საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-445(2კ-24) 18 მარტი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია

პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოსარჩელე) - დ. გ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

დ. გ-ემ 2020 წლის 29 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა დ. გ-ეის 4000 ლარით დაჯარიმების შესახებ მუნიციპალური ინსპექციის 2020 წლის 26 ივნისის №000018 დადგენილებისა და ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2020 წლის 16 ოქტომბრის №1478 ბრძანების ბათილად ცნობა.

სარჩელის მიხედვით, მუნიციპალური ინსპექციის 2020 წლის 26 ივნისის №000018 დადგენილებით დ. გ-ე დაჯარიმდა 4000 ლარით, ქ. თბილისში, ...ს №...-ში კულტურული მემკვიდრეობის სტატუსის მქონე მის კუთვნილ ფართზე შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე ანტრესოლისა და კიბის მოწყობისთვის, გათბობის ქვაბისა და საკომუნიკაციო წყლის მილების დამონტაჟებისა და ...ს ქუჩის მხარეს კონდიციონერის, კედლებში ხვრელებისა და საინვენტარიზაციო მილების განთავსებისთვის. მოსარჩელის მითითებით, ანტრესოლი მოწყობილია 2007 წლამდე, თუმცა პასუხისმგებლობა დაეკისრა დ. გ-ეს და ადმინისტრაციულმა ორგანომ, შესაბამისად, საქმის გარემოებების სათანადო გამოკვლევის გარეშე მიიღო გადაწყვეტილება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დ. გ-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მუნიციპალური ინსპექციაში 2020 წლის 28 იანვარს გამართულ №000018 ზეპირი მოსმენის სხდომაზე დ. გ-ემ განმარტა, რომ მითითებით გათვალისწინებული სადავო სამშენებლო სამუშაოები (გარდა ანტრესოლისა) მის მიერ იყო ნაწარმოები. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სადავო დადგენილებით გათვალისწინებული უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების ნაწილი (მოწყობილია კიბე, დამონტაჟებულია გათბობის ქვაბი და საკომუნიკაციო წყლის მილები; ...ს ქუჩის მხარეს დამონტაჟებულია კონდიციონერი, კედლებში მოწყობილია ხვრელები და სავენტილაციო მილები) სწორედ დ. გ-ეის მიერ იყო განხორციელებული, რაც მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობას წარმოადგენდა.

სადავო დადგენილებით განსაზღვრული უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების დანარჩენი ნაწილისთვის (მოწყობილია ანტრესოლი) დ. გ-ეს პასუხისმგებლობა დაეკისრა როგორც ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, ვინაიდან, აღნიშნულ ნაწილში მან მისთვის დადგენილ ვადაში არ შეასრულა მითითებით გათვალისწინებული მოთხოვნები და არ აღმოფხვრა ამავე დოკუმენტით დაფიქსირებულ დარღვევა. სასამართლოს შეფასებით, ამგვარ შემთხვევაში, მესაკუთრე მართალია არ წარმოადგენს უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელ პირს, მაგრამ მის ვალდებულებას ამავდროულად წარმოადგენს, უზრუნველყოს სამშენებლო სფეროში მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების სრული დაცვა, რაც დ. გ-ეის შემთხვევაში არ დადასტურდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დ. გ-ეის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; დ. გ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2020 წლის 26 ივნისის №000018 დადგენილება და თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურ ინსპექციას დაევალა, კანონით დადგენილ ვადაში, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2020 წლის 16 ოქტომბრის №1478 ბრძანება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ არც „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №140 დადგენილება და არც „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილება (ძალადაკარგულია საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 2 მარტის №139 დადგენილებით), არ ითვალისწინებდა რემონტის შეკეთება-მოპირკეთების/აღჭურვის, განხორციელებისას მშენებლობის ნებართვას, გარდა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლებისა. სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები შედავებულია იმ კუთხით, რომ მითითებასა და სადავო გადაწყვეტილებაში აღნიშნული კონსტრუქციები არ იყო მის მიერ შესრულებული, ხოლო ანტრესოლის ნაწილში სამშენებლო სამუშაოები ნაწარმოები იყო 2007 წლამდე. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობით, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ დადგენილა, თუ როდის იქნა ნაწარმოები სამუშაოები და ჰქონდა თუ არა სამშენებლო სამართალდარღვევას ადგილი, მით უფრო იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სადავო გადაწყვეტილებებში მითითებულ უძრავ ქონებას კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2007 წელს, საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრის 1 ოქტომბრის №3/181 ბრძანების საფუძველზე, ხოლო დ. გ-ეის განმარტებით, სამშენებლო სამუშაოები განხორციელდა იმ ფაქტობრივი მოცემულობით, როდესაც უკვე არსებობდა ანტრესოლი. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში პირის სამართალდამრღვევად ცნობის საფუძველი გახდა არა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მოპოვებული მტკიცებულებები, რომლებიც კონკრეტული პირის მიერ, კონკრეტულ დროს, კონკრეტული უნებართვო ქმედების განხორციელებას ადასტურებენ, არამედ, პრეზიუმირებულ იქნა, რომ პირი წარმოადგენდა სამართალდამრღვევს იმ მითითებაზე დაყრდნობით, რომ მის მიერ კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე უნებართვოდ განხორციელებულ იქნა სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულება, თუ ვის მიერ, როდის, რომელი სამართლებრივი რეგულაციების პერიოდში იქნა განხორციელებული სამუშაოები და რეალურად ჰქონდა თუ არა სამშენებლო სამართალდარღვევას ადგილი. პალატის შეფასებით აღნიშნული ფაქტების დადგენისა და დადასტურების ვალდებულება კი სწორედ აქტის გამომცემი ადმინისტრაციული ორგანოს მტკიცების სფეროს წარმოადგენდა და ქმნიდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების წინაპირობებს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და მუნიციპალურმა ინსპექციამ, რომელთაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს.

საკასაციო საჩივრების მიხედვით, მუნიციპალურმა ინსპექციამ დ. გ-ეის მიმართ სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმისწარმოება დაიწყო 2019 წლის 11 დეკემბერს №000018 მითითების გაცემით, სადაც სამართალდარღვევად დაფიქსირდა ქ. თბილისში, ...ს ქუჩის №...-ში, დ. გ-ეის კუთვნილ ფართში (კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლი) შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე სარეკონსტრუქციო სამუშაოების განხორციელება, კერძოდ, მოწყობილია ანტრესოლი, კიბე, დამონტაჟებულია გათბობის ქვაბი და საკომუნიკაციო წყლის მილები; ...ს ქუჩის მხარეს დამონტაჟებულია კონდიციონერი, კედლებში მოწყობილია ხვრელები და სავენტილაციო მილები. ამავე მითითებით, დ. გ-ეს დაევალა 30 (ოცდაათი) კალენდარული დღის ვადაში წარედგინა შესრულებული სამუშაოების კანონიერების დამადასტურებელი შესაბამისი დოკუმენტაცია ან განეხორციელებინა ზემოხსენებული უნებართვოდ მოწყობილი ნაწილების დემონტაჟი და შენობა-ნაგებობის საინვენტარიზაციო გეგმასთან შესაბამისობაში მოყვანა.

მუნიციპალური ინსპექციის 2020 წლის 13 იანვრის №000018 შემოწმების აქტით დაფიქსირდა ამავე სამსახურის 2019 წლის 11 დეკემბრის №000018 მითითებით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა და დაჯარიმდა 4 000 (ოთხი ათასი) ლარით.

საჯარო რეესტრის 2019 წლის 23 სექტემბრის ამონაწერით დგინდება, რომ ქ. თბილისში, ...ს ქ. №...-ში მდებარე ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის მესაკუთრეა დ. გ-ე და აღნიშნულ ქონებას საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრის 2007 წლის 1 ოქტომბრის №3/181 ბრძანების საფუძველზე მინიჭებული აქვს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.

გამომდინარე იქიდან, რომ განსახილველ შემთხვევაში, უტყუარად არ დგინდება, თუ კონკრეტულად როდის განხორციელდა სადავო დადგენილებაში მითითებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, ხოლო სამშენებლო სამართალდარღვევა, თავისი ბუნებით, წარმოადგენს დენად სამართალდარღვევას, რაც გულისხმობს დარღვევის დროში უწყვეტად განგრძობას, სანამ არ მოხდება მისი აღმოფხვრა და სამართლებრივ ჩარჩოებში მოქცევა, დამრღვევი სუბიექტის მიმართ სამართალდარღვევის საქმის დაწყება და შესაბამისი პასუხისმგებლობა უკავშირდება დარღვევის ფაქტის გამოვლენის მომენტს და იმ დროისათვის მოქმედ კანონმდებლობას.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 25 სექტემბრის №28-94 დადგენილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის დებულების“ მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მუნიციპალური ინსპექციის ფუნქციაა „თბილისის ტერიტორიაზე არსებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლზე (გარდა, საკულტო-რელიგიური და საფორტიფიკაციო დანიშნულების კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლზე სამუშაოებისა და არქეოლოგიური სამუშაოების) გაცემული ნებართვების საფუძველზე შესრულებული შუალედური და საბოლოო ანგარიშების მიღება, სამუშაოების მიღების ან მიღებაზე უარის თქმის თაობაზე, შესაბამისი აქტის გამოცემა, ასევე, წარმოებული სამუშაოების ან/და სანებართვო პირობების კონტროლი.“ აქედან გამომდინარე, კასატორები მიიჩნევენ, რომ კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე ნებისმიერი სამუშაოს ჩატარების საფუძვლად კანონი იმპერატიულად მიიჩნევს უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გაცემულ ნებართვას. შესაბამისად, კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე სამშენებლო სამუშაოების წარმოებისას სანებართვო დოკუმენტაციის არარსებობის შემთხვევაში ადგილი ექნება სამშენებლო სამართალდარღვევას, რისთვისაც პასუხისმგებლობა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესის შესაბამისად განისაზღვრება.

მუნიციპალურმა ინსპექციამ სადავო დადგენილების გამოცემისას იხელმძღვანელა აღნიშნულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით არსებული სიტუაციის შედარებით ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს არქივში დაცულ საინვენტარიზაციო გეგმასთან. აღნიშნული გეგმის შესწავლის საფუძველზე, ადმინისტრაციულ ორგანოს დადგენილად მიაჩნია ის გარემოება, რომ სადავო დადგენილების გამოცემის დროისათვის არსებული მდგომარეობა არ შეესაბამება საინვენტარიზაციო გეგმაზე ასახულ სიტუაციას. კერძოდ, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავ ქონებაში (საცხოვრებელი ფართი), შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე, განხორციელებულია სამშენებლო სამუშაოები.

რაც შეეხება სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებელ სათანადო სუბიექტს, დ. გ-ეს პასუხისმგებლობა დაეკისრა, როგორც უნებართვოდ განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელ პირს, რადგანაც სწორედ მას გააჩნდა №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის სამშენებლოდ განვითარების ინტერესი. აღსანიშნავია, რომ მუნიციპალურ ინსპექციაში 2020 წლის 28 იანვარს გამართულ №000018 ზეპირი მოსმენის სხდომაზე მოსარჩელემ განმარტა, რომ მითითებით გათვალისწინებული სადავო სამშენებლო სამუშაოები (გარდა ანტრესოლისა) მის მიერ განხორციელდა. ამდენად, უტყუარად დგინდება, რომ სადავო დადგენილებით გათვალისწინებული უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების ნაწილი (მოწყობილია კიბე, დამონტაჟებული გათბობის ქვაბი და საკომუნიკაციო წყლის მილები; ...ს ქუჩის მხარეს დამონტაჟებულია კონდიციონერი, კედლებში მოწყობილია ხვრელები და სავენტილაციო მილები) სწორედ დ. გ-ეის მიერ არის განხორციელებული.

ამასთან, სადავო დადგენილებით განსაზღვრული უნებართვო სამშენებლო სამუშაოების დანარჩენი ნაწილისთვის (მოწყობილია ანტრესოლი) დ. გ-ეს პასუხისმგებლობა დაეკისრა, როგორც №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, ვინაიდან, აღნიშნულ ნაწილში მან მისთვის დადგენილ ვადაში არ შეასრულა მითითებით გათვალისწინებული მოთხოვნები და არ აღმოფხვრა ამავე დოკუმენტით დაფიქსირებული დარღვევა, რაც „საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის“ 131-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, იწვევს დაჯარიმებას 4 000 ლარის ოდენობით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორები მიიჩნევენ, რომ სადავო აქტები გამოიცა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ და არ არსებობდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების საფუძველი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 აპრილის განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის, ხოლო 2024 წლის 3 ივნისის განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატის მიერ გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მშენებლობის ნებართვის გაცემის, მშენებლობის ზედამხედველობის, სამშენებლო სამართალდარღვევათა ცალკეულ სახეებს, პასუხისმგებლობის ზომებს, სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული წარმოების წესებს განსაზღვრავს „საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი“. მითითებული კოდექსის მე-3 მუხლის „ჰ¹⁸“ ქვეპუნქტის თანახმად, უნებართვო მშენებლობა არის მშენებლობა, რომელიც ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი სამართლებრივი საფუძვლების გარეშე ან სამშენებლო დოკუმენტაციის ისეთი დარღვევით, რომლის დროსაც შენობა-ნაგებობის ფუნქცია იცვლება ან/და ხდება განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტის გადამეტება. ამავე კოდექსის 130-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, უნებართვო მშენებლობა (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილითა და ამ კოდექსის 131-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევებისა) ქალაქში გამოიწვევს დაჯარიმებას 4 000 ლარის ოდენობით.

რაც შეეხება იმას, თუ ვინ შეიძლება იყოს სამშენებლო სამართალდამრღვევი, „საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის“ 122-ე მუხლის პირველის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ამ კოდექსის XIV და XV თავების მიზნებისთვის სამშენებლო სამართალდამრღვევი შეიძლება იყოს: ა) მშენებლობის ნებართვის მფლობელი; ბ) უნებართვო მშენებლობის განმახორციელებელი პირი; გ) შენობა-ნაგებობის ან/და სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე ან მოსარგებლე − თუ ვერ დგინდება მშენებლობის განმახორციელებელი პირი; დ) უნებართვო მშენებლობის განხორციელებისას, თუ მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო ან/და მუნიციპალიტეტის საკუთრებაა, − უნებართვო მშენებლობის განმახორციელებელი პირი, ხოლო თუ ეს პირი ვერ დგინდება − მიწის ნაკვეთით მოსარგებლე; ე) მესაკუთრე, რომლის შენობა-ნაგებობის ავარიულობის ხარისხი უშუალო საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან/და ჯანმრთელობას, გარდა კულტურული/არქიტექტურული ძეგლის სტატუსის მქონე შენობისა, რომლის რეკონსტრუქციის ან/და დემონტაჟის შესახებ მესაკუთრემ მიმართა შესაბამის ორგანოს და ვერ მიიღო საჭირო ნებართვა.

ამრიგად, კანონმდებლობა ამომწურავად მიუთითებს იმ სუბიექტთა წრეზე, რომლებზეც შესაძლოა გავრცელდეს სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის სფეროში არსებული ნორმების მოქმედება. სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე მშენებლობის განხორციელებისათვის პასუხისმგებლობა, პირველ რიგში, ეკისრება მშენებლობის განმახორციელებელ პირს, რომლის ქმედებამაც უშუალოდ გამოიწვია სამშენებლო სამართალდარღვევა და მხოლოდ ასეთი პირის მოუძიებლობის შემთხვევაში, პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს უძრავი ქონების მესაკუთრეს ან/და მოსარგებლეს.

