№ბს-1288(კ-24) 17 მარტი, 2025 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, ბადრი შონია

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 სექტემბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - გ.ბ-ი).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ.ბ-იმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა (დაზუსტებული მოთხოვნა): ა) დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.ბ-ის სასარგებლოდ უკანონო მსჯავრდებისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურება - 25 000 ლარის ოდენობით; ბ) დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.ბ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება - 68 416,98 ლარის ოდენობით, რომელიც მოიცავს ხელფასის (განაცდურის) სახით მიუღებელ შემოსავალს (ხელზე მისაღები თანხა, 2018 წლის 7 ივლისიდან 2023 წლის 1 დეკემბრამდე პერიოდში); გ) დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.ბ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 25 000 ლარის ოდენობით, რომელიც მოიცავს უკანონო პატიმრობის დროს გაწეულ საადვოკატო მომსახურების ხარჯს - 25 000 ლარის ოდენობით.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილებით გ.ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 8 000 (რვა ათასი) ლარის ოდენობით. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება - სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გაწეული ადვოკატის მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება - 12 000 (თორმეტი ათასი) ლარის ოდენობით და ხელფასის სახით მიუღებელი შემოსავალი (განაცდური) - 68 416,98 (სამოცდარვაათას ოთხასთექვსმეტი ლარი და ოთხმოცდათვრამეტი თეთრი) ლარის ოდენობით. გ.ბ-ის სასარჩელო მოთხოვნები საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.ბ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯი 1000 (ათასი) ლარის ოდენობით.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და გ.ბ-ის მიერ.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის და გ.ბ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ.

კასატორი აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით. ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურებრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი და არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში კი, საქართველოს გენერალური პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. საგულისხმოა, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაა. შესაბამისად, პროკურატურას წინასწარ ვერ ეცოდინებოდა, რომ სისხლის სამართლის საქმეში არსებული მტკიცებულებები სასამართლოსათვის საკმარისი არ აღმოჩნდებოდა გამამტყუნებელი განაჩენის გამოსატანად. საქმის მასალებით დგინდება, რომ კონკრეტულ ფაქტთან მიმართებით მიმდინარეობდა გამოძიება, შემდგომ პროკურატურის მიერ მოხდა ბრალის წარდგენა, ხოლო სასამართლოს მიერ - აღკვეთის ღონისძიების შეფარდება და შესაბამისი განაჩენების მიღება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები (მართლწინააღმდეგობა, ბრალი და მიზეზობრივი კავშირი).

კასატორის განმარტებით, თუ კონკრეტულ შემთხვევაში პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას ამ უკანასკნელის მიმართ გამოყენებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები და გატარდა კანონშესაბამისი ღონისძიებანი, საბოლოოდ, პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც კი, არ არსებობს პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი. გასათვალისწინებელია, რომ გ.ბ-ის მიმართ გატარებულ ყველა ღონისძიებას გააჩნდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული საფუძვლები. ხსენებული კოდექსის თანახმად, პირისათვის ბრალდების წაყენებისა თუ სხვა იძულების ღონისძიების გამოყენების საფუძველია „დასაბუთებული ვარაუდის“ სტანდარტი. სწორედ აღნიშნულზე დაყრდნობით განხორციელდა გ.ბ-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი პროცედურები, თუმცა, ის ფაქტი, რომ სისხლის სამართლის საქმემ შემდგომში ვერ დააკმაყოფილა გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისათვის საჭირო „გონივრულ ეჭვს მიღმა“ სტანდარტი, უკანონოდ ვერ გადააქცევს „დასაბუთებული ვარაუდის“ სტანდარტზე დაყრდნობით შესრულებულ მოქმედებებს. ამას ისიც ცხადყოფს, რომ პროკურატურის მოქმედებები ყველა ეტაპზე გადიოდა სასამართლო კონტროლს და ამ უკანასკნელის მხრიდან კმაყოფილდებოდა როგორც აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების, ისე მისი ძალაში დატოვების შუამდგომლობები.

