საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-931(2კ-24) 25 მარტი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გენადი მაკარიძე, გოჩა აბუსერიძე,

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - 1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, 2. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - შპს „ს...“

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 მარტის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2015 წლის 18 მაისს შპს „ს...“-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და შპს „დ...ის“ მიმართ ზიანის - 534 159.67 ლარის და 80 000 ევროს ანაზღაურების მოთხოვნით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 25 მაისის განჩინებით შპს „ს...“-ის სარჩელი, განსჯადობით გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 2 ივლისის საოქმო განჩინებით, ასკ-ის 16.1 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა შპს „ს...“-ის შუამდგომლობა სარჩელის გამოხმობის თაობაზე და შპს „ს...“-ის სარჩელი დარჩა განუხილველი.

2016 წლის 7 ივლისს შპს „ს...“-მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და მოპასუხეთა წრისა და სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება 534 159.67 ლარის და 80 000 ევროს ოდენობით, მოპასუხეებად კი მიუთითა - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი და შპს „დ...ი“.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 16 მაისის საოქმო განჩინებით, ასკ-ის 16.1 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა შპს „ტ...“.

2019 წლის 5 ივლისს შპს „ს...“-მა დააზუსტა მოპასუხეთა წრე და მოპასუხედ დამატებით მიუთითა შპს „ტ...“. ხოლო თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 ნოემბრის საოქმო განჩინებით მოპასუხეების - შპს „ტ...სა“ და შპს „დ...ის“ ნაწილში შეწყდა საქმის წარმოება შპს „ს...“-ის მიერ სარჩელზე ნაწილობრივ უარის თქმის გამო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით შპს „ს...“-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს და საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელე შპს „ს...“-ის სასარგებლოდ უკანონო მოქმედებით და უმოქმედობით მიყენებული მატერიალური ზიანის - 534 159.67 ლარისა და 80 000 ევროს ეკვივალენტი ლარის ოდენობით ანაზღაურება.

საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 მარტის განჩინებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტმა, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორი - შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი აღნიშნავს, რომ შპს „ს...“-ის სარჩელი ხანდაზმულია, რის გამოც არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლები. კასატორის განმარტებით, არც მიმდინარე საგამოძიებო მოქმედებების ფარგლებში და არც მხარის მიერ გენერალური პროკურატურიდან გამოთხოვილი მასალები არ შეიცავს ინფორმაციას, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი გახდა მოპასუხე დეპარტამენტის მიერ განხორციელებული რომელიმე ქმედება ან უმოქმედობა, არ არსებობს რაიმე მტკიცებულება, რომელიც მოსარჩელის ქონების დაზიანებაში დეპარტამენტის რომელიმე თანამშრომლის მონაწილეობას დაადასტურებს. სასამართლო გადაწყვეტილებით არ არის დასაბუთებული, რომელი უტყუარი მტკიცებულების საფუძველზე მიიჩნია სასამართლომ შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის თანამშრომლების ქმედების შედეგად მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება მაშინ, როცა არ არსებობს სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენი, რომლითაც დადასტურდებოდა აღნიშნული ფაქტი. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, შესაძლებელია, რომ დადგენილება დაზარალებულად ცნობის თაობაზე, გაუქმდეს.

