ბს-1051(კ-23) 14 თებერვალი, 2025წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: გიორგი გოგიაშვილი, თამარ ოქროპირიძე
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა კ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.07.2023წ. განჩინებაზე.
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
გ. კ-იმა 06.03.2023წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ადგილობრივი საბჭოს 06.02.2023წ. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და დარჩენილი სასჯელის მოუხდელი ნაწილის შინაპატიმრობით შეცვლის თაობაზე ახალი აქტის გამოცემის მოპასუხისთვის დავალება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 07.04.2023წ. გადაწყვეტილებით კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა კ-ის მიერ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.07.2023წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ გ. კ-იმა ჩაიდინა განზრახი ძალადობრივი დანაშაულები, მკვლელობის მცდელობა და ჯანმრთელობის განზრახ დაზიანება, კერძოდ მან მოკვლის მიზნით დანით მიაყენა სიცოცხლისთვის სახიფათო დაზიანებები ზ. ნ-ეეს, აგრეთვე მან დანის გამოყენებით სიცოცხლისთვის სახიფათო ჭრილობები მიაყენა რ. ე-ის. №17 პენიტენციური დაწესებულების დირექტორის 06.01.2023წ. დახასიათებით დასტურდება, რომ მსჯავრდებულ გ. კ-ის სასჯელის მოხდის პერიოდში გავლილი აქვს ფსიქო-სოციალური ტრენინგები: „სტიგმა და დისკრიმინაცია“ და „ნატო, ევროკავშირი და საქართველო“, მსჯავრდებული აქტიურად ეხმარება უცხოენოვან მსჯავრდებულებთან სათარჯიმნო მომსახურებაში, ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს, დასჯილი ან წახალისებული არ ყოფილა, დაწესებულებაში იცავს სარეჟიმო მოთხოვნებსა და კანონით დაკისრებულ მოვალეობებს, არ არის აგრესიული და კონფლიქტური, მას ადმინისტრაციის თანამშრომლებთან და სხვა მსჯავრდებულებთან აქვს ნორმალური ურთიერთობა, წარსულში ნასამართლევი არ ყოფილა. მართალია, აპელანტი აკმაყოფილებს საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 07.08.2018წ. №320 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭოების მიერ სასჯელის მოუხდელი ნაწილის შინაპატიმრობით შეცვლის საკითხის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის“ მე-13 მუხლით განსაზღვრულ მსჯავრდებულის პიროვნების შეფასების რამდენიმე კრიტერიუმს, თუმცა აღნიშნული დადებითი კონტექსტის კრიტერიუმები ვერ გადასწონის მსჯავრდებულის ნეგატიურ მახასიათებლებს, კერძოდ მის მიერ ჩადენილ დანაშაულის ხასიათს, აგრეთვე იმ გარემოებასა და ვითარებას, რომლის ფარგლებში იქნა ჩადენილი დანაშაული. ამდენად, არსებული რისკებისა და დადებითი ხასიათის კრიტერიუმების ურთიერთშეპირისპირების შედეგად სააპელაციო პალატამ დასაბუთებულად მიიჩნია კ-ის სასჯელის მოუხდელი ნაწილის შინაპატიმრობით შეცვლაზე უარი. პალატამ აგრეთვე მიუთითა, რომ გადაწყვეტილების მიღების პროცესში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დაცული იქნა დისკრეციის ფარგლები და სახეზე არ არის შეცდომა დისკრეციულ უფლებამოსილებაში.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.07.2023წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა კ-ის მიერ.
კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო პალატა არასაკმარისად ასაბუთებს საბჭოს გადაწყვეტილების კანონიერებას, პალატის განმარტებიდან გამომდინარე თუ მსჯავრდებულს ჩადენილი აქვს მძიმე და განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული, მას ვერ ექნება ვადაზე ადრე გათავისუფლების შესაძლებლობა. საქმეში დაცული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ კ-ი რესოციალიზებულია და სრულად აკმაყოფილებს საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 07.08.2018წ. №320 ბრძანებით დამტკიცებული „წესის“ მე-13 მუხლით დადგენილ დანარჩენ კრიტერიუმებს. მას გავლილი აქვს ფსიქო-სოციალური ტრენინგები, ადმინისტრაციას აქტიურად ეხმარება უცხოენოვან მსჯავრდებულებთან სათარჯიმნო მომსახურებაში, არ ყოფილა დასჯილი, იცავს სარეჟიმო მოთხოვნებს, არ არის აგრესიული და კონფლიქტური, ადმინისტრაციის თანამშრომლებთან და სხვა მსჯავრდებულებთან აქვს ნორმალური ურთიერთობა, წარსულში არ არის ნასამართლევი. გ. კ-ის სრულად აქვს ანაზღაურებული დაზარალებულებისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანი და დაზარალებულებს მის მიმართ პრეტენზია არ გააჩნიათ. კონფლიქტი, რომლის ნიადაგზეც გ. კ-იმა დანაშაული ჩაიდინა, ამოწურულია და მას არანაირი გაგრძელების ან განვითარების პერსპექტივა არ გააჩნია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 07.08.2018წ. №320 ბრძანებით დამტკიცებული „სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭოების მიერ სასჯელის მოხდისაგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის“ (სადავო პერიოდში მოქმედი სათაური) მიხედვით, საბჭო უფლებამოსილია განიხილოს მსჯავრდებულისთვის სასჯელის მოუხდელი ნაწილის უფრო მსუბუქი სახის სასჯელით შეცვლის საკითხი (მე-6 მუხ. „ბ“ ქვ.პ.). მსჯავრდებულის შეფასება ხდება ამავე წესის 13.1 მუხლით გათვალისწინებული შეფასების კრიტერიუმების შესაბამისად, კერძოდ, შეფასების კრიტერიუმებია: დანაშაულის ხასიათი, მსჯავრდებულის ქცევა სასჯელის მოხდის პერიოდში, მსჯავრდებულის მიერ წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტები, ნასამართლობა, ოჯახური პირობები, მსჯავრდებულის პიროვნება. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების თანახმად საბჭომ 06.02.2023წ. ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა და არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა მსჯავრდებულ კ-ის სასჯელის მოუხდელი ნაწილის შინაპატიმრობით შეცვლის თაობაზე. საბჭომ საკითხის განხილვისას გაითვალისწინა მსჯავრდებულის ქცევა სასჯელის მოხდის პერიოდში, მისი ოჯახური პირობები, დამოკიდებულება თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების ადმინისტრაციასთან და სხვა პიროვნული მახასიათებლები, გათვალისწინებული იქნა აგრეთვე ის გარემოება, რომ წარმოდგენილი იქნა დაზარალებულის თანხმობები, მსჯავრდებული ჩართულია სოციალურ აქტივობებში და ნასამართლობის არმქონეა, თუმცა აღნიშნული გარემოებები ვერ გახდა შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი. საბჭომ ნეგატიურად შეაფასა ის ფაქტი, რომ მსჯავრდებულმა ჩაიდინა განზრახი ძალადობრივი დანაშაული - მკვლელობის მცდელობა და ჯანმრთელობის განზრახ დაზიანება, კერძოდ გ. კ-იმა მოკვლის მიზნით სიცოცხლისთვის სახიფათო დაზიანებები დანით მიაყენა ზ. ნ-ეეს, ამის შემდეგ მოსარჩელემ დანის გამოყენებით გულმკერდისა და მუცლის არეში სიცოცხლისთვის სახიფათო ჭრილობები მიაყენა რ. ე-ის, რომელიც სიტუაციის განმუხტვას ცდილობდა. ამდენად, მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი დანაშაულის ხასიათის, თანმდევი საზოგადეობრივი რისკების და სხვა ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საბჭომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი.