კასატორი აღნიშნავს, რომ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა სახელმწიფოს ერთ-ერთ სპეციფიკურ ფუნქციას წარმოადგენს და მისი შედეგის წინასწარ განჭვრეტა შეუძლებელია, რადგან იგი დამოკიდებულია წინასწარ უცნობ ფაქტობრივ, თუ სამართლებრივ გარემოებებზე. შესაბამისად, სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდების თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეულწილად თმენის ვალდებულება აქვს ყველას, რაც არ გამორიცხავს შემდგომ გამართლებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, თუმცა გავლენას ახდენს მორალური ზიანის ოდენობაზე. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ მოსარჩელის მიმართ პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე იყო გამოტანილი გამამართლებელი განაჩენი და მას მხოლოდ აღკვეთის ღონისძიების ფარგლებში მოუხდა 2 თვით საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნა. ამასთან, მას ბრალად ედებოდა ნაკლებად მძიმე კატეგორიის, არაძალადობრივი დანაშაულის ჩადენა, არ ჰქონია ისეთი ასაკი, გართულებული ჯანმრთელობის მდგომარეობა ან სხვა პიროვნული მახასიათებელი, რომელიც განსაკუთრებულ მოპყრობასთან იქნებოდა დაკავშირებული და განუზომელ ზიანს მიაყენებდა ციხეში ყოფნის დროს. საქმეზე დადგენილი გარემოებების, სამართლებრივი ნორმებისა და სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, გ.ბ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 8 000 ლარის დაკისრება არ გამომდინარეობს გონივრული და სამართლიანი ანაზაღაურების კრიტერიუმებიდან და შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წამოადგენს.

მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე არ ექვემდებარებოდა სავალდებულო დაცვას და მის სისხლის სამართლის საქმეში არ იყო აუცილებელი ადვოკატის მონაწილეობა, თუმცა მან გამოიყენა კანონით მინიჭებული უფლება და აიყვანა ადვოკატი (დაცვა შეთანხმებით), შესაბამისად, საკუთარი უფლების რეალიზება არ შეიძლება ჩაითვალოს პროკურატურის მხრიდან ზიანის მიყენებად და დაქირავებული ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების საფუძველს არ წარმოადგენს. აღსანიშნავია, რომ მხარის მიერ ადვოკატის მომსახურებისთვის გაღებული ხარჯის უპირობოდ სრულად ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის. მნიშვნელოვანია სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ხანგრძლივობა, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებიდან დამდგარი მატერიალური და მორალური ზიანის ოდენობა, წარმომადგენლების მიერ გაწეული სამუშაო, რაც უნდა დასტურდებოდეს საქმის მასალებით. მხარე სარგებლობს თავისუფალი არჩევანით საადვოკატო მომსახურების მიღებისას, თუმცა მატერიალური ზიანის სახით ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში მას აუნაზღაურდება არა ნებისმიერი ხარჯი, რასაც გასწევს ადვოკატის მომსახურებისთვის, არამედ აუცილებლად გასაწევი ხარჯი, საქმის წარმოების ხანგრძლივობისა და სხვა მტკიცებულებების გათვალისწინებით. მოცემულ შემთხვევაში, გ.ბ-ი პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე იქნა გამართლებული და დაცვის მხარის მიერ ძირითადი სამუშაოები გაწეულ იქნა სწორედ ამ ეტაპზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოში არ მომხდარა მტკიცებულებათა გამოკვლევა, ხოლო უზენაესმა სასამართლომ მხარეთა მონაწილეობის გარეშე გადაწყვიტა პროკურორის საჩივრის დაუშვებლობის საკითხი. ამდენად, სასამართლოს მიერ კასატორისათვის დაკისრებული თანხის ოდენობა სცილდება როგორც შიდა ეროვნული, ისე ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით ადვოკატის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურებასთან დაკავშირებით დადგენილ „გონივრულობისა“ და „ადეკვატურობის“ კრიტერიუმებს.