კასატორის - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს განმარტებით, იმისათვის, რომ სამინისტროს დაეკისროს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, უნდა არსებობდეს შესაბამისი წინაპირობები, კერძოდ, პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება/უმოქმედობა, დამდგარი ზიანი, მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობა ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის და ზიანის მიმყენებლის ბრალეული ქმედება, რომელმაც ზიანი გამოიწვია. შესაბამისად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის უშუალო მოქმედების შედეგს. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელემ მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია, რადგან მას არ წარმოუდგენია არც ერთი მტკიცებულება იმის დასადასტურებლად, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს რომელიმე ქმედებამ ან უმოქმედობამ მიაყენა მას მატერიალური ზიანი. მოპასუხეებისათვის დაკისრებულ თანხასთან დაკავშირებით კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნა ეფუძნება ერთადერთ მტკიცებულებას - შპს „ა...ის“ 2013 წლის 11 თებერვლის წინასწარ საექსპერტო დასკვნას. კასატორის განმარტებით, აღნიშნული დასკვნა არის წინასწარი, არასრული და შეუსაბამო რეალობასთან, მისი შინაარსით შეუძლებელია ზიანის კონკრეტული ოდენობის განსაზღვრა. თუკი სისხლის სამართლის საქმით დადგინდებოდა ან/და დადგინდება, რომ შპს „ს...“-ს ნამდვილად გააჩნდა დასკვნაში ასახული ნივთები და 2012 წლის 30 ივნისიდან 1-ელ ოქტომბრამდე პერიოდში მას მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით შეეზღუდა მათზე საკუთრება, ამ შემთხვევაში შესაძლოა დაკისრებული თანხის ოდენობაზე მსჯელობა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სწორედ შპს „დ...ი“ იყო პასუხისმგებელი გაეკონტროლებინა და შენობაში არ შეეშვა უცხო პირები. აღნიშნული ვალდებულება დაცვის სამსახურს მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულებით ეკისრებოდა. შესაბამისად, თუკი დაცვის სამსახურმა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ჯეროვნად არ შეასრულა, გაუგებარია შინაგან საქმეთა სამინისტროს როგორ უნდა აღეკვეთა დასახელებული სამართალდარღვევა.

კასატორი შინაგან საქმეთა სამინისტრო ასევე მიუთითებს, რომ შპს „ს...“-ის სარჩელი იყო ხანდაზმული და შესაბამისად, არ არსებობდა მისი დაკმაყოფილების საფუძვლები., კერძოდ, სარჩელი წარდგენილია 2016 წელს. შპს „ს...“-მა 2015 წელს გაიხმო სარჩელი და მომდევნო 6 თვის განმავლობაში არ მიუმართავს სასამართლოსთვის, რაც აღნიშნული სარჩელის ფარგლებში წარდგენილ მოთხოვნას აქცევს ხანდაზმულ მოთხოვნად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად, წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარებიან დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული განჩინების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პრეტენზიების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, სახელმწიფოს (მისი მოსამსახურის) მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლება რეგლამენტირებულია საქართველოს კონსტიტუციით და იგი ადამიანის ერთ-ერთ ძირითად უფლებას წარმოადგენს. ამდენად, კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასათვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება, შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული. ამასთან, ზაკ-ის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მხრიდან განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლით. ამ ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

საკასაციო სასამართლო საგულისხმოდ მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულ მსჯელობაზე, რომლის თანახმად, „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის (ამჟამად კონსტიტუციის 18.4 მუხლი) უპირველეს მიზანს წარმოადგენს დაზარალებული პირის ინტერესების დაცვა მიყენებული ზარალის ანაზღაურების გზით. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის“ (2015 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/630 „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3). აღსანიშნავია, რომ ზიანის ანაზღაურების მიზნებისათვის ზემოთ მოცემული პირობები კუმულაციური სახით უნდა იქნეს წარმოდგენილი და მათგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველია, ანუ, იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა), წარმოშობილი ზიანი და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ, დადგენილია, რომ შპს „ს...“ დაფუძნებულია და საჯარო რეესტრის მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრირებულია 2002 წლის 19 ივნისიდან და მისი საქმიანობის სფეროს, შესაბამისი ლიცენზიის საფუძველზე წარმოადგენს საერთო საეთერო მაუწყებლობა. ამასთან, მისი 50%-იანი წილის მესაკუთრე არის დ.ზ-ი, ხოლო 50%-ის - ლ.ს-ი. შპს „ს...“-ის იურიდიული მისამართია ქ. თბილისი, ...ის ქ. №1. შპს „ს...“-ს 2012 წლის 17 მაისამდე, ასევე 2012 წლის ბოლომდე ვადით, მომსახურების ხელშეკრულებები ჰქონდა გაფორმებული შპს „მ...თან“, შპს „ტ...სთან“, შპს „ტე...სთან“ აჭარის ა/რ მთავრობის საქვეუწყებო დაწესებულება - ...ის დეპარტამენტთან და აღნიშნული ხელშეკრულებების საფუძველზე, ანაზღაურების სანაცვლოდ, შესაბამისი სატელევიზიო სიხშირეებისა და სათანადო ლიცენზიის მეშვეობით, მითითებულ საწარმოებს ემსახურებოდა სატელევიზიო გადაცემებით. ქ. თბილისში, ...ის ქ. №1-ში ასევე მდებარეობს შპს „ტ...“. შპს „ტ...“-სა და დაცვის სამსახურს - შპს „ მ...ს“ შორის 2012 წლის 18 მაისს დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „მ...მა“ იკისრა ვალდებულება ანაზღაურების სანაცვლოდ დაეცვა შპს „ტ...ს“ შენობა.

ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, ასევე კონსტიტუციური უსაფრთხოების თანამშრომლებსა და შპს „მ...ის“ დირექტორს შორის 2012 წლის 18 მაისს შედგა შეთანხმება ქ. თბილისში, ...ის ქ. №1-ში მდებარე შენობის ბლოკირებასთან დაკავშირებით, რომელიც გულისხმობდა ნებისმიერი ადამიანის შესვლის აკრძალვის იმ შენობაში უზრუნველყოფას, რომელშიც ფუნქციონირებდა შპს „ს...“. სამსახურებრივი ქვემდებარეობის მიხედვით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს პოლიციისა და საქართველოს კონსტიტუციური უსაფრთხოების დაცვის დეპარტამენტის შესაბამისი თანამშრომლები მათი ხელმძღვანელებისაგან იღებდნენ დავალებას გამოცხადებულიყვნენ ქ. თბილისში, ...ის ქ. №1-ში მდებარე შენობასთან - შპს „ს...“-ის ადგილსამყოფელთან, სადაც მათ გადასცემდნენ შპს „მ...ის“ უნიფორმას და დაცვის თანამშრომლების სტატუსით უნდა შესულიყვნენ შენობაში, ასევე უზრუნველეყოთ იმავე შენობაში ადამიანთა შესვლის შეზღუდვა. ასევე, საქართველოს კონსტიტუციური უსაფრთხოების დაცვის დეპარტამენტის შესაბამისი ხელმძღვანელი თანამდებობის პირების დავალებით, 2012 წლის 18 მაისის ღამეს, ...ის ტექნიკურმა დირექტორმა თავისი თანამშრომლების მეშვეობით სატელევიზიო ანძაზე განახორციელა შპს „ს...“-ის სატელევიზიო სიგნალის გათიშვა, ხოლო შპს „ს...“-ის სატელევიზიო სიგნალის გათიშვისა და შენობის ბლოკირების შედეგად, შპს „ს...“-მა ვეღარ შეძლო ზემოთ აღნიშნული კონტრაქტორებისათვის მომსახურების გაწევა, რის გამოც შეწყდა შესაბამისი ხელშეკრულებები.

საქმეზე დადგენილია, რომ შპს „ს...“-ის შენობის (ფართის) ბლოკირების პერიოდში, უცხო პირებს, რომელთა შენობაში დაშვების ნებართვაც მიღებული ჰქონდა შპს „მ...ის“ დირექტორს, შპს „ს...“-ის მიერ დაკავებული (იჯარით აღებული) ფართიდან პერიოდულად გაჰქონდათ სხვადასხვა ტექნიკური საშუალება. ამასთან, აღნიშნული ფართის შიდა ეზოს მხარეს არსებული ფანჯარა იყო ღია. რამდენიმე დღის შემდგომ შპს „ს...“-ის შენობის (ფართის) განთავისუფლების შედეგად, აღნიშნული ფართიდან დაკარგული იყო მთელი რიგი ტექნიკური საშუალებები, ხოლო დარჩენილი ტექნიკური საშუალებები და ასევე, ფართი დაზიანებული იყო, რაზეც შპს „ს...“-ის დირექტორმა შეადგინა დეფექტური აქტი (ტ. 2, გვ. 20-21).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკით, საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით გარანტირებული საკუთრების უფლება პირველ რიგში გულისხმობს საკუთრების უფლების ყველასათვის თანაბრად აღიარებასა და უზრუნველყოფას, იმისაგან დამოუკიდებლად, თუ რა სახით ვლინდება საკუთრების უფლება - ფიზიკურ ნივთებზე უშუალო საკუთრების უფლებით თუ მოთხოვნის უფლებაზე საკუთრებით. საკონსტიტუციო სასამართლო მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე, რომლის მიხედვითაც, საკუთრების უფლება არ გულისხმობს მარტოოდენ ფიზიკურ ნივთებზე საკუთრების უფლებას და ზოგიერთი სხვა უფლებები და სარგებელი, რომლებიც ქმნიან ქონებას, მაგალითად, მოთხოვნის უფლება, ასევე შეიძლება განხილულ იქნეს როგორც საკუთრების უფლება (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 28 ივლისის №1/14/184,228 გადაწყვეტილება საქმეზე „სააქციო საზოგადოებები – „საქგაზი“ და „ანაჯგუფი“ (ყოფილი „თბილგაზოაპარატი“) საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის თანახმად, ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრების შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. ეს მუხლი იცავს არა მხოლოდ მესაკუთრეს, არამედ - მფლობელსაც. მაშინაც კი, როდესაც შენობა-ნაგებობა საკუთრება არ არის და მხოლოდ სარგებლობაშია. სასამართლოს განმარტებით, მფლობელობის კონცეფცია არ იზღუდება მხოლოდ არსებული მფლობელობით, არამედ იგი ასევე მოიცავს სხვა საშუალებებს, რომელიც დაკავშირებულია განმცხადებლის შესაძლებლობასთან იდავოს, რომ მას აქვს საკუთრების უფლებით ეფექტურად სარგებლობის სულ ცოტა გონივრული და ლეგიტიმური მოლოდინი (Saghinadze and Others v. Georgia, no. 18768/05, §103, 27.08.2010).

საკასაციო სასამართლო მოიხმობს სადავო პერიოდში მოქმედ „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონს (ძალადაკარგულია 2014 წლის 1 იანვრიდან საქართველოს 10/04/2013 №1444 კანონით), რომლის 1-ელი მუხლის 1-ელი და მე-2 პუნქტების თანახმად, საქართველოს პოლიცია (შემდგომში – პოლიცია) განმარტებულია როგორც აღმასრულებელი ხელისუფლების განმახორციელებელი სამართალდამცავი, სპეციალური, პოლიციური და გასამხედროებული დაწესებულებების სისტემა, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობით მინიჭებული კომპეტენციის ფარგლებში უზრუნველყოფს საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და წესრიგის, ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვას მართლსაწინააღმდეგო ხელყოფისაგან. პოლიცია თავისი ფუნქციების განხორციელებისას წარმოადგენს სახელმწიფოს.

დასახელებული კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) მე-2 მუხლით განსაზღვრულია პოლიციის ამოცანები, სახელდობრ: ა) ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა უფლებების დაცვა მართლსაწინააღმდეგო ხელყოფისაგან; ბ) პრევენციული ღონისძიებების განხორციელება დანაშაულისა და სხვა სამართალდარღვევების შესაძლო საფრთხის თავიდან აცილებისა და აღკვეთის მიზნით, ასეთი ქმედებების გამოვლენა, გამოძიება, დანაშაულში ბრალდებული პირის ძებნა და დაკავება, აგრეთვე დამნაშავეობასთან ბრძოლის ტაქტიკისა და სტრატეგიის შემუშავება; გ) საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების დაცვა; დ) საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა ამოცანების შესრულება. ხოლო მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, პოლიციის საქმიანობის სამართლებრივი საფუძვლებია: საქართველოს კონსტიტუცია, საერთაშორისო სამართლებრივი აქტები, საქართველოს კანონები, საქართველოს პრეზიდენტის, საქართველოს მთავრობის, საქართველოს პრემიერ-მინისტრის და საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის სამართლებრივი აქტები და სხვა ნორმატიული აქტები. კანონის მე-8 მუხლით განსაზღვრულია პოლიციის მოვალეობები, მათ შორის, პოლიცია თავისი ამოცანების განხორციელებისას მოვალეა: თავისი კომპეტენციის ფარგლებში სათანადო დახმარება აღმოუჩინოს სახელმწიფოს სხვა ორგანოებსა და მოქალაქეებს („ბ“ ქვეპუნქტი), მიიღოს და რეგისტრაციაში გაატაროს შემოსული ინფორმაცია დანაშაულის და სხვა სამართალდარღვევის შესახებ, დაუყოვნებლივ მოახდინოს მასზე რეაგირება, აწარმოოს სამართალდარღვევებისა და მათი ჩამდენი პირების აღრიცხვა („ლ“ ქვეპუნქტი), განახორციელოს დანაშაულებრივი ან სხვა მართლსაწინააღმდეგო ხელყოფის შედეგად დაკარგული ქონების ძებნა და დადგენა („წ“ ქვეპუნქტი).

„პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის „ფ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, პოლიციას, დაკისრებული მოვალეობების შესასრულებლად, უფლება აქვს პირის მიერ კანონით დადგენილი საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე, უზრუნველყოს აღნიშნული პირის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთა, გარდა სავარაუდო ხელმყოფის მიერ უძრავ ნივთზე საკუთრების, მართლზომიერი მფლობელობის ან/და სარგებლობის დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტის წარდგენის შემთხვევისა.

საკუთრების უფლების დაცვის მიზნით სახელმწიფოს ვალდებულებებზე ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში აქვს ნამსჯელი (მაგ.: Sporrong and Lönnroth v. Sweden; Iatridis v. Greece; Former King of Greece and Others v. Greece; Vistiņš and Perepjolkins v. Latvia; Béláné Nagy v. Hungary; Beyeler v. Italy; Marckx v. Belgium; Rysovskyy v. Ukraine; Öneryıldız v. Turkey; Prince Hans-Adam II of Liechtenstein v. Germany). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლიდან გამომდინარეობს სახელმწიფოს ვალდებულებები - უზრუნველყოს საკუთრების, როგორც ინსტიტუტის დაცვა, ყოველი ინდივიდის მიერ საკუთრების შეუფერხებელი მოხმარება (პოზიტიური ვალდებულება) და, ამავდროულად, არ ჩაერიოს საკუთრების უფლებაში თვითნებურად და გაუმართლებლად (ნეგატიური ვალდებულება). საკუთრების კონსტიტუციურ სამართლებრივი ცნების უმთავრესი მიზანი სწორედ სახელმწიფოს ჩარევისაგან დაცვაში მდგომარეობს. კონსტიტუციის მე-19 მუხლიდან გამომდინარეობს სახელმწიფოს ნეგატიური ვალდებულება, თავი შეიკავოს ისეთი მოქმედებებისაგან, რომელიც გამოიწვევს საკუთრების უფლებაში ჩარევას. ამავე დროს იგი პოზიტიურადაა ვალდებული, შექმნას ისეთი სამართლებრივი სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლიან ბალანსს საზოგადოების წევრებს შორის (სუსგ №ბს-712(კ-24), 24.10.2024წ.).

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებზე დაყრდნობით აღნიშნავს, რომ შპს „ს...“-ის შენობაში (ფართში) არ უშვებდნენ ამავე საწარმოს დამფუძნებელს - დ.ზ-ის და არცერთ თანამშრომელს, რის გამოც 2012 წლის 18 მაისს, დ.ზ-ი (შპს „ს...“-ის დირექტორი) დაუყოვნებლივ დაუკავშირდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საინფორმაციო ცენტრს - სსიპ „112“-ს და ითხოვა სამართალდარღვევის აღკვეთა და შესაბამისი ზომების მიღება. ასევე, დ.ზ-მა 2012 წლის 19 მაისს წერილობითი განცხადებით მიმართა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ოს სამმართველოს პოლიციის შესაბამის განყოფილებას და ითხოვა სამართალდარღვევის აღკვეთა (ტ. 2, გვ. 22-24). დადგენილია, რომ შეტყობინებებს რაიმე რეაგირება არ მოჰყოლია მიუხედავად იმისა, რომ შეტყობინებები დაუყოვნებლივ გადაეცემოდა რეაგირებაზე პასუხისმგებელ პირებს. ამასთან, ადგილზე გამოცხადებულ საპატრულო პოლიციის ინსპექტორებს რაიმე ზომა შენობის განბლოკვასთან დაკავშირებით არ მიუღიათ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ნებისმიერი ქმედება უნდა ემსახურებოდეს პირთა უფლებების რეალიზაციას, ხელშეწყობას, კანონით მინიჭებული უფლებამოსილების განხორციელებას. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის გამოვლენასთან დაკავშირებული პროცედურის სრულყოფილად ჩატარების ვალდებულება, ერთი მხრივ, საჯარო წესრიგის, ხოლო მეორე მხრივ, კერძო პირის უფლების დაცვის მიზანს უნდა ემსახურებოდეს (სუსგ №ბს-1174(2კ-19), 26.10.2021წ.).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამართალდარღვევის არსებობისას სათანადო დახმარების აღმოჩენა და სამართალდარღვევის გამოსასწორებლად მასზე მყისიერი რეაგირება სახელმწიფოს (სამართალდამცავი ორგანოს) ექსკლუზიურ კომპეტენციას წარმოადგენს. სწორედ სახელმწიფო არის ვალდებული, მიიღოს სათანადო ზომები და აქტიურად იმოქმედოს როგორც კერძო პირის უფლებათა რეალიზაციის უზრუნველსაყოფად, ასევე, მათ უფლებებში არამართლზომიერი შეჭრისაგან ასაცილებლად. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, სამართალდამცავ ორგანოებს ჰქონდათ ცალსახა პოზიტიური ვალდებულება, მინიმუმ, რეაგირება მოეხდინათ განხორციელებულ შეტყობინებებზე. საზოგადოებრივი უსაფრთხოება და უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა მართლსაწინააღმდეგო ხელყოფისაგან მოცემულ შემთხვევაში სათანადოდ არ იყო უზრუნველყოფილი. ასევე საგულისხმოა საქართველოს კონსტიტუციის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-20 მუხლის მე-2 პუნქტის დანაწესი, რომლის თანახმად, არავის არა აქვს უფლება შევიდეს საცხოვრებელ ბინაში და სხვა მფლობელობაში მფლობელ პირთა ნების საწინააღმდეგოდ, აგრეთვე ჩაატაროს ჩხრეკა, თუ არ არის სასამართლოს გადაწყვეტილება ან კანონით გათვალისწინებული გადაუდებელი აუცილებლობა.

