე გადახდევინების მიქცევა; გ) ქონებაზე ყადაღის დადება; დ) ყადაღადადებული ქონების რეალიზაცია; ე) საბანკო ანგარიშზე საინკასო დავალების წარდგენა; ვ) გადასახადის გადამხდელის სალაროდან ნაღდი ფულის ამოღება. ამავე კოდექსის 239-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არის სახელმწიფოს უფლება, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინება უზრუნველყოს გადასახადის გადამხდელის, სხვა ვალდებული პირის ქონებიდან, ხოლო მე-2 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეგისტრაციის უფლება წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანების წარმოშობასთან ერთად და მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან და ვრცელდება საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში, პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და მის ბალანსზე რიცხულ ქონებაზე (გარდა ლიზინგით მიღებულისა), საგადასახადო დავალიანების წარმოქმნის შემდეგ შეძენილი ქონების ჩათვლით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ნოტარიულად დამოწმებული 14.04.2006წ. გენერალური მინდობილობით, დ. ბ-იმა დ. გ-ას გადასცა ავტომანქანა „... - ...“. მინდობილობის თანახმად, დ. გ-ას მიენიჭა ავტომანქანის განკარგვის, თავის სახელზე გადაფორმების, შეკეთების, ტექდათვალიერების ჩატარების, გასხვისების, გაცვლის, გაქირავების, დაზღვევის, სარეგისტრაციო დოკუმენტებში ცვლილებების შეტანის და სხვ. უფლებამოსილება. მინდობილობაში მიეთითა, რომ მანქანის ღირებულება 4000 ლარს შეადგენდა, მინდობილობა გაიცა უვადოდ, მესამე პირზე გადანდობის უფლებით. მინდობილობის გაფორმების შემდეგაც შსს მომსახურების სააგენტოში ავტომანქანის მესაკუთრედ რეგისტრირებული დარჩა დ. ბ-ი, რომლის საგადასახადო დავალიანების გამო 2009 წლის 7 აპრილს მის მთელ ქონებაზე გამოყენებულ იქნა საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლება. მოსარჩელის მითითებით, მან დ. გ-ასგან ავტომანქანა შეიძინა იმავე წესით, როგორითაც დ. გ-ამ - დ. ბ-ისგან, კერძოდ, გენერალური მინდობილობის საფუძველზე.

საკასაციო პალატა მიუთითებს იპოთეკა/გირავნობის შესახებ აქტის გამოცემის დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 85-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა წარმოიშობოდა უფლებამოსილ მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან. ამასთან, საქართველოს შს მინისტრის 2007 წლის 17 იანვრის №56 ბრძანებით დამტკიცებული „სსიპ საქართველოს შს სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს დებულების“ მე-2 მუხლის, მე-8 მუხლის „ა.ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მექანიკურ სატრანსპორტო საშუალებებზე გირავნობის რეგისტრაცია სააგენტოს უფლებამოსილებათა რიგს განეკუთვნება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს 2023 წლის 18 მაისის წერილზე, სადაც აღნიშნულია, რომ შსს მომსახურების სააგენტოს მონაცემთა ელექტრონულ ბაზაში სსიპ შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის „საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ“ 2009 წლის 7 აპრილის №001-888 შეტყობინების წარდგენის შესახებ ინფორმაცია მოძიებული ვერ იქნა (ტ-2, გვ. 212). ხოლო სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2023 წლის 1 ივნისის №51980- 21-17 საქმეში წარმოდგენილ მომართვაზე, რომლითაც ირკვევა, რომ ამჟამად, შინაგან საქმეთა სამინისტროში საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ ინფორმაცია აისახება სინქრონულად - შემოსავლების სამსახურის გადასახადების ადმინისტრირების სისტემაში საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინების გამოცემისთანავე. ადმინისტრაციული ორგანოსთვის უცნობია ზუსტი დრო, თუ როდიდან მოქმედებს გირავნობის/იპოთეკის შესახებ ინფორმაციის შსს-ში ასახვის ასეთი რეჟიმი (ტ. 2; გვ. 227-228).

ამდენად, იქმნება იმგვარი მოცემულობა, რომ საქმეზე არ დგინდება თუ როდის განხორციელდა გირავნობის რეგისტრაცია უფლებამოსილ მარეგისტრირებელ ორგანოში მოსარჩელის მიერ ავტომანქანის შეძენამდე თუ შეძენის შემდეგ.

ასევე აღსანიშნავია, რომ გ. დ-ის მიერ ნივთის შეძენის დროისათვის სატრანსპორტო საშუალებებზე მოქმედებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი, მოძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების შეძენის წესები. ხსენებული კოდექსის 186-ე მუხლის მიხედვით, მოძრავ ნივთზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, რომ მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელემ სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით, 2009 წლის 21 ივლისს შეიძინა საკუთრების უფლება სატრანსპორტო საშუალებაზე. საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს „საავტომობილო ტრანსპორტის შესახებ“ საქართველოს კანონის 9¹ მუხლზე, რომლის მიხედვით, საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა, მექანიკურ სატრანსპორტო საშუალებაზე პირის საკუთრების უფლების წარმოშობა იურიდიულ ძალას იძენს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირში – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში რეგისტრაციის მომენტიდან. საგულისხმოა, რომ მითითებული საკანონმდებლო დათქმა კანონს დაემატა და ამოქმედდა 2009 წლის 18 აგვისტოს, ხოლო გ. დ-იმა სატრანსპორტო საშუალება შეიძინა 2009 წლის 21 ივლისს, რაც კანონში განხორციელებული ცვლილების ამ შემთხვევაზე გავრცელების საშუალებას არ იძლევა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 29 იანვრის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახულ მსჯელობას, კერძოდ, ის გარემოება, რომ საგადასახადო გირავნობისა და ყადაღის წარმოშობის, აგრეთვე სადავო ავტომობილის რეალიზაციის მომენტში მის მესაკუთრედ შსს მომსახურების სააგენტოში აღრიცხული იყო დ. ბ-ი, მოცემულ შემთხვევაში არ ადასტურებს ამ პერიოდის განმავლობაში ნივთზე მისი საკუთრების შენარჩუნებას, ჯერ დ. გ-ასთვის, ხოლო შემდგომ გ. დ-ისათვის ავტომანქანაზე საკუთრების უფლების გადაუსვლელობას.

ამასთან, აღსანიშნავია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 05.12.2014წ. №ას-658-625-2014 გადაწყვეტილება, რომლითაც დადგენილ იქნა, რომ დ. ბ-ის 2006 წლის 14 ოქტომბრიდან, ანუ მას შემდეგ, რაც ნივთი დ. გ-ას გადასცა, ამ ნივთზე საკუთრების უფლება აღარ გააჩნდა შსს მომსახურების სააგენტოში მანქანის მის სახელზე რეგისტრაციის მიუხედავად, შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან საგადასახადო უზრუნველყოფის ფარგლების გავრცელება დ. გ-ას ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემულ ავტომანქანაზე ეწინააღმდეგება პირის კონსტიტუციით დაცულ საკუთრების უფლებას. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც გ. დ-ის საკუთრებაში არსებულ ავტომობილს ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ყადაღა დაედო საგადასახადო ორგანოს მიერ, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ შემოსავლების სამსახურის მხრიდან განხორციელებული ქმედების, კერძოდ, გ. დ-ის ავტომობილის „...“ სახელმწიფო ნომრით ... დაყადაღების ნაწილში სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2010 წლის 27 დეკემბრის დ. ბ-ის ქონების დაყადაღების აქტით განხორციელებული ქმედების უკანონოდ ცნობა, ასევე მართებულია სადავო აქტების - სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 აპრილის №8897 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2017 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა. სადავო აქტებით უგულებელყოფილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი ის გადაწყვეტილება, რომლის აღსასრულებლადაც გამოიცა აღნიშნული აქტები (საქმეში წარმოდგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 14.05.2015წ. №3/74-15 კანონიერ ძალაში არსებული გადაწყვეტილება (ტ. 1, გვ. 23-28). ხსენებული დავის ფარგლებში, სასამართლო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის 05.08.2014წ. №36140 ბრძანება სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი. სსიპ შემოსავლების სამსახურს დაევალა გ. დ-ის საჩივრის განხილვა და საქმის გარემოებათა სათანადოდ გამოკვლევა. სადავო შემოსავლების სამსახურის 05.08.2014წ. №36140 ბრძანებით გ. დ-ის საჩივარი დარჩა განუხილველი. ხსენებული საჩივრის ფარგლებში გ. დ-ი ითხოვდა ი/მ დ. ბ-ის საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის მიზნით დაყადაღებული ავტომობილის „...“ სახელმწიფო ნომრით ... დაყადაღებული ქონების აღწერის აქტიდან ამორიცხვას. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებასა და აღნიშნული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.05.2016წ. განჩინებაში (ტ. 1, გვ. 31-38) მიეთითა, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 19.08.2013წ. №39615 ბრძანებით, იდენტური გარემოებების არსებობის პირობებში, სხვა ფიზიკური პირის საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტს დაევალა ქონების აღწერის აქტიდან საჩივრის ავტორის კუთვნილი ავტომანქანის ამორიცხვა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ორგანოს არ უნდა დაეშვა გ. დ-ის საჩივრის ხელახლა განხილვისას განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. სასამართლომ ასევე მიუთითა უზენაესი სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკაზე (სუსგ 27.10.2011წ. №ას-914- 954-2011) და აღნიშნა, რომ სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაცია არ არის სამოქალაქო-სამართლებრივი აქტი, მას არ აქვს ავტომანქანაზე საკუთრების წარმოშობის მიზანი. ამავე საქმეზე სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სასამართლოს არ წარდგენია ქონების დაყადაღების შესახებ აქტი, რომელიც ადმინისტრაციული წარმოების მასალებში მოძიებული ვერ იქნა. გ. დ-ითან მიმართებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სახეზეა მოძრავი ნივთის მესაკუთრე, რომელსაც საგადასახადო ვალდებულებები არ აქვს და არ არსებობს მის მიმართ საგადასახადო ვალდებულებების უზრუნველყოფის ღონისძიებების გამოყენების წინაპირობა). დადგენილია, რომ სწორედ ზემოაღნიშნული, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით გამოიცა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 აპრილის სადავო ბრძანება, რომელიც არ შეიცავს რაიმე დასაბუთებას კანონიერ ძალაში მყოფ გადაწყვეტილებაში ასახულ მითითებებთან დაკავშირებით, ამასთან, არ დგინდება ამ მიმართულებით ფაქტობრივ გარემოებათა გამოკვლევა და შეფასება.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლი ადმინისტრაციულ ორგანოს ავალდებულებს გადაწყვეტილების გამოტანისას საქმის გარემოებების სრულყოფილ გამოკვლევას, კერძოდ, მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, დაუშვებელია, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ. საქმის გარემოებების სრულ და ყოველმხრივ გამოკვლევას ავალდებულებს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილიც, რომლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

მ. ვაჩაძე

გ. აბუსერიძე