„პატიმრობის კოდექსის“ (ძალადაკარგულია 2024 წლის პირველი იანვრიდან) მე-40 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი მძიმე დანაშაულისათვის სასჯელის შემსუბუქების შესაძლებლობას ითვალისწინებდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსახდელი სასჯელის - თავისუფლების აღკვეთის ვადა მოხდილი იყო არანაკლებ ორი მესამედით. განსახილველ საქმეზე დავის საგანს შეადგენს დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილის შინაპატიმრობით შეცვლაზე უარის თქმის შესახებ საბჭოს გადაწყვეტილების გაუქმება და შუამდგომლობის დაკმაყოფილების თაობაზე ახალი აქტის გამოცემის მოპასუხისთვის დავალება, ამდენად მოცემულ ეტაპზე მოსარჩელის ინტერესი გამოიხატება სასჯელის გარკვეული ნაწილის მოხდის შემდგომ მის მიმართ საპატიმრო ღონისძიების გამოყენების საჭიროების არარსებობის დადასტურებაში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შინაპატიმრობა არის დღე-ღამის განსაზღვრულ პერიოდში მსჯავრდებულისთვის თავის საცხოვრებელ ადგილას ყოფნის ვალდებულების დაკისრება, რომლის აღსრულება, როგორც წესი, ელექტრონული ზედამხედველობის საშუალების გამოყენებით ხორციელდება (სსკ-ის 471 მუხ.). შინაპატიმრობა უმეტეს შემთხვევაში დაკავებულისთვის ნაკლებად შემზღუდავი ზომაა და მას ნაკლებ ტანჯვას ან უხერხულობას აყენებს, ვიდრე ჩვეულებრივი პატიმრობა ციხეში. ეს გამოწვეულია იმით, რომ პატიმრობაში ყოფნა მოითხოვს პირის ინტეგრაციას ახალ გარემოში, ასევე სხვა პატიმრებთან ერთად აქტივობების განხორციელებას ან რესურსების გაზიარებას, დისციპლინის დაცვას, ადმინისტრაციის მხრიდან ყოველდღიურად, ოცდაოთხი საათის განმავლობაში ზედამხედველობას და კონტროლს, მაგ., დაკავებულს არ შეუძლია თავისუფლად აირჩიოს დასაძინებლად წასვლის, საკვების მიღების, პირადი ჰიგიენის საჭიროებების დაკმაყოფილების, სუფთა ჰაერზე გასვლის ან სხვა აქტივობების განხორციელების დრო („Buzadji v. the Republic of Moldova“, §112). მოქმედი კანონმდებლობით პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივ საბჭოებს მინიჭებული აქვთ სასჯელის მოუხდელი ნაწილის შინაპატიმრობით შეცვლის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილება, რომელიც მიიღება მინისტრის მიერ დადგენილი შეფასების კრიტერიუმების მიხედვით. საბჭოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესის რეგულაცია მიისწრაფვის ისეთი ლეგიტიმური მიზნების რეალიზაციისაკენ, როგორიცაა დანაშაულის ზოგადი და სპეციალური პრევენცია, ისევე როგორც დამნაშავის დასჯა, ამ მიზნის სწორი რეალიზებისთვის გათვალისწინებულია არაერთი სუბიექტური თუ ობიექტური კრიტერიუმი, რომელიც ერთობლიობაში თავისთავად ვერ ჩაითვლება აშკარად სასჯელის მიზნების საწინააღმდეგოდ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 22.02.2023წ. განჩინება საქმეზე „ნ. ლომიძე საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს იუსტიციის მინისტრის წინააღმდეგ“, II-§6). როგორც უკვე აღინიშნა, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 07.08.2018წ. №320 ბრძანებით დამტკიცებული „სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭოების მიერ სასჯელის მოხდისაგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის“ (სადავო პერიოდში მოქმედი სათაური) მე-13 მუხლით დადგენილია მსჯავრდებულის შეფასების კრიტერიუმები. მითითებული წესი არ ადგენს მაგ. ქულათა სისტემას ან კრიტერიუმების იმ ოდენობას, რომელთა დადებითად შეფასების შემთხვევაში მსჯავრდებულის შუამდგომლობა დაკმაყოფილებას ექვემდებარება. ამდენად, ინდივიდუალური საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე არ გამოირიცხება ერთი ან რამდენიმე კრიტერიუმისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის მინიჭება. განსახილველ შემთხვევაში შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარი ძირითადად ეფუძნება კრიტერიუმების ჩამონათვალში დასახელებულ პირველ კრიტერიუმს - „დანაშაულის ხასიათი“. აღნიშნული კრიტერიუმით ფასდება მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმე, გარემოება და ვითარება, რომლის ფარგლებში იქნა ჩადენილი დანაშაული (13.1 მუხ „ა“ქვ.პ.). წინასწარი დადგენილი კრიტერიუმის შეფასების საფუძველზე არასაპატიმრო ღონისძიების გამოყენებას ითვალისწინებს აგრეთვე ე.წ. „ტოკიოს წესები“ (გაეროს მინიმალური სტანდარტული წესები არასაპატიმრო ღონისძიებათა შესახებ, გენერალური ასამბლეის 14.12.1990წ. რეზოლუცია 45/110), რომელიც შეფასების კრიტერიუმად განიხილავს დანაშაულის ხასიათს და სიმძიმის ხარისხს, ასევე განაჩენის მიზანს, დამრღვევის პიროვნებას, ბიოგრაფიას, დაზარალებულის უფლებებს (3.1 მუხ.). მართალია, მძიმე დანაშაულის გამო პირის მსჯავრდებისას დაშვებულია მოუხდელი სასჯელის უფრო მსუბუქი სასჯელით შეცვლა, თუმცა კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით აღნიშნული არ გამორიცხავს „დაშაულის ხასიათისთვის“ განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მინიჭებას და არ ქმნის დანაშაულის სიმძიმის უგულებელყოფის საფუძველს. დანაშაულის ხასიათსა და სიმძიმეზე ყურადღების გამახვილება წარმოადგენს საბჭოს დისკრეციის ფარგლებში განხორციელებულ უფლებამოსილებას, ამდენად სახეზე არ არის დისკრეციული უფლებამოსილების კანონდარღვევით განხორციელება. არასაპატიმრო ღონისძიებების ძირითად მიზანს დამნაშავე პირისთვის პატიმრობის ნაცვლად ეფექტური ალტერნატივის შერჩევა წარმოადგენს, რათა სასჯელი მოერგოს ინდივიდუალური დამნაშავის საჭიროებებს ჩადენილი დანაშაულის პროპორციულად. პროპორციულობის შემოწმება შეუძლებელია თავად დანაშაულებრივი ქმედების ხასიათის, მისი სიმძიმის და ქმედებით გამოწვევადი საფრთხის განსაზღვრის გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში დგინდება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 22.09.2017წ. განაჩენით კ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ სსკ-ის მე-19-108-ე მუხლით გათვალისწინებული (ზ. ნ-ეის ეპიზოდი) დანაშაულის და სსკ-ის 117-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის (რ. ე-იის ეპიზოდი), დანაშაულთა ერთობლიობით, საბოლოოდ სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 (რვა) წლის ვადით, 12.04.2022წ. „ამნისტიის შესახებ“ კანონით სასჯელი შეუმცირდა. ამდენად, მოსარჩელე დამნაშავედ იქნა ცნობილი განზრახ მკვლელობის მცდელობისა და ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანებისთვის. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონმდებლის მიერ კრიმინალიზებულია განზრახ მკვლელობა, რომლის შემადგენლობის სავალდებულო სუბიექტური და ობიექტური ელემენტებია - პირის განზრახი (პირდაპირი ან არაპირდაპირი) ქმედება მიმართული მეორე ადამიანის სიცოცხლის მოსპობისკენ. კრიმინალიზებულია აგრეთვე ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანება, ე.ი. სიცოცხილისათვის საშიში სხეულის დაზიანება, რომლის შემადგენლობის სავალდებულო სუბიექტური და ობიექტური ელემენტებია - პირის განზრახი ქმედება მიმართული მეორე ადამიანის ჯანმრთელობის დაზიანებისაკენ, შედეგით სხეულზე სიცოცხლისათვის სახიფათო დაზიანების მიყენება. იმ შემთხვევაში თუ განხორციელდა განზრახი ქმედება, მაგრამ დანაშაული თავდამსხმელისაგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო ბოლომდე ვერ იქნა მიყვანილი, შესაბამისად სახეზეა დანაშაულის მცდელობა. კასატორის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენით სასამართლომ მიიჩნია, რომ გ. კ-ის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი გარემოებები არ გააჩნია, ხოლო პასუხისმგებლობის დამამძიმებელი გარემოებაა დანაშაულის ეპიზოდთა სიმრავლე. სისხლის სამართლის კოლეგიამ კ-ის მიმართ სასჯელის დამძიმების კუთხით განიხილა დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენის ხასიათი, ხერხი და სპეციფიკა, კერძოდ ბრალდებულ კ-ის მხრიდან განხორციელებული იქნა არა ერთი ძალადობრივი ხასიათის დანაშაულებრივი ქმედება, რომელიც ერთ შემთხვევაში მიმართული იყო ზ. ნ-ეის მოკვდინების, ხოლო მეორე შემთხვევაში რ. ე-იის ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანებისკენ, რასაც ლეტალური შედეგი არ მოჰყოლია მხოლოდ იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ დაზარალებულებს აღმოუჩინეს დროული სამედიცინო დახმარება. ამდენად, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები (ორი ტრენინგის გავლა, სასჯელაღსრულების დაწესებულების რეჟიმის მოთხოვნების დაცვა, სათარჯიმნო მომსახურებაში დახმარება და სხვ.) იმთავითვე არ წარმოშობს დანაშაულის სიმძიმის, ხერხის, ხასიათის უგულებელყოფის და შუამდგომლობის დაკმაყოფილების უპირობო საფუძველს.
გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საკმარის საფუძველს არ ქმნის აგრეთვე კასატორის მითითება მის მიმართ შეღავათის გამოყენების შესახებ დაზარალებულების თანხმობაზე. საკასაციო პალატა არ გამორიცხავს დაზარალებულის პოზიციის მნიშვნელობას საბჭოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებისას, თუმცა ასეთი თანხმობის არსებობა იმთავითვე არ წარმოშობს მოუხდელი სასჯელის უფრო მსუბუქი სასჯელით შეცლის საკმარის საფუძველს (მაგ. სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტის ან ბრალდების შემსუბუქების ისეთი სახის ღონისძიებების განხორციელებისას, როგორიცაა განრიდება და საპროცესო შეთანხმება, პროკურორი დაზარალებულთან გადის კონსულტაციას, თუმცა კანონმდებლობა არ ადგენს დაზარალებულის თანხმობის შემთხვევაში პირის მიმართ უპირობოდ განრიდების ან საპროცესო შეთანხმების გაფორმების საფუძველს, ამასთან დაზარალებული არ სარგებლობს საპროცესო შეთანხმების გასაჩივრების უფლებით (სსკ-ის 1682, 217 მუხ.)). დაზარალებულის სურვილი არის რა დანაშაულამდე არსებულ მდგომარეობაში დაბრუნება, ცალკეულ შემთხვევაში მას (დაზარალებულს) შესაძლოა სულაც არ უნდოდეს დამნაშავის დასჯა, შედეგად ამა თუ იმ ზომის პასუხისმგებლობის დაკისრება შეიძლება სულაც არ პასუხობდეს დაზარალებულის ინტერესებს. კონკრეტულ დანაშაულზე საკმარისი და ადეკვატური პასუხი სახელმწიფოს გასაწევი ტვირთია, რომელიც მიღებული უნდა იქნას შესაბამისი კანონით, სამართლიანი გამოძიებითა და მართლმსაჯულებით (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.09.2016წ. №1/8/594 გადაწყვეტილება საქმეზე „ხ. შუბითიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-§23). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასჯელის მიზანია სამართლიანობის აღდგენა, ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება და დამნაშავის რესოციალიზაცია (სსსკ-ის 39.1 მუხ.). სამართლიანობის აღდგენა გულისხმობს პირის დასჯას მისი ბრალის შესაბამისად, რომლის მიზანი დაკავშირებულია ქმედებისა და სასჯელის პროპოციულობასთან. დანაშაულის თავიდან აცილების მიზნის რეალიზაცია გულისხმობს ახალი დანაშაულის ჩადენის დაუშვებლობას, როგორც მსჯავრდებულის, ისე სხვა პირების მიერ. მსჯავრდებულის რესოციალიზაცია კი ხანგრძლივი პროცესია. იგი იწყება სასამართლოს მიერ გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთანავე და გრძელდება სასჯელის მოხდის შემდეგაც. სსსკ-ის 39.2 მუხლის თანახმად სასჯელის მიზანი ხორციელდება მსჯავრდებულსა და სხვა პირზე ზემოქმედებით, რათა ისინი განიმსჭვალონ მართლწესრიგის დაცვისა და კანონის წინაშე პასუხისმგებლობის გრძნობით. კონკრეტული ქმედებისთვის პირის დასჯა არის დემონსტრირება, დეკლარირება იმისა, რომ ყველას, ვინც მსგავს ქმედებას ჩაიდენს, ემუქრება იგივე სასჯელი, შედეგად მას აქვს ერთგვარი წინაღობის ძალა დანაშაულის ჩადენის ყველა პოტენციური მსურველის მიმართ (ზოგადი პრევენცია). მაშასადამე, ამა თუ იმ ქმდებისთვის დაწესებულ/კონკრეტულ შემთხვევაში შეფარდებულ სასჯელს აქვს უნარი, შეამციროს როგორც იგივე, ისე სხვა პირების მიერ ამ დანაშულის ჩადენა. სასჯელმა უნდა უზრუნველყოს როგორც დამნაშავის მიერ საკუთარი ცხოვრების წესის უკეთესობისკენ შეცვლა (მომავალში დანაშაულებრივ საქმიანობაზე უარის თქმა), ისე საზოგადოების დაცვა დამნაშავეთა აგრესიისგან (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 24.10.2015წ. №1/4/592 გადაწყვეტილება საქმეზე „ბ. წიქარიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-§51). დემოკრატიულ და სამართლებრივ სახელმწიფოში ხელისუფლების ვალდებულება გამოიძიოს დანაშაული, დაიწყოს პირთა მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა და დააკისროს შესაბამისი პასუხისმგებლობა იმთავითვე მომდინარეობს ერთი მხრივ დაზარალებულის, ხოლო მეორე მხრივ საერთო საზოგადოებრივი ინტერესებიდან (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 