„ადმინისტრაციულ ორგანოს, მათ შორის სამართალდარღვევის საქმის წარმოებისას, უწევს ორმაგი ფუნქციის შესრულება, ერთი მხრივ იგი არის საჯარო ინტერესების გამტარებელი, სამართალდარღვევაზე რეაგირების განმახორციელებელი, სანქციის დამკისრებელი სუბიექტი, ხოლო მეორე მხრივ მას ეკისრება აქტის ადრესატის ინტერესების დაცვის ვალდებულება. ამდენად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ, როგორც საჯარო მმართველობის განმახორციელებელმა სუბიექტმა, უნდა გაითვალისწინოს როგორც საჯარო, ასევე კერძო პირის ინდივიდუალური ინტერესები. ადმინისტრაციულმა ორგანომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემა უნდა უზრუნველყოს თანაზომიერების პრინციპის დაცვით, საჯარო და კერძო ინტერესების ურთიერთშეპირისპირების შედეგად, არც ერთი ინტერესის დაცვა არ უნდა მოხდეს მეორე ინტერესის არაპროპორციულად და გაუმართლებლად შეზღუდვის ხარჯზე“(სუსგ №ბს-468-465(კ-17), 21.01.2020წ.).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამშენებლო სამართალდარღვევასთან დაკავშირებული საქმის წარმოებისა და ცალკეული სამართალდარღვევებისათვის პასუხისმგებლობის ზომის განსაზღვრა, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით დადგენილ ზოგად პრინციპებს, მათ შორის, აღნიშნული კოდექსის მე-8 მუხლით განსაზღვრულ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისათვის ზემოქმედების ზომათა შეფარდებისას კანონიერების უზრუნველყოფის პრინციპს ემყარება. აღნიშნული პრინციპის თანახმად, არავის შეიძლება შეეფარდოს ზემოქმედების ზომა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის გამო, თუ არა კანონმდებლობით დადგენილ საფუძველზე და წესით. ამავე კოდექსის 264-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ ორგანო (თანამდებობის პირი) ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების განხილვისას მოვალეა დაადგინოს: ჩადენილია თუ არა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა, ბრალეულია თუ არა პირი მის ჩადენაში, ექვემდებარება თუ არა იგი ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას, არის თუ არა პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი და დამამძიმებელი გარემოებები, აგრეთვე გამოარკვიოს სხვა გარემოებანი, რომელთაც მნიშვნელობა აქვთ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის. ამდენად, როგორც სამართალდამრღვევის გამოვლენის, ასევე დარღვევის დადგენის მიზანი მდგომარეობს იმაში, რომ სანქციის შემფარდებელმა ორგანომ, სამართალდარღვევა ყველა შემთხვევაში შეაფასოს ინდივიდუალურად, რა დროსაც ასევე ყურადღება უნდა მიექცეს იმის გამოკვლევას, ხომ არ არსებობს სამართალდარღვევის საქმის წარმოების შეწყვეტის, პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი ან დამამძიმებელი გარემოებები.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2020 წლის 26 ივნისის №000018 დადგენილებით, დ. გ-ე დაჯარიმდა 4 000 (ოთხი ათასი) ლარით ქ. თბილისში, მ. ...ს ქ. №...-ში (ს/კ ...) მდებარე კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე, კერძოდ, ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაში (საცხოვრებელი ფართი) სარეკონსტრუქციო სამუშაოების უნებართვოდ განხორციელებისთვის (მოწყობილია ანტრესოლი, კიბე, დამონტაჟებულია გათბობის ქვაბი და საკომუნიკაციო წყლის მილები, ...ს ქუჩის მხარეს დამონტაჟებულია კონდიციონერი, კედლებში მოწყობილია ხვრელები და სავენტილაციო მილები). ამავე დადგენილებით დ. გ-ეს დაევალა ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების საჯარო რეესტრის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს არქივში დაცულ დოკუმენტაციასთან (საინვენტარიზაციო გეგმასთან) შესაბამისობაში მოყვანა (დემონტაჟი).

საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებებს, რომ 2007 წლის მდგომარეობით არსებული სამშენებლო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა შესაბამისი ნებართვის მოპოვების ვალდებულებას იმ სახის სამუშაოებისთვის, რაც მოცემულ შემთხვევაში გამოვლინდა. შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ შეფასებას მოითხოვდა ის გარემოება, სამართალდარღვევის ჩადენის დროისათვის არსებული მოცემულობა ქმნიდა თუ არა შესაბამისი ნებართვის წარდგენის სავალდებულოობას და არსებობდა თუ არა სამართალდარღვევა და მისი ჩადენისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი. კონკრეტულ შემთხვევაში, ადმინისტრაციულმა ორგანომ დ. გ-ეის საქმის განხილვისას ვერ უზრუნველყო იმ სახის მტკიცებულებების წარდგენა, რაც სარწმუნოდ დაადასტურებდა გარემოებებს, თუ ვის მიერ, როდის, რომელი სამართლებრივი რეგულაციების პერიოდში შესრულდა სამუშაოები და რეალურად ჰქონდა თუ არა სამშენებლო სამართალდარღვევას ადგილი. აღნიშნული ფაქტების დადგენისა და დადასტურების ვალდებულება კი სწორედ აქტის გამომცემი ადმინისტრაციული ორგანოს მტკიცების სფეროს წარმოადგენს, რაზედაც მართებულად მიუთითა სააპელაციო პალატამ, რადგან ადმინისტრაციული საქმის წარმოებისას, სამშენებლო სამართალდარღვევის არსებობის შემთხვევაში, შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია უტყუარად დაადასტუროს დარღვევის არსებობა და შესაბამისი პასუხისმგებლობა მხოლოდ ამის შემდეგ დააკისროს უძრავი ქონების მესაკუთრეს ან მოსარგებლეს. მოცემულ შემთხვევაში კი სადავო აქტი დაუსაბუთებელია და არ შეიცავს სამშენებლო სამუშაოების მწარმოებელი პირის დადგენის შეუძლებლობის მიზეზებზე მითითებას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის გარემოებების ხელახალი შესწავლისა და გამოკვლევის დროს, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია მისთვის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე და 96-ე მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით, გამოიკვლიოს ზემოაღნიშნული საკითხები, მათ შორის, გაითვალისწინოს ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის პრინციპები და მიიღოს დასაბუთებული გადაწყვეტილება, რაც მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ განხორციელდა. აღნიშნული კი ადასტურებს, რომ სადავო აქტები არ ემყარება განსახილველ საკითხზე არსებულ და გამოკვლეულ მტკიცებულებებს, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენება შეესაბამება კანონმდებლობის მოთხოვნებს და სახეზეა სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად აქტის ბათილად ცნობისა და ადმინისტრაციული ორგანოსათვის საქმის გარემოებების შესწავლის შემდეგ, ახალი აქტის გამოცემის დავალების საფუძველი.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს „ადმინისტრაციული სახდელისაგან გათავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონზე (01.10.2019წ. (N4964-Iს)), რომლის პირველი მუხლის შესაბამისად, აღნიშნული კანონის მიზანს წარმოადგენს ერთჯერადი ხასიათის დროებითი და განსაკუთრებული ღონისძიების სახით ამავე კანონით განსაზღვრული იმ ფიზიკური პირების ადმინისტრაციული სახდელისგან − ჯარიმისგან და შესაბამისი საურავისგან გათავისუფლება, რომლებმაც საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა 2019 წლის 15 იანვრამდე ჩაიდინეს და რომელთა მიმართაც ადმინისტრაციული სახდელის დადების შესახებ დადგენილება ამ კანონის ამოქმედებამდე არ აღსრულებულა. ამავე კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს, რომ საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულმა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების განხილვის უფლებამოსილების მქონე ორგანოებმა და თანამდებობის პირებმა ამ კანონის პირველი მუხლით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე ფიზიკური პირის ადმინისტრაციული სახდელისგან − ჯარიმისგან და შესაბამისი საურავისგან გათავისუფლების საკითხი გადაწყვიტონ ამავე კანონის შესაბამისად.

მითითებული კანონის მეორე მუხლის პირველი პუნქტი ითვალისწინებს ადმინისტრაციული სახდელისაგან გათავისუფლების წინაპირობებს; კერძოდ „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, პასუხისმგებლობისგან თავისუფლდება ამ კანონის ამოქმედების დროისთვის ასაკით პენსიონერი (ქალი − 60 წლის ასაკიდან, მამაკაცი − 65 წლის ასაკიდან). ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად კი, ამ კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლება გულისხმობს ფიზიკური პირის გათავისუფლებას ადმინისტრაციული სახდელისა − ჯარიმისა და შესაბამისი საურავის აღუსრულებელი ნაწილისგან. ამრიგად, ადმინისტრაციულმა ორგანომ საქმის ხელახლა განხილვისას იმის გათვალისწინებით, რომ დასადგენია რიგი ფაქტობრივი გარემოებები, მათ შორის, სამართალდარღვევის ჩადენის დრო და სუბიექტი, ასევე უნდა გამოიკვლიოს საკითხი, არსებობს თუ არა მითითებული კანონის დ. გ-ეის მიმართ გავრცელების შესაძლებლობა.

გარდა ამისა, ადმინისტრაციულმა ორგანომ საქმის ხელახალი განხილვისას და გადაწყვეტილების მიღებისას ასევე უნდა გაითვალისწინოს საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-9 მუხლით დადგენილი პრინციპი, რომლის მიხედვითაც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩამდენმა პასუხი უნდა აგოს სამართალდარღვევის ჩადენის დროს და ადგილას მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისათვის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ ან გამაუქმებელ აქტებს აქვთ უკუქცევითი ძალა, ესე იგი ვრცელდებიან ამ აქტების გამოცემამდე ჩადენილ სამართალდარღვევებზეც. აქტებს, რომლებიც აწესებენ ან აძლიერებენ პასუხისმგებლობას ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისათვის, უკუქცევითი ძალა არა აქვთ.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა