ბს-63(კ-24) 14 თებერვალი, 2025წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გიორგი გოგიაშვილი, თამარ ოქროპირიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა ი. ფ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.10.2023წ. განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ი. ფ-იმა 28.10.2021წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიმართ. მოსარჩელემ 04.05.2023წ. განცხადებით დააზუსტა მოპასუხეთა წრე და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტთან ერთად მოპასუხედ დაასახელა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეების საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტისთვის მის სასარგებლოდ 5 000 (ხუთი ათასი) ლარის ოდენობით მორალური ზიანის სოლიდარულად ანაზღაურების დაკისრება. მოსარჩელემ, აგრეთვე, დამატებით მოითხოვა ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის მოპასუხეებისთვის დაკისრება 2 500 ლარის ოდენობით. რაც შეეხება სხვა სასამართლოსგარეშე ხარჯებს, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეებისათვის შემდეგი ხარჯების ანაზღაურების დაკისრება: მინდობილობის, დავალების შესრულებისა და სხვა დოკუმენტის სანოტარო წესით დამოწმებისათვის გაღებული სანოტარო ხარჯი - 50 ლარის ოდენობით; სარჩელის სასამართლოში წარდგენის, საქმის განხილვისას მოსარჩელისა და მისი წარმომადგენლის სასამართლო სხდომაზე გამოცხადების, სასამართლოს გადაწყვეტილების ჩაბარების მიზნით გადაადგილების გამო ტრანსპორტირებაზე გაღებული ხარჯი - 350 ლარის ოდენობით; მტკიცებულებათა მოძიება/მოპოვებაზე გაღებული ხარჯი - 50 ლარის ოდენობით; საქმის განხილვის უზრუნველსაყოფად პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელის, წერილობითი შუამდგომლობის მომზადებაზე დახარჯული ცელულოზის ქაღალდის ფურცლებისთვის - 70 ლარის ოდენობით; სარჩელის თანდართული დოკუმენტების და სხვა მტკიცებულების ასლების მომზადებაზე გაღებული ხარჯი - 40 ლარის ოდენობით; აკინძვაში გახარჯული ლითონის აკინძვით შეკვრაზე გაღებული ხარჯი - 0,10 ლარის ოდენობით; საქმის მასალების სასამართლოში გადაგზავნისას საფოსტო კავშირისთვის გაღებული ხარჯი - 60 ლარის ოდენობით; საფოსტო კავშირისას მასალების კონვერტით შესაფუთად გაღებული ხარჯი - 10 ლარის ოდენობით; მოსარჩელის და მისი წარმომადგენლის სასამართლოში გამოცხადების, მათი გამოცხადების პერიოდში აუცილებელ კვებაზე გაწეული გაზრდილი დანახარჯი - 100 ლარის ოდენობით; სასამართლოში მოცდენილი (დაკარგული) დრო - 5000 ლარის ოდენობით; საქმეზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების სააღსრულებო ორგანოში აღსრულების უზრუნველსაყოფად სააღსრულებო ხარჯი - 200 ლარის ოდენობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 27.06.2023წ. გადაწყვეტილებით ი. ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს ი. ფ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით, აგრეთვე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს ი. ფ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული საპროცესო ხარჯის ანაზღაურება - 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით და ტრანსპორტირებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება - 50 (ორმოცდაათი) ლარის ოდენობით.

ი. ფ-იმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 27.06.2023წ. გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოში და მოითხოვა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება. აპელანტმა დამატებით მოითხოვა სააპელაციო განხილვის ეტაპზე ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის მოპასუხეებისთვის დაკისრება 7 000 ლარის ოდენობით. რაც შეეხება სხვა სასამართლოსგარეშე ხარჯებს, აპელანტმა მოითხოვა მოპასუხეებისთვის შემდეგი ხარჯების ანაზღაურების დაკისრება: სააპელაციო საჩივრის სასამართლოში წარდგენის, საქმის განხილვისას მოსარჩელისა და მისი წარმომადგენლის სააპელაციო პალატის სასამართლო სხდომაზე გამოცხადების უზრუნველსაყოფად ტრანსპორტირებისთვის გაღებული ხარჯი - 200 ლარის ოდენობით, აგრეთვე სააპელაციო საჩივრის, სააპელაციო შესაგებლის, მათი ასლების მომზადებისას, წერილობითი განცხადებების, წერილობითი შუამდგომლობების მომზადებაზე სააპელაციო ეტაპზე დახარჯული ცელულოზის ქაღალდის ფურცლებისთვის - 19 ლარის ოდენობით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.10.2023წ. განჩინებით, ი. ფ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 27.06.2023წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 23.02.2021წ. 09:20 საათზე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის პატრულ-ინსპექტორის მიერ ადმინისტრაციული წესით დაკავებულ იქნა ი. ფ-ი, რაზედაც შედგა 23.02.2023წ. №აო 000015319 ადმინისტრაციული დაკავების ოქმი. ოქმში დაკავების მოტივად მითითებულია, რომ ქ. თბილისში, ...ზე №45-ის მიმდებარედ, 23.02.2021წ. ი. ფ-ი არ დაემორჩილა პოლიციის კანონიერ მოთხოვნას, კერძოდ ცდილობდა გზის გადაკეტვას, რომლის გამოც დაკავებულ იქნა საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლით. ამ ფაქტზე 12.04.2021წ. ი. ფ-ის მიმართ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №..., საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენისათვის. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 23.06.2021წ. დადგენილებით (საქმე №4/2331-21) შეწყდა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება ი. ფ-ის მიმართ. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარდგენილ აუდიო-ვიდეო ჩანაწერებზე, სადაც არ იყო დაფიქსირებული ი. ფ-ის მიერ გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვის ფაქტი. ამასთან, ი. ფ-ის მიმართ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის შემდგენი პატრულ-ინპექტორის განმარტებით, ი. ფ-ი დაინახა მას შემდეგ, რაც მისი დაკავება დაიწყეს პოლიციელებმა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ვერ გახდებოდა ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში მიცემული პირის - ი. ფ-ის ადმინისტარციულ სამართალდამრღვევად ცნობის საფუძველი. სასამართლომ განმარტა, რომ სახეზე იყო საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 232-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოების გამომრიცხავი გარემოება - ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შემთხვევის არარსებობა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 23.06.2021წ. დადგენილება (საქმე №4/2331-21) შესულია კანონიერ ძალაში. სამართლებრივ ნაწილში სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში სასამართლოს უნდა გადაეწყვიტა მოპასუხეთათვის სოლიდარულად არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების სახით 5 000 (ხუთი ათასი) ლარის, ასევე ადვოკატის მომსახურებისა და სხვა ხარჯების მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ოდენობით დაკისრების მართლზომიერების საკითხი.

სააპელაციო პალატამ შეაფასა არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების დაკისრების პრობლემა ადმინისტრაციული წესით დაკავების გამო, იმ პირობებში როდესაც ი. ფ-ის მიმართ დაწყებული ადმინისტრაციული საქმის წარმოება შეწყდა სამართალდარღვევის არ არსებობის გამო. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სამართლებრივ შეფასებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ნორმატიული შინაარსი ადმინისტრაციულ დაკავებასაც მოიაზრებდა მარეაბილიტირებელ გარემოებად. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული იძულების ფორმაზე, კერძოდ იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე დაკავებული იყო რამდენიმე საათის განმავლობაში, რაც არ იყო ჩვეულებრივი მოვლენა ადამიანის ცხოვრებაში. მართალია, ამა თუ იმ ფორმით თავისუფლების აღკვეთა ყოველთვის იწვევს დისკომფორტს, მაგრამ დაკავებული პირი, გონივრულ ფარგლებში, მაინც ვალდებული იყო ეთმინა აღნიშნული, როდესაც დაცული იყო გარკვეული სტანდარტები. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ დაკავების დროის გათვალისწინებით, სწორად განსაზღვრა მორალური ზიანის ოდენობად - 500 (ხუთასი) ლარი.

