საქმე #ბს-1117(2კ-24) 27 თებერვალი, 2025 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობით:
მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი (მოსარჩელე) – კ. ბ-ე
მოპასუხეები – 1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო; 2. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინება
დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2022 წლის 25 ნოემბერს კ. ბ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის მიმართ. მოსარჩელემ დაზუსტებული სარჩელით მოპასუხეებად მიუთითა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა და ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო.
მოსარჩელის განმარტებით, იგი მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში. მოსარჩელე ოჯახის წევრებთან ერთად რეგისტრირებულია ქ. თბილისში, ...ს ქ. #..., #... კორპუსში, ბინა #12-ში. ზემოაღნიშნულ მისამართზე ელექტროენერგიის და ბუნებრივი აირის მიმწოდებელ კომპანიებში მოსარჩელე აღრიცხულია აბონენტად. საცხოვრებლის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე მოსარჩელემ განცხადებით სხვადასხვა ადმინისტრაციულ ორგანოებს მიმართა. სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 25.03.2022წ. წერილით მოსარჩელეს მიეთითა, რომ მის მიერ მოთხოვნილ უძრავ ქონებაზე (ს.კ. ...) რეგისტრირებული იყო ყადაღა/აკრძალვა, რის გამოც მისი განცხადება განხილულიც კი არ იქნა. მოსარჩელემ მიუთითებს, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდება, რომ ზემოაღნიშნულ საკადასტრო კოდზე რეგისტრირებული შენობა-ნაგებობების 2529 მ2 საერთო ფართიდან ყადაღა-აკრძალვა მოიცავს მხოლოდ მისი მეზობლების ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ ფართებს, რაც ჯამში არ აღემატება 297,91მ2.. შესაბამისად, დარჩენილ ფართზე არ ვრცელდება უზრუნველყოფის ღონისძიებები.
ამდენად, მოსარჩელემ მოითხოვა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს უფროსის 2022 წლის 25 მარტის #61-01220842658 წერილობითი პასუხის ბათილად ცნობა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობისთვის 2007 წლიდან მის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ ქალაქ თბილისში, ...ს ქუჩა #...-ში, #... კორპუსში, #12 ბინის (79.27 კვ.მ, ს.კ. ...) მისთვის პირდაპირი განკარგვის ფორმით უპირობო გადაცემის თაობაზე ახალი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით კ. ბ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს უფროსის 2022 წლის 25 მარტის #61-01220842658 წერილობითი პასუხი; მოპასუხეს - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს დაევალა კ. ბ-ეის 2021 წლის 2 აგვისტოს (#...) და 2022 წლის 10 თებერვლის (#...) განცხადებების არსებითად განხილვა და აღნიშნულთან დაკავშირებით ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა; კ. ბ-ეის სასარჩელო მოთხოვნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა კ. ბ-ემ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინებით კ. ბ-ეის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 4 ოქტომბრის #579 ბრძანებით, #1 დანართში მითითებული, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული, გამოთავისუფლებული შენობები გადაკეთდა საცხოვრებელ ფართად და ჩაირიცხა თავდაცვის სამინისტროს სამსახურებრივ საცხოვრებელ საბინაო ფონდში. ამავე ბრძანებით შეიარაღებული ძალების ჯარების ლოგისტიკური უზრუნველყოფის დეპარტამენტს დაევალა აღნიშნულ ფართობებზე ტექნიკური დოკუმენტაციის შედგენა.
შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსის მოადგილის 2008 წლის 25 იანვრის #61 ბრძანებით, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2008 წლის 11 იანვრის #... საკუთრების მოწმობის საფუძველზე, ქ. თბილისში, ...სა და ...ს ქუჩების გადაკვეთაზე მდებარე ყოფილი ...ის (ს/ქ #...) შენობა-ნაგებობები (საკადასტრო გეგმის მიხედვით #1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17,...,19 და მათზე დამაგრებული 42 575, 00 მიწის ფართი) მოიხსნა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსიდან. საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 2016 წლის 8 სექტემბრის MOD 7 16 00005614 ბრძანებით საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის J-7 სამხედრო განათლებისა და საბრძოლო მომზადების დეპარტამენტის სამხედრო განათლების სამმართველოს ... (საშტატო კატეგორია - „...“, შტატი #...), ... კ. დ.-ს ძე ბ-ე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და საქართველოს შეიარაღებული ძალების რიგებიდან 2016 წლის 8 სექტემბრიდან დათხოვნილ იქნა რეზერვში.
კ. ბ-ემ 2020 წლის 20 იანვარს განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ისნის რაიონის გამგეობას. განმცხადებელის მითითებით, 2007 წლიდან ოჯახთან ერთად დაკავებული აქვს თბილისში, ...ს ქუჩა #...-ში, #... კორპუსში მდებარე #12 ბინა, შესაბამისად, მოითხოვა მის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებლის საკუთრებაში გადაცემა.
მსგავსი შინაარსის განცხადებით 2021 წლის 29 ივლისს კ. ბ-ემ ასევე მიმართა საქართველოს პრემიერ-მინისტრს. აღნიშნული განცხადება, კომპეტენციის შესაბამისად, განსახილველად გადაეგზავნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს.
2022 წლის 10 თებერვალს კ. ბ-ემ განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერს. განმცხადებელმა მიუთითა, რომ 2021 წლის 2 აგვისტოს საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციიდან წარდგენილ იქნა #26943 წერილი, რომელიც შეეხებოდა ქ. თბილისში, ...ს ქუჩა #...-ში მცხოვრები ომისა და შეიარაღებული ძალების ვეტერანების საცხოვრებელ ფართებთან დაკავშირებულ განცხადებას. აღნიშნულ განცხადებასთან დაკავშირებით პასუხი არ მიუღია.
2021 წლის 2 აგვისტოს და 2022 წლის 10 თებერვალს წარდგენილი, თბილისში, ...სა და ნ. ...ს ქუჩების გადაკვეთაზე (საკადასტრო კოდი - ...) მდებარე უძრავი ქონების პირდაპირი განკარგვის ფორმით, სიმბოლურ ფასად - 1 (ერთ) ლარად პრივატიზებასთან დაკავშირებული განცხადებების პასუხად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2022 წლის 25 მარტის #61-01220842658 წერილით კ. ბ-ეს ეცნობა, რომ მითითებულ საკადასტრო ერთეულზე მდებარე უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებულია ყადაღა/აკრძალვა. ამდენად, სააგენტო მოკლებული იყო შესაძლებლობას განეხილა სადავო უძრავი ქონების გადაცემის საკითხი.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 75-ე მუხლის „დ.ა“ ქვეპუნქტზე, 105-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, 1...1 მუხლზე და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 თებერვლის #13-42 დადგენილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ქონების მართვის სააგენტოს დებულების’’ მე-2, მე-3, მე-10 მუხლებზე. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა მასზედ, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - ქონების მართვის სააგენტოს უფლებამოსილებას განეკუთვნება ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის კონტროლით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ქონების საკუთრების უფლებით გადაცემის პროცესის უზრუნველყოფა, ქონების საკუთრებაში გადაცემასთან დაკავშირებული კანონმდებლობით დადგენილი ღონისძიებების გატარება, ქონების გადაცემასთან დაკავშირებული საკითხების განხილვა/გადაწყვეტა და კანონმდებლობით განსაზღვრულ შემთხვევაში ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობისთვის საკითხის წარდგენის ორგანიზება. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ თბილისის მუნიციპალიტეტის უძრავი ქონების პირდაპირი განკარგვის ფორმით პრივატიზების საკითხის მომზადება და გადაწყვეტა ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარებასთან არის დაკავშირებული. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ის გარემოებაც, რომ საკითხის გადაწყვეტა რამდენიმე ორგანოს ჩართულობას ითვალისწინებს, მიუთითებს რომ გადაწყვეტილება მექანიკურად არ მიიღება და საჭიროებს საკითხის წინასწარ განხილვასა და შეფასებას.
სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში ადმინისტრაციული წარმოება არ ჩატარებულა. ადმინისტრაციულმა ორგანომ მხოლოდ „ყადაღის“ თაობაზე მითითებით, უარი თქვა საკითხის არსებითად შეფასებაზე, რითიც დაარღვია ადმინისტრაციული წარმოების წესი. პალატამ ასევე ყურადღება გაამახვილა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2022 წლის 7 სექტემბრის წერილზე, რომლის თანახმად, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვისა და საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლებათა რეესტრის ძალაში არსებული მონაცემების ერთიანი ბანკის საფუძველზე მითითებული საიდენტიფიკაციო მონაცემებით (უძრავი ქონების მისამართი - თბილისი, ...სა და ნ. ...ს ქუჩების გადაკვეთა, ნაკვეთი 50/026, ს.კ. ..., კ. ბ-ე), 79.27 კვ.მ ფართზე საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვა (ყადაღა/აკრძალვა) რეგისტრირებული არ არის.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
კასატორი მიუთითებს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლის მეორე ნაწილზე, რომლის თანახმად, ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრის სიკეთეზე საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის რეგისტრაცია გამორიცხავს ამ ნივთსა და არამატერიალური ქონებრივ სიკეთეზე რაიმე სხვა უფლებრივი უფლების/ვალდებულების ან საკუთრების უფლების მიტოვების რეგისტრაციას, თუ შესაბამისი სარეგისტრაციო დოკუმენტით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მონაცემების თანახმად, განმცხადებლის მიერ მოთხოვნილ საკადასტრო კოდზე ვრცელდებოდა ყადაღა, რაც გამორიცხავდა მოთხოვნილ უძრავ ქონებაზე სხვა უფლების/ვალდებულების რეგისტრაციას. კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული აქტის ბათილად ცნობით ვერ მიიღწევა მოსარჩელისთვის სასურველი იურიდიული შედეგი. მოსარჩელის დაინტერესებაში არსებული უძრავი ქონება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებას წარმოადგენს, შესაბამისად, მუნიციპალიტეტი სარგებლობს მესაკუთრის ყველა უფლებით მათ შორის, უფლებით არ გაასხვისოს იგი. სადავო უძრავი ქონების მიმართ გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება მის გაუქმებამდე გამორიცხავს სადავო უძრავი ქონების განკარგვის შესაძლებლობას.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინებაზე საქართველოს უზენაეს სასამართლოში შეგებებული საკასაციო საჩივარი წარადგინა კ. ბ-ემ. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი აღნიშნავს, რომ მისი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2015 წლის 12 აგვისტოს #21-85 დადგენილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ქონების პირდაპირი განკარგვის ფორმით პრივატიზაციის წესის“ პირველი მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტები. კ. ბ-ეის მოსაზრებით, სადავო ქონებაზე ყადაღის არარსებობის თაობაზე წარდგენილი მტკიცებულებები ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ჯეროვნად არ შეფასებულა. სასამართლოებმა ასევე არ შეაფასეს მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების მართლზომიერება და მოპასუხეს ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარება დაავალეს, მაშინ, როდესაც ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს შეეძლოთ მოსარჩელის მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება.
კ. ბ-ე ასევე დაუსაბუთებელად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მის მიერ საადვოკატო მომსახურების სახით გადახდილი 2 000 ლარის მოპასუხისთვის დაკისრებაზე უარის თქმის შესახებ იმ მოტივით, რომ კ. ბ-ეის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. პირველმა ინსტანციის სასამართლომ კ. ბ-ეის სარჩელი ნაწილობრივ დააკმაყოფილა, თუმცა საერთოდ არ იმსჯელა ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული მომსახურების ხარჯების ანაზღაურების საკითხზე მიუხედავად იმისა, რომ კ. ბ-ემ სააპელაციო საჩივარში მიუთითა, რომ სადავოდ ხდიდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას პროცესის ხარჯების ნაწილშიც.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივარი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული კ. ბ-ეის შეგებებული საკასაციო საჩივარი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 თებერვლის განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად; კ. ბ-ეის შეგებებული საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად იმ ნაწილში, რომლითაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინებით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება, კ. ბ-ეის სასარგებლოდ მოპასუხეთათვის საადვოკატო მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის 2 000 ლარის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში შეგებებული საკასაციო საჩივარი განხილულ იქნეს მხარეთა დასწრების გარეშე; კ. ბ-ეის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დანარჩენ ნაწილში მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და ამ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინება.
შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი - კ. ბ-ე წარმოდგენილი შეგებებული საკასაციო საჩივრით ითხოვს საადვოკატო მომსახურების ხარჯების მოპასუხე მხარისთვის დაკისრებას.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, დაშვებულ ნაწილში შეგებებული საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კ. ბ-ეის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დაშვებულ ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით კ. ბ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს უფროსის 2022 წლის 25 მარტის #61-01220842658 წერილობითი პასუხი; მოპასუხეს - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს დაევალა კ. ბ-ეის 2021 წლის 2 აგვისტოს (#...) და 2022 წლის 10 თებერვლის (#...) განცხადებების არსებითად განხილვა და აღნიშნულთან დაკავშირებით ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა; კ. ბ-ეის სასარჩელო მოთხოვნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის მიმართ არ დაკმაყოფილდა. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსა და კ. ბ-ეის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინებით კ. ბ-ეისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა კ. ბ-ეის და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიერ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 6 თებერვლის განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი, ხოლო კ. ბ-ეის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი იმ ნაწილში, რომლითაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინებით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება, კ. ბ-ეის სასარგებლოდ მოპასუხეთათვის საადვოკატო მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის 2 000 ლარის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში. კ. ბ-ეის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელი.
ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობისა და შეფასების საგანს მხოლოდ სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურების საკითხი წარმოადგენს.
აღსანიშნავია, რომ ადმინისტრაციულ საქმეზე გაწეული ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება კ. ბ-ემ სარჩელის წარდგენისთანავე პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე მოითხოვა, თუმცა საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული საკითხი შეფასების მიღმა დარჩა. სააპელაციო სასამართლომ კი სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურება იმ მოტივით გამორიცხა, რომ კ. ბ-ეის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, ამ ნაწილშიც უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელეს არ მოუთხოვია საქმის განხილვის სააპელაციო ან/და საკასაციო ეტაპზე გაწეული ადვოკატის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება, იგი საქმის განხილვის ყველა სტადიაზე სადავოდ ხდიდა მხოლოდ თავდაპირველი სარჩელით მოთხოვნილი ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეულ ხარჯს - 2 000 ლარს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იმსჯელებს მხოლოდ ადმინისტრაციულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში კ. ბ-ეის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმის მართებულებაზე, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო მხოლოდ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში ამოწმებს გადაწყვეტილებას, სასამართლოს უფლება არ აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია. საქართველო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 409-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია შეცვალოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები ითხოვენ.
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2 მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37.3 მუხლის თანახმად, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოს გარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯები.
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 10.2 მუხლის თანახმად, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემული იყო საქმის გარემოებების სათანადო გამოკვლევის გარეშე, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია აანაზღაუროს პროცესის ხარჯების მის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების გამოტანის შემთხვევაშიც. ამდენად, სადავო აქტით დამდგარი სამართლებრივი შედეგის მართებულობის მიუხედავად, თუკი აქტის გამოცემა მოხდა საქმის გარემოებათა სათანადოდ გამოკვლევის გარეშე, მითითებული ნორმა პროცესის ხარჯების ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაკისრების საფუძველს ქმნის, რაშიც იგულისხმება ყველა ინსტანციის სასამართლოში გაწეული ხარჯი. აღსანიშნავია, რომ საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეული ინსტანციის სასამართლოში დამდგარი შედეგის მიხედვით.
საქმეში დაცული კ. ბ-ესა და რ. პ-ეს შორის დადებული 11.04.2022წ. ხელშეკრულებით განსაზღვრულია ადვოკატის მომსახურების წესი და ანაზღაურების ოდენობა. მითითებული ხელშეკრულების თანახმად, ადვოკატი ვალდებულია დაიცვას კლიენტის უფლებები და ინტერესები ყველა ინსტანციის სასამართლოში, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასა და ამავე მერიის ისნის რაიონის გამგეობასთან წარმოქმნილ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებასთან დაკავშირებით. კლიენტი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 710-ე და 717-ე მუხლების პირველი პუნქტების თანახმად, ვალდებულია ეტაპობრივად გადაიხადოს 2 000 ლარი.
ევროგაერთიანების ადვოკატთა (CCBE) ქცევის მოდელური კოდექსი, რომელიც სახელმძღვანელოა ევროგაერთიანებისა და ევროპის ეკონომიკური სივრცის ადვოკატთათვის, აწესრიგებს ჰონორარის საკითხს; კერძოდ, 3.4 პუნქტით დადგენილია, რომ: ადვოკატის მიერ მოთხოვნილი ჰონორარი სრულად უნდა გაუმჟღავნდეს კლიენტს და უნდა იყოს სამართლიანი და ზომიერი.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარემ პროცესის მეორე მხარისთვის სასამართლო ხარჯების მის სასარგებლოდ დაკისრების მოთხოვნის შესახებ უნდა მიუთითოს ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში ივარაუდება, რომ მას პრეტენზია პროცესების ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნია. ამასთან, მხარეებს არ ეზღუდებათ უფლება პროცესის ხარჯების მოთხოვნის საკითხი დასვან საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა (სუსგ 14.07.2016წ., საქმე #ბს-776-768(2კ-4კს-15)).