27.07.2023წ. №1/5/1355, 1389 გადაწყვეტილება საქმეზე „ს. თამარიანი, მ. მაჩალიკაშვილი და მ. მიქელაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-§47). დანაშაული გავლენას ახდენს როგორც ერთ ან რამდენიმე ინდივიდზე (დაზარალებულზე), ისე მთელს საზოგადოებაზე, რადგან კონკრეტული ადამიანის გარდა, ზიანს აყენებს ადამიანებს შორის შეთანხმებულ საზოგადო წესრიგს. შედეგად დანაშაულით გამოწვეული ზიანი გამოიხატება ორი ფორმით − ზიანი, რომელიც მიადგება დაზარალებულს და ზიანი, რომელიც გამოიხატება საზოგადოების თითოეული წევრისთვის შიშის, დაუცველობის, უნდობლობის გრძნობის გაჩენაში (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.09.2016წ. №1/8/594 გადაწყვეტილება საქმეზე „ხ. შუბითიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-§18). ამდენად, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორის მითითება დაზარალებულთა თანხმობაზე გასაჩივრებული აქტის უმართლობას არ ადასტურებს. მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებული იქნა საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობის დაცვითა და ფაქტობრივი გარემოებების სისტემური ურთიერთშეჯერების შედეგად, ასევე მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი დანაშაულის, დანაშაულის ქმედების გამოვლენის ფორმის (ქმედება მიმართული იყო ერთდროულად ორი სიკეთის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის წინააღმდეგ), დანაშაულის ეპიზოდთა სიმრავლის და უმართლო ქმედებით დამდგარი შედეგის გათვალისწინებით. კ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენით სასამართლომ მიიჩნია, რომ ჩადენილი ქმედების ხასიათი და დაზარალებულისთვის მიყენებული დაზიანებების არამარტო სიმრავლე, სიმძიმე, არამედ მისი ლოკალიზაცია სიცოცხლისთვის ძალზედ სახიფათო მიდამოში, დანაშაულის ჩადენის ადგილი, ხერხი, მოტივი და მხარეთა დაპირისპირება ადასტურებს იმას რომ, ბრალდებული მისი ქმედებიდან გამომდინარე ინტელექტუალური თვალსაზრისით შესაძლო შედეგს (მხედველობაშია ადამიანის სიკვდილი) უცილობლად ითვალისწინებდა. საკასაციო პალატა აგრეთვე ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული არ ყოფილა წამახალისებელი ღონისძიებები. როგორც წესი, წახალისების სახეები გამოიყენება მსჯავრდებულის სანიმუშო ყოფაქცევისა და საქმიანობისადმი კეთილსინდისიერი დამოკიდებულების შემთხვევაში (სადავო პერიოდში მოქმედი პატიმრობის კოდექსის 66-ე მუხ.), შესაბამისად განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა ვერ უზრუნველყო მისთვის დანიშნული სასჯელის მთლიანად პენიტენციურ დაწესებულებაში მოხდის საჭიროების არარსებობის მტკიცება.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ დასაბუთებული და კანონიერია სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს სადავო აქტი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დაცულია დისკრეციის ფარგლები და სახეზე არ არის შეცდომა დისკრეციულ უფლებამოსილებაში, საბჭოს და სასამართლოების გადაწყვეტილებები მიღებულია კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით, შესაბამისად არ არსებობს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილების გაუქმების, აქტის ბათილად ცნობისა და მოცემულ ეტაპზე საპატიმრო ღონისძიების გამოყენების საჭიროების არარსებობის დადასტურების აღიარების საფუძველი. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამო კ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. კ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.07.2023წ. განჩინება;
3. ლ. ჯ-ეს (პირადი ნომერი ...) დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე 09.10.2023წ. №1725 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის და 12.12.2023წ. №9079 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის, ჯამში 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: გ. გოგიაშვილი
თ. ოქროპირიძე
