საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1217(2კ-24) 25 მარტი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

კასატორი (მესამე პირი) – სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო

პროცესუალური მოწინააღმდეგეები (მოსარჩელეები) - მ.ა-ა, თ.შ-ა, შ.ა-ა

მესამე პირი – ზ.შ-ა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

2021 წლის 12 აპრილს მ.ა-ამ, შ.ა-ამ და თ.შ-ამ სარჩელით, ხოლო 2021 წლის 26 აპრილს დაზუსტებული სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და საქართველოს პრეზიდენტის მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ზ.შ-ას შორის 2012 წლის 14 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების 2.4 და 2.5 პუნქტების და მოსარჩელეთა ნაწილში სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 14 სექტემბრის №14/09/01 განკარგულების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 29 აპრილის განჩინებით საქმეში მესამე პირებად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილით, ჩაებნენ სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო და ზ.შ-ა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 12 თებერვლის განჩინებით, მოპასუხის - საქართველოს პრეზიდენტის წარმომადგენლის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა; მ.ა-ას, შ.ა-ას, თ.შ-ას სარჩელზე, მოპასუხის - საქართველოს პრეზიდენტის მიმართ, მოსარჩელეთა ნაწილში, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 14 სექტემბრის №14/09/01 განკარგულების ბათილად ცნობის თაობაზე, საქმის წარმოება შეწყდა.

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში მ.ა-ის, შ.ა-ას და თ.შ-ას სარჩელზე მოპასუხე მხარედ განისაზღვრა - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, ხოლო მესამე პირებად - სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო და ზ.შ-ა, საბოლოო სასარჩელო მოთხოვნად კი განისაზღვრა მოსარჩელეთა ნაწილში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ზ.შ-ას შორის 2012 წლის 14 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

სარჩელის თანახმად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის წარმოებაში იყო ზ.შ-ას (მოსარჩელე თ.შ-ას ძმა) სარჩელი, ხოლო საქმის მასალებიდან მოსარჩელეებისთვის ცნობილი გახდა, რომ თ.შ-ას დედამ ზ.შ-ამ გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსთან, რომლის მიხედვით ზ.შ-ას საკუთრებაში გადაეცა ქ. თბილისში მდებარე უძრავი ქონება. დასახელებული ხელშეკრულების 2.4 და 2.5 პუნქტების თანახმად კი, ზ.შ-ამ აიღო ვალდებულება, რომ ხელშეკრულებაში მოხსენიებულ პირებს: მ.ა-ას, შ.ა-ას, თ.შ-ას უზრუნველყოფდა საცხოვრებელი ფართით მისთვის გადაცემულ ქონებაში. შედეგად, მოსარჩელეებს აეკრძალათ დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე გრძელვადიანი განსახლების პროგრამებში მონაწილეობა. ამასთან, მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებას წინ უსწრებდა საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 14 სექტემბრის №14/09/01 განკარგულება ზ.შ-ას და ზ.შ-ასთვის უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, რომელიც მოსარჩელეებზე მითითებას არ შეიცავდა.

