საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1386(3კ-24) 14 თებერვალი, 2025 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ბადრი შონია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, გენადი მაკარიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია

კასატორი (მოპასუხე) - ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერია

კასატორი (მესამე პირი (სასკ 16.2)) - აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - თ. ვ-ე

მესამე პირები (სასკ 16.1) - ზ. ზ-ე, ზ. რ-ი

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2020 წლის 13 იანვარს თ. ვ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

სასარჩელო მოთხოვნათა და მოპასუხეთა წრის დაზუსტების შემდეგ, მოსარჩელემ მოპასუხეებად მიუთითა - ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია და ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 23 იანვრის №1 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 14 ივნისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ ზ. ზ-ე და ზ. რ-ი, ხოლო მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად - აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით თ. ვ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სხდომის 2009 წლის 23 იანვრის №1 საოქმო გადაწყვეტილება თ. ვ-ეის ნაწილში.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერიამ და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრომ. აპელანტებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერიის და ქ. ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ წარმოდგენილ სარჩელზე სადავო იყო ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 23 იანვრის №1 საოქმო გადაწყვეტილება, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი ამავე კომისიის 2008 წლის 25 თებერვლის №18 გადაწყვეტილება და თ. ვ-ეზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე თ. ვ-ე, რომელმაც საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 25 თებერვლის №18 გადაწყვეტილების საფუძველზე მოიპოვა საკუთრების უფლება, 2008 წლის 10 აპრილიდან აღარ წარმოადგენდა ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის (ს/კ: ...) მესაკუთრეს. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ამ უძრავი ქონების მესაკუთრეები გახდნენ ზ. ზ-ე და ზ. რ-ი. მიუხედავად ამისა, პალატის შეფასებით, თ. ვ-ეს განსახილველი დავის მიმართ იურიდიული ინტერესი გააჩნდა, რამდენადაც ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის წარმოებაში იყო №2-4057-2019 სამოქალაქო საქმე, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს სარჩელზე მოპასუხე თ. ვ-ეის მიმართ, უსაფუძვლო გამდიდრების შედეგად მისთვის 488 550 ლარის დაკისრების შესახებ. სარჩელი ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ უკანონოდ აღიარა თ. ვ-ეის საკუთრების უფლება სახელმწიფოს კუთვნილ 3257,6 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთზე, რომელიც მან შემდგომ გაასხვისა - 488 550 ლარად.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 25 თებერვლის №18 საოქმო გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა თ. ვ-ეის განცხადება და აღიარებულ იქნა მისი საკუთრების უფლება, სოფელ ...ში მდებარე, 3257,6 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, 2008 წლის 25 თებერვალს, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ თ. ვ-ეზე გაიცა №6235 საკუთრების უფლების მოწმობა და საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მისი საკუთრების უფლება, დაუზუსტებელი სახით, 3257,6 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე - ს/კ: ....

2008 წლის 10 აპრილს, თ. ვ-ეს, ზ. ზ-ესა და ზ. რ-ის შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, ხელვაჩაურის რაიონის, სოფელ ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის შემძენები გახდნენ ზ. რ-ი და ზ. ზ-ე. ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-4 მუხლის შესაბამისად, მყიდველი მხარის მიერ გადახდილი იქნა ნასყიდობის საფასური 488 550 ლარის ოდენობით. საჯარო რეესტრიდან 2008 წლის 10 აპრილის ამონაწერის შესაბამისად, მითითებული უძრავი ქონებაზე დარეგისტრირდა ზ. რ-ის და ზ. ზ-ეის საკუთრების უფლება (ს/კ: ...).

ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 23 იანვრის №01 საოქმო გადაწყვეტილებით, კომისიის მიერ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 76-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით დადგენილ წესზე მითითებით, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 24 ოქტომბრის №129, №130, №131 და №132 საოქმო გადაწყვეტილებებით, დაწყებული იქნა ადმინისტრაციული წარმოება რიგ მოქალაქეებზე, მათ შორის, თ. ვ-ეზე საკუთრების უფლების მოწმობების გაცემის კანონიერების შესწავლის შესახებ.

თ. ვ-ეზე გაცემული №6235 საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემის კანონიერების საკითხის შემოწმებისას კომისიამ ჩათვალა, რომ თ. ვ-ეის მიერ თვის დროზე კომისიაში წარდგენილი დოკუმენტაციით არ დგინდებოდა მიწის ნაკვეთის არც მართლზომიერი მფლობელობის და არც თვითნებური დაკავების ფაქტი. განმცხადებლის მიერ ადმინისტრაციულ ორგანოში არ იყო წარდგენილი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი დოკუმენტაცია, რის გამოც თ. ვ-ეზე საკუთრების უფლების აღიარება მიჩნეულ იქნა უკანონოდ. ამასთან, კომისიამ საოქმო გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში და მასზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნა არ იყო შესაბამისობაში სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან.

სადავო მიწის ნაკვეთზე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 2009 წლის 06 მარტის №01-13/76 მიმართვის საფუძველზე თავდაპირველად დარეგისტრირდა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლება, ხოლო შემდეგ, „ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული, სოფელ ...ში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთების აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2009 წლის 09 ოქტომბრის №10/1 განკარგულების და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს 2009 წლის 15 ოქტომბრის №01-22/3575 მიმართვის საფუძველზე, სოფელ ...ში მდებარე რიგ მიწის ნაკვეთებზე, მათ შორის, სადავო 3257,6 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთზე დარეგისტრირდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრების უფლება.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ადმინისტრაციული ორგანოს შეფასება, რომ 2008 წლის 25 თებერვლის №18 საოქმო გადაწყვეტილების მიღებისას არ იყო დადასტურებული, უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის თ. ვ-ეის მიერ მართლზომიერი ფლობის ან თვითნებურად დაკავების ფაქტი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია, კომისიის 2009 წლის 23 იანვრის №1 საოქმო გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ არ დასტურდებოდა თემურ მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვთის მართლზომიერი მფლობელობის, ან თვითნებურად დაკავების ფაქტი, თუმცა არ იყო დასაბუთებული თუ კონკრეტულად რა გარემოებების შეფასების შედეგად მივიდა კომისია ასეთ დასკვნამდე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება კომისიის მიერ ადგილზე გასვლა და მიწის ნაკვეთის დათვალიერების ფაქტი.

მოსარჩელეს განცხადებასთან ერთად წარდგენილი ჰქონდა 3257,6 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი და სამი მოწმის (ზ. ვ-ე, ზ. კ-ეის და დ. ვ-ეის) სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადება, რომლებიც ადასტურებდნენ მათი მეზობლის, თ. ვ-ეის მიერ 1993 წლიდან ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ფლობისა და სარგებლობის ფაქტს. საქმის მასალებში მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი სხვადასხვა პერიოდის ორთოფოტოს საფუძველზე შეუძლებელი იყო, მიწის ნაკვეთის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოუყენებლობის ფაქტის, ან ნაკვეთის რომელიმე კონკრეტული მახასიათებლის დადგენა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული, მ. ც-ეისა და ნ. რ-ის, ასევე საქმეში მესამე პირებად მონაწილე, ზ. ზ-ეისა და ზ. რ-ის განმარტებებზე, რომლებიც ადასტურებდნენ სადავო პერიოდში, თ. ვ-ეის მიერ მიწის ნაკვეთის ფლობის ფაქტს.

სააპელაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ სადავო აქტით, მოპასუხე მხარე 2008 წელს თ. ვ-ეის საკუთრების უფლების აღიარების გაუქმების მეორე საფუძვლად უთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ ეს მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში და შესაბამისად, მასზე უკანონოდ იქნა აღიარებული მოსარჩელის საკუთრების უფლება. სააპელაციო სასამართლომ არც ეს შეფასება გაიზიარა და აღნიშნა, რომ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის საზღვრებში არსებული აღნიშნული ტერიტორიის, ან იმ კონკრეტული ნაწილის საკურორტო ინფრასტრუქტურის განვითარების, სივრცითი დაგეგმვის, ან მიწის განკარგვის სტრატეგიული გეგმა, სადაც სადავო მიწის ნაკვეთი არის განთავსებული, არც იმ დროისათვის არსებობდა, როდესაც კომისიამ აღიარა თ. ვ-ეის საკუთრების უფლება და არც შემდგომ შემუშავებულა. მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითება, „საქართველოს კურორტებისა და საკურორტო ადგილების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 22 ივლისის №655 ბრძანებულების თანახმად ...ს თემი და უშუალოდ სოფელი ... წარმოადგენდა კურორტს და შესული იყო საკურორტო ადგილების ნუსხაში, არ იყო საკმარისი იმ დასკვნის გასაკეთებლად, რომ ...ს ტერიტორიაზე მდებარე მიწის ნაკვეთის საკუთრების აღიარებასთან დაკავშირებით ვრცელდებოდა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან შესაბამისობის წესი.

სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთითა, რომ არც მოსარჩელე თ. ვ-ეს და არც სადავო მიწის ნაკვეთის შემდგომ მესაკუთრეებს, ზ. ზ-ესა და ზ. რ-ის კომისიის მიერ კანონით დადგენილი წესით არ ეცნობათ ადმინისტრაციული წარმოების შესახებ, რომელზედაც უნდა მომხდარიყო საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ კომისიის გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმება და არ მიეცათ შესაძლებლობა წარედგინათ თავისი მოსაზრებები და მტკიცებულებები.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერიამ და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრომ. კასატორებმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორი - ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია აღნიშნავს, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა იმ საფუძვლით, რომ ვერ იქნა დადასტურებული ის გარემოება, რომ მოსარჩელე არ ფლობდა მიწის ნაკვეთს. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მიერ მითითებული გარემოებები, რომ ტერიტორია იყო დაჭაობებული და ის არ გამოდგებოდა ერთწლოვანი კულტურის მოსაყვანად. სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა ის არგუმენტიც, რომ მიწის ნაკვეთი არ იყო შემოღობილი და არ დგინდებოდა მასზე ფლობის ან რაიმე დანიშნულებით სარგებლობის ფაქტი. სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებს მიწის ნაკვეთის ფლობის საკითხთან დაკავშირებით და ისე მიიღო გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება არის სწორი. არ გაითვალისწინა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა, რომ კანონმდებლობის შესაბამისად ვერ დგინდებოდა მიწის ნაკვეთის ფლობის ფაქტი. 2007 წლის 15 სექტემბრის საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება №525-ით „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესისა და საკუთრების უფლების მოწმობის ფორმის დამტკიცების შესახებ" მე-2 მუხლის 1 პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი არის ცნობა-დახასიათება უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე, სასამართლოს აქტი, ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება), აბონენტად აყვანის დოკუმენტი, გადახდის ქვითარი ან/და სხვა დოკუმენტი. მხარეს 2008 წლის 28 თებერვლის საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემისას არ წარმოუდგენია ამ ნორმის ფარგლებში არსებული დოკუმენტაცია, კომისიის მიერ წარმოდგენილი ორთოფოტოებით კი არ დგინდებოდა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის მოსარჩელის მხრიდან ფლობის და სარგებლობის ფაქტი. ამასთან, საჯარო რეესტრის ყვითელი ფენების მონაცემებით, აღნიშნული ტერიტორია მოიცავს მდინარისა და ტბის ნაწილს, ასევე იქვე არის წყლის არხი, რომელიც ზღვაში ჩაედინება, მიწის ნაკვეთი მდებარეობს ზღვიდან 100 მეტრში, ხოლო მანძილი მდინარემდე 30 მეტრია. ამდენად, ამ გარემოებების გათვალისწინებით აღნიშნული მიწის ნაკვეთის გამოყენება ერთწლოვანი კულტურის მოყვანის მხრივ ნაკლებად სარწმუნოა.

რაც შეეხება გასაჩივრებულ აქტში, მითითებულ საკუთრების მოწმობის გაუქმების მეორე სამართლებრივ საფუძველს, მიწის ნაკვეთი განთავსებული იყო ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში, რომელიც ასევე არ იქნა გათვალისწინებული სასამართლოების მიერ.

კასატორი - ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერია აღნიშნავს, რომ უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე, მისი ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე, მოქმედებდა განსაკუთრებული რეჟიმი, რაც გამორიცხავდა მასზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას. მართალია ამ დრომდე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტს არ აქვს დამტკიცებული მიწის განკარგვის სტრატეგიული გეგმა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, შესაძლებელია კანონისა და სამართლის ანალოგიით განხორციელდეს მსგავსი საკითხების რეგულირება. კერძოდ, ამხანაგობა „...ს“ დაფუძნების მიზანს წარმოადგენდა, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილ, ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის აშენება. მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლების მშენებლობა მასშტაბური სამშენებლო სამუშაოებს მოითხოვს, რომლებიც საზიანოა როგორც ეკოსისტემისთვის, ისე ტერიტორიის ბუნებრივი ბალანსისათვის. ეს ხელს შეუწყობს ...ს ტერიტორიის გადამეტებულ ურბანიზაციას, რაც გამოიწვევს ეკოსისტემის გადატვირთვას, როგორიცაა მიწის ნაკვეთების ზედაპირის დაზიანება, წყლის ნაკადის შეზღუდვა, მიწის რესურსების გაჩეხვა, ტრანსპორტის სადგომების და სხვა.

თ. ვ-ეზე გაცემული №6235 საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემის კანონიერების საკითხის შემოწმებისას კომისიამ კანონიერად და საფუძვლიანად ჩათვალა, რომ განმცხადებლის მიერ კომისიაში წარდგენილი დოკუმენტაციით არ დგინდებოდა მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი მფლობელობის და არც თვითნებური დაკავების ფაქტი და შესაბამისად, განმცხადებლის მიერ ადმინისტრაციულ ორგანოში არ იყო წარდგენილი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი დოკუმენტაცია. თ. ვ-ეზე საკუთრების უფლების აღიარება განხორციელდა კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევით.

წარმოდგენილი ორთოფოტოების შესწავლის საფუძველზე მკაფიოდ არის გამოკვეთილი ხე-ტყის მონაკვეთი და მრავალწლოვანი ნარგავები, რაც აბათილებს მოსარჩელის არგუმენტაციას, რომ მათ მოჰყავდათ სიმინდი და სხვა კულტურები.

ბათუმის საქალაქო სასამართლო და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლო მიღებული გადაწყვეტილებებით კომისიის დისკრეციულ უფლებამოსილებაში შეიჭრა, რადგან თუ თვლიდა, რომ სადავო საკითხი არ იყო გამოკვლეული, საკუთარი გადაწყვეტილებით თ. ვ-ეის უფლებებში აღდგენის ნაცვლად, კომისიისთვის უნდა მიეცა დავალება მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერების გადასინჯვის თაობაზე.

კასატორი - აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო აღნიშნავს, რომ მიწის ნაკვეთი თვითნებურად დაკავებული არ ყოფილა, რასაც ადასტურებს საქმეში წარმოდგენილი 2004, 2009 და 2023 წლის საჯარო რეესტრის ორთოფოტოები. წარმოდგენილ ორთოფოტოებზე ჩანს, რომ მიწის ნაკვეთზე არ არსებობდა სარგებლობის და თვითნებურად დაკავების არცერთი ნიშანი. ნაკვეთი იყო დაჭაობებული (ნაწილი ტერიტორიის დღემდე დაჭაობებულია), დაუმუშავებელი, მიწის ნაკვეთს არ ჰქონდა საზღვარი არცერთ მხარეს. ტერიტორიის მიმდებარედ არის გამავალი წყლის არხი. დატენიანებულ (დაჭაობებულ) ადგილზე ერთწლიანი კულტურების მოყვანა ვერ დადასტურდება მხოლოდ მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მაშინ როდესაც საწინააღმდეგოს მიუთითებს ორთოფოტოები. მტკიცებულება, რაც მიწის ნაკვეთის სარგებლობის და თვითნებურად დაკავების ფაქტს დაადასტურებდა, მოსარჩელე მხარეს არ წარმოუდგენია. მხოლოდ, მოსარჩელის განმარტება თუ იგი გამყარებული არ იქნება საქმეზე შეკრებილი სხვა მტკიცებულებებით, ვერ დაადასტურებს ფლობისა და სარგებლობის ფაქტს. რადგან ვერ დადგინდა აღიარების პერიოდში თვითნებურად დაკავების ფაქტი, მიღებული იქნა გადაწყვეტილება საკუთრების უფლების გაუქმებასთან დაკავშირებით, რაც მოქმედი კანონმდებლობასთან შესაბამისობაშია და მისი გაუქმების საფუძვლები არ არსებობს.

რაც შეეხება მიწის ნაკვეთის ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში მდებარეობას, საქმეში წარმოდგენილია, „ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ურბანული განვითარების პერსპექტიული ზონების შემოღების შესახებ“ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის 2008 წლის 08 თებერვლის №3/3 განკარგულება, რომლითაც დგინდება, რომ სადავო ქონება მართლაც მდებარეობს ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში. ასევე, საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 22 ივლისის №655 ბრძანებულებით დამტკიცებულია „საქართველოს კურორტებისა და საკურორტო ადგილების ნუსხა“, რომლის მიხედვით ტერიტორია მიეკუთვნება აჭარის სანაპირო საკურორტო რაიონს (1-1-ა), სამედიცინო პროფილი - პროფილაქტიკური, კარდიოლოგიური.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერიისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერიისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების თანახმად, 2009 წლიდან თ. ვ-ეის ოჯახის საკუთრებად ირიცხებოდა ...ს დასახლებაში, ...ს ქუჩა №...-ში მდებარე, 1502.00 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი (ს/კ:...), საცხოვრებელი სახლით, სადაც ცხოვრობდა მოსარჩელის ოჯახი.

ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 25 თებერვლის №18 საოქმო გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა თ. ვ-ეის განცხადება და აღიარებული იქნა მისი საკუთრების უფლება, სოფელ ...ში მდებარე, 3257,6 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, 2008 წლის 25 თებერვალს, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ თ. ვ-ეის სახელზე გაიცა №6235 საკუთრების უფლების მოწმობა და საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მისი საკუთრების უფლება, დაუზუსტებელი სახით, 3257,6 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე ს/კ: ....

2008 წლის 10 აპრილს თ. ვ-ეს, ზ. ზ-ესა და ზ. რ-ის შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, სოფელ ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის შემძენები გახდნენ ზ. რ-ი და ზ. ზ-ე. ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-4 მუხლის შესაბამისად, მყიდველი მხარის მიერ გადახდილი იქნა ნასყიდობის საფასური, 488 550 ლარის ოდენობით. საჯარო რეესტრიდან 2008 წლის 10 აპრილის ამონაწერის შესაბამისად, მითითებული უძრავი ქონებაზე დარეგისტრირდა ზ. რ-ის და ზ. ზ-ეის საკუთრების უფლება (ს/კ: ...). ზ. რ-ისა და ზ. ზ-ეის მიერ უძრავი ქონების შეძენის შემდგომ, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში შეტანილი იქნა განცხადება, ცვლილების რეგისტრაციის თაობაზე და 2008 წლის 16 აპრილის საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, მიწის ნაკვეთს შეეცვალა კატეგორია და გახდა არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების.

ამხანაგობა „...ს“ დაფუძნების შესახებ 2008 წლის 5 მაისის №1- 3329 სანოტარო აქტის თანახმად, ზ. რ-ის, ზ. ზ-ეის და ა. ფ-ეის მიერ დაფუძნდა ამხანაგობა, რომლის მიზანსაც წარმოადგენდა, 10.04.2008 წ. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილ, ...ში მდებარე, 3257,6 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის აშენება. ზ. რ-ის და ზ. ზ-ეის მიერ, მათ თანასაკუთრებაში არსებული 3257,6 კვ.მ მიწის ნაკვეთი შეტანილი იქნა ამხანაგობაში შენატანის სახით (დაფუძნების ხელშეკრულების მე-3 მუხლის შესაბამისად დამფუძნებლების მიერ განხორციელებული ქონების შენატანის ღირებულებას წარმოადგენდა, 900 000 აშშ დოლარის ექვივალენტ ლარს), ხოლო შეთანხმების შესაბამისად, უნდა მომზადებულიყო სამშენებლო დოკუმენტაცია, მშენებლობის ნებართვის აღება, უნდა მომხდარიყო ინვესტორის მოზიდვა, მშენებლობის ორგანიზება და წარმართვა.

ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 23 იანვრის №01 საოქმო გადაწყვეტილებით ირკვევა, რომ კომისიის მიერ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 76-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით დადგენილ წესზე მითითებით, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 24 ოქტომბრის №129, №130, №131 და №132 საოქმო გადაწყვეტილებებით დაწყებული იქნა ადმინისტრაციული წარმოება რიგ მოქალაქეებზე, მათ შორის, თ. ვ-ეზე საკუთრების უფლების მოწმობების გაცემის კანონიერების შესწავლის შესახებ.

თ. ვ-ეზე გაცემული №6235 საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემის კანონიერების საკითხის შემოწმებისას კომისიამ ჩათვალა, რომ თ. ვ-ეის მიერ თავის დროზე კომისიაში წარდგენილი დოკუმენტაციით არ დგინდებოდა მიწის ნაკვეთის არც მართლზომიერი მფლობელობის და არც თვითნებური დაკავების ფაქტი და შესაბამისად, განმცხადებლის მიერ ადმინისტრაციულ ორგანოში არ იყო წარდგენილი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი დოკუმენტაცია. ამასთან, მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში, რის გამოც, თ. ვ-ეის საკუთრების უფლების აღიარება ჩაითვალა უკანონოდ.

სადავო მიწის ნაკვეთზე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 2009 წლის 06 მარტის №01-13/76 მიმართვის საფუძველზე თავდაპირველად დარეგისტრირდა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლება. „ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული, სოფელ ...ში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთების აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2009 წლის 09 ოქტომბრის №10/1 განკარგულებისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს 2009 წლის 15 ოქტომბრის №01-22/3575 მიმართვის საფუძველზე, სოფელ ...ში მდებარე რიგ მიწის ნაკვეთებზე, მათ შორის, სადავო მიწის ნაკვეთზე დარეგისტრირდა - აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრების უფლება.

2009 წლის 5 მაისს შპს „ო...მა“, განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკადასტრო გეგმის მომზადების მოთხოვნით. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 05.05.2009 წლის №... გადაწყვეტილებით განმცხადებელს უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, ვინაიდან უძრავი ნივთის ფართობი იყო დაუზუსტებელი. შპს „ო...მა“ წლის 2010 წლის პირველ თებერვალს კვლავ მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულ უფლებაში ცვლილების რეგისტრაციის მოთხოვნით და წარადგინა მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის ელ. ვერსია. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2010 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება, იმ საფუძვლით, რომ დადგინდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან ზედდება (ს/კ: ...). ხარვეზის აღმოუფხვრელობის გამო კი, სააგენტოს 2010 წლის 2 მარტის №... გადაწყვეტილებით შეწყდა სარეგისტრაციო წარმოება.

საინვესტიციო პროექტის განუხორციელებლობის საფუძვლით, სადავო უძრავი ქონება უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით ზ. რ-ისა და ზ. ზ-ეის მიერ გადაეცა, ლ. კ-ისა და დ. მ-ის და ხელშეკრულება საჯარო რეესტრს სარეგისტრაციოდ წარედგინა, 11.03.2010 წელს. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 17.03.2010 წლის №... გადაწყვეტილებით, სარეგისტრაციო წარმოება შეჩერდა და მოთხოვნილი იქნა მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული მონაცემებით რეგისტრაცია. სარეგისტრაციო წარმოების გასაახლებლად, განმცხადებლის მიერ წარდგენილ იქნა საკადასტრო აზომვითი ნახაზი (ელექტრონული ვერსიის დისკი), თუმცა 15.04.2010 წლის გადაწყვეტილებით სარეგისტრაციო წარმოება კვლავ შეჩერდა, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასთან (ს/კ:...) ზედდების გამო. სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების ვადაში ხარვეზის აღმოუფხვრელობის გამო, საჯარო რეესტრის 2010 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით სარეგისტრაციო წარმოება შეწყდა. დ. მ-იმა და ლ. კ-იმა სარჩელით მიმართეს სასამართლოს. 2012 წლის 1 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, დ. მ-იისა და ლ. კ-ის სასარგებლოდ ზ. რ-ის დაეკისრა 900 000 აშშ დოლარის გადახდა.

2016 წლის 18 მაისს ზ. რ-იმა კვლავ მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე ცვლილების რეგისტრაციის მოთხოვნით, თუმცა 2016 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება, ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებასთან ზედდების გამო, ხოლო ხარვეზის აღმოუფხვრელობის საფუძვლით, 2016 წლის 24 ივნისის №... გადაწყვეტილებით შეწყდა სარეგისტრაციო წარმოება. აღნიშნული გადაწყვეტილება ზ. რ-ის მიერ გასაჩივრდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოში. აღნიშნულ საქმეზე შეჩერდა საქმის წარმოება, მოცემული საქმის განხილვამდე.

ამასთან, როგორც ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მიერ იქნა დადგენილი, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის წარმოებაში იყო №2/107-2020წ. სამოქალაქო საქმე, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს სარჩელისა გამო, მოპასუხე ზ. რ-ის, ზ. ზ-ეის და თ. ვ-ეის მიმართ, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უძრავი ქონების საკუთრებაში აღრიცხვის მოთხოვნით. სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილება და მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის საფუძვლები ადმინისტრაციული სარჩელით გასაჩივრდა ზ. რ-ის მიერ (ადმინისტრაციული საქმე №3-114/2017), საქმეზე შეჩერებულია საქმის წარმოება. გარდა აღნიშნულისა, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის წარმოებაში იყო №2-4057-2019 სამოქალაქო საქმე, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს სარჩელზე მოპასუხე თ. ვ-ეის მიმართ, თანხის დაკისრების შესახებ. სამოქალაქო საქმეები გაერთიანდა ერთ წარმოებად. ამასთან, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს შუამდგომლობის საფუძველზე, საქმის წარმოება შეჩერდა მოცემული ადმინისტრაციული საქმის განხილვამდე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხს წარმოადგენს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 23 იანვრის №1 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი ამავე კომისიის 2008 წლის 25 თებერვლის №18 გადაწყვეტილება და თ. ვ-ეის საკუთრების უფლების მოწმობა.

საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ მიუთითებს სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძვლებზე. თ. ვ-ეზე გაცემული №6235 საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემის კანონიერების საკითხის შემოწმებისას კომისიამ ჩათვალა, რომ განმცხადებლის მიერ კომისიაში წარდგენილი დოკუმენტაციით არ დგინდებოდა მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი მფლობელობის და არც თვითნებური დაკავების ფაქტი. ამასთან, კომისიის სადავო საოქმო გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში და მასზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნა არ იყო შესაბამისობაში სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან, რასაც მოითხოვდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტი და საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის №525 ბრძანებულებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესი“. აღნიშნული ტერიტორია წარმოადგენდა მუნიციპალიტეტის და რეგიონის საკურორტო ინფრასტრუქტურის პერსპექტიული განვითარების ზონას და საკურორტო ინფრასტრუქტურის განვითარების გათვალისწინებით, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის უპირობოდ (საკონკურსო პირობების გარეშე) განკარგვა (საკუთრებაში გადაცემა) კომისიის მიერ უკანონოდ იქნა მიჩნეული.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ფიზიკური პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლებსა და წესებს განსაზღვრავს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონი (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია). ამ კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით (შემდგომში – საკუთრების უფლების აღიარება) სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა (მუხლი 1).

მითითებული კანონის განმარტებით ბარათში აღნიშნულია, რომ მიუხედავად მოქალაქეთა მიერ სახელმწიფო საკუთრების მიწის ნაკვეთებით მრავალწლიანი სარგებლობისა, ამ მიწებზე უფლების რეგისტრაცია დაკავშირებული იყო მთელ რიგ სირთულეებთან და არსებული ვითარება განაპირობებდა ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილის ზრდის შეფერხებას, რადგან ამ მიწის ნაკვეთებისა და მათზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში იდენტიფიცირების შეუძლებლობა გამორიცხავდა მათი საგადასახადო დაბეგვრის ობიექტად ქცევის შესაძლებლობას. აღნიშნული ღონისძიების საშუალებით სახელმწიფო მიზნად ისახავდა მიწის ფონდის ათვისებასა და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობას, ასევე, მიწის ფაქტობრივი სარგებლობის სამართლებრივ ჩარჩოებში მოქცევას.

მოცემული კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით (სადავო პერიოდში), თვითნებურად დაკავებული მიწა არის ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონი არეგულირებს სპეციფიკურ სამართალურთიერთობას. განსახილველი შემთხვევისთვის რელევანტურია აღინიშნოს, რომ მოცემული კანონი დაინტერესებული პირისთვის ქმნის მოლოდინს ისეთ მიწაზე საკუთრების უფლების წარმოშობაზე, რომელიც სახელმწიფოს საკუთრებაა, თუმცა მას ფაქტობრივად დაკავებული აქვს მიწის ნაკვეთი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ კანონმა ასეთი პრივილეგია გაითვალისწინა ექსპლიციტურად იმ პირების მიმართ, რომელთაც არ გააჩნიათ მიწის ნაკვეთის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი, მაგრამ ფაქტობრივად წლების განმავლობაში მინიმუმ კანონის ამოქმედებიდან (2007 წელი) - უფლების რეალიზაციის მომენტამდე აქვთ ფაქტობრივი კავშირი მიწის ნაკვეთთან. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონი წარმოადგენს სახელმწიფო ქონების განკარგვის ალტერნატიულ მექანიზმს (მსგავს საკითხზე იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სპს „გრიშა აშორდია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, №2/3/522,553; II, 60-63;), სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც სახელმწიფო ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვებას უკავშირებს ფაქტობრივ გარემოებას - პირის მიერ სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მიმართ არსებულ ფაქტობრივ, ინდივიდუალურ, განსაკუთრებულ კავშირს, დროის განგრძობად მონაკვეთში... (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 22 თებერვლის №ბს-915(კ-20) გადაწყვეტილება).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად საკუთრების უფლების აღიარება განიმარტება როგორც, ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნისათვის სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, ამ კანონისა და საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესით“ განსაზღვრული პირობებისა და პროცედურის შესაბამისად საკუთრებაში სასყიდლიანი ან უსასყიდლო ფორმით გადაცემა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები. მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომელიც ადგენს, რომ სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ხოლო, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის 5¹ მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის დასადასტურებლად დაინტერესებულმა პირმა უნდა წარადგინოს: ა) მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი ან/და მოწმის ჩვენება; ბ) მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზი, ხოლო ამ კანონის მე-3 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში – მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზი, რომელზედაც მითითებული უნდა იყოს მაგისტრალური მილსადენის ადგილმდებარეობა და მაგისტრალურ მილსადენსა და მიწის ნაკვეთს შორის მანძილი; გ) ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად; დ) დაინტერესებული პირის საიდენტიფიკაციო დოკუმენტების ასლები.

ადმინისტრაციული წარმოების ეტაპზე, მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების შესახებ მტკიცებულებათა წარდგენისა და გადაწყვეტილების მიღების წესს არეგულირებდა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის ბრძანებულებით დამტკიცებული ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესი. მოცემული წესის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი არის ცნობა-დახასიათება უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე, სასამართლოს აქტი, ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება), აბონენტად აყვანის დოკუმენტი, გადახდის ქვითარი ან/და სხვა დოკუმენტი. ამავე წესის მე-11 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვის საფუძველია დაინტერესებული პირის ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენლის მიერ წერილობითი განცხადების წარდგენა კომისიაში. ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით კი, მიწის მართლზომიერი მფლობელობის, სარგებლობის ან თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი, ან/და მოწმის ჩვენება.

მითითებული საკანონმდებლო ნორმების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორთა შეფასებას, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მოწმეთა ჩვენებები არ იყო რელევანტური საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისთვის და აღნიშნავს, რომ სადავო პერიოდში მოწმის ჩვენება „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონში განხორციელებული ცვლილებების გათვალისწინებით, უკვე წარმოადგენდა საკუთრების უფლების აღიარების ერთ-ერთ საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს, ადმინისტრაციულ ორგანოში, განცხადებასთან ერთად წარდგენილი ჰქონდა საკადასტრო აზომვითი ნახაზი, ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და სამი მოწმის (ზ. ვ-ე, ზ. კ-ეის და დ. ვ-ეის) სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადება, რომლებიც ადასტურებდნენ მათი მეზობლის, თ. ვ-ეის მიერ 1993 წლიდან ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ფლობისა და სარგებლობის ფაქტს.

მოწმის ჩვენების მტკიცებით ძალასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე საქმე №ბს-698-698(კ-18), სადაც სასამართლომ განმარტა: ,,გარემოებები, რომლებიც შესაძლებელია დადასტურდეს კონკრეტული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურებული და, მით უფრო, უარყოფილი იქნეს სხვა სახის მტკიცებულებით. საგულისხმოა, რომ მოწმის ჩვენება ვერბალური ხასიათის მტკიცებულებაა, რომელიც ნოტარიულად დამოწმებული განცხადების სახით იურიდიულ ფორმას იძენს. ამგვარი მტკიცებულებით გადმოიცემა მოწმეთა მიერ სუბიექტური თვალით დანახული რეალობა, რომლის ნამდვილობაც განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით, სწორედ ობიექტურად არსებული გარემოებების ამსახველ, ზემოხსენებული კანონითა და წესით გათვალისწინებული დოკუმენტებით დადგენილ მოცემულობასთან ერთობლიობაში უნდა შემოწმდეს“. ამავე საქმეზე სასამართლომ განმარტა, რომ „სასამართლო არ არის შეზღუდული შეაფასოს კონკრეტულ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულების მტკიცებითი ძალა, მეტიც, აღნიშნული სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს. განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოწმეთა ჩვენებასა და ორთოფოტოთი, როგორც ობიექტური რეალობის ამსახველი მტკიცებულებით, დადგენილ რეალობას შორის წინააღმდეგობის არსებობის პირობებში, უპირატესობა სწორედ ორთოფოტოთი განსაზღვრულ მოცემულობას უნდა მიენიჭოს, რამდენადაც აღნიშნული მტკიცებულებით ასახული მდგომარეობა ობიექტურად დადასტურებულია, რომელიც შესაძლოა გაქარწყლდეს ან მისი მართებულობა ეჭვქვეშ დადგეს არა სუბიექტური ინფორმაციის შემცველი მოწმის ჩვენებით, არამედ მხოლოდ იმავე მტკიცებითი ძალის, ობიექტური გარემოებების ამსახველი მტკიცებულებებით“.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მიწის ნაკვეთის ორთოფოტოსა და მოწმეთა ჩვენებების შეუსაბამობის საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს 2009 წლის 25 დეკემბრის კანონის (№2463-რს) მიღების შემდგომ, რომლითაც დაზუსტდა თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის ცნება და აუცილებელი გახდა მასზე შენობა-ნაგებობის არსებობა (რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული)). მსგავს შემთხვევასთან დაკავშირებით, არაერთ საქმეზე უზენაესი სასამართლოს მიერ გაკეთდა განმარტება, ორთოფოტოზე ასახულ და მოწმეთა მიერ მითითებულ გარემოებებს შორის წინააღმდეგობის შემთხვევებთან დაკავშირებით. თუმცა, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების ეტაპზე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი უნდა ყოფილიყო - მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე. ამდენად, მოსარჩელის მტკიცების საგანს არ წარმოადგენდა მიწის ნაკვეთზე ნაგებობის არსებობა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეზე მოწმეთა ჩვენებების გაუთვალისწინებლობა დასაშვები იქნებოდა ისეთ შემთხვევაში, თუკი, კომისია ორთოფოტოების საშუალებით უტყუარად დადგენილად მიიჩნევდა, რომ მიწის ნაკვეთზე არ იყო მფლობელობის კვალი ან საქმეზე მოძიებული სხვა მტკიცებულებები იქნებოდა მოწმეთა განმარტებებთან შეუსაბამო. თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, კომისიამ ისე მიიღო სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომ ადგილზე გასვლით არ დაუთვალიერებია მიწის ნაკვეთი, არ გამოუკითხავს მომიჯნავე, ახლოს მდებარე მიწის ნაკვეთების მოსარგებლეები და მესაკუთრეები, არ შეუფასებია მოსარჩელის მითითებული გარემოება, რომ 1993 წლიდან ფლობდა და სარგებლობდა ამ მიწის ნაკვეთით (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 მარტის №ბს-1221(კ-19)განჩინება).

საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ ვერ იქნება დადგენილად მიჩნეული, რომ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი იყო დაჭაობებული, ან არსებობდა სხვა რაიმე ისეთი გარემოება, რაც სადავო პერიოდში გამორიცხავდა მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთის ფლობის ფაქტს. მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი სხვადასხვა პერიოდის ორთოფოტოების საფუძველზე შეუძლებელია, მიწის ნაკვეთის გამოუყენებლობის ფაქტის, ან ნაკვეთის რომელიმე კონკრეტული მახასიათებლის დადგენა, მათ შორის იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე მხარის განმარტებით ორი ორთოფოტო (2009 და 2023 წლის) გადაღებული იყო მიწის ნაკვეთზე თ. ვ-ეის საკუთრების უფლების აღიარების შემდეგ.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მოწმის სახით დაკითხული, მ. ც-ეის ჩვენებით ირკვევა, რომ ის 1981 წლიდან ცხოვრობდა ...ში, თ. ვ-ეის ოჯახის მეზობლად და სწორედ აქედან იცნობდა მოსარჩელეს. თ. ვ-ეის ოჯახი დაახლოებით 1945 წლიდან ცხოვრობდა ...ში, სადაც ჰქონდა საცხოვრებელი სახლი და ოჯახის წევრები მუშაობდნენ ...ს გვერდით, ...ში, რომლის მიმდებარედ განთავსებული მიწის ნაკვეთებიდან ერთ-ერთს ამუშავებდა მოსარჩელე და მას გამოიყენებდა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით. მართალია, ტერიტორია დაჭაობებული იყო, თუმცა თ. ვ-ეს მიწა შემოღობილი ჰქონდა, სისტემატიურად შეჰქონდა იქ მიწა, ყრიდა ადგილზე და ჭაობი ამით ამოაშრო.

მოწმის სახით დაკითხული, ნ. რ-ის ჩვენებით, ის მუშაობდა შპს „...ში“, რომელიც გეგმავდა ახალ მშენებლობას და საინვესტიციო პროექტის განხორციელებას, რისთვისაც საჭიროებდა ისეთ მიწის ნაკვეთს, რაც სამართლებრივად უნაკლო იქნებოდა. 2008 წელს დაათვალიერეს თ. ვ-ეის მიწის ნაკვეთი, რომელიც იყო შემოღობილი მავთულის ღობით, მიწაზე გაშენებული იყო ხეები, ყანაში კი დათესილი იყო სიმინდი. ტერიტორია ამ დროს არ ყოფილა დაჭაობებული. გარშემო მდებარე სხვა ნაკვეთებზე ყურადღება აღარ მიუქცევიათ, რადგანაც ეს ნაკვეთი იყო შესაფერისი მათი გეგმებისთვის და მოეწონათ. აღნიშნულ მიწაზე, შპს „ო...ის“ მიერ დაგეგმილი მშენებლობის პროექტი მოსწონდა აჭარის მთავრობასაც და მშენებლობის ინფორმაციული და სარეკლამო ვიდეოკლიპები აჭარის ტელევიზიითაც ვრცელდებოდა, თუმცა შემდეგ მშენებლობა აღნიშნული დავის გამო ვეღარ განხორციელდა.

საქმეში მე-3 პირებად მონაწილე, ზ. ზ-ეისა და ზ. რ-ის (წარმომადგენელი) სასამართლოსათვის მიცემული ზეპირი განმარტებებით დასტურდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი შეძენის დროისათვის შემოღობილი იყო, ის ძირითადად სიმინდის ყანას წარმოადგენდა და მასზე გაშენებული იყო მრავალწლოვანი ნარგავებიც. თ. ვ-ეის მიწის ნაკვეთი შეძენის დროს გამოსადეგი იყო საინვესტიციო მიზნითაც.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს დასაბუთებულად მიაჩნია სააპელაციო პალატის შეფასება, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 23 იანვრის №1 საოქმო გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც არ დგინდებოდა თ. ვ-ეის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის ფლობა, იყო დაუსაბუთებელი და არსებობდა მისი ბათილად ცნობის საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ასევე აღნიშნავს, რომ სადავო აქტს საფუძვლად დაედო ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის შეფასება, რომლის მიხედვითაც, მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში და მასზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნა არ იყო შესაბამისობაში სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტი ადგენდა, რომ საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების შემდეგი მიწა ა) პირუტყვის გადასარეკი ტრასა; ბ) წყლის ფონდი; გ) დაცული ტერიტორია; დ) რეკრეაციული დანიშნულების პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი და სხვა; ე) ისტორიის, კულტურის, ბუნებისა და საკულტო-რელიგიური ძეგლები; ვ) საზოგადოებრივი სარგებლობის მიწის ნაკვეთი (მოედანი, ქუჩა, გასასვლელი, გზა, ტროტუარი, სანაპირო) და დასასვენებელი ადგილი (პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი, ხეივანი, დაცული ტერიტორია); ზ) თუ მასზე განთავსებულია წყალსაცავი, ჰიდროტექნიკური ნაგებობა და ამ ობიექტების სანიტარიულ-დაცვითი ზონები; თ) თუ მასზე განთავსებულია საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის (სატრანსპორტო და მიწისქვეშა კომუნიკაციების, წყალმომარაგების, კანალიზაციის, კავშირგაბმულობისა და ელექტროგაყვანილობის) ობიექტები; ი) სპეციალური დანიშნულების (თავდაცვისა და მობილიზაციისათვის განკუთვნილი) მიწის ნაკვეთები; კ) სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული ობიექტებით დაკავებული მიწის ნაკვეთი, მათ შორის, ის მიწის ნაკვეთი, რომელზე განთავსებული სახელმწიფო ქონება, „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, არ ექვემდებარება პრივატიზებას; ლ) სასაფლაო და პანთეონი; მ) სანიტარიული და დაცვითი ზონები; ნ) თუ იგი განკუთვნილია ნავთობისა და გაზის მაგისტრალური მილსადენებისა და მათთან დაკავშირებული მიწისქვეშა და მიწისზედა საშუალებების მშენებლობისა და ექსპლუატაციისათვის. აღნიშნული შემთხვევები წარმოადგენდა საკუთრების უფლების აღიარებაზე ავტომატურად უარის თქმის საფუძვლებს. მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის კი ადგენდა, რომ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს მოთხოვნის შესაბამისობა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან.

„ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცალსახად არის ასახული კანონმდებლის განსხვავებული მიდგომა მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწასა და თვითნებურად დაკავებული მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შემთხვევებს შორის. კანონი მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შემთხვევისთვის გაცილებით უფრო მყარ გარანტიებს ქმნის ვიდრე თვითნებურად დაკავებული მიწის შემთხვევაში. აღნიშნული გამოიხატება იმ გამონაკლისებში, რომელიც ითვალისწინებს იმ ტიპის მიწების ჩამონათვალს, რომელზეც არ დაიშვება საკუთრების უფლების აღიარება (მუხლი 3.2. „ა“-„ო“), ასევე ადმინისტრირების ორგანოსათვის მინიჭებული ფართო დისკრეციაში, რომლის მიხედვითაც, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს მოთხოვნის სივრცის დაგეგმარებისა და ქალაქთმშენებლობითი გეგმების პირობებთან შესაბამისობა (მუხლი 5¹.2) (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 სექტემბრის №ბს-543(კ-20) გადაწყვეტილება).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტისგან განსხვავებით, მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტი განსაზღვრავს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის დისკრეციულ უფლებამოსილებას. მოცემული შემთხვევა კომისიას ავალდებულებდა შეეფასებინა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მიზანშეწონილობა, შესაძლებლობა, მისი ადგილმდებარეობის გათვალისწინებით. აღნიშნულ ეტაპზე ფასდება მოთხოვნის შესაბამისობა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 25 თებერვლის №18 საოქმო გადაწყვეტილების მიღების ეტაპზე არ დაუდგენია მოთხოვნის შეუსაბამობა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან. შემდგომ, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 23 იანვრის №1 საოქმო გადაწყვეტილებით მიჩნეულ იქნა, რომ მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში და მასზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნა არ იყო შესაბამისობაში სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ კომისიის მიერ სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმაზე მხოლოდ მითითება არ არის საკმარისი. კომისიამ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ინდივიდუალურად უნდა შეაფასოს და დაასაბუთოს თუ რა განაპირობებს კონკრეტულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მიზანშეუწონლობას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო გადაწყვეტილებაში, საერთოდ არ ყოფილა მითითებული იმაზე, თუ რა ფაქტობრივი გარემოებები შეისწავლა და გამოიკვლია კომისიამ საკითხის განხილვისას სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან შესაბამისობის კუთხით. ამასთან, კომისიის მიერ არ ყოფილა დასაბუთებული, კონკრეტულად რაში გამოიხატებოდა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან კონკრეტულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შეუსაბამობა. მოპასუხე მხარეც ადასტურებდა, რომ ნორმატიული აქტები, „ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ურბანული განვითარების პერსპექტიული ზონების შემოღების შესახებ“ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2008 წლის 14 იანვრის №2/1 და 8 თებერვლის განკარგულებები ძალადაკარგული აქტებია. ამასთან, მართალია, „საქართველოს კურორტებისა და საკურორტო ადგილების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2005 წლის 22 ივლისის №655 ბრძანებულების თანახმად, ... წარმოადგენს კურორტს და შესულია საკურორტო ადგილების ნუსხაში (ასევე იხ. „კურორტების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის დადგენილება №15 2025 წლის 21 იანვარი), თუმცა ეს გარემოება პირდაპირ არ ზღუდავს მის ტერიტორიაზე სახელმწიფოს კუთვნილ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას. ამასთან, ეს გარემოება არც იმ მნიშვნელობით შეიძლება შეფასდეს, რომ საკურორტო ზონაში მდებარეობა უკვე ნიშნავს სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან შეუსაბამობას, შესაბამისობის საკითხის გათვალისწინებად იგულისხმება სათანადო წესით მიღებულ და დამტკიცებულ კონკრეტულ გეგმასთან არსებული თავსებადობა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 სექტემბრის №ბს-178(კ-21) განჩინება). საქმეზე დადგენილია, რომ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის საზღვრებში არსებული აღნიშნული ტერიტორიის, ან იმ კონკრეტული ნაწილის საკურორტო ინფრასტრუქტურის განვითარების, სივრცითი დაგეგმვის, ან მიწის განკარგვის სტრატეგიული გეგმა, სადაც სადავო მიწის ნაკვეთი არის განთავსებული, არც იმ დროისათვის არსებობდა, როდესაც კომისიამ აღიარა თ. ვ-ეის საკუთრების უფლება ...ში მდებარე 3257,6 კვ.მ ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და არც საქმის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე იყო შემუშავებული. ამასთან, საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ განსახილველ დავაზე სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს თ. ვ-ეის საკუთრების უფლების აღიარების ბათილად ცნობის შესახებ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების შემოწმება. საკასაციო სასამართლო არ აფასებს სადავო მიწის ნაკვეთზე სამომავლოდ განსახორციელებელი მშენებლობის შესაძლებლობის, მისი ფარგლებისა და კანონიერების საკითხს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ მითითებულ ნაწილშიც, სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სათანადო შესწავლისა და შეფასების გარეშე და სახეზე იყო მისი ბათილად ცნობის საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლოს ასევე დასაბუთებულად მიაჩნია სააპელაციო პალატის შეფასება სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას კანონმდებლობის ფორმალური მოთხოვნების დარღვევის თაობაზე და მიუთითებს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-13 მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება აქვს განიხილოს და გადაწყვიტოს საკითხი მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაინტერესებულ მხარეს, რომლის უფლება ან კანონიერი ინტერესი იზღუდება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, მიეცა საკუთარი მოსაზრების წარდგენის შესაძლებლობა. გამონაკლისს ადგენს კანონი. ამ მუხლის პირველ ნაწილში აღნიშნულ პირს უნდა ეცნობოს ადმინისტრაციული წარმოების შესახებ და უზრუნველყოფილი უნდა იქნეს მისი მონაწილეობა საქმეში.

ამავე კოდექსის 95-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული წარმოების დაწყების შესახებ აცნობოს დაინტერესებულ მხარეს, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით შეიძლება გაუარესდეს მისი სამართლებრივი მდგომარეობა, და უზრუნველყოს მისი მონაწილეობა ადმინისტრაციულ წარმოებაში. ხოლო, საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის ბრძანებულებით დამტკიცებული ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის მე-12 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, კომისია ვალდებულია 2 სამუშაო დღით ადრე ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოს საინფორმაციო დაფაზე გამოაქვეყნოს, ხოლო დაინტერესებულ პირს 1 კვირით ადრე წერილობით აცნობოს ინფორმაცია მომავალი სხდომის, მისი ჩატარების ადგილის, დროისა და დღის წესრიგის შესახებ. განსახილველ შემთხვევაში, დაინტერესებულ პირებს წარმოადგენდნენ თავდაპირველი მესაკუთრე თ. ვ-ე და მის მიერ გასხვისებული მიწის ნაკვეთის შემძენები ზ. ზ-ე და ზ. რ-ი, თუმცა მათთვის უცნობი იყო სხდომის გამართვისა და კომისიის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესახებ.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არსებითად სწორად შეაფასა საქმის გარემოებები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამო ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერიისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერიისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ბ. შონია

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

გ. მაკარიძე