დამატებით სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება უნდა დაკისრებოდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიუთითა საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 25.04.2018წ. №53 ბრძანებით დამტკიცებულ „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულებაზე“, რომლის პირველი მუხლის თანახმად ეს დებულება განსაზღვრავს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის სამართლებრივ სტატუსს, ამოცანებს, ფუნქციებს, სტრუქტურას, ანგარიშვალდებულებას და აწესრიგებს დეპარტამენტის საქმიანობასთან დაკავშირებულ სხვა საკითხებს. დებულების მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად დეპარტამენტი წარმოადგენს სამინისტროს სტრუქტურულ ქვედანაყოფს, რომელიც ასრულებს სამინისტროს დებულებით და ამ დებულებით მასზე დაკისრებულ ამოცანებს. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დეპარტამენტი თავისი ფუნქციებისა და ამოცანების განხორციელებისას წარმოადგენს სამინისტროს, ხოლო მე-5 პუნქტის შესაბამისად, დეპარტამენტი ანგარიშვალდებულია საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრისა (შემდგომში – მინისტრი) და კურატორი მინისტრის მოადგილის (არსებობის შემთხვევაში) წინაშე. დებულების მე-4 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, დეპარტამენტის ამოცანაა საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისა და მართლწესრიგის დაცვა, სამართალდარღვევაზე ან სხვა შესაძლო საფრთხეზე რეაგირება, თავიდან აცილება და აღკვეთა. ამავე დებულების მე-5 მუხლის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტების თანახმად, დეპარტამენტი კომპეტენციის ფარგლებში: ახდენს დანაშაულის და სხვა მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამოვლენას, აღკვეთასა და თავიდან აცილებას, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით იძულების ღონისძიებების გამოყენებას, აგრეთვე, დანაშაულის გამოძიებასა და საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარებას; საქართველოს კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში ახორციელებს პრევენციულ და სამართალდარღვევაზე რეაგირების ღონისძიებებს, აგრეთვე, ოპერატიულ - სამძებრო საქმიანობას; განიხილავს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეებს, აგრეთვე, პირთა განცხადებებსა და საჩივრებს და იღებს შესაბამის გადაწყვეტილებებს. ამავე დებულების მე-6 მუხლის თანახმად, დეპარტამენტის სტრუქტურული ერთეულებია: ზ) ქ. თბილისის მთავარი სამმართველო; ხოლო მე-13 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს და რეგიონული მთავარი სამმართველოების ფუნქციებია: გ) ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა გამოვლენა, აღკვეთა და საქმის წარმოება (მათ შორის, სასამართლოში) საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, აგრეთვე, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა; დ) კომპეტენციის ფარგლებში სასამართლოში სამინისტროს წარმომადგენლობის უზრუნველყოფა; ე) „პოლიციის შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული პრევენციული და სამართალდარღვევაზე რეაგირების ღონისძიებების განხორციელება. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმების ანალიზის მხედველობაში მიღებით სააპელაციო პალატა დაეთანხმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი უფლებამოსილი იყო თავისი კომპეტენციის ფარგლებში სრულუფლებიანად წარმოედგინა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, შესაბამისად, აღნიშნული სამინისტროს ცალკე მოპასუხე მხარედ განსაზღვრა ფაქტობრივად და სამართლებრივად დაუსაბუთებელი იყო. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მითითება საქართველოს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 246-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ ადმინისტრაციული დაკავება განახორციელეს სწორედ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის თანამშრომლებმა, შესაბამისად, დამდგარი ზიანი სწორედ მათი ქმედების პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი იყო. შესაბამისად, ზიანის მიმყენებელს წარმოადგენდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი და მასვე სწორად დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება.

ადვოკატისა და სხვა სასამართლოსგარეშე ხარჯების ანაზღაურებასთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 37-ე და 53-ე მუხლებით გათვალისწინებულ მოწესრიგებაზე და აღნიშნა, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული საპროცესო ხარჯისა და სხვა სასამართლოსგარეშე ხარჯების ოდენობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.10.2023წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ი. ფ-ის მიერ. კასატორმა დამატებით მოითხოვა საკასაციო განხილვის ეტაპზე ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის მოპასუხეებისთვის დაკისრება 7 000 ლარის ოდენობით. რაც შეეხება სხვა სასამართლოსგარეშე ხარჯებს, კასატორმა მოითხოვა მოპასუხეებისათვის შემდეგი ხარჯების ანაზღაურების დაკისრება: საკასაციო საჩივრის სასამართლოში წარდგენის, საქმის განხილვისას მოსარჩელისა და მისი წარმომადგენლის საკასაციო პალატის სასამართლო სხდომაზე გამოცხადების უზრუნველსაყოფად ტრანსპორტირებისთვის გაღებული ხარჯი - 200 ლარის ოდენობით; საკასაციო საჩივრის, საკასაციო შესაგებლის, მათ ასლების მომზადებისას, წერილობითი განცხადებების, წერილობითი შუამდგომლობების მომზადებაზე საკასაციო ეტაპზე დახარჯული ცელულოზის ქაღალდის ფურცლებისთვის - 19 ლარის ოდენობით.

კასატორის მოსაზრებით, დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა სიმბოლური იყო და მოცემული დავის კონტექსტის გათვალისწინებით ვერ ასრულებდა კომპენსაციის დაკისრების სატისფაქციურ და პრევენციულ მიზნებს. კასატორმა მიუთითა, რომ მას მოუწია ეთმინა არასასურველი ზეგავლენა, დაეუფლა უსამართლობის და დაუცველობის შიში, შეიგრძნო მის მიმართ უკანონო ფორმებით მიზანმიმართული დევნის განცდა და უსაფუძვლოდ წარსდგა მართლმსაჯულების ორგანოში, რომელმაც მისი ფსიქიკური და ემოციური ჯანმრთელობის სფეროს მიაყენა გამოუსწორებელი ზიანი, ამასთანავე, უკანონო დაკავების პერიოდის განმავლობაში მას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეეზღუდა რიგი კონსტიტუციური უფლებებით სარგებლობის შესაძლებლობა. კასატორმა აღნიშნა, რომ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა უნდა გაანალიზებულიყო ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით განსაზღვრული სტანდარტების შუქზე. მან მიუთითა სადავო საკითხის ირგვლივ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს კონკრეტული გადაწყვეტილებების მხედველობაში მიღების საჭიროებაზე, კერძოდ: ა) 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. nos. 52241/14 და 74222/14; ბ) 09.02.2017წ. გადაწყვეტილება Selmani and Others v. the Former Yugoslav Republic of Macedonia, App. no. 67259/14, და გ) 17.08.2011წ. გადაწყვეტილება Ganea v. Moldova, App. No. 2474/06. რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობის საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის სოლიდარულად დაკისრების საკითხს, კასატორის მოსაზრებით, „მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ კანონის მე-4, მე-18 და მე-19 მუხლების, აგრეთვე, საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 25.04.2018წ. №53 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულებით“ გათვალისწინებული მოწესრიგების მიხედვით, შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი არის სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფი და შესაბამისად, მოცემულ დავაში მას არ გააჩნია შინაგან საქმეთა სამინისტროსგან დამოუკიდებლად, მოპასუხის სტატუსით მონაწილეობის საკანონმდებლო შესაძლებლობა, რადგანაც თავისი უფლებამოსილებების განხორციელებისას შინაგან საქმეთა სამინისტროს წარმოადგენს. რამდენადაც წარმომადგენლობის იურიდიულ ცნებაში მოიაზრება ხსენებული ტერმინის ისეთი გაგება, რომლის დროსაც წარმომადგენლის მიერ განხორციელებული მოქმედებები თავისთავად წარმოდგენილ პირს შეერაცხება, კასატორს მიაჩნია, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს არ აქვს ამ დავაში მოპასუხის სტატუსით დამოუკიდებლად მონაწილეობის კომპეტენცია. საადვოკატო ხარჯისა და სხვა შესაბამისი სასამართლოსგარეშე ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, კასატორმა მიუთითა, რომ ერთი მხრივ, 500 ლარის ოდენობით საადვოკატო ხარჯის დაკისრება არაგონივრული იყო, ხოლო მეორე მხრივ, სხვა სასამართლოსგარეშე ხარჯების გაღების ფაქტების დამტკიცების ვალდებულება მას ვერ დაეკისრებოდა, ვინაიდან მათი გაწევა იმთავითვე პრეზუმირებული იყო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. ფ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. საკასაციო პალატა საქმეში არსებული მასალებისა და კასატორის მიერ დაფიქსირებული საკვანძო ფაქტობრივ-სამართლებრივი პრეტენზიებისა და არგუმენტაციის შუქზე (იხ. ევროპული სასამართლოს 09.12.1994წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Hiro Balani v. Spain, App. No. 18064/91, §28) შეაფასებს კასატორის სამართლებრივი პრეტენზიების საფუძვლიანობას.

საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებებს კასატორის სასარგებლოდ შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტისთვის უკანონო დაკავების შედეგად მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ასანაზღაურებლად 500 (ხუთასი) ლარის დაკისრების შესახებ. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკით არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილია მიჩნეული, ხოლო მარეაბილიტირებელ გარემოებად არის მიჩნეული სამართალდარღვევის საქმისწარმოების შეწყვეტის შესახებ სასამართლო დადგენილება, ამასთანავე, ადმინისტრაციული დაკავების კანონით დადგენილი წესით გაუსაჩივრებლობა არ აბრკოლებს უკანონო დაკავების საფუძვლით არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებას (იხ. სუსგ ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.). მოცემულ შემთხვევაში კასატორისთვის მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობის გონივრულობა უნდა შეფასდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის შუქზე, თვით მე-5 მუხლის მოთხოვნების დარღვევით პირის დაკავებისას, კომპენსაციის მიღების ქმედითი უფლების კონტექსტში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შეფასებების მხედველობაში მიღების საფუძველზე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ისეთი კატეგორიის დავებში, რომელიც უკავშირდება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით გამოწვეული მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, სასამართლო გადაწყვეტილებებს, დაზარალებული პირისთვის კონკრეტული ფულადი ოდენობის მიკუთვნების პრესკრიფციული ბუნების გარდა, აქვს აღიარებითი და დეკლარაციული ეფექტიც. აღნიშნული ვლინდება იმაში, რომ სასამართლოს მიერ პირის არაქონებრივი უფლებების ხელყოფის ფაქტის დადასტურებაც, ცალკეულ შემთხვევაში, შესაძლებელია წარმოადგენდეს როგორც განცდილი მორალური ზიანის დაკმაყოფილების, ისე დარღვეული უფლების ეფექტიანად აღდგენის სატისფაქციურ საშუალებას. იგივე მიდგომა განავითარა ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ერთ-ერთ მსგავს საქმეში, სადაც საიმიგრაციო კონტექსტში ადგილი ჰქონდა პირის 06 საათით უკანონო დაკავებას, ხოლო განმცხადებელი ითხოვდა 40 000 ევროს ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურებას (იხ. mutatis mutandis, ევროპული სასამართლოს 15.09.2010წ. გადაწყვეტილება საქმეზე M.B. and Others v. Turkey, App. No. 36009/08, §55 და სარეზოლუციო ნაწილის მე-8 პუნქტი). ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ კასატორის საქმეში უკანონო დაკავების საფუძვლით ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მოთხოვნების დარღვევის აღიარებას უკვე აქვს სატისფაქციური ეფექტი. თუმცაღა, ცხადია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დარღვევის მხოლოდ დეკლარაციული ფორმით აღიარება არ ჩათვალეს საკმარის ღონისძიებად და დაზარალებულ კასატორს დამატებით მიაკუთვნეს კომპენსაცია 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით. საკასაციო პალატა მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებაზე იმასთან დაკავშირებით, რომ ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი არ ანიჭებს განმცხადებელს კონკრეტული ოდენობის კომპენსაციის მიღების უფლებას (იხ. ევროპული სასამართლოს 11.07.2006წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Şahin Çağdaş v. Turkey, App. No. 28137/02, §34). იმ შემთხვევაში, როდესაც სარჩელის საგანს მენტალური თუ ფიზიკური ტანჯვის საფუძვლით არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს, არ არსებობს რაიმე პირდაპირ შეწონვადი და მათემატიკური მეთოდებით გამოთვლადი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც შეიძლება ფიზიკური ტკივილის, სულიერი განცდებისა და ასეთი ტანჯვის, დისკომფორტისა და ფსიქოლოგიური სტრესის ფულადი ეკვივალენტის განსაზღვრა (შდრ. ევროპული სასამართლოს 20.02.2014წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Fristov v. Russia, App. No. 42119/04, §35). ევროსასამართლოს შეფასებით ამგვარ შემთხვევებში მორალური ზიანის ანაზღაურების გონივრული ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღება საქმის ისეთი ინდივიდუალური ფაქტობრივი გარემოებები, როგორიცაა დაკავების ხანგრძლივობა, დაკავების პირობების კუმულატიური ეფექტი განმცხადებელზე, მნიშვნელობა აგრეთვე, ენიჭება იმ ტანჯვის, სტრესის ან/და შფოთვის ხარისხსაც, რომელიც უკანონო დაკავებამ იქონია პირზე (იხ. ევროპული სასამართლოს 20.02.2014წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Fristov v. Russia, App. No. 42119/04, §35, აგრეთვე, ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §23). დამატებით ევროსასამართლო აღნიშნავს, რომ ასეთი შეფასება უნდა განხორციელდეს ეროვნული კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად, რომლის დროსაც მხედველობაში მიიღება ქვეყანაში ცხოვრების დონე, თუნდაც აღნიშნული იმას ნიშნავდეს, რომ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა იმაზე ნაკლები იქნება, ვიდრე ევროსასამართლომ სხვა მსგავს საქმეებში დაადგინა (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §24-25). მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ სრულიად მიზერული ან იმთავითვე არაპროპორციული კომპენსაციის ოდენობის დაკისრება, ვერ იქნება შესაბამისობაში კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნებთან, რადგან ეს უფლებას თეორიულსა და ილუზორულს გახდის (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §21 და 26). სკ-ის 413-ე მუხლის 1-ლი და 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილების ნორმატიული შინაარსის თანახმად, მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა, ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ წყდება, მორალური ზიანის მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (იხ. სუსგ ბს-432-429(2კ-17) 07.02.2019წ.). კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. საკასაციო პალატისთვის ცხადია ის ფაქტი, რომ თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთას ყოველთვის სდევს თან ის გარდაუვალი პერსონალური და სულიერი დისკომფორტი, აგრეთვე, რიგი კონსტიტუციური უფლებების დროებითი შეზღუდვა, რომელიც იმანენტურია ყოველი ასეთი პროცესითვის, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად განსაზღვრეს ის ფაქტი, რომ თავისუფლების შეზღუდვის მცირეხნიანი, მხოლოდ რამდენიმე საათიანი პერიოდი, რომლის განმავლობაშიც კასატორს უწევდა დაკავების ნეგატიური შედეგების თმენა და სოციალურ ურთიერთობებში მონაწილეობისგან თავის შეკავება, არ იყო იმ მასშტაბის და ინტენსივობის, რასაც შესაძლოა კასატორზე მომეტებული ხელყოფის ზეგავლენა ჰქონოდა. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ კასატორს სააპელაციო და საკასაციო განხილვის ეტაპზე სადავოდ არ გაუხდია მისი თავისუფლების მცირე ხნიანი, მხოლოდ რამდენიმე საათიანი შეზღუდვის ფაქტი. დამატებით, აღნიშნულ პერიოდში ადგილი არ ჰქონია ორგანოს სხვა ქმედებებით კასატორის უფლებების ხელყოფას, მხარეს არ წარმოუდგენია ცნობები დაკავების შედეგად მისი ქონებრივი და/ან ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების შესახებ, აგრეთვე ცნობები, თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთის პირობებისა და გარემოს ევროკონვენციის დებულებებთან შეუსაბამობის შესახებ. ამასთანავე, 23.02.2021წ. №აო 000015319 ადმინისტრაციული დაკავების ოქმში მიეთითა, რომ კასატორს არ აღენიშნებოდა ჯანმრთელობის რაიმე ფორმით დაზიანება, მას შეეთავაზა სამედიცინო დახმარება, რომელზეც მან უარი განაცხადა. შესაბამისად, სსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატის შინაგანი რწმენით (იხ. mutatis mutandis ევროპული სასამართლოს 29.03.2006წ. გადაწყვეტილება საქმეზე, Cocchiarella v. Italy, App. No. 64886/01, §80) კასატორი ვერ განიცდიდა იმაზე მეტ სულიერ დისკმოფორტს და ვერ დაეუფლებოდა იმაზე მეტი ნეგატიური განცდა, ვიდრე ეს განპირობებული იყო თავისუფლების აღკვეთის პირობებში ყოფნის გარდაუვალი აუცილებლობით. შესაბამისად, ის კუმულატიური ეფექტი, რომელიც კასატორმა განიცადა თავისუფლების აღკვეთის პირობებში კანონსაწინააღმდეგოდ მოთავსებით, პროპორციულად აისახა დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობაში. მხედველობაშია მისაღები ის ფაქტიც, რომ ერთ-ერთი მიზეზი, რომელმაც განაპირობა კომპენსაციის ხუთასი (500) ლარის ოდენობით განსაზღვრა ეფუძნებოდა კასატორისთვის მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი საშიშროების შემცველი ქმედების სამართალდარღვევად (ასკ-ის 173-ე მუხლით გათვალისწინებული კანონიერი მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობა) შერაცხვის შესაძლო რისკს. მაგალითად, სხვა საქმეში, რომელიც უკავშირდებოდა შედარებით მსუბუქი სამართალდარღვევის შერაცხვის შესაძლო რისკს და ფიზიკური თავისუფლების აღკვეთის ხანგრძლივობაც შეადგენდა 91 წუთს, მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნებისთვის, კომპენსაციის გონივრულ ოდენობად მიჩნეულ იქნა 150 ლარი (იხ. სუსგ., ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.). საქმის მასალებით, აგრეთვე, დასტურდება, რომ 23.02.2021წ. №აო 000015319 ადმინისტრაციული დაკავების ოქმში დაკავების მოტივად მითითებული იყო, რომ ქ. თბილისში, ...ზე №45 მიმდებარედ, 23.02.2021წ. კასატორი არ დაემორჩილა პოლიციის კანონიერ მოთხოვნას, კერძოდ, ცდილობდა გზის გადაკეტვას, რის გამოც დაკავებულ იქნა საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლის საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში „დაკავების მოტივის“ გრაფაში გადატანილია დაკავების საფუძვლები და არა სამართალდარღვევის არსი, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ დასახელებული მოტივი შემდგომ მხოლოდ მოჩვენებითი აღმოჩნდა, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა აღნიშნული ფაქტორიც გაითვალისწინეს კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დაკმაყოფილებული კომპენსაციის ოდენობა 500 ლარი, ანუ მოთხოვნილი თანხის - 5 000 ლარის ოდენობის 10%, თავისუფლების მხოლოდ რამდენიმე საათიანი შეზღუდვის გათვალისწინებით, მიკუთვნებულია საათში დაახლოებით 80-100 ლარის ოდენობით. ამდენად, დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის საათობრივი ოდენობა მნიშვნელოვნად (4-ჯერ ან 5-ჯერ) აღემატება „მინიმალური ხელფასის ოდენობის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 04.06.1999წ. №351 ბრძანებულების 1-ლი მუხლით განსაზღვრულ 20 ლარიან ზღვარს. ერთ-ერთ განჩინებაში, ევროსასამართლომ სამდღიანი პატიმრობის გამო, მოპასუხე სახელმწიფოს ეროვნული სასამართლოს მიერ განმცხადებლისთვის 150 ევროს ოდენობით კომპენსაციის მიკუთვნება არ ჩათვალა არაგონივრულად ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მიზნებისთვის (იხ. ევროპული სასამართლოს 05.09.2017წ. განჩინება საქმეზე Borg v. Malta, App. No. 39783/15, §37). ევროსასამართლომ ერთერთ განჩინებაში, ასევე, მიუთითა, რომ 100 მალტური ლირის დაკისრება რამდენიმე საათიანი პატიმრობის გამო, არ არღვევდა ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნებს (იხ. ევროპული სასამართლოს 28.09.2000წ. განჩინება საქმეზე Attard v. Malta, App. No. 46750/99). მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ევროსასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით გამოტანილი გადაწყვეტილებაც, რომელშიც 3 საათიანი უკანონო პატიმრობის გამო, განმცხადებელმა ევროკონვენციის 41-ე მუხლის საფუძველზე მოითხოვა მოპასუხე სახელმწიფოსთვის 10 000 ევროს დაკისრება, რომელიც ევროსასამართლოს მიერ დაკმაყოფილდა მხოლოდ ნაწილობრივ, 500 ევროს ოდენობით (იხ., ევროპული სასამართლოს 18.12.2012წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Baisuev and Anzorov v. Georgia, App. No. 39804/04, §74,76). სამსაათიანი უკანონო პატიმრობის გამო 500 ევროს ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება განპირობებული იყო საქმის ინდივიდუალური გარემოებებით, კერძოდ იმ ფაქტებით, რომ დავა ეხებოდა მოწყვლად პირებს (მიგრანტებს), ამასთანავე, მათი დაკავების ხანმოკლე დროის მიუხედავად, აღნიშნული პროცესი საერთოდ არ იყო დოკუმენტირებული (იხ. ევროპული სასამართლოს 18.12.2012წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Baisuev and Anzorov v. Georgia, App. No. 39804/04, §59). ნებისმიერ შემთხვევაში დაუშვებელია ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის ნორმატიული შინაარსის იმგვარად განმარტება, რომ როდესაც ეროვნული ხელისუფლების ორგანოების მიერ მინიჭებული კომპენსაციის ოდენობა ნაკლები აღმოჩნდება იმ ოდენობაზე, რომელსაც ევროსასამართლო ცალკეულ საქმეებში მიიჩნევდა შესაფერისად, აღნიშნული თავისთავად გულისხმობდეს კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის დარღვევას (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.09.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Mehmet Hasan Altan v. Turkey, App. No. 13237/17, §176). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ევროსასამართლოს აღნიშნული მიდგომა განპირობებულია მისი როგორც საერთაშორისო ტრიბუნალის suis generis (უნიკალური) ინსტიტუციურ-ორგანიზაციული თავისებურებებით, მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით განსხვავებული პოლიტიკურ-სამართლებრივი გამოწვევებით ევროპის საბჭოს წევრი სახელმწიფოებისთვის, რომლებიც ეკონომიკური კეთილდღეობის ცხადია განსხვავებულ საფეხურზე იმყოფებიან. შესაბამისად, ევროსასამართლო ხელმძღვანელობს ევროკონვენციის 41-ე მუხლით გათვალისწინებული ინდივიდუალური კრიტერიუმებით (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §23). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ არა ყოველი შეუსაბამობა განაპირობებს ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის დარღვევას, არამედ შეუსაბამობებს შორის აშკარა, ცხადი, უსამართლო, ერთმნიშვნელოვნად არაგონივრული და დაუსაბუთებელი სხვაობის შემთხვევები. დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის კონვენციის მოთხოვნებთან შესაბამისობის გამოკვლევა, ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მიზნებისთვის, ხორციელდება იმის შეფასების საფუძველზე, არის თუ არა ეროვნულ დონეზე დაკისრებული კომპენსაციით განსაზღვრული თანხა კომპენსაციის იმგვარ ოდენობაზე არსებითად ან/და მნიშვნელოვნად ნაკლები, რომელსაც ევროსასამართლო თავად განსაზღვრავს ცალკეულ საქმეებში (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.09.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Mehmet Hasan Altan v. Turkey, App. No. 13237/17, §176). ევროსასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში დამკვიდრებულ შეფასების სტანდარტის მიხედვით, ასეთი სხვაობა არ უნდა იყოს „აშკარად არასაკმარისი“ („manifestly insufficient“), „სრულად არაპროპოციული“ („wholly disproportionate“), „აბსოლუტურად დაუსაბუთებელი“ („negligible in absolute terms“) ან/და “არსებითად დაბალი” (“considerably lower”) (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.09.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Mehmet Hasan Altan v. Turkey, App. No. 13237/17, §175-176; ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §24; ევროპული სასამართლოს 27.09.2011წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Cristina Boicenco v. Moldova, App. No. 25688/09, §43). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განხორციელებული ანალიზის საფუძველზე, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ კასატორისთვის მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობა ერთმნიშვნელოვნად აკმაყოფილებს ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის ხსენებულ ნორმატიულ მოთხოვნებს.