მოსარჩელეებმა ყურადღება გაამახვილეს იმ გარემოებაზე, რომ ისინი ცალკე ოჯახებად იყვნენ რეგისტრირებული და მათი ფაქტობრივი მისამართი იყო დასავლეთ საქართველოში, რაც გამორიცხავდა ქ. თბილისში დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე ფართის დაკანონებას მათ სახელზე, ვინაიდან ფართის მართლზომიერი მფლობელობა დგინდება დევნილის მოწმობაში არსებული რეგისტრაციის მისამართის მიხედვით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ.ა-ას, შ.ა-ასა და თ.შ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ზ.შ-ას შორის 2012 წლის 14 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელეთა ნაწილში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტომ, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 სექტემბრის განჩინებით სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 14 სექტემბრის №14/09/01 განკარგულების თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული, განკარგულების დანართით გათვალისწინებული უძრავი ქონება პირდაპირი მიყიდვის ფორმით, სიმბოლურ ფასად 1 (ერთი) ლარად გადაეცა ზ.შ-ას. აღნიშნული განკარგულების საფუძველზე კი, 2012 წლის 14 სექტემბერს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და ზ.შ-ას შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ზ.შ-ას გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ... 3, კვარტალი მე-6, კორპუსი ..., მე-3 სართული, ბინა ... ამავე ხელშეკრულებით, ზ.შ-ამ აიღო ვალდებულება, რომ ხელშეკრულებაში მოხსენიებულ პირებს - თ.შ-ას, მ.ა-ას და შ.ა-ას უზრუნველყოფდა საცხოვრებლით მისთვის გადაცემულ ქონებაში, რის გამოც, მათ აეკრძალათ დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე გრძელვადიანი განსახლების პროგრამაში მონაწილეობა.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის 2023 წლის 22 დეკემბრის №9260 წერილზე, რომლის თანახმად, მ.ა-ას, შ.ა-ას და თ.შ-ას შესახებ საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებაზე საქართველოს პრეზიდენტის სამართლებრივი აქტი არ იძებნებოდა და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება მ.ა-ას, შ.ა-ას და თ.შ-ას მიმართ დაიდო ისე, რომ არ არსებობდა მისი დადების სამართლებრივი საფუძველი (პრეზიდენტის განკარგულება). ამასთან, სასამართლომ მიუთითა საქმეზე წარმოდგენილ დევნილთა ანკეტებზე, რომელთა თანახმად მოსარჩელეები და ზ.შ-ა სხვადასხვა მისამართზე იყვნენ რეგისტრირებულნი, ასევე სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს 2023 წლის 20 დეკემბრის წერილზე, რომელიც ადასტურებდა რომ 2012 წლის მდგომარეობით მოსარჩელეები და ზ.შ-ა ერთ ოჯახად არ ფიქსირდებოდნენ და დაასკვნა, რომ აღნიშნული დოკუმენტები გამორიცხავდა დასახელებული პირების ერთ ოჯახად მიჩნევის შესაძლებლობას. გარდა ამისა, სასამართლომ მხედველობაში მიიღო ის გარემოებაც, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ზ.შ-ას შორის 2012 წლის 14 სექტემბრის ხელშეკრულება, მოსარჩელეების ინფორმირებისა და მათი მხრიდან მოსაზრების მიღებისა და შეფასების გარეშე გაფორმდა. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ იკვეთებოდა მოსარჩელეების ნაწილში გასაჩივრებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის წინაპირობების არსებობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტომ, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორმა - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტებზე მითითებით აღნიშნა, რომ საცხოვრებელი სადგომი გადაეცემა დევნილ ოჯახს და არა ოჯახის თითოეულ წევრს ცალ-ცალკე, ხოლო დევნილ ოჯახს წარმოადგენს ნათესაური ან არანათესაური კავშირის პირთა ერთობლიობა, რომლებიც ერთობლივად ეწევიან საოჯახო საქმიანობას. ამასთან, კასატორის მითითებით, გადაადგილებულ პირთა მიმართ მოქმედებს კიდევ ერთი პირობა - ასეთად (ოჯახად) უნდა იყოს აღრიცხული შესაბამისი ინფორმაციის შეგროვებასა და დამუშავებაზე უფლებამოსილი პირის მიერ.

კასატორი საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მითითებით არ იზიარებს მოსარჩელეების მსჯელობას, რომ სადავოდ ქცეული ხელშეკრულების დადებისას აუცილებელი იყო ყველა იმ პირის წერილობითი თანხმობა, რომლებიც მითითებული იყო ხელშეკრულებაში. სამინისტრო მიიჩნევს, რომ სზაკ-ის დასახელებული მუხლი ვრცელდება იმ შემთხვევებზე, როდესაც ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ძალაში შესასვლელად საჭიროა დაინტერესებული პირის თანხმობა, თუ მას ხელშეკრულებიდან გამომდინარე რაიმე ვალდებულებების შესრულება ეკისრება ან მისი უფლება იზღუდება, მოცემულ შემთხვევაში კი, სადავოდ ქცეული ხელშეკრულების დადებისას ხელშეკრულებაში პირების თანხმობა არ იყო საჭირო, ვინაიდან მათ აღნიშნული ხელშეკრულებით არ დაკისრებიათ რაიმე ვალდებულება. მეტიც, სადავო ხელშეკრულებით მათ საკუთრებაში გადაეცათ საცხოვრებელი ფართი.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-130-ე მუხლებზე, ასევე სადავო პერიოდში მოქმედ „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომლის შესაბამისად პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი და მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ არ გაითვალისწინა სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობა.