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილია სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურების ოდენობა და წესი კერძოდ, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.
მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელისთვის საადვოკატო მომსახურების ხარჯის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძვლებთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზოგადი წესის მიხედვით ხარჯების განსაზღვრა ხდება სასამართლოში მხარის მიერ წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, თუმცა ამგვარი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაში, მხარის მოთხოვნის საფუძველზე, სასამართლოს თავადაც შეუძლია განსაზღვროს იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა (სუს 11.02.08წ. #ას-792-1114-07 განჩინება). სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, გადახდის ქვითრის, საგადახდო დავალების შესრულების დოკუმენტის წარუდგენლობა არ გამორიცხავს საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების შესაძლებლობას (სუსგ 09.02.2012წ., #ბს-1330-1315 (კ-11); 30.10.15წ. #ას-444-423-2015; 25.03.2016წ. #ას-12-12-2016წ., 17.01.2019წ. #ბს-809-805(3კ-17; 07.02.2019წ. #ბს-432-429 (2კ-17)). კანონმდებლობა ასევე არ ზღუდავს მხარეებს შეთანხმდნენ ჰონორარის წინასწარ, პერიოდულ ან სამომავლო გადახდაზე (სუსგ 07.02.2019წ. საქმე #ბს-432-429 (2კ-17)).
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებით დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ განსახილველ ადმინისტრაციულ საქმეზე მოსარჩელის ინტერესების დასაცავად ადვოკატმა რ. პ-ემ უდავოდ გასწია იურიდიული მომსახურება, კერძოდ მიმდინარე დავის ფარგლებში ადვოკატი მოსარჩელის წარმომადგენლობას ახორციელებდა ორი ინსტანციის სასამართლოში, მონაწილეობდა რა საქმის ზეპირი მოსმენით გამართულ სხდომებზე, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება არც სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ ყოფილა გამორიცხული. აღსანიშნავია, რომ საქმეში დაცულია საადვოკატო ბიურო „ნდობის“ სალაროს შემოსავლის 4.11.2022წ. N114 და 24.03.2023წ. N205 ორდერები, რომლებშიც აღნიშნულია, რომ კ. ბ-ესთან დადებული 11.04.2022წ. ხელშეკრულების საფუძველზე, ზემოაღნიშნული პიროვნებისგან მიღებულია 1000-1000 ლარი.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის თანახმად, მარწმუნებელსა და ადვოკატს შორის წარმოშობილი ურთიერთობის მატერიალური საფუძველი დავალების ხელშეკრულებაა. ამავე კოდექსის 710-ე მუხლის თანახმად, მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. გასამრჯელო ჩაითვლება უსიტყვოდ შეთანხმებულად, თუ გარემოებათა მიხედვით მოქმედების შესრულება მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი. გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება, რაც შესაძლოა განხორციელდეს წინასწარ, პერიოდულად ან შემდგომში, პრეზიუმირებულია. იურიდიული მომსახურების გაწევის შემთხვევაში ივარაუდება მხარეთა შორის სასყიდლიანი დავალების ხელშეკრულების არსებობა, საწინააღმდეგო დამტკიცებას საჭიროებს. ამასთან, ვინაიდან მინდობილობის შინაარსი და დავალების შინაარსი არ არის ურთიერთგამომრიცხავი დოკუმენტი, არ გამოირიცხება მათი ერთ დოკუმენტში - მინდობილობაში მოქცევა (სუს 17.01.2019წ. #ბს-809-805(3კ-17); 7.02.2019წ. #ბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილებები). განსახილველ დავაში გამოირიცხება წარმომადგენლობის უსასყიდლოდ განხორციელება, რადგან აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება. საქმეში წარმოდგენილი სალაროს შემოსავლის ორდერები და მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულება ცალსახად მიუთითებს, რომ კ. ბ-ესა და რ. პ-ეს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა სასყიდლიანი ხასიათის იყო.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე მხარეები თავად განსაზღვრავენ სახელშეკრულებო ურთიერთობის შინაარსს, თანხმდებიან მის პირობებზე და საფასურის ოდენობაზე. ხელშეკრულების პირობების შესრულებისა და შეთანხმებით გათვალისწინებული თანხის სრული ოდენობით ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი შეიძლება წარმოიშვას ამ ხელშეკრულების მხარეებს შორის.
საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ განჩინებაში აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული პროცენტული ცენზი და თანხა წარმოადგენს იმ მაქსიმალურ საკანონმდებლო ზღვარს, რომელიც წაგებულ მხარეს შესაძლოა დაეკისროს მოგებული მხარის სასარგებლოდ, ამასთანავე სასამართლომ ადვოკატის მომსახურების ღირებულების განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა მიიღოს საქმის სირთულე, უფლების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობა, ხანგრძლივობა, ინსტანციურობა და სხვ.. სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. სასამართლოს მიერ ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ზღვარის დადგენა გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს (სუს 11.02.08წ. #ას-792-1114-07 განჩინება).
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულებით შეთანხმებული თანხა, აგრეთვე მარწმუნებლის მიერ წარმომადგენლისთვის გადახდილი თანხის ოდენობა გაწეული მომსახურებისთვის, არ არის სავალდებულო სასამართლოსთვის ადვოკატის მომსახურების გაწევის თანხის ოდენობის განსაზღვრისთვის. სასამართლო ადვოკატის მომსახურების ღირებულების განსაზღვრისას მხედველობაში იღებს საქმის სირთულეს, უფლების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობას, ხანგრძლივობას, ინსტანციურობას და სხვ.. აღნიშნული გარემოებები შეფასებას საჭიროებს არა მხოლოდ ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარუდგენლობის, არამედ აგრეთვე ისეთ შემთხვევებშიც, როდესაც ადვოკატისთვის გადახდილი ხარჯის ანაზღაურების დამადასტურებელ დოკუმენტში მითითებული თანხა არაადეკვატურია და აშკარად აღემატება წარმომადგენლის მიერ საქმეზე გაწეული მომსახურების ღირებულებას (სუსგ 20.07.2022წ. საქმე #ბს-628(2კ-20).
საკასაციო სასამართლო განმეორებით აღნიშნავს, რომ კ. ბ-ე მის მიერ გადახდილი ადვოკატის მომსახურების თანხის ანაზღაურებას ითხოვდა პირველი ინსტანციის სასამართლოშივე, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება მოცემული დავის ფარგლებში გაწეული ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების უსაფუძვლობის შესახებ იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა გადაწყვეტილებას აღნიშნულ ნაწილში სრულიად დაუსაბუთებელს ხდის, რის გამოც არსებობს მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვ.პ.).
საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სასამართლოს გარეშე ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.1 მუხლის მოთხოვნებით, აგრეთვე მხედველობაში იღებს წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობას, ხანგრძლივობას და სხვა გარემოებებს. ამასთან, საპროცესო ხარჯის ოდენობა უნდა განისაზღვროს საქმეზე დამდგარი საბოლოო შედეგის მიხედვით, სამივე ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლობითი საქმიანობის შედეგის გათვალისწინებით. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან კ. ბ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, შესაბამის ნაწილში არსებობს ასევე საადვოკატო მომსახურების ხარჯის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების წინაპირობაც. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, დავის სირთულისა და წარმომადგენლის მიერ გაწეული მომსახურების, ასევე დავის გადაწყვეტის შედეგის გათვალისწინებით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს კ. ბ-ეის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საადვოკატო მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება 2 000 ლარის ოდენობით.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლზე, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამავე კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კ. ბ-ეის შეგებებული საკასაციო საჩივრის დაშვებულ ნაწილში არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძვლები.
ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კ. ბ-ეის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დაშვებულ ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინება სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და აღნიშნულ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს კ. ბ-ეის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ადვოკატის მომსახურეობისთვის გაწეული ხარჯის - 2 000 (ორი ათასი) ლარის ანაზღაურება; ხოლო დანარჩენ ნაწილში უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. კ. ბ-ეის შეგებებული საკასაციო საჩივარი დაშვებულ ნაწილში დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინება კ. ბ-ეის სასარგებლოდ მოპასუხეთათვის საადვოკატო მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 2 000 ლარის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის საგენტოს მოსარჩელე კ. ბ-ეის სასარგებლოდ დაეკისროს ადვოკატის მომსახურეობისთვის გაწეული ხარჯის - 2 000 (ორი ათასი) ლარის ანაზღაურება;
4. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 3 ივნისის განჩინება;
5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე
მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე
ბ. სტურუა