მიუღებელი შემოსავლის (განაცდურის) მოთხოვნასთან მიმართებით კასატორი აღნიშნავს, რომ 2018 წლის 6 ივლისს მოსარჩელეს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა, ხოლო თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან უფლებამოსილება შეუჩერდა 2018 წლის 7 ივლისიდან. ვინაიდან პროკურატურას თავად არ მიუმართავს სასამართლოსათვის ბრალდებულის თანამდებობიდან გადაყენების შესახებ და აღნიშნული თავდაცვის სამინისტროს გადაწყვეტილებას წარმოადგენდა, სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების საფუძვლის არსებობის მიუხედავად, მას უნდა შენარჩუნებოდა თანამდებობრივი სარგო და საკლასო დანამატი. ვინაიდან ეს არ მოხდა, შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის შემთხვევაში ხსენებული თანხის ანაზღაურების ვალდებულება სწორედ თავდაცვის სამინისტროს უნდა დაეკისროს. გ.ბ-ის მიმართ გამოტანილი იყო გამამართლებელი განაჩენი, თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან იგი პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებისთანავე უნდა აღდგენილიყო თანამდებობაზე და განაცდური პერიოდი ჩათვლოდა შრომით სტაჟში. ამ ნაწილში საქართველოს გენერალური პროკურატურა უნდა შეცვლილიყო სათანადო მოპასუხით საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლით დადგენილი წესით.

კასატორი მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, რის გამოც საპროცესო ხარჯების საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრება საფუძველს მოკლებული და დაუსაბუთებელია.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) ბრალდებულის სასამართლოში პირველი წარდგენისა და აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების შესახებ, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მაგისტრატი მოსამართლის, 2018 წლის 6 ივლისის განჩინებით, რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა; ბრალდებულ გ.ბ-ის აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა; ბრალდებულის გ.ბ-ის პატიმრობის ვადის ათვლა დაიწყო მისი ფაქტობრივად დაკავების მომენტიდან - 2018 წლის 4 ივლისის 08:46 საათიდან (ტ.1, ს.ფ 15-27); ბ) რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 4 სექტემბრის ამონაწერით სხდომის ოქმიდან დგინდება, რომ ბრალდებულ გ.ბ-ის მიმართ გარდაბნის მუნიციპალიტეტში რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მაგისტრატი მოსამართლის 2018 წლის 6 ივლისის განჩინებით შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება პატიმრობა შეიცვალა ნაკლებად მკაცრი აღკვეთის ღონისძიებით - გირაოთი 5000 (ხუთი ათასი) ლარის ოდენობით და მოსარჩელე დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან. გირაოს თანხის შეტანის ვადად განისაზღვრა 10 დღე. განჩინებაში მითითებულია ადვოკატი გ.გ-ე (ტ.1, ს.ფ 28-29); გ) რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 აპრილის განაჩენით (საქმე №1-617-18), გ.ბ-ი უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 376-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და გამართლდა; გ.ბ-ის მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - გირაო გაუქმდა; გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 10 სექტემბრის განჩინებით გამოყენებული ყადაღა და ყადაღა მოეხსნა გ.ბ-ის, თ.ბ-ის, მ.ბ-ის და ხ.ბ-ის კუთვნილ უძრავ ქონებას, მდებარე გარდაბნის რაიონი, სოფელი ..., საკადასტრო კოდი ...; გ.ბ-ის განემარტა, რომ მას უფლება აქვს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის შესაბამისად მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. განაჩენში მითითებულია ადვოკატი გ.გ-ე (ტ.1, ს.ფ 31-129); თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 ივლისის განაჩენით (საქმე №1/ბ-430-23), რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 აპრილის განაჩენი გ.ბ-ის მიმართ დარჩა უცვლელი. განაჩენში მითითებულია ადვოკატი გ.გ-ე (ტ.1, ს.ფ 172-220); საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 1 ნოემბრის განჩინებით (საქმე №880აპ-23), რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად (ტ.1, ს.ფ. 222-228); დ) საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ადამიანური რესურსების დეპარტამენტის უფროსის 2022 წლის 28 ნოემბრის MOD 1 22 01380317 წერილით, გ.გ-ეს მისი 2022 წლის 24 ნოემბრის MOD 9 22 01367798 განცხადების პასუხად ეცნობა, რომ ყოფილი საქართველოს შეიარაღებული ძალების სახმელეთო ჯარების აღმოსავლეთ სარდლობის მე-... საარტილერიო ბრიგადის ...-ე ...ის ასეულის ... ოცეულის -... ათეულის ყოფილ სპეციალისტს, გ.ბ-ის საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 25 ივლისის №54 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური შტაბის და სახმელეთო ჯარების თანამშრომელთა/მომსახურეთა სამსახურის გავლის წესის“ მე-18 მუხლის მე-3 პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტის (სისხლის სამართლის დევნისას მოსამსახურის მიმართ საპატიმრო ხასიათის აღკვეთის ღონისძიების შეფარდება), მე-4 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, 2018 წლის 7 ივლისიდან შეუჩერდა სამსახურებრივი ურთიერთობა სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების ძალაში შესვლამდე. ამასთან, განმცხადებელს დამატებით ეცნობა, რომ გ.ბ-ის სრული თვის ხელზე ასაღები შრომის ანაზღაურება საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით უფლებამოსილების შეჩერებამდე შეადგენდა 998,40 ლარს, ხოლო მის ტოლფას სამსახურში მყოფ პირებს 2022 წლის 1 იანვრიდან ხელზე ასაღები დანამატი საპენსიო და საშემოსავლო შენატანის გათვალისწინებით მოემატათ 78,40 ლარით. ამასთანავე, 2018 წლიდან 2022 წლამდე სამჯერ გაიცა პრემია, ჯამში 570,40 ლარი. განმცხადებელს გაეგზავნა გ.ბ-ის თანამდებობაზე დანიშვნისა და სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების შესახებ საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის ბრძანებების დამოწმებული ასლები და განემარტა, რომ ვინაიდან რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 28 აპრილის განაჩენი გ.ბ-ისა და სხვათა მიმართ გასაჩივრებული იყო ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში, მისთვის სამსახურებრივი ურთიერთობის აღდგენის საკითხი განხილულ იქნებოდა სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ (ტ.1, ს.ფ 241-242); ე) საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 2018 წლის 28 ივნისის MOD 8 18 00003778 ბრძანებით, გ.ბ-ი დაინიშნა საქართველოს შეიარაღებული ძალების სახმელეთო ჯარების აღმოსავლეთ სარდლობის მე-... საარტილერიო ბრიგადის ...-ე ...ის ასეულის ... ოცეულის -... ათეულის სპეციალისტად (საშტატო კატეგორია ,,სამოქალაქო პირი“; შტატი №...), 2018 წლის 2 ივლისიდან და გათავისუფლდა საქართველოს შეიარაღებული ძალების სახმელეთო ჯარების აღმოსავლეთ სარდლობის ...-ლი საარტილერიო ბრიგადის ...ის ასეულის ... ოცეულის -... ათეულის სპეციალისტის (საშტატო კატეგორია ,,სამოქალაქო პირი“; შტატი №...), თანამდებობიდან (ტ.1, ს.ფ 243); ვ) საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 2018 წლის 8 აგვისტოს MOD 4 18 00004692 ბრძანებით, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 25 ივლისის №54 ბრძანებით დამტკიცებული ,,საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური შტაბის და სახმელეთო ჯარების თანამშრომელთა/მოსამსახურეთა სამსახურის გავლის წესის“ მე-18 მუხლის მე-3 პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტის (სისხლის სამართლის დევნისას მოსამსახურის მიმართ საპატიმრო ხასიათის აღკვეთის ღონისძიების შეფარდება), მე-4 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტისა და საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 4 სექტემბრის MOD 9 17 00000737 ბრძანების პირველი პუნქტის ,,ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს შეიარაღებული ძალების სახმელეთო ჯარების აღმოსავლეთ სარდლობის მე-... საარტილერიო ბრიგადის ... ...ის ასეულის ... ოცეულის -... ათეულის სპეციალისტს (საშტატო კატეგორია ,,სამოქალაქო პირი“; შტატი №...), გ.ბ-ის შეუჩერდა სამსახურებრივი ურთიერთობა 2018 წლის 7 ივლისიდან. საფუძველი: სამხედრო პერსონალის მართვის ცენტრის უფროსის მოადგილის მოვალეობის შემსრულებლის წერილი (MOD 3 18 00787729, 08/08/2018წ.) (ტ.1, ს.ფ 244); ზ) თავდაცვის ძალების მეთაურის 2023 წლის 20 დეკემბრის MOD 3 23 00004776 ბრძანებით: 1. ძალადაკარგულად გამოცხადდა ,,სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების შესახებ“ საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 2018 წლის 8 აგვისტოს MOD 4 18 00004692 ბრძანება; 2. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების აღმოსავლეთის სარდლობის მე-... საარტილერიო ბრიგადის ...-ე ...ის ბატალიონის ... ასეულის ... ოცეულის ... ათეულის სპეციალისტს (საშტატო კატეგორია „სამოქალაქო პირი“; შტატი №...), გ.ბ-ის 2018 წლის 7 ივლისიდან 2023 წლის 17 დეკემბრის ჩათვლით განაცდური პერიოდი ჩაეთვალა შრომის სტაჟში, მიეცა შრომის გასამრჯელო (შრომის ანაზღაურება) საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად და შეუდგა მასზე დაკისრებული სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებას (ტ.1, ს.ფ 291); თ) თავდაცვის ძალების მეთაურის 2023 წლის 22 დეკემბრის MOD 3 23 00004820 ბრძანების თანახმად, ,,გ.ბ-ის შესახებ“ საქართველოს თავდაცვის ძალების მეთაურის 2023 წლის 20 დეკემბრის MOD 3 23 00004776 ბრძანებაში შეტანილ იქნა ცვლილება და ბრძანების მეორე პუნქტი ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: ,,2. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების აღმოსავლეთის სარდლობის მე-... საარტილერიო ბრიგადის ...-ე უზრუნველყოფის ბატალიონის ... ასეულის ... ოცეულის ... ათეულის სპეციალისტს (საშტატო კატეგორია ,,სამოქალაქო პირი“; შტატი №...), გ.ბ-ის 2018 წლის 7 ივლისიდან 2023 წლის 17 დეკემბრის ჩათვლით განაცდური პერიოდი ჩაეთვალოს შრომის სტაჟში, მიეცეს შრომის გასამრჯელო (შრომის ანაზღაურება) საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად და შეუდგეს მასზე დაკისრებულ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებას“ (ტ.1, ს.ფ 276); ი) თავდაცვის ძალების აღმოსავლეთის სარდლობის მე-... საარტილერიო ბრიგადის 2023 წლის 6 დეკემბრის ცნობის თანახმად, 2018 წლის 1 ივლისამდე მე-... საარტილერიო ბრიგადის მოსამსახურე გ.ბ-ის უფლებამოსილების შეჩერებამდე ხელზე მისაღები შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით შეადგენდა 998,40 ლარს, მათ შორის: თანამდებობრივი სარგო - 768 ლარი; წელთა ნამსახურობა - 230,4 ლარი; გ.ბ-ის უფლებამოსილების შეჩერებამდე დაკავებული თანამდებობისათვის 2018 წლის 7 ივლისიდან 2023 წლის 1 დეკემბრამდე ხელზე მისაღები შრომის ანაზღაურება იქნებოდა 68 416,98 ლარი. 2018 წლის 7 ივლისიდან 2023 წლის 1 დეკემბრამდე თავდაცვის სამინისტროს მოსამსახურეზე გაცემული ხელზე მისაღები ფულადი ჯილდო შეადგენს: 24.12.2018წ. - 100 ლარი; 15.12.2019წ. – 200 ლარი; 17.12.2021წ. – 280 ლარი; ხოლო დანამატი: 16.12.2022წ. - 320 ლარი (ტ.1, ს.ფ 277); კ) საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ფინანსების მართვის დეპარტამენტის უფროსის 2024 წლის 10 იანვრის MOD 1 24 00020045 წერილით, მე-... საარტილერიო ბრიგადის მეთაურის მოვალეობის შემსრულებელს ეცნობა, რომ ფინანსების მართვის დეპარტამენტში განხილულ იქნა მისი 2023 წლის 27 დეკემბრის №1555686 წერილი, რომელიც ეხება მე-... საარტილერიო ბრიგადის მოსამსახურეთა ანაზღაურებას. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით დეპარტამენტმა ჩათვალა, რომ ,,თავდაცვის კოდექსის 84-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, სამსახურებრივი უფლებამოსილების შეჩერების პერიოდში, სამხედრო მოსამსახურეს არ უნარჩუნდება წოდებრივი სარგო, კვება ან კვების ნაცვლად დაწესებული კომპენსაცია, სანივთე ქონების მიღების უფლება, დანამატები და საქართველოს კანონდებლობით განსაზღვრული სხვა გასაცამლები (ტ.2, ს.ფ 9); ლ) საქმის მასალებში წარმოდგენილია 2018 წლის 6 ივლისს ადვოკატ გ.გ-ესა და მ.ბ-ის (გ.ბ-ის მეუღლე) შორის გაფორმებული №6-07/18 ხელშეკრულება იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს იურიდიული მომსახურების გაწევა გ.ბ-ის საქმეზე. ხელშეკრულების მიხედვით, კლიენტი ადვოკატს უხდის იურიდიული მომსახურების საფასურს (ჰონორარს) 25 000 (ოცდახუთი ათასი) ლარს. ანგარიშზე თანხის გადარიცხვის შესახებ ქვითრის თანახმად, 2023 წლის 20 ნოემბერს ანგარიშის მფლობელის - დ.დ-ის ანგარიშიდან გ.გ-ის ანგარიშზე გადარიცხულ იქნა თანხა - 4000 აშშ დოლარი, დანიშნულება - გ.ბ-ის საქმეზე საადვოკატო მომსახურების საფასური (ტ.1, ს.ფ 233-236, 268);