საქმეში წარმოდგენილია შპს „ა...ის“ დასკვნა, რომლის საფუძველზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნიეს რომ, შპს „ს...“-სთვის მიყენებული ზიანი შეწყვეტილი მომსახურების ხელშეკრულებების საფუძველზე მიუღებელი შემოსავლის, დაზიანებული და დაკარგული ტექნიკური საშუალებების, ფართის სარემონტო სამუშაოებზე გაწეული ხარჯის სახით შეადგენს 534 159.67 ლარს და 80 000 ევროს (შპს „ს...“-ის მიერ იჯარით აღებული და დაკარგული სატელიტური მიმღებ-გადამცემი აპარატურის ღირებულება).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციით განსაზღვრული ზარალის სრული ანაზღაურების ვალდებულება გულისხმობს არა კონკრეტული სუბიექტის (თუნდაც კანონმდებლის მიერ) მიერ წინასწარ დადგენილი ზღვრული ოდენობით, არამედ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში პირისათვის რეალურად მიყენებული ზარალის სრული მოცულობით ანაზღაურების ვალდებულებას (2015 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/630 „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-12).

საკასაციო სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამასთან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები, ხოლო მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მტკიცების ტვირთს ადმინისტრაციულ ორგანოს აკისრებს, თუმცა მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებიდან გამომდინარე, მეორე მხარე არ თავისუფლდება იმ გარემოებების მტკიცების ვალდებულებებისაგან, რომლებზეც იგი ამყარებს საკუთარ მოთხოვნას თუ შესაგებელს. მოსარჩელემ მიყენებული ზიანის ოდენობის დასადგენად წარმოადგინა შპს „ა...ის“ დასკვნა, რომლის მიხედვით, შპს „ს...“-სთვის მიყენებული ზიანი განისაზღვრა 534 159.67 ლარის და 80 000 ევროს ოდენობით, მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს კი არ წარმოუდგენიათ რაიმე მტკიცებულება რომელიც უარყოფდა მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი დასკვნით დადგენილ გარემოებებს ან მიყენებული ზიანის დაანგარიშების მეთოდსა თუ ოდენობას.

ამდენად, ზემოაღნიშნულ ნორმათა შინაარსის, ასევე საქმის მასალების ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მსჯელობას მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეთათვის მატერიალური ზიანის - 534 159.67 ლარის (შეწყვეტილი მომსახურების ხელშეკრულებების საფუძველზე მიუღებელი შემოსავალი, დაზიანებული და დაკარგული ტექნიკური საშუალებები, ფართის სარემონტო სამუშაოებზე გაწეული ხარჯი) და 80 000 ევროს ეკვივალენტი ლარის (შპს „ს...“-ის მიერ იჯარით აღებული და დაკარგული სატელიტური მიმღებ-გადამცემი აპარატურა) ანაზღაურების თაობაზე.

საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს, რომ შეფასების მიღმა არ უნდა დარჩეს საკასაციო პრეტენზიები სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხანდაზმულობა არის ვადა, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია სხვა პირის მიმართ არსებული მოთხოვნის იძულებითი განხორციელება. ზოგადი წესით, ყველა კანონისმიერი მოთხოვნის უფლება ექვემდებარება ხანდაზმულობას. კანონმდებელი მოთხოვნის უფლებათა რეალიზებადობას შემოფარგლავს დროის პერიოდით. უფლების განხორციელების შეზღუდვამ განსაზღვრული ვადებით უნდა უზრუნველყოს სამართლებრივი სტაბილურობა და სამართლებრივი მშვიდობა. კრედიტორმა დროულად უნდა იზრუნოს თავისი მოთხოვნის განხორციელებაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი დაკარგავს ამის შესაძლებლობას. ვინაიდან ხანდაზმულობას მნიშვნელოვანი სამართლებრივი შედეგები უკავშირდება, აუცილებელია ზუსტად განისაზღვროს, თუ რა მომენტიდან აითვლება ხანდაზმულობის ვადის დენა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, სახელდობრ, 138-ე მუხლი ითვალისწინებს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას სარჩელის შეტანის გზით. ხსენებული ნორმა განსაზღვრავს იმ კონკრეტულ სამართლებრივ მექანიზმებს/საშუალებებს, რომელთა უფლებამოსილი პირის მიერ სათანადო ფორმით გამოყენების შემთხვევაშიც წყდება ხანდაზმულობის ვადის დენა. ხანდაზმულობის შეწყვეტას სამოქალაქო კოდექსი უკავშირებს უფლებამოსილი პირის მიერ სასამართლოში ან სხვა სახელმწიფო ორგანოში მიმართვას (138-ე მუხ.). ამასთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 141-ე მუხლის თანახმად, თუ შეწყდება ხანდაზმულობის ვადის დენა, მაშინ შეწყვეტამდე განვლილი დრო მხედველობაში არ მიიღება და ვადა დაიწყება თავიდან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ შპს „ს...“-ის მიმართ ჩადენილი დანაშაულის ფაქტზე მთავარ პროკურატურაში 2012 წლის მაისში დაიწყო გამოძიება (ტ.2, ს.ფ. 25). ამდენად, მოსარჩელემ უფლების შელახვიდან, რომელიც მოხდა 2012 წლის 18 მაისს და რამდენიმე დღე გრძელდებოდა, მეყსეულად მოახდინა მისთვის მინიჭებული უფლების რეალიზაცია შესაბამისი უწყებისათვის მიმართვის გზით, რა დროსაც (მიმართვისთანავე) საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის საფუძველზე შეწყდა ხანდაზმულობის ვადის დინება (შეად. სუსგ №ბს-66(კ-20), 23.07.2020წ.). საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის 2021 წლის 24 ნოემბრის დადგენილებით შპს „ს...“ დაზარალებულად იქნა ცნობილი, რასაც უკავშირდება სისხლის სამართლის საქმის მასალების გაცნობის უფლების მოპოვება, რის საფუძველზეც მოსარჩელემ კონკრეტულ მოწმეთა დაკითხვის ოქმებზე დაყრდნობით მიუთითა მანამდე უცნობ ფაქტობრივ გარემოებებზე. ამგვარად, მოსარჩელის მხრიდან მითითებულ ვადაში სამართალდამცავი ორგანოსათვის მიმართვით შეწყდა ხანდაზმულობის ვადის დენა, რამდენადაც უფლებამოსილმა პირმა საკუთარი მოთხოვნის დაცვის მიზნით მიმართა სახელმწიფო ორგანოს.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 139-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა სარჩელის შეტანის საფუძველზე გრძელდება მანამ, სანამ სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილება არ შევა კანონიერ ძალაში, ან პროცესი სხვაგვარად არ დასრულდება. განსახილველ შემთხვევაში, შპს „ს...“-მა, თავდაპირველად, 2015 წლის 18 მაისს მიმართა სარჩელით სასამართლოს (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას), საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და შპს „დ...ის“ მიმართ ზიანის - 534 159.67 ლარის და 80 000 ევროს ანაზღაურების მოთხოვნით. შპს „ს...“-ის შუამდგომლობა სარჩელის გამოხმობის თაობაზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა და შპს „ს...“-ის სარჩელი დარჩა განუხილველი. შპს „ს...“-მა 2016 წლის 7 ივლისს კვლავ მიმართა სარჩელით, ამჯერად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და მოპასუხეთა წრისა და სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება 534 159.67 ლარის და 80 000 ევროს ოდენობით.

განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სარჩელის გამოხმობის გამო სარჩელის განუხილველად დატოვების შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 21 დეკემბრის განჩინება მხარეებს გაეგზავნათ 2015 წლის 23 დეკემბერს. საქართველოს შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს განჩინება ჩაბარდა 2015 წლის 28 დეკემბერს (ტ.1, გვ. 178). განჩინების გასაჩივრების 12-დღიანი ვადის ბოლო დღე დაემთხვა არასამუშაო დღეს - 2016 წლის 9 იანვარს (შაბათი), რის გამოც აღნიშნული ვადა ამოიწურა 11 იანვარს (ორშაბათი). სასამართლო მიუთითებს, რომ შპს „ს...“-მა სასამართლოს სარჩელით განმეორებით მიმართა 2016 წლის 7 ივლისს, ანუ სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ვადის დაცვით. ხსენებული ნორმის თანახმად, თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან. ამდენად, საკასაციო საჩივრების ავტორთა მსჯელობა არც მითითებულ ნაწილშია თანხვედრაში მოხმობილ ნორმებთან, რის გამოც საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორთა პოზიციას.

საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორთა მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას გამორიცხავს სისხლის სამართლის საქმეზე განაჩენის არარსებობა. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე, რომ "24.09.2010წ. კანონით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში შეტანილი ცვლილებების შედეგად გაუქმდა სსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომელიც მანამდე პრეიუდიციულ ძალას ანიჭებდა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ, კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს ცალკეულ ფაქტთან მიმართებით, ცვლილება განიცადა აგრეთვე სსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტმა, რის შედეგადაც სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების შეჩერების სავალდებულო საფუძველს აღარ წარმოადგენს საქმის სისხლის სამართლის წესით განხილვა. ხსენებული ცვლილებებით კანონპროექტის განმარტებითი ბარათის მიხედვით, მოხდა სისხლისა და სამოქალაქო სამართლის საქმეებზე მტკიცებითი სტანდარტების ურთიერთგამიჯვნა. საპროცესო კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილებების შედეგად, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოება არაა დამოკიდებული სისხლის სამართლის საქმის შედეგებზე პრეიუდიციული ძალით, ისევე როგორც სისხლის სამართალწარმოება - სამოქალაქო/ადმინისტრაციული საქმის შედეგზე. ამასთან, პრეიუდიციული ძალის არ ქონა არ გამორიცხავს სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით მიღებული პროცესუალური აქტების მტკიცებულებად მიღებისა და მათი სხვა მტკიცებულებებთან ურთიერთშეჯერებით შესაბამისი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას. სასამართლოს არ ერთმევა უფლებამოსილება იმსჯელოს განაჩენზე, მისი არსებობის შემთხვევაში, როგორც წერილობით მტკიცებულებაზე და გაიზიაროს ან არ გაიზიაროს მასში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები (სუსგ Nბს-144-141(2კ-14), 22.01.2015წ.). ამდენად, არ არის სრულიად გამორიცხული სისხლის სამართლის საქმის შედეგის განსხვავება ადმინისტრაციული საქმის შედეგისგან და პირიქით. სხვაობა შესაძლოა ახსნილ იქნას სამართლის შესაბამისი დარგით მოწესრიგებული პასუხისმგებლობის სხვადასხვაგვარი მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობებით (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 19.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ N58240/08, §87). სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობები უკავშირდება დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენის გამო ინდივიდის დასჯას, ხოლო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივის - დელიქტური სამართალურთიერთობის მონაწილე ორგანოს მიერ ზიანის მიყენებით ხელყოფილი უფლების აღდგენას. პასუხისმგებლობის წინაპირობების სხვაობა შედეგად იწვევს მტკიცების სტანდარტების სხვადასხვა საფეხურის გამოყენებას სისხლისა და ადმინისტრაციული სამართლის საქმეებზე. ამდენად, სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისგან დამოუკიდებლად მოწმდება სკ-ის 1005.1 მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობა" (სუსგ №ბს-1031(კ-20), 21.06.2021).

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 მარტის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

გ. მაკარიძე

გ. აბუსერიძე