ზემოხსენებული ანალიზის საფუძველზე საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ კასატორის მითითება ევროსასამართლოს Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia 10.07.2018წ. გადაწყვეტილებასა და Ganea v. Moldova 17.08.2011წ. გადაწყვეტილებაში ევროსასამართლოს მიერ ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის კონტექსტში, მოპასუხე სახელმწიფოთათვის დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობებზე ეფუძნება სამართლებრივად უსწორო შეფასებას: ეროვნული ხელისუფლების ორგანოების მიერ მინიჭებული კომპენსაციის ოდენობის მხოლოდ იმ ოდენობასთან შედარებით ნაკლებობა, რომელსაც ევროსასამართლო ცალკეულ საქმეებში მიიჩნევდა შესაფერისად, თავისთავად არ გულისხმობს კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის დარღვევას (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.09.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Mehmet Hasan Altan v. Turkey, App. No. 13237/17, §176). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ Vasilevskiy and Bogdanov-ის საქმეში, განმცხადებლებმა მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მოითხოვეს 730 000 ევროსა და 60 000 ევროს ანაზღაურება, მათი უკანონო პატიმრობისა და მიზერული კომპენსაციის მიკუთვნების საფუძვლით მიყენებული ზიანის საფუძველზე, ხოლო ევროსასამართლომ მათ ცალ-ცალკე მხოლოდ 5 000 ევროს ოდენობით კომპენსაცია მიაკუთვნა. ევროსასამართლომ აღნიშნა, რომ ბატონ ვასილევსკის 472 დღიანი უკანონო პატიმრობისთვის მიეკუთვნა 3,320 ევრო, ხოლო ბატონ ბოგდანოვს – 324 ევრო 119 დღიანი უკანონო პატიმრობისთვის. ევროსასამართლოს შეფასებით, კომპენსაციის მითითებული ოდენობა შეესაბამებოდა 7 ევროს და 2.70. ევროს ერთი დღის კვალობაზე თავისუფლების უკანონო აღკვეთისთვის, ხოლო კომპენსაციის ასეთი დონე არამხოლოდ არსებითად დაბალი იყო, არამედ პატიმრობის ხანგრძლივობასთან აბსოლუტურად შეუსაბამო (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §24, 28, 31.). რაც შეეხება Ganea-ს საქმეს, მოცემულ შემთხვევაში ევროსასამართლომ კონვენციის 41-ე მუხლის საფუძველზე ბატონ განეას მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მიაკუთვნა 6 000 ევრო. ევროსასამართლომ აღნიშნა, რომ ეროვნული სასამართლოების მიერ განმცხადებლის თავისუფლების 3 დღის განმავლობაში უკანონოდ აღკვეთისთვის კომპენსაციის მხოლოდ 63 ევროს ოდენობით მიკუთვნება, არსებითად მიზერული იყო ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მიზნებისთვის (იხ. ევროპული სასამართლოს 17.05.2011წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Ganea v. Moldova, App. no. 2474/06, §30 და 35). საკასაციო პალატა თვლის, რომ ევროსასამართლოს ხსენებულ პრეცედენტებსა და განსახილველ დავას შორის იმ მასშტაბის ცხადი და აშკარა განსხვავებები არსებობს, რომ დაუსაბუთებელია ამ გადაწყვეტილებების სამართლებრივი შედეგის კასატორის სასარგებლოდ გავრცელება განსახილველ შემთხვევაზე. მაშინ როდესაც მოხმობილ პრეცედენტებში ევროსასამართლოს შეფასებით, ეროვნული სასამართლოების მიერ მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობა აშკარად არასაკმარისი და აბსოლუტურად დაუსაბუთებელი იყო, დაუშვებელია იგივე სამართლებრივი ლოგიკის შეფარდება განსახიველი დავის მიმართ. მოცემულ შემთხვევაში მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობა სრულად შეესაბამება ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნებს. რაც შეეხება კასატორის მიერ დასახელებულ ევროსასამართლოს 09.02.2017წ. გადაწყვეტილებას საქმეზე Selmani and Others v. the Former Yugoslav Republic of Macedonia, იგი საერთოდ არ უკავშირდება ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტს და ამდენად, იგი იურიდიული თვალსაზრისით სრულად ირელევანტურია (იხ. ევროპული სასამართლოს 09.02.2017წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Selmani and Others v. the Former Yugoslav Republic of Macedonia, App. No. 67259/14.).

დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ზიანის ანაზღაურება სოლიდარულად ეკისრება საკასაციო საჩივარში დასახელებულ მოწინააღმდეგე მხარეს, კერძოდ, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს. სკ-ის 998-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემული დავის ფარგლებში დაუსაბუთებელია სასარჩელო მოთხოვნის შესრულებაზე სოლიდარულად პასუხისმგებელ თანამოპასუხეებად საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ერთდროულად დასახელება, რომელიც ამავე სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფია. საქართველოს მთავრობის 13.12.2013წ. №337 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულების“ მე-7 მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, შინაგან საქმეთა სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფია საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი. საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 25.04.2018წ. №53 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულების“ 1-ლი მუხლის მიხედვით, ეს დებულება განსაზღვრავს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის სამართლებრივ სტატუსს, ამოცანებს, ფუნქციებს, სტრუქტურას, ანგარიშვალდებულებას და აწესრიგებს დეპარტამენტის საქმიანობასთან დაკავშირებულ სხვა საკითხებს. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ უკეთუ კასატორმა მოპასუხედ უკვე დაასახელა საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი, რომელიც თავის მხრივ, შინაგან საქმეთა სამინისტროს სტრუქტურულ ქვედანაყოფს წარმოადგენს და იურიდიული ნომენკლატურის შესაბამისად იწოდება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტად. სსკ-ის 178-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, მოსარჩელე განსაზღვრავს პირს, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე. სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან, სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი) (იხ. სუსგ. ას-837-2024, 16.10.2024წ.). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტის მიზნით, დასადგენია ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი ორგანოს ვინაობა. აღნიშნულში მოიაზრება სამსახურებრივი მოვალეობის საკითხის გადაწყვეტა, კერძოდ ის, თუ რომელი კონკრეტული ორგანოსთვის დაკისრებული სამსახურებრივი მოვალეობის უგულვებელყოფით წარმოიშვა ზიანი. კასატორს მიაჩნია, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს მოცემულ დავაში არ გააჩნია შინაგან საქმეთა სამინისტროსგან დამოუკიდებლად, მოპასუხის სტატუსით მონაწილეობის საკანონმდებლო შესაძლებლობა, რადგანაც თავისი უფლებამოსილებების განხორციელებისას ის „წარმოადგენს“ სწორედ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, ხოლო, წარმომადგენლობის იურიდიულ ცნებაში მოიაზრება მოხმობილი ტერმინის იმგვარი გაგება, რომლის დროსაც წარმომადგენლის მიერ განხორციელებული მოქმედებები თავისთავად წარმოდგენილ პირს შეერაცხება. საკასაციო პალატა არ იზიარებს ამ მოსაზრებას. „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, მთავრობა აღმასრულებელ ხელისუფლებას ახორციელებს (მათ შორის) სამინისტროების მეშვეობით, ამავე კანონის მე-18 მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტების შესაბამისად, სამინისტროს დებულების შესაბამისად სამინისტრო იყოფა სტრუქტურულ ქვედანაყოფებად და, სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფის უფლებამოსილება განისაზღვრება სამინისტროს დებულებითა და ამ სტრუქტურული ქვედანაყოფის დებულებით, რომელსაც ამტკიცებს მინისტრი. სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 25.04.2018წ. №53 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულების“ მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, დეპარტამენტი თავისი ფუნქციებისა და ამოცანების განხორციელებისას წარმოადგენს სამინისტროს. საქართველოს მთავრობის 13.12.2013წ. №337 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულების“ მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, სამინისტრო ეფუძნება ერთმმართველობის პრინციპს, სხვაგვარად, ერთიანი სისტემის შემადგენლობის პრინციპს. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საჯარო-სამართლებრივ კონტექსტში იურიდიული ტერმინი - „წარმოადგენს“ – არ შეიძლება ყოველთვის, შესაბამისი სამართლებრივი კონტექსტის შინაგანი ლოგიკის მხედველობაში მიუღებლად, გაიგივდეს ამ ტერმინის შესაბამის კერძო-სამართლებრივ მნიშვნელობასთან, რომლის მიხედვითაც, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებების ფარგლებში, უფლებები და მოვალეობები წარმოეშობა მხოლოდ წარმოდგენილ პირს (იხ. სკ-ის 104.1. მუხლი). აღნიშნული ტერმინის მნიშვნელობა უნდა განიმარტოს შესაბამისი დებულებისა და საჯარო სამართლის სისტემის კონტექსტში. განსახილველ შემთხვევაში, უკეთუ მოცემული დებულება პირდაპირ არ მიუთითებს მარწმუნებლისა და რწმუნებულების ან/და პრინციპალსა და აგენტს შორის უშუალოდ არსებულ ურთიერთობაზე, არამედ დამოუკიდებელ და თვითმყოფად ფუნქციებს ანიჭებს კონკრეტულ ორგანოს, ამ ტერმინის საჯარო-სამართლებრივი შინაარსი შესაძლებელია უკავშირდებოდეს დამოუკიდებელი ინსტიტუციური ან/და ადმინისტრაციული როლის შესრულებას. საქართველოს მთავრობის 13.12.2013წ. №337 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულების“ მე-10 მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფის, კერძოდ, საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ძირითადი ამოცანებია: საგზაო მოძრაობის მონაწილეთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფა, ქვეითად, სატრანსპორტო და სხვა საშუალებით გზებსა და საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში პატრულირება; კომპეტენციის ფარგლებში, უკანონო მიგრაციასთან ბრძოლა, მისი პრევენცია, გამოვლენა და აღკვეთა, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში უცხოელების დაკავება და დროებითი განთავსების ცენტრში/დროებითი მოთავსების იზოლატორში გადაყვანა/ესკორტირება; დამნაშავეობის წინააღმდეგ ბრძოლა, ამ მიზნით, კანონმდებლობით დადგენილი წესით, ოპერატიულ-სამძებრო ღონისძიებების განხორციელება და თავის კომპეტენციას მიკუთვნებულ საქმეებზე საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი საფუძვლებითა და წესით სისხლის საპროცესო სამართლებრივი იძულების ღონისძიებების გამოყენება და სისხლის სამართლის საქმეთა გამოძიება; დანაშაულისა და სხვა სამართალდარღვევათა თავიდან აცილებისა და აღკვეთის მიზნით, პრევენციული ღონისძიებებისა და საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა უფლებამოსილებების განხორციელება. საკასაციო პალატის შეფასებით, სტრუქტურულ ერთეულს შესაძლებელია გააჩნდეს გადაწყვეტილების დამოუკიდებლად მიღების უფლებამოსილება, საბიუჯეტო სახსრები ან/და მისი კომპეტენციის შესატყვისი სამართლებრივი უფლებები და მოვალეობები, რაც თავის მხრივ, მიანიშნებს იმაზე, რომ იურიდიული კონსტრუქცია „წარმოადგენს,“ აღნიშნულის კლასიკური დეფინიციის გარდა, უკავშირდება საჯარო მმართველობით-ინსტიტუციურ ფუნქციას და არა მარტოოდენ ვიწრო გაგებით კერძო-სამართლებრივ წარმომადგენლობას. კასატორის მოსაზრების მართებულობის პირობებში, იგი ვერც საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ვერ დაასახელებდა სათანადო თანამოპასუხედ, ვინაიდან საქართველოს მთავრობის 13.12.2013წ. №337 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულების“ მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, სამინისტრო თავისი ფუნქციების განხორციელებისას წარმოადგენს სახელმწიფოს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყველა საჯარო ორგანო, საბოლოო ჯამში, სახელმწიფოს წარმოადგენს, ვინაიადან სახელმწიფო არის ამ ორგანოთა სისტემა და მთლიანობა, თუმცა, ეს იმას როდი ნიშნავს რომ ცალკეულ შემთხვევებში ისინი არ შეიძლება იყვნენ აღჭურვილნი დამოუკიდებელი საპროცესო უფლებაუნარინობით. მოცემულ შემთხვევაში, შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი, როგორც შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის ორგანიზაციულად და ფუნქციურად დაქვემდებარებული სამსახური, „საქართველოს მთავრობის სტრუქტურის, უფლებამოსილებისა და საქმიანობის წესის შესახებ“ კანონის მე-15 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების, აგრეთვე, საქართველოს მთავრობის 13.12.2013წ. №337 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დებულების“ 1-ლი მუხლის მე-4 პუნქტის მიხედვით, ფინანსდება საქართველოს ბიუჯეტიდან. რაც შეეხება საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის სამართლებრივ სტატუსს, საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 25.04.2018წ. №53 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულების“ მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, დეპარტამენტი წარმოადგენს სამინისტროს სტრუქტურულ ქვედანაყოფს, რომელიც ასრულებს სამინისტროს დებულებით და ამ დებულებით მასზე დაკისრებულ ამოცანებს. ამავე დებულების მე-2 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების მიხედვით, დეპარტამენტს აქვს ბეჭედი საქართველოს სახელმწიფო გერბის გამოსახულებითა და დეპარტამენტის სახელწოდებით, აგრეთვე, ბლანკი დეპარტამენტის ლოგოს, სახელწოდებისა და მისამართის აღნიშვნით. ხსენებული დებულების მე-4 მუხლი „ა“-„ე“ ქვეპუნქტებით დეტალურად არის რეგლამენტირებული დეპარტამენტისთვის მიკუთვნებული ამოცანები, მე-5 მუხლის „ა“-„ლ“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრულია მისი კომპეტენციები. ამ დებულების მე-6 მუხლის „ა“-„ჟ“ ქვეპუნქტებში ჩამოთვლილია დეპარტამენტის სტრუქტურული ერთეულები, ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოსა და რეგიონული დანაყოფების სამოქმედო ტერიტორია განისაზღვრება მინისტრის ბრძანებით. ამ დებულების მე-7-13-ე მუხლებით დეტალურად არის მოწესრიგებული ამავე დებულების მე-6 მუხლის „ა“-„ზ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დეპარტამენტის სტრუქტურული ერთეულების (საორგანიზაციო სამმართველო, საფინანსო-სამეურნეო უზრუნველყოფის სამმართველო, სამორიგეო-საინფორმაციო სამმართველო, ერთიანი მომსახურების, საზღვრის მართვისა და კოორდინირების მთავარი სამმართველო, მონიტორინგის სამმართველო და ქ. თბილისის მთავარი სამმართველო) სამართლებრივი სტატუსი, ამოცანები და კომპეტენციები. ამ დებულების მე-14-მე-16 მუხლებით, აგრეთვე, მოწესრიგებულია საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ხელმძღვანელობასთან და ანგარიშვალდებულებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი საკითხები. საკასაციო პალატა, სადავო პერიოდში მოქმედი საკანონმდებლო ჩარჩოს ანალიზის საფუძველზე, მიუთითებს, რომ საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი სარგებლობდა გარკვეული საკანონმდებლო და ადმინისტრაციული ავტონომიით, რაც დასტურდება დეპარტამენტის ორგანიზაციული სტრუქტურის თაობაზე დებულების სახით ცალკე კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის მიღების ფაქტი. იგი ეკონომიკური თვალსაზრისით დელიქტუნარიანია, ვინაიდან ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. მას მიკუთვნებული აქვს დეტალურად რეგლამენტირებული სპეციფიური ამოცანები, კომპეტენციები და ამ მიზნების მისაღწევად შესაბამისი სამართლებრივი უფლება-მოვალეობები. იგი, აგრეთვე, სტრუქტურულად ექვემდებარება შინაგან საქმეთა სამინისტროს და ამავდროულად, მისგანვე აქვს დელეგირებული სპეციფიური საგნობრივი ურთიერთობების მოწესრიგების აღმასრულებელი ფუნქციები. საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ხელმძღვანელობას ახორციელებს დირექტორი, რომელიც წყვეტს დეპარტამენტის კომპეტენციას მიკუთვნებულ საკითხებს, წარმართავს დეპარტამენტის საქმიანობას და შესაბამისად, პასუხისმგებელია დეპარტამენტზე დაკისრებული მოვალეობების ჯეროვანი შესრულებისათვის. აღნიშნული არ არღვევს ერთმმართველობის პრინციპს, რამეთუ, ერთმმართველობა, ე.ი. ერთიანი სისტემის შემადგენელ ნაწილად ყოფნა, გამოიხატება იმით, რომ დეპარტამენტის დირექტორი ანგარიშვალდებულია მინისტრისა და კურატორი მინისტრის მოადგილის (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) წინაშე. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ასეთი საკანონმდებლო არქიტექტურის ფონზე ცხადია რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს, რომელიც ისედაც შინაგან საქმეთა სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფია, ძალუძს უშუალოდ შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპროცესო თანამონაწილეობის გარეშე, იყოს აღჭურვილი კანონმდებლობით გათვალისწინებული შესაბამისი საპროცესო უფლებაუნარიანობით. ამ ცხად იურიდიულ მოცემულობას ადასტურებს საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 25.04.2018წ. №53 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულების“ მე-14 მუხლის მე-3 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი, რომლის მიხედვით დეპარტამენტის დირექტორი წარმოადგენს დეპარტამენტს ან უფლებას ანიჭებს შესაბამის პირს დეპარტამენტის წარმომადგენლობაზე, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. მხედველობაშია მისაღები ისიც, რომ ამ პროცესში საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი ფუნქციურად მაინც სწორედ შინაგან საქმეთა სამინისტროს იურიდიულ გამოვლინებას წარმოადგენს და საკუთარი უფლებამოსილებების ფარგლებში, ახორციელებს აღმასრულებელ ხელისუფლებას, ვინაიდან ამავე დებულების მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საორგანიზაციო სამმართველო კომპეტენციის ფარგლებში უზრუნველყოფს სამინისტროს წარმომადგენლობას სასამართლოში. ხსენებული იურიდიული მოცემულობა დასაბუთებულია მმართველობითი სისტემის განხორციელებისას ორგანიზაციულ-ადმინისტრაციული რესურსების ეკონომიის პრინციპით. აღმასრულებელი ხელისუფლების შტოს ისეთი მასშტაბის მქონე ორგანოს შემთხვევაში, როგორიც არის შინაგან საქმეთა სამინისტრო, მის გამგებლობის სფეროში შემავალი სხვადასხვა ორგანოების, საგნობრივი სფეროებს აგრეთვე მასშტაბური და მრავალფეროვანი ფუნქციები და შესაბამისი კომპეტენციები აქვთ დელეგირებული. მმართველობითი სისტემის ჯეროვნად განხორციელების და ოპტიმიზაციის თვალსაზრისით, სამინისტროს სტრუქტურულ ერთეულს შესაძლოა მიენიჭოს შესაბამისი ხარისხის მმართველობითი, ადმინისტრაციული ან/და საპროცესო უფლებაუნარიანობა იმგვარად, რომ სუბორდინაციული სტრუქტურის გათვალისწინებით, საბოლოო ჯამში მაინც შინაგან საქმეთა სამინისტროს ექვემდებარებოდნენ და შესაბამისად, მასვე წარმოადგენდნენ. სახელმწიფო პასუხისმგებლობის აღაირებული პრინციპების მიხედვით, საბოლოო ჯამში, ხელყოფის სამართლებრივი შედეგი მხოლოდ სახელმწიფოს შეერაცხება, რომელიც ვალდებულია აღმოფხვრას იგი. ამ კუთხით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სკ-ის 998-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის აბსტრაქტულ იურიდიულ შემადგენლობაზე და აღნიშნავს, რომ ხსენებული ნორმის საფუძველზე პირისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების სოლიდარულად დაკისრებისათვის უნდა არსებობდეს ორი ან რამდენიმე პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რომელსაც შედეგად ზიანის დადგომა მოჰყვა (იხ. სუსგ ას-540-2024, 10.06.2024წ. პარა.21). შესაბამისად, კასატორის მოსაზრება, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა სოლიდარულად უნდა დაეკისროს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს და შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოკლებულია შესატყვის სამართლებრივ საფუძველს. დეპარტამენტის დასახელებიდანაც გამომდინარეობს ის, რომ აღნიშნული სტრუქტურული ქვედანაყოფი შინაგან საქმეთა სამინისტროს ფარგლებში ოპერირებს. ამრიგად, სახეზეა ზიანის მიყენებაში მხოლოდ ერთი და არა ორი პირის ან პირთა ასეთი სიმრავლის მიერ განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება უშუალოდ ამ ზიანის გამომწვევ ორგანოს, რომელმაც შეადგინა შესაბამისი ოქმი, პირი დააკავა და სასამართლოში უშუალოდ წარადგინა. საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 25.04.2018წ. №53 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულების“ მე-6 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დეპარტამენტის სტრუქტურული ერთეულია ქ. თბილისის მთავარი სამმართველო, ამავე დებულების მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს შემადგენლობაშია ისანი-სამგორის სახაზო-საპატრულო სამმართველო. მოცემულ შემთხვევაში, ზიანის დადგომა გამოიწვია ადმინისტრაციულმა დაკავებამ, რომელიც 23.02.2021წ. №აო 000015319 ოქმის თანახმად, განხორციელდა საქართველოს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ისანი-სამგორის სახაზო-საპატრულო სამმართველოს მიერ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში 12.04.2021წ. საქართველოს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ისანი-სამგორის სახაზო-საპატრულო სამმართველოდან განსახილველად შეტანილ იქნა სამართალდარღვევის ოქმი და მასალები კასატორის მიმართ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენასთან დაკავშირებით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ 23.06.2021წ. №4/2331-21 ადმინისტრაციულ საქმეზე, რომელიც დაიწყო ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის შემდეგნი ორგანოს საქართველოს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ისანი-სამგორის სახაზო-საპატრულო სამმართველოს - მიმართვის საფუძველზე, შეწყდა ადმინისტრაციული წარმოება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ როდესაც შესაბამისი ოქმის შემდგენი და მისი სასამართლოში წარმდგენი ორგანო ახორციელებს ხსენებულ საქმიანობას შინაგან საქმეთა სამინისტროს უშუალო ჩართულობის გარეშე, მაშინ ლოგიკურია რომ იგი მის ქმედებაზე პასუხს უნდა აგებდეს უშუალოდ შინაგან საქმეთა სამინისტროს სავალდებულო საპროცესო თანამონაწილეობის გარეშე. საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს, რომ ორგანო, რომელმაც ოქმი შეადგინა აღასრულებდა სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფისთვის - საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტისთვის და არა უშუალოდ სამინისტროსთვის მიკუთვნებულ სამსახურებრივ ფუნქციებსა და უფლება-მოვალეობებს. დაკავების მომენტში მოქმედი, შინაგან საქმეთა მინისტრის 25.04.2018წ. №53 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის დებულების“ მე-13 მუხლის მე-3 პუნქტის „გ“, „დ“ და „ე“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ფუნქციებია: ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა გამოვლენა, აღკვეთა და საქმის წარმოება (მათ შორის, სასამართლოში) საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, აგრეთვე, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა, კომპეტენციის ფარგლებში სასამართლოში სამინისტროს წარმომადგენლობის უზრუნველყოფა და „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული პრევენციული და სამართალდარღვევაზე რეაგირების ღონისძიებების განხორციელება. ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 246-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციული დაკავება შეუძლიათ მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობით უფლებამოსილ ორგანოებს (თანამდებობის პირებს), კერძოდ, შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანოებს მათი კანონიერი მოთხოვნისადმი დაუმორჩილებლობისას. ამდენად, საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი აღასრულებდა უშუალოდ სტრუქტურული ქვედანაყოფისთვის მიკუთვნებულ სამსახურებრივ უფლება-მოვალეობებს. მოცემულ შემთხვევაში, საზიანო შედეგის დადგომაში მონაწილეობდა მხოლოდ სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფი - საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი, რის გამოც ეს ორგანოა პასუხისმგებელი ზიანის ანაზღაურებაზე. სხვა შემთხვევაში, თუ შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის უშუალოდ მიკუთვნებული უფლება-მოვალეობების აღსრულების პროცესში მოხდება პირისათვის ზიანის მიყენება, პასუხისმგებელ ორგანოდ შესაძლებელია, საქმის ინდივიდუალური ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, უშუალოდ შინაგან საქმეთა სამინისტრო იყოს მიჩნეული. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი უფლებამოსილია თავისი კომპეტენციის ფარგლებში სრულუფლებიანად წარმოადგენდეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინსიტროს.

საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებებს იმასთან დაკავშირებით, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს კასატორ ირაკლი ფ-ის სასარგებლოდ იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული საპროცესო ხარჯები უნდა დაეკისროს 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით. სსკ-ის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მესამე წინადადების თანახმად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სასამართლოში სარჩელის წარდგენისას, მხარეს შესაძლებელია ჰქონდეს ლეგიტიმური საკანონმდებლო მოლოდინი, რომ იგი წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას შეძლებს საქმის მნიშვნელობის და სირთულის გათვალისწინებით, გონივრულობის და სამართლიანობის პრინციპების შესაბამისად, არაუმეტეს 2 000 ლარის ოდენობით. სსკ-ის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მე-3 წინადადებით განსაზღვრული თანხა არაქონებრივი დავის შემთხვევაში წარმოადგენს იმ მაქსიმალურ საკანონმდებლო ზღვარს, რომელიც წაგებულ მხარეს შესაძლოა დაეკისროს მოგებული მხარის სასარგებლოდ (იხ. სუსგ. ბს-432-429(2კ-17), 07.02.2019წ.). იურიდიული მომსახურების ხარჯების გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარუდგენლობა იმთავითვე არ გამორიცხავს ამგვარი ხარჯების ანაზღაურების შესაძლებლობას უკეთუ აშკარაა, რომ პირის უფლების დაცვის მიზნით წარმომადგენლობითი მომსახურება გაწეულია, თუმცა აგრეთვე ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის შემთხვევაშიც შეფასებას საჭიროებს ასანაზღაურებელი თანხის ფულადი ოდენობის გონივრულობა, სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებთან შესაბამისობა და მისი პროპორციულობა გაწეული მომსახურების მოცულობასთან (იხ. სუსგ ბს-628(2კ-20), 20.07.2022წ.). საკასაციო პალატა, აგრეთვე, მიუთითებს იმაზეც, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა მხოლოდ ნაწილობრივ, რაც მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული მხარეებს შორის სასამართლოს გარეშე (ადვოკატის) ხარჯების განაწილების მთლიან პროცესში, მათი პროპორციულად განაწილების მიზნით (იხ. სუსგ. ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.). ამრიგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმთავითვე დაუსაბუთებელია კასატორის მოთხოვნები პირველი ინსტანციის სასამართლოში ადვოკატის მომსახურების გაწევისთვის - 2500 ლარის ოდენობით დაკისრების შესახებ, სააპელაციო სასამართლოში ადვოკატის მომსახურების გაწევისთვის - 7 000 ლარის ოდენობით დაკისრების შესახებ, ხოლო საკასაციო სასამართლოში ადვოკატის მომსახურების გაწევისთვის - 7 000 ლარის ოდენობით დაკისრების შესახებ. კასატორს არ აქვს წარმოდგენილი იურიდიული მომსახურების გაწევის ხელშეკრულება და სასამართლოსთვის მოთხოვნილი მომსახურების თანხის გადახდის დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულება. ამასთანავე, კასატორს ხსენებული საბუთები წარმოდგენილი რომც ჰქონდეს, მათი ოდენობა ნებისმიერ შემთხვევაში გადაჭარბებულია. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების ოდენობა უნდა განისაზღვროს სამივე ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლობითი საქმიანობის შედეგის - მოთხოვნის ნაწილობრივი დაკმაყოფილების გათვალისწინებით, აგრეთვე, საქმის სირთულის, უფლებების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობის და ხანგრძლივობის მხედველობაში მიღებით (იხ. სუსგ ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სახელმწიფოს ორგანოს მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნა განეკუთვნება რთული კატეგორიის დავას, თუმცა, კასატორის მიერ წარმოდგენილ თავდაპირველ სარჩელში, სააპელაციო საჩივარში, საკასაციო საჩივარსა და სხვადასხვა შუამდგომლობაში წარმოდგენილი ფაქტობრივ-სამართლებრივი მოსაზრებები იყო ერთგვაროვანი, ანალოგიური, თითქმის იდენტური, მხოლოდ მცირედი რედაქციული ცვლილებებით, ისინი ძირითადად შეიცავდა ციტირებულ ამონარიდებს საკასაციო სასამართლოს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ზოგიერთი გადაწყვეტილებიდან. საქმის მტკიცებულებით ნაწილთან მიმართებით, წარმოდგენილ მტკიცებულებათა შეგროვების, დახარისხების, კლასიფიცირების და ორგანიზების ნაწილში, ადვოკატის ძალისხმევა, საქმის იურიდიული კატეგორიის გათვალისწინებით, ლოგიკურად უკავშირდებოდა მხოლოდ 23.02.2021წ. №აო 000015319 ადმინისტრაციული დაკავების ოქმის, 12.04.2021წ. №... ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ოქმის და თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ 23.06.2021წ. №4/2331-21 ადმინისტრაციულ საქმეზე საქმის წარმოების შეწყვეტისა და ადმინისტრაციული სახდელის შეფარდების შესახებ დადგენილების მობილიზებას და სასამართლოში წარდგენას. მხედველობაშია მისაღები ის ფაქტიც, რომ სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის ეტაპზე საქმე განხულილ იქნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, ხოლო 06.06.2023წ. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვა კასატორის წარმომადგენლის მონაწილეობით ერთ სხდომაში დასრულდა და გრძელდებოდა 12:08:59 სთ-დან – 13:17:34 სთ-მდე. ამ ფონზე საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მხოლოდ 500 ლარის ნაწილში, რაც სარჩელით მოთხოვნილი მთლიანი ფულადი თანხის, 5 000 ლარის 10 % -ია. რაც შეეხება წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, აღნიშნული ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, აგრეთვე, 500 ლარის ოდენობით, რაც სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-3 წინადადებით დაწესებული 2 000 ლარიანი ზედა საკანონმდებლო ზღვრის 25% -ს შეადგენს. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მითითებული პროცენტული თანაფარდობა არ არის არაგონივრული და იგი რელატიურად ასახავს პროპორციულ და სამართლიან წონასწორობას საქმის სირთულეს, საქმის მოცულობას, წარმომადგენლის მიერ გაწეულ ძალისხმევასა და დავის საბოლოო შედეგს შორის. ამდენად, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს და მიიჩნევს, რომ მოპასუხე - შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტს კასატორის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ადვოკატის მომსახურების ხარჯის გადახდა 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით.

საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებებს ტრანსპორტირებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების - 50 (ორმოცდაათი) ლარის ოდენობით დაკისრების, ხოლო დანარჩენ სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯების ანაზღაურებაზე კასატორისთვის უარის თქმის ნაწილში. სსსკ-ის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს გარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს გარეშე ხარჯად მიიჩნევა მხარის მიერ საქმის წარმოებასთან დაკავშირებით ფაქტობრივად გაწეული არა ნებისმიერი, არამედ მხოლოდ აუცილებელი ხარჯი. სსკ-ის 215-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ნორმატიული მნიშვნელობის შესაბამისად, მხარე ვალდებულია სასამართლოს მიმართოს დასაბუთებული შუამდგომლობით, მან უნდა წარადგინოს მისი მოთხოვნის დამადასტურებლი მტკიცებულებები, მოცემულ შემთხვევაში, მტკიცებულებები მოთხოვნილი ოდენობით ხარჯის რეალურად გაწევის თაობაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამასთან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები, ხოლო მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების ინსტიტუტს აქვს არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც. შესაბამისი ფაქტის დაუმტკიცებლობის არახელსაყრელი შედეგები უნდა დაეკისროს იმ მხარეს, რომელსაც ამ ფაქტის დამტკიცება ევალებოდა (იხ. სუსგ ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი შემოიფარგლება მხოლოდ ახსნა-განმარტებით, მას არ წარმოუდგენია სსსკ-ის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული სხვა შესაბამისი სასამართლოსგარეშე ხარჯების გაღების დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულება. იმთავითვე დაუსაბუთებელია კასატორის მითითება სასამართლოში მოცდენილი (დაკარგული) დროისთვის - 5000 ლარის ოდენობით თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის თაობაზე. საქმის მასალებით ერთმნიშვნელოვნად არ დასტურდება: სარჩელის სასამართლოში წარდგენის, საქმის განხილვისას მოსარჩელისა და მისი წარმომადგენლის სასამართლო სხდომაზე გამოცხადების, სასამართლოს გადაწყვეტილების ჩაბარების მიზნით გადაადგილების გამო ტრანსპორტირებისთვის 350 ლარის ოდენობით ხარჯის გაღების ფაქტი; სააპელაციო საჩივრის სასამართლოში წარდგენის, საქმის განხილვისას მოსარჩელისა და მისი წარმომადგენლის სააპელაციო პალატის სასამართლო სხდომაზე გამოცხადების უზრუნველსაყოფად ტრანსპორტირებისთვის 200 ლარის ოდენობით ხარჯის გაღების ფაქტი; საკასაციო საჩივრის სასამართლოში წარდგენის, საქმის განხილვისას მოსარჩელისა და მისი წარმომადგენლის საკასაციო პალატის სასამართლო სხდომაზე გამოცხადების უზრუნველსაყოფად ტრანსპორტირებისთვის 200 ლარის ოდენობით ხარჯის გაღების ფაქტი. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის ეტაპზე საქმე განხილულ იქნა ზეპირი მოსმენის გარეშე. რაც შეეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამართულ სხდომას, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მხედველობაში მიიღეს ხსენებული ფაქტი და კასატორს მიაკუთვნეს 50 ლარის ოდენობით ანაზღაურება. ამასთანავე, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების დროს სასამართლოს გადაწყვეტილება/განჩინება ჩაბარების მიზნით ეგზავნებათ მხარეებს, რის გამოც ასეთი დოკუმენტის ჩასაბარებლად აუცილებელი არაა პირის მიერ რაიმე ხარჯის გაღება. დაუსაბუთებელია ასევე სააღსრულებო ხარჯის გაწევაზე მითითება, რადგან ამ ეტაპზე არ დასტურდება მოპასუხის მიერ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასამართლოს გადაწყვეტილების ნებაყოფლობით აღსრულებაზე უარის თქმა. ნებისმიერ შემთხვევაში ასეთი ხარჯის ანაზღაურება შესაძლებელია მოხდეს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად (38.5. და 38.7 მუხლები). დამატებით, კასატორს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დაადასტურებდა ხარჯების გაწევას და მის ოდენობას ცელულოზის ქაღალდთან, საფოსტო მომსახურებასთან, ასლების გადაღებასთან, მასალის აკინძვასთან, დოკუმენტების მოძიება-მოპოვებასთან და სხვა მითითებულ მომსახურებასთან დაკავშირებით. საქმის მასალებში წარმოდგენილი რწმუნებულებით არ დასტურდება, რომ იგი მხოლოდ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოცემული დავის წარმოების მიზნით არის გაცემული, შესაბამისად, მისი ხარჯი ვერ იქნება მიჩნეული უშუალოდ განსახილველ საქმეზე გაწეულ ხარჯად. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს აღნიშნულის თაობაზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივ შეფასებებს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც ი. ფ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი. ფ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.10.2023წ. განჩინება;

3. ი. ფ-ის შუამდგომლობა საადვოკატო და სხვა სასამართლოსგარეშე ხარჯების ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: გ. გოგიაშვილი

თ. ოქროპირიძე