საკასაციო სასამართლო პირველ რიგში განმარტავს, რომ გ.ბ-ის საკასაციო წესით არ გაუსაჩივრებია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 სექტემბრის განჩინება. შესაბამისად, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანს წარმოადგენს მხოლოდ სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლი ხაზს უსვამს ადამიანის თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის უფლების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. კონსტიტუციის მე-13 მუხლთან კავშირშია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლი, რომლითაც აღიარებულია ადამიანის თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება. აღნიშნული მუხლის მე-5 პუნქტი ადგენს, რომ ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, კოდექსის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის), რომლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, თავის მხრივ, შეიცავს საგამონაკლისო შემთხვევას, დელიქტის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტის - ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობის თაობაზე, კერძოდ, 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. მნიშვნელოვანია, რომ 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობისათვის, დამდგარი ზიანის, მართლწინააღმდეგობისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან ერთად, სახეზე უნდა იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი განმარტებიდან გამომდინარე, „..პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს“.. (სუს 2019 წლის 7 თებერვლის №ბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილება და სხვ.).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ზიანი ანაზღაურდება სისხლის სამართლის საქმეების მწარმოებელ ცალკეულ თანამდებობის პირთა ბრალეულობის დადგენის გარეშე. ამ მუხლის მიზნებისათვის, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა და შესაბამისი ქმედების უკანონობის დადგენა. ამ შემთხვევაში, რელევანტურია, დადგინდეს პირობა, ურომლისოდაც ზიანის გამომწვევი შედეგი არ დადგებოდა. შეფასების საგანს სცილდება ბრალეული მიზეზობრიობის (კონკრეტული პირის ბრალეული ქმედების არსებობის) დადგენა, რამაც გამოიწვია ზიანი. ბრალი არ წარმოადგენს უკანონო ბრალდების/მსჯავრდების ან ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიმართ გამოტანილი, კანონიერ ძალაში არსებული გამამართლებელი განაჩენი წარმოადგენს მისი რეაბილიტაციის საფუძველს. სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას მოსარჩელის მიმართ ფორმალურად კანონიერად გამოყენებული ზემოქმედების ღონისძიებები, მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, უნდა ჩაითვალოს უკანონოდ. თავის მხრივ, აღნიშნული ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებების შემზღუდავი ზემოქმედების ატანა მოუწია შესაბამისი თმენის ვალდებულების დაკისრების დასაბუთებული სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე.

მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხთან დაკავშირებით პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემამ, შესაბამისი საპროცესო ღონისძიებების გამოყენებამ, შესაძლოა წარმოშვას ნეგატიური განცდები, სტრესული მდგომარეობა, რეპუტაციის შელახვის საფრთხე. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ამგვარი განცდებით გამოწვეული მორალური ზიანის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან გამომდინარე, ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლომ უნდა განსაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, წარმოიშობა შესაბამისი პირის მიმართ გამოყენებული სისხლისსამართლებრივი ზემოქმედების ღონისძიების შინაარსის, მისი ხასიათის და სიმძიმის კვლევის ვალდებულება, იმ მიზნით, რომ არაქონებრივი ზიანის მოცულობასთან დაკავშირებული დასკვნა არ გასცდეს გონივრულობის ფარგლებს. მნიშვნელოვანია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ადგენს კანონით მხოლოდ პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (413-ე მუხლი). თავის მხრივ, კანონით გათვალისწინებული შემთხვევები შეიძლება უკავშირდებოდეს პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას, სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და სხვა.

მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ გ.ბ-ი პატიმრობაში იმყოფებოდა 2018 წლის 4 ივლისიდან და 2018 წლის 4 სექტემბრამდე. საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მორალური ზიანის განსაზღვრა 8 000 ლარის ოდენობით შესაბამისობაშია გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების პრინციპთან.

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო გ.ბ-ისთან სამსახურებრივი ურთიერთობის დროებით შეჩერებისას მოქმედებდა სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 25 ივლისის №54 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური შტაბის და სახმელეთო ჯარების თანამშრომელთა/მოსამსახურეთა სამსახურის გავლის წესის“ ფარგლებში. ამასთან, სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების შესახებ ბრძანების კანონიერება სადავოდ არ არის გამხდარი. მოცემულ შემთხვევაში სწორედ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობა გახდა აღკვეთის ღონისძიების შერჩევის და აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების საფუძველი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურაა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე ვალდებული სუბიექტი. ამასთან, მარეაბილიტირებელი გარემოებაა გ.ბ-ის მიმართ დამდგარი გამამართლებელი განაჩენი, რის შემდგომაც პირს წარმოეშვა მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შესაძლებლობაც.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს წარმოადგენს. პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს მიყენებული ზიანისთვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან.

მოცემულ შემთხვევაში თავდაცვის ძალების აღმოსავლეთის სარდლობის მე-... საარტილერიო ბრიგადის 2023 წლის 6 დეკემბრის ცნობის თანახმად, 2018 წლის 1 ივლისამდე მე-... საარტილერიო ბრიგადის მოსამსახურე გ.ბ-ის უფლებამოსილების შეჩერებამდე ხელზე მისაღები შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით შეადგენდა 998,40 ლარს, მათ შორის: თანამდებობრივი სარგო - 768 ლარი; წელთა ნამსახურობა - 230,4 ლარი; გ.ბ-ის უფლებამოსილების შეჩერებამდე დაკავებული თანამდებობისათვის 2018 წლის 7 ივლისიდან 2023 წლის 1 დეკემბრამდე ხელზე მისაღები შრომის ანაზღაურება იქნებოდა 68 416,98 ლარი. ზემოაღნიშნული ცნობის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე მის მიმართ წარმოებული სისხლისამართლებრივი დევნის არარსებობის პირობებში დამსაქმებლისგან მიიღებდა 68 416,98 ლარს, რომლის ანაზღაურებაც უნდა დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას.

რაც შეეხება ადვოკატის მომსახურებაზე გაწეულ ხარჯს, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მიერ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ეტაპზე განხორციელებული მოქმედება - ადვოკატის აყვანა (ბრალდებულის) უფლებაა და ამ უფლებით სარგებლობა არ შეიძლება გაგებულ იქნეს როგორც დევნის განმახორციელებელი ორგანოს - პროკურატურის მიერ მიყენებულ ზიანად.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადვოკატის მონაწილეობა სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობაში ბრალდებულის ინტერესებისა და უფლებების მაქსიმალურ დაცვას უზრუნველყოფს. ბრალდებულს, როგორც სისხლის სამართლის პროცესის ცენტრალურ ფიგურას, უნდა გააჩნდეს შესაძლებლობა ჯეროვნად და ეფექტიანად დაიცვას თავი წარდგენილი ბრალდებისაგან. დაცვა არის სისხლისსამართლებრივი დევნის საწინააღმდეგო ფუნქცია, სწორედ ადვოკატის მონაწილეობა სისხლის სამართლის პროცესში უზრუნველყოფს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულ რეალიზებას და ბრალდებულის ინტერესების არსებით დაცვას. ამასთან, ,,სისხლის სასამართლოწარმოების ფარგლებში, შეთანხმებით დაცვის შემთხვევაში, გამართლებულის მიერ ადვოკატისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება შესაძლოა მოთხოვნილ იქნეს ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოების წესით“ (სუსგ №ბს-432-429(2კ-17), 2019 წლის 7 თებერვალი).

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე, მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების გამო, იძულებული გახდა სისხლის სამართლის საქმეში საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების ეფექტურად დაცვისა და რეალიზებისათვის ადვოკატი აეყვანა, რათა სრულყოფილად ესარგებლა სისხლის სამართლის კოდექსით ბრალდებულისათვის მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას მოსარჩელისთვის მიყენებულ ფულად ზარალსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის ქმედებას შორის. ადვოკატის მონაწილეობა სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობაში უზრუნველყოფს ბრალდებულის ინტერესებისა და უფლებების მაქსიმალურ დაცვასა და რეალიზებას. ამასთან, დავის საგნის, დავის სირთულისა და სხვა ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხა გონივრულ შესაბამისობაშია გაწეულ საადვოკატო მომსახურებასთან. რაიმე გარემოება, რომელიც მოცემული თანხის შეუსაბამობაზე მიუთითებდა, განსახილველ საქმეზე დადგენილი არ არის. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გადაწყვიტა საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით ადვოკატის მომსახურების ღირებულების - 12 000 ლარის დაკისრების საკითხი.

რაც შეეხება საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საპროცესო ხარჯის სახით 1000 ლარის ოდენობით საადვოკატო მომსახურების საფასურის დაკისრებას, საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული საქმის მოცულობა, მისი ფაქტობრივ-სამართლებრივი სირთულე, აგრეთვე, მხარეთა ქონებრივი მდგომარეობა, მათი შემოსავალი და სხვა ისეთი გარემოებები, რომლებიც წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის გონივრული ფარგლების დადგენას განაპირობებს.

განსახილველ შემთხვევაში, გ.ბ-ის სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, შესაბამისად, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკისრეს საადვოკატო მომსახურების თანხა - 1000 ლარის ოდენობით, რაც, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილ სტანდარტს და უნდა დარჩეს უცვლელად.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 სექტემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გ. მაკარიძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ბ. შონია