კასატორი - სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო განმარტავს, რომ ბინა დაუკანონდა და საცხოვრებელი გადაეცა დევნილ ოჯახს და არა ამ ოჯახის ერთ რომელიმე კონკრეტულ პირს. ხოლო, დევნილთა საცხოვრებლით უზრუნველყოფის მომწესრიგებელი ნორმატიული აქტები ითვალისწინებს დევნილი ოჯახის საცხოვრებლით დაკმაყოფილებას და არა ოჯახის ცალკეული წევრებისას, სწორედ ამიტომ კანონის დონეზე განიმარტა დევნილი ოჯახი და ყველა ნორმატიულ აქტში ჩაიდო ეს ცნება. კასატორის მითითებით, მოსარჩელეები საცხოვრებლით უზრუნველყოფილნი იქნენ ზ.შ-ასთან ერთად, სწორედ იმ მდგომარეობით, რა ფაქტობრივი და იურიდიული მდგომარეობითაც ფიქსირდებოდა საცხოვრებელ ადგილზე. სააგენტომ აღნიშნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში არსებული ინფორმაცია ემთხვეოდა ოჯახის ფაქტობრივ მდგომარეობას, შესაბამისად 2021 წლამდე არც მხარეებს გაუპროტესტებიათ აღნიშნული ფაქტი და არც ოჯახის უფროსს - ზ.შ-ას.

სააგენტო გამორიცხავს იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელეებს არ ჰქონოდათ ინფორმაცია ფართის დაკანონების შესახებ და განმარტავს, რომ მათი მიზანი იყო თავი წარმოედგინათ ცალკე ოჯახად და სახელმწიფოსაგან მიეღოთ დამატებითი საცხოვრებელი. სააგენტომ აღნიშნა, რომ სადავო ქონების პრივატიზების პერიოდისათვის დაკანონების პროცედურები არ ითვალისწინებდა თანასაკუთრების ცნებას. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე ცხოვრობდა მითითებულ მისამართზე, შეუძლებელია მას არ სცოდნოდა ფართის დაკანონების შესახებ, მითუმეტეს, რომ ობიექტი გახლდათ დევნილთა კოლექტიურად ჩასახლების ცენტრი და ყველა დევნილს, რომელიც ობიექტში ცხოვრობდა, ჰქონდა სათანადო ინფორმაცია უშუალოდ სააგენტოს თანამშრომლებისაგან. ამასთან, კასატორის მითითებით, მოსარჩელეთა მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, ოჯახი ხელოვნურად გაიყოფა და სახელმწიფოს ერთი ოჯახის ნაცვლად რამდენიმე ოჯახი ეყოლება დასაკმაყოფილებელი, ეს კი იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეთა ოჯახი წლებია დაკმაყოფილებულია საცხოვრებელი ფართით და მისი ხელახლა დაკმაყოფილება ეწინააღმდეგება კანონს.

ამასთან, კასატორი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტზე მითითებით მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია 2012 წლის 14 სექტემბერს, შესაბამისად დავა არის ხანდაზმული, რადგან გასულია სახელმწიფო ქონების პრივატიზებისათვის კანონმდებლობით დადგენილი გასაჩივრების 3 წლიანი ვადა, თუმცა აღნიშნული გარემოება სასამართლომ არ გაითვალისწინა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 ნოემბრის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სასამართლოებმა არსებითად სწორად გადაწყვიტეს მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელეების ნაწილში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ზ.შ-ას შორის 2012 წლის 14 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების კანონიერება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დევნილის სამართლებრივ სტატუსს, პირისათვის დევნილის სტატუსის მინიჭების, შეწყვეტის, ჩამორთმევისა და აღდგენის საფუძვლებსა და წესს, დევნილის სამართლებრივ, ეკონომიკურ და სოციალურ გარანტიებს, მის უფლებებსა და მოვალეობებს განსაზღვრავს „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონი.

ზემოაღნიშნული კანონის მე-6 მუხლის პირველ პუნქტის თანახმად, იძულებით გადაადგილებულ პირად – დევნილად ითვლება საქართველოს მოქალაქე ან საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირი, რომელიც იძულებული გახდა დაეტოვებინა მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი იმ მიზეზით, რომ უცხო ქვეყნის მიერ ტერიტორიის ოკუპაციის, აგრესიის, შეიარაღებული კონფლიქტის, საყოველთაო ძალადობის ან/და ადამიანის უფლებების მასობრივი დარღვევის გამო საფრთხე შეექმნა მის ან მისი ოჯახის წევრის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას ან თავისუფლებას ან/და ზემოაღნიშნული მიზეზის გათვალისწინებით შეუძლებელია მისი მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნება. ამავე კანონის მე-4 მუხლის „ლ“ პუნქტის შესაბამისად კი, დევნილი ოჯახი განმარტებულია როგორც განცალკევებულ საცხოვრებელ ფართობზე მუდმივად მცხოვრებ, ნათესაური ან არანათესაური კავშირის მქონე პირთა წრე, რომლებსაც აქვთ დევნილის სტატუსი და რომლებიც ერთობლივად ეწევიან შინასამეურნეო საქმიანობას.

სასამართლო მიუთითებს „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-18 მუხლზე, რომელიც განსაზღვრავს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პრივატიზების ფორმები და პრივატიზების განმახორციელებელი ორგანოები. დასახელებული მუხლის პირველი პუნქტით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პრივატიზების ფორმებად განსაზღვრულია: ა) აუქციონი; ბ) პირდაპირი მიყიდვა; გ) პირდაპირი მიყიდვა კონკურენტული შერჩევის საფუძველზე.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 28 მაისის №403 განკარგულებით დამტკიცებული „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ 2009-2012 წლებში სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმაზე“ (შემდგომში - გეგმა), რომლის 1.1 მუხლის თანახმად, 90-იანი წლების კონფლიქტების შედეგად იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა პრობლემების გრძელვადიანი, მდგრადი და საჭიროებას მორგებული ფორმით გადაწყვეტის მიზნით „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 2 თებერვლის №47 განკარგულებით ძალაში შევიდა დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგია. გეგმის 1.3 მუხლის მიხედვით, დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიის მთავარი მიზანია დევნილთა სოციალურ-ეკონომიკური ინტეგრაციის ხელშეწყობა და მათი საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესება. მოცემული მიზნის მისაღწევად სამოქმედო გეგმა ითვალისწინებს დევნილთა საცხოვრებელი პირობების გრძელვადიან გადაწყვეტას, სახელმწიფოზე მათი დამოკიდებულების შემცირებასა და დაუცველი დევნილების ერთიან სოციალურ პროგრამებში ინტეგრირებას ობიექტური და გამჭვირვალე კრიტერიუმების საფუძველზე მანამ, სანამ შესაძლებელი გახდება მათი დაბრუნება. დასახელებული გეგმის 1.5 მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფო სტრატეგიაში ასახული სახელმწიფო სტრატეგიის გატარების ყველა მთავარი პრინციპი (თავი VI) სრულად იქნება დაცული სამოქმედო გეგმის განხორციელების პროცესში. განსაკუთრებული ყურადღება მიექცევა დევნილთა მიერ ნებაყოფლობითი და ინფორმირებული გადაწყვეტილებების მიღებას და თავისუფალ არჩევანს, დევნილებთან დიალოგს და მათ მონაწილეობას გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში, გენდერულ თანასწორობას, ბავშვთა უფლებების დაცვასა და ადამიანის სხვა აღიარებული უფლებების დაცვას. ყოველივე ეს უზრუნველყოფილი იქნება იურიდიული კონსულტაციისა და საინფორმაციო კამპანიის გზით. სამოქმედო გეგმა განხორციელდება ობიექტური და გამჭვირვალე კრიტერიუმების საფუძველზე და უზრუნველყოფს დევნილთა სრულ ჩართულობას დაგეგმვის პროცესში, მათი მხრიდან კარგად ინფორმირებული და გააზრებული არჩევანის გაკეთებას ყველა იმ გადაწყვეტილებასთან მიმართებაში, რომლებიც მათ ეხებათ.

ზემოაღნიშნული გეგმის 2.1.5 მუხლის შესაბამისად კი, დევნილისათვის უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემის პროცესი მოიცავს შემდეგ საფეხურებს: ა) სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული იმ კომპაქტური ჩასახლების ობიექტების შერჩევა, რომლებიც სარეაბილიტაციო სამუშაოების დასრულების შემდეგ საცხოვრებლად ვარგისი იქნება; ბ) შერჩეული კომპაქტური ჩასახლების ობიექტებში რეალურად მცხოვრებ დევნილთა დადგენა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროსა და სსიპ სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს მიერ, ამ უკანასკნელის დევნილთა ჩასახლებებში ჩატარებული რეგისტრაციის შედეგების გათვალისწინებით (სსიპ სამოქალაქო რეესტრის სააგენტომ შესაბამისი დავალება მიიღო „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიიდან გამომდინარე განსახორციელებელ ღონისძიებათა პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 12 იანვრის №4 განკარგულებით დამტკიცებული იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიიდან გამომდინარე განსახორციელებელ ღონისძიებათა პროგრამით); გ) შიდა აზომვითი სამუშაოების წარმართვა; დ) დევნილთათვის კონკრეტული შეთავაზებების გაკეთება საცხოვრებელი ფართობების საკუთრებაში გადასაცემად (შეძლებისდაგვარად ორივე მეუღლესთან); ე) დევნილი ოჯახის წარმომადგენლის „შესყიდვის ხელშეკრულებაზე” ხელმოწერა უზრუნველყოფს პრივატიზაციის პროცესის იურიდიულ მხარეს; ვ) საბოლოო ეტაპზე, ამ ხელშეკრულების საფუძველზე, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო ქონებას დაარეგისტრირებს, როგორც დევნილის პირად საკუთრებას და გასცემს საკუთრების დამადასტურებელ დოკუმენტს კანონმდებლობით დადგენილი წესით; ზ) საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო უზრუნველყოფს სათანადო ცვლილებების განხორციელებას დევნილთა მონაცემთა ბაზაში, კერძოდ, კომპაქტურად (ორგანიზებულად) განსახლებული მესაკუთრე და მისი ოჯახის წევრები უნდა დამისამართდნენ, როგორც ეგრეთ წოდებულ „კერძო სექტორში მცხოვრებლები“.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს „იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა მიმართ სახელმწიფო სტრატეგიიდან გამომდინარე განსახორციელებელ ღონისძიებათა პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 12 იანვრის №4 განკარგულებაზე, რომელშიც დეტალურად იქნა მითითებული ის სახელმწიფო ორგანოები და უწყებები, ასევე, საქმიანობის სფერო, რომელთა მიერაც სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული ბინების დევნილთა საკუთრებაში გადაცემა უნდა განხორციელებულიყო. მითითებული განკარგულების მიხედვით, საპრივატიზებოდ შერჩეული კომპაქტური ჩასახლების ობიექტებში უნდა ჩატარებულიყო დევნილი ოჯახების შესწავლა, სოციალური კვლევა და ობიექტების პასპორტიზაცია: დევნილი ოჯახის შემადგენლობა დღევანდელი მდგომარეობით, მათი უახლოესი ნათესაური კავშირები; აღნიშნული ღონისძიების განხორციელება ევალებოდათ ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებს, შინაგან საქმეთა სამინისტროს, აფხაზეთის მთავრობას, ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ადმინისტრაციას და სსიპ - სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს. ამრიგად, ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციული ორგანოები საპრივატიზებოდ შერჩეულ დევნილთა კომპაქტური ჩასახლების ობიექტში აღწერდა ამ ობიექტში რეალურად მცხოვრებ დევნილებს, ადგენდა მათი ოჯახების შემადგენლობას, ნათესაურ კავშირს და მოძიებული ინფორმაციის დამუშავების შედეგად ერთიანი საინფორმაციო ბაზის შექმნის შემდეგ, „სახელმწიფო ქონების და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ კანონის მიხედვით, ლტოლვილთა და განსახლების სამინისტროს ინიცირებით ხდებოდა საქართველოს პრეზიდენტის მიერ გადაწყვეტილების საფუძველზე სახელმწიფო ქონების პრივატიზება.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 14 სექტემბრის №14/09/01 განკარგულებით, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული, განკარგულების დანართით გათვალისწინებული უძრავი ქონება პირდაპირი მიყიდვის ფორმით, სიმბოლურ ფასად 1 (ერთი) ლარად გადაეცა ზ.შ-ას და ზ.შ-ას, ხოლო საპრივატიზებო პირობებად მათ შორის განისაზღვრა, რომ მყიდველის ვალდებულება ამ განკარგულების დანართში მითითებული ფიზიკური პირები (ოჯახის წევრები) უზრუნველეყო საცხოვრებელი ფართობით. ასევე განისაზღვრა, რომ მყიდველი და ამ განკარგულების დანართით გათვალისწინებული ფიზიკური პირები (ოჯახის წევრები) არ მოითხოვდნენ სახელმწიფოსგან ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისაგან, ან სხვა პირისაგან რაიმე სახის კომპენსაციას, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევისა, ან უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემას მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე.

ზემოაღნიშნული განკარგულების საფუძველზე, 2012 წლის 14 სექტემბერს ერთის მხრივ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მეორეს მხრივ ზ.შ-ას შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც ზ.შ-ას გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ... 3, კვარტალი მე-6, კორპუსი .., მე-3 სართული, ბინა ..., ფართობი - 35.01 კვ.მ (ს/კ ...). ზ.შ-ამ აიღო ვალდებულება, რომ ხელშეკრულებაში მოხსენიებულ პირებს - თ.შ-ას, მ.ა-ას და შ.ა-ას უზრუნველყოფდა საცხოვრებლით მისთვის გადაცემულ ქონებაში. აღნიშნულის გამო მათ აეკრძალათ დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე გრძელვადიანი განსახლების პროგრამაში მონაწილეობა.

საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ მართალია 2012 წლის 14 სექტემბრის №14/09/01 პრეზიდენტის განკარგულების დანართში, რომელიც შეიცავს იმ პირთა მონაცემებს, რომლებზეც განკარგულება ავრცელებს გარკვეულ უფლება-მოვალეობებს, მოსარჩელეები მოხსენიებულნი არ არიან, თუმცა ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გათვალისწინებულია მოსარჩელეების უფლება-მოვალეობები. კერძოდ, ხელშეკრულების თანახმად, ხელშეკრულების 2.2. პუნქტში ჩამოთვლილი ოჯახის წევრები (მ.ა-ა, შ.ა-ა და თ.შ-ა) არ იქნებოდნენ უფლებამოსილნი მოეთხოვათ სახელმწიფოსაგან ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისაგან ან სხვა პირისაგან რაიმე სახის კომპენსაცია, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევისა, ან უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემის მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე, გარდა „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე არსებული უძრავი ქონებისა. ხელშეკრულების 2.5. პუნქტის თანახმად კი, მყიდველზე საკუთრების უფლების გადასვლის შემდეგ, მყიდველი ვალდებული იყო ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება გამოეყენებინა ისე, რომ ამ ხელშეკრულების 2.2 პუნქტით გათვალისწინებული პირები უზრუნველყოფილ იქნენ სათანადო საცხოვრებელი პირობებით“.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა ანკეტებზე, სადაც მ.ა-ას, შ.ა-ას და თ.შ-ას როგორც დროებით საცხოვრებელ ადგილად (რეგისტრაციის ადგილი), ასევე ფაქტობრივ საცხოვრებელ ადგილად მითითებულია სამეგრელო-ზემო სვანეთი, ზუგდიდი, სოფელი ..., ..., განსახლების ფორმა-ორგანიზებული; ხოლო ზ.შ-ას როგორც დროებით საცხოვრებელ ადგილად (რეგისტრაციის ადგილი), ასევე ფაქტობრივ საცხოვრებელ ადგილად მითითებულია - თბილისი, ..., მე-3 მასივი, მე-6 კვარტალი, შპს „...“, განსახლების ფორმა - კერძო. გარდა ამისა, საქმეზე დართულია სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს 2023 წლის 20 დეკემბრის წერილი, რომლის მიხედვით, ზ.შ-ა, მ.ა-ა, შ.ა-ა და თ.შ-ა სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში 2012 წლის მდგომარეობით ერთ ოჯახად არ ფიქსირდებიან.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს 2023 წლის 21 დეკემბრის წერილზე, რომლითაც სააგენტო მისი დევნილთა ბაზის მიხედვით ადასტურებს, რომ მ.ა-ა, თ.შ-ა და შ.ა-ა არ იყვნენ დაკმაყოფილებული საცხოვრებელი ფართით და არც ფულადი კომპენსაციით. ხოლო, საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის 2023 წლის 22 დეკემბრის №9260 წერილით დგინდება, რომ მ.ა-ას, შ.ა-ას და თ.შ-ას შესახებ საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებაზე საქართველოს პრეზიდენტის სამართლებრივი აქტი არ იძებნებოდა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, შესაძლებელია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობა, შეცვლა ან შეწყვეტა ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია კონკრეტული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გზით მოწესრიგების უფლებამოსილება მას კანონით აქვს მინიჭებული, მოაწესრიგოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადების გზით. ამავე კოდექსის 67-ე მუხლის თანახმად კი, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ. ამასთან, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ მესამე პირს, რომლის ინტერესებსაც იგი შეეხება, რომელსაც უფლება აქვს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე წარადგინოს საკუთარი მოსაზრება.

ამდენად, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი, ხელშეკრულების კონკრეტული საგნის დაკონკრეტების გარეშე, ნებისმიერ შემთხვევაში ითვალისწინებს იმ პირების ინტერესებს, რომელთა უფლებებიც შესაძლოა შეზღუდოს კონკრეტულმა ადმინისტრაციულმა ხელშეკრულებამ, აღნიშნულის მიზანს კი სწორედ ისეთი სიტუაციების თავიდან არიდება წარმოადგენს, რომლებშიც შესაბამის პირებს შესაძლოა საკმარისი ინფორმაციის ფლობის გარეშე დაეკისროთ იმგვარი ტვირთი, რომელზე თანხმობასაც ისინი ინფორმირებულობის პირობებში არ განაცხადებდნენ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს განმარტებას, განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოსარჩელის თანხმობის აუცილებლობის არ არსებობის შესახებ, იმ მიზეზზე მითითებით, რომ აღნიშნული ხელშეკრულებით მოსარჩელეს არ დაკისრებია რაიმე ვალდებულება. აღნიშნულის საპირისპიროდ საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საკონსტიტუციო სასამართლოს მსჯელობაზე, რომ „ერთმანეთისაგან უნდა განვასხვაოთ სადავო ნორმაში მოცემული სამართლებრივი (ნორმატიული) სინამდვილე და მისი გამოყენების შედეგად დამდგარი ფაქტობრივი სინამდვილე“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 26 ოქტომბრის №2/2-389 გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ“, II-6). გარდა ამისა, აღსანიშნავია, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს მსჯელობის თანახმად „საერთო სასამართლოები, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, იღებენ საბოლოო გადაწყვეტილებას კანონის ნორმატიულ შინაარსთან, მის პრაქტიკულ გამოყენებასთან და, შესაბამისად, მის აღსრულებასთან დაკავშირებით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საერთო სასამართლოების მიერ გაკეთებულ განმარტებას აქვს დიდი მნიშვნელობა კანონის რეალური შინაარსის განსაზღვრისას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 4 მარტის №1/2/552 გადაწყვეტილება საქმეზე სს „ლიბერთი ბანკი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-16).

საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და ზ.შ-ას შორის დადებული ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებით, ისე განისაზღვრა მოსარჩელეების უფლება-მოვალეობები, რომ არ არსებობდა შესაბამისი სამართლებრივი საფუძველი - პრეზიდენტის განკარგულება, რამდენადაც განკარგულების დანართში მოსარჩელეები არ იყვნენ მითითებული. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში მოსარჩელეები არ წარმოადგენდნენ ზ.შ-ასთან ერთ ოჯახად მცხოვრებ პირებს. სასამართლო ასევე ხაზს უსვამს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და ზ.შ-ას შორის 2012 წლის 14 სექტემბრის ხელშეკრულება, მოსარჩელეების ინფორმირებისა და მათი მხრიდან მოსაზრების მიღებისა და შეფასების, მისი თანხმობის მოპოვების მცდელობის გარეშე იქნა გაფორმებული. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქმის გარემოებები ადასტურებს მოსარჩელეთა ნაწილში სადავო ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის წინაპირობების არსებობას.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლში მითითებული ჩანაწერი „ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას“, არ შეიძლება გაგებულ იქნეს ვიწროდ და სიტყვა-სიტყვით. გარკვეულ შემთხვევებში, ფორმალური თვალსაზრისით უფლების მიმნიჭებელი (მაგ: საკუთრების უფლების მოპოვება) ხელშეკრულებაც კი, შედეგობრივად შესაძლოა ზიანის მომტანი იყოს გარკვეული პირებისთვის, თუ ასეთი ხელშეკრულებები რეალურად არ გამოხატავენ მხარის ნამდვილ ნებას. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მნიშვნელოვანი იყო თანხმობის არსებობა, რამდენადაც სადავო ხელშეკრულება მოსარჩელეებს პირდაპირ ართმევდა შესაძლებლობას, მომავალში სახელმწიფოსგან, როგორც დევნილ პირებს მოეთხოვათ საცხოვრებელი ფართი.

რაც შეეხება კასატორების მითითებას მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე, საკასაციო პალატა მიუთითებს „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 22-ე მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. საკასაციო სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ერთი მხრივ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 14 სექტემბრის №14/09/01 განკარგულება, რომლის საფუძველზეც დაიდო ხელშეკრულება, მოსარჩელეების მიმართ არ იყო გაცემული, ხოლო მეორე მხრივ, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელეები ინფორმირებულნი იყვნენ სადავო ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე, აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულებები კი ადმინისტრაციულ ორგანოს არ წარმოუდგენია. ამასთან, ხელშეკრულებაშივე მითითებულია, რომ ხელშეკრულება შედგა ერთ ეგზემპლარად, გადაეგზავნა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს სარეგისტრაციოდ და არ გადასცემიათ მხარეებს. საკასაციო სასამართლო ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თავად მოსარჩელეების განმარტებით, მათთვის სადავო ხელშეკრულების შესახებ ცნობილი გახდა მოსარჩელე - თ.შ-ას ძმის, ზ.შ-ას მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში წარმოებული ადმინისტრაციული საქმის ფარგლებში, რომელზეც გადაწყვეტილება გამოტანილი იქნა 2021 წლის 31 იანვარს, წინამდებარე დავის ფარგლებში კი, მოსარჩელეების მიერ სარჩელი საქალაქო სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2021 წლის 12 აპრილს. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, არ დასტურდება, რომ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილ იქნა ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 სექტემბრის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა