საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1113(კ-24) 11 მარტი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - ვ. ვ-ე

პროცესუალური მოწინააღმდეგეები (მოპასუხეები) - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 31 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ვ. ვ-ემ 2019 წლის 22 მარტს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, სარჩელის დაზუსტების შემდეგ მოპასუხეებად მიუთითა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო და მოითხოვა საკუთრების უფლების უკანონო რეგისტრაციის გამო მიყენებული ზიანის - მიუღებელი შემოსავლის, 38 750 ლარის ოდენობით მოპასუხეებისთვის დაკისრება.

მოსარჩელის განმარტებით, ა. ლ-ეისგან 2013 წლის 17 ივლისს შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე თბილისში, ... მე-... მ/რ, მე-... კორპუსის მიმდებარედ 145 კვ. მ ფართი (გაუქმებული ...ის ნაწილი), რომელიც ა. ლ-ეეს შეძენილი ჰქონდა სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს მიერ 2005 წლის 7 მაისს გაცემული საკუთრების მოწმობით. ამავე ქონებაზე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2011 წლის 22 ნოემბრის ბრძანებით საკუთრების უფლება გადაეცა შპს „ჯ...ს“. მართალია, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის 2015 წლის 4 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, ა. ლ-ეის ადმინისტრაციული საჩივრის საფუძველზე ძალადაკარგულად გამოცხადდა შპს „ჯ...ის“ საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ 2011 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება, თუმცა 2015 წლის 4 სექტემბრამდე მოპასუხეთა განხორციელებულმა ქმედებებმა გამოიწვია ზიანი, რომლის ანაზღაურებასაც ითხოვს სარჩელით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით ვ. ვ-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებსა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ არ არსებობდა ზიანის ანაზღაურების დავალების წინაპირობები, რადგან სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის 2015 წლის 4 სექტემბრის გადაწყვეტილების თანახმად, საბოლოოდ ვ. ვ-ეის სახელზე დარეგისტრირდა შპს „ჯ...ის“ სახელზე რეგისტრირებული უძრავ ნივთი ს/კ ... და საქმის მასალებით არ დადასტურდა აღნიშნული ხარვეზის არ არსებობის პირობებში, თუ რა შემოსავალს მიიღებდა მოსარჩელე, მით უფრო მაშინ, როდესაც დადასტურებულია, რომ ქონება იყო სარემონტო. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის არგუმენტები მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით, რაც ემყარებოდა სსიპ „ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2017 წლის 8 დეკემბრის დასკვნას, რომლის თანახმად, აღნიშნული უძრავი ნივთის გარემონტების შემთხვევაში, მისი ყოველთვიური საბაზრო საიჯარო ქირის ღირებულება, 2013 წლის 17 ივლისიდან, 2015 წლის 4 სექტემბრამდე პერიოდში საორიენტაციოდ შეადგენდა 1250 ლარს. სასამართლომ აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მიუთითა, რომ საქმეში არ იყო წარმოდგენილი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა ვ. ვ-ეის მიერ შესაბამისი საჯარო დაწესებულებისათვის მიმართვას მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის რეკონსტრუქციის ან/და სარემონტო სამუშაოების განხორციელების ნებართვის მიღების მიზნით; მეტიც, სსიპ „ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო“-ს მიერ დასკვნის მომზადების დროს - 2017 წლის 8 დეკემბრის მდგომარეობით, აღნიშნული უძრავი ნივთი კვლავ სარემონტო მდგომარეობაში იყო, მაშინ, როდესაც 2015 წლის 4 სექტემბრის შემდგომ, მოსარჩელის სახელზე უფლებრივად უნაკლოდ აღირიცხა საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში და არ არსებობდა მისი გარემონტების დამაბრკოლებელი არავითარი გარემოება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 31 იანვრის განჩინებით ვ. ვ-ეის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 03 მაისის გადაწყვეტილება;

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დამატებით განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურებისას მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი ქმედებასა და ზიანს შორის გამოიხატება მოვლენათა ისეთ ქრონოლოგიურ განვითარებაში, რომლის ფარგლებშიც პირის ქმედებას პირდაპირ და უშუალოდ მოჰყვება კონკრეტული შედეგის დადგომა. განსახილველ შემთხვევაში კი, საქმეზე დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა რა მიზეზობრივი კავშირი არსებობდა ადმინისტრაციულ ორგანოების ქმედებებსა და მოსარჩელის მიერ კუთვნილი ფართის განკარგვის შეუძლებლობას შორის, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც სარეგისტრაციო ხარვეზის გამოსწორების მიუხედავად, დღეის მდგომარეობითაც სახეზეა ის საპროექტო ხარვეზი, რაც წარმოადგენს დამაბრკოლებელ გარემოებას მოცემული ფართის დანიშნულებისამებრ განკარგვის შესაძლებლობისათვის. აღნიშნულის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს, სწორი სარეგისტრაციო წარმოების პირობებშიც კი, არ გააჩნდა ფაქტობრივი (საპროექტო ხარვეზი) შესაძლებლობა განეხორციელებინა სარემონტო სამუშაოები და გაექირავებინა კუთვნილი ფართი, რაც თავის მხრივ, გამორიცხავდა ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 31 იანვრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ვ-ემ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

კასატორის მოსაზრებით, სადაო განჩინება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, რადგან სააპელაციო პალატამ აპელანტის შუამდგომლობის მიუხედავად არ გადადო საქმის განხილვა და საქმე განიხილა აპელანტი მხარის მონაწილეობის გარეშე, როდესაც მისთვის წინასწარ იყო ცნობილი იმ საპატიო მიზეზის არსებობის თაობაზე, რომელიც ობიექტურად სრულად გამორიცხავდა ვ. ვ-ეის კანონიერი ინტერესების დაცვას და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელებას სააპელაციო განხილვის ეტაპზე, კერძოდ, წარმომადგენელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში სხვა საქმეზე ახორციელებდა წარმომადგენლობას.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მნიშვნელოვანი იყო ყველა იმ მტკიცებულებების გამოკვლევა, რომელიც არსებობდა დავაზე და ამასთან უნდა წარედგინა წერილობითი დოკუმენტი არქიტექტურის საქალაქო სამსახურიდან, რომელიც სასამართლოს მოთხოვნას წარმოადგენდა. ამრიგად, დასტურდება, რომ არ იქნა მოსმენილი აპელანტის პოზიცია საქმისათვის მნიშვნელოვან საკვანძო საკითხებზე და დავა უნდა დაბრუნებოდა იმავე სასამართლოს განსახილველად, რათა მომხდარიყო მტკიცებულებათა გამოკვლევა, სასამართლოს მიერ მოთხოვნილი წერილობითი ინფორმაციის წარდგენა, რომელიც შესაძლებლობას მისცემდა მხარეს ჰქონოდა ობიექტური დამოკიდებულება უკვე სრულფასოვნად ჩატარებული განხილვის მიმართ და სადაც არ იქნებოდა დარღვეული მხარის ფუნდამენტური საპროცესო უფლებები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 თებერვლის განჩინებით, ვ. ვ-ეის საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ვ-ეის საკასაციო საჩივარი საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს, შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არსებითად სწორად გადაწყვიტეს მოცემული დავა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 216-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საქმის განხილვის გადადება დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული ვადით. კანონის მითითებული დანაწესი გულისხმობს, რომ სასამართლო უფლებამოსილია, სხვა დროისათვის გადადოს კანონის მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული სასამართლო სხდომა, თუ არსებობს ისეთი ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს საქმის განხილვის ვადის გახანგრძლივებას და არ ემსახურება მის გაჭიანურებას. იმ შემთხვევაში, როდესაც მხარე მოითხოვს საქმის განხილვის სხვა დროისათვის გადადებას, იგი ვალდებულია, სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, სარწმუნოდ დაასაბუთოს საკუთარი მოტივების საფუძვლიანობა. მხარის მიერ მოყვანილ არგუმენტებზე საბოლოო გადაწყვეტილებას იღებს სასამართლო, რომელიც უარს ეტყვის მხარეს საქმის გადადებაზე, თუ ვერ დარწმუნდება სასამართლო პროცესის გადადების წინაპირობათა მართებულობაში. საქმის განხილვის სხვა დროისათვის გადადებაზე მსჯელობისას სასამართლო ვალდებულია, გაითვალისწინოს პროცესუალური ეკონომიის პრინციპი და მხედველობაში მიიღოს მეორე მხარის ინტერესი, ისარგებლოს ეფექტური, სწრაფი მართლმსაჯულებით (იხ.სუსგ №ას-1102-2018, 18 თებერვალი, 2021წ.).

კასატორი მიუთითებს, რომ მას არ მიეცა სასამართლოში სარჩელის/სააპელაციო საჩივრის საფუძვლიანობის დამადასტურებელი მტკიცებულების წარდგენის შესაძლებლობა სასამართლოს მიერ, სხდომის გადადების შესახებ შუამდგომლობის უარყოფის გამო.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში ვ. ვ-ეის სააპელაციო საჩივრის განხილვის მიზნით 17.02.2023 წელს ჩატარდა სხდომა, რომელიც გადაიდო 15.11.2023 წელს. 15.11.2023 წელს გამართულ სხდომაზე აპელანტმა იშუამდგომლა სხდომის გადადება მტკიცებულებების წარდგენის მიზნით, რაც დაკმაყოფილდა და სხდომა გადაიდო 06.12.2023 წლის 13:30 საათზე. მეორედ აპელანტის წარმომადგენელმა სასამართლოს კანცელარიის მეშვეობით 06.12.2023 წლის 11:20 საათზე წარადგინა განცხადება და კვლავ დააყენა საქმის განხილვის გადადების მოთხოვნა, რაც ასევე დაკმაყოფილდა და სხდომა მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპიდან გადაიდო 24.01.2024 წელს 15:00 საათზე და სხდომის გადადების თაობაზე 08.12.2023 წლის სატელეფონო აქტით ეცნობა აპელანტის წარმომადგენელს. მესამედ, აპელანტმა 23.01.2023 წლის წარდგენილი განცხადებით სხდომის გადადება მოითხოვა მისი მონაწილეობით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში დანიშნული საქმიდან გამომდინარე, რომლის თაობაზეც ის ინფორმირებული იყო 12.12.2023 წელს გამართულ სხდომაზე. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ მისთვის სააპელაციო სასამართლოში მოცემულ საქმეზე სხდომის დანიშვნა პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომის დანიშვნამდე იყო ცნობილი.

საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას სხდომის გადადების დაუსაბუთებლობის შესახებ, მითუმეტეს იმ პირობებში, როდესაც რაიმე სახის მტკიცებულებების არსებობაზე ვ. ვ-ე არც საკასაციო საჩივარში უთითებს.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ უძრავი ნივთი, მდებარე ..., ... მიკრორაიონი, მე-... კორპუსის მიმდებარედ, წარმოადგენდა გაუქმებული ,,...ის“ ნაწილს (145 კვ.მ), რომელიც ვ. ვ-ემ 2013 წლის 17 ივლისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა ა. ლ-ეისგან, რაც დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში საკადასტრო კოდით .... ამ უკანასკნელის მიერ აღნიშნული უძრავი ქონება შეძენილი იყო ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს მიერ, 2005 წლის 17 მარტს გაცემული საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობისა და 2005 წლის 18 მაისს, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოსა და ა. ლ-ეეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

ისიც დადგენილია, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2011 წლის 22 ნოემბრის ბრძანებით, უძრავ ნივთზე - ..., ... მიკრორაიონის, მე-... კორპუსი, გაუქმებული ...ის ნაწილზე (145 კვ.მ) საკადასტრო კოდით: ..., საკუთრების უფლება გადაეცა შ.პ.ს „ჯ...ს“.

ვ. ვ-ეის საჩივრის ფარგლებში, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თავმჯდომარის 2015 წლის 4 სექტემბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე, ძალადაკარგულად გამოცხადდა შპს „ჯ...ის“ საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ 2011 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომელიც თავის მხრივ მიღებული იყო საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2011 წლის 22 ნოემბრის ბრძანების საფუძველზე.

კასატორი სარჩელში აღნიშნავდა, რომ ძალადაკარგულად გამოცხადებული რეგისტრაციის არარსებობის პირობებში, ქონების გაქირავების შედეგად მიიღებდა თანხას და უთითებს სსიპ „ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო“-ს 2017 წლის 8 დეკემბრის დასკვნაზე, რომლითაც ირკვევა, რომ ქონება სარემონტოა და მისი გარემონტების შემთხვევაში, ყოველთვიური საბაზრო საიჯარო ქირის ღირებულება, 2013 წლის 17 ივლისიდან 2015 წლის 4 სექტემბრამდე პერიოდში საორიენტაციოდ შეადგენდა 1250 ლარს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან, უზრუნველყოფილია საქართველოს კონსტიტუციით (მუხლი 18.4). საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

მნიშვნელოვანია, რომ პირს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მოპასუხეს დაეკისრება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შემდეგი პირობები: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/630 „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). აღსანიშნავია, რომ ნორმაში მოცემული პირობები კუმულაციური სახით არის წარმოდგენილი და აღნიშნულ ელემენტთაგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველია. რაც შეეხება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელი პირის ბრალეულობას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პასუხისმგებლობა დგება განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას, რა დროსაც სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს.

საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა სკ-ის 411-ე მუხლის შინაარსში ნაგულისხმევი ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულების არსი და აღნიშნა, რომ დასახელებული ნორმა მხოლოდ იმ შემოსავლის ანაზღაურების ვალდებულებას აკისრებს ხელშემკვრელ მხარეს, რომელიც ობიექტური მოცემულობითაა ნაკარნახევი და არა კრედიტორის სუბიექტური შეფასებით. მიუღებელი შემოსავალი ეს არის ანაცდენი სარგებელი (მოგება), რომელიც არ გულისხმობს ერთობლივ შემოსავალს ყოველგვარი ხარჯების გამოქვითვების გარეშე და რომელსაც დაზარალებული ობიექტურად მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად (სუსგ №ას-218-210-2013, 10.03.2014წ.; სუსგ №ას-406-383-2014, 17.04. 2015წ.).

„მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (სუსგ-ები №ას-945-895-2015, 14.03.2016 წ., №ას-307-291-2011, 24.10.2011 წ., №ას-899-845-2012, 22.11.2012 წ.).

საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ მხარეთა მტკიცების სტანდარტი განაპირობებს იმას, რომ სათანადო მტკიცებულებებისა და გარემოებების კომპლექსურად შეფასებით მიუღებელი შემოსავლის აბსტრაქტულად არსებული შინაარსის მოთხოვნა იქცეს რეალურად არსებულ ზიანად. იმისათვის, რომ შემოსავალი რეალურად მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასთან. დაზარალებული პირი ვალდებულია დაამტკიცოს როგორც ზიანის არსებობა, აგრეთვე მიზეზობრივი კავშირი მოვალის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მიზეზობრივი კავშირი, ხოლო მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს ქმედების მართლზომიერება და ბრალის გამომრიცხავი გარემოებები. ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად იმ პირმა ვისაც ზიანი მიადგა, უნდა წარადგინოს შესაბამისი დოკუმენტები, რათა დაამტკიცოს, შესაძლებლობის ფარგლებში, ზიანის არა მარტო არსებობა, არამედ მისი რაოდენობა და ღირებულებაც.

განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლით გათვალისწინებული მიუღებელი შემოსავლის არსებობა. სსიპ „ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2017 წლის 8 დეკემბრის დასკვნის თანახმად, ,,არსებულ მდგომარეობაში შესაფასებელ ობიექტს არ გააჩნია საიჯარო ღირებულება“.

საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ დასტურდება მიუღებელი შემოსავლის ფაქტობრივი მოცემულობა; კერძოდ ის გარემოება, რომ მოცემულ შემთხვევაში უშალოდ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არასწორად განხორციელებულმა რეგისტრაციამ განაპირობეს ის რეალობა, რამაც ხელი შეუშალა მოსარჩელეს განეხორციელებინა სარემონტო სამუშაოები და უძრავი ქონება განეკარგა იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე. შესაბამისად, არ დასტურდება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რასაც შედეგად მოჰყვა პირის კანონიერი უფლებების შეზღუდვა და მატერიალური ზიანი, შესაბამისად, არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს და მოსარჩელისათვის დამდგარ შედეგს (მატერიალურ ზიანს) შორის. ამდენად, სახეზე არ არის მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოსარჩელისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველ საქმეზე სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან, ვ. ვ-ეის საკასაციო საჩივარზე 14.02.2025წ. №8395 საგადასახადო დავალებით გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 1938 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, აღნიშნული თანხის 70 პროცენტი უნდა დაუბრუნდეს კასატორს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ. ვ-ეის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 31 იანვრის განჩინება;

3. კასატორს - ვ. ვ-ეს (პ/ნ...) დაუბრუნდეს 14.02.2025წ. №8395 საგადასახადო დავალებით მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1938 ლარის 70% - 1356.6 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა