საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

ბს-339 (2კ-22) 03 აპრილი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გიორგი გოგიაშვილი, თამარ ოქროპირიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლები ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.11.2021წ. განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს "I...-მა" სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხეების სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: საკონტროლო სალარო აპარატების დაყადაღების ნაწილში სსიპ შემოსავლების სამსახურის 03.07.2020წ. N.../1 აქტის ბათილად ცნობა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 13.07.2020წ. N.../2 და 14.07.2020წ. N.../3 აქტების ბათილად ცნობა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის ანალიტიკური დეპარტამენტის 23.04.2020წ. N021-2020-066766 ბრძანების ბათილად ცნობა, ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ შემოსავლების სამსახურის ანალიტიკური დეპარტამენტის 30.04.2020წ. N... ბრძანების ბათილად ცნობა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 22.06.2020წ. N16358 ბრძანების ბათილად ცნობა, დავების განხილვის საბჭოს 30.09.2020წ. N10714/2/2020 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 10.08.2020წ. N23270 ბრძანების ბათილად ცნობა, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 14.04.2020წ. N11091 და N11092 ბრძანებების ბათილად ცნობა, ასევე შპს "I...-თან" გაფორმებული N... შეთანხმების მოქმედების ვადის გაგრძელების შესახებ სსიპ შემოსავლების სამსახურისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალდებულება.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 15.07.2021წ. გადაწყვეტილებით შპს "I...-ის" სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი: საკონტროლო სალარო აპარატების დაყადაღების ნაწილში სსიპ შემოსავლების სამსახურის 03.07.2020წ. N.../1 აქტი, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 13.07.2020წ. N.../2 და 14.07.2020წ. N.../3 აქტები, სსიპ შემოსავლების სამსახურის ანალიტიკური დეპარტამენტის 23.04.2020წ. N021-2020-066766 ბრძანება, ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ შემოსავლების სამსახურის ანალიტიკური დეპარტამენტის 30.04.2020წ. N... ბრძანება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 22.06.2020წ. N16358 ბრძანება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 10.08.2020წ. N23270 ბრძანება, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 14.04.2020წ. N11091 და N11092 ბრძანებები, ბათილად იქნა ცნობილი დავების განხილვის საბჭოს 30.09.2020წ. N10714/2/2020 გადაწყვეტილება, სსიპ შემოსავლების სამსახურს დაევალა საკითხის სრულყოფილად გამოკვლევის შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა შპს "I...-თან" გაფორმებული N... შეთანხმების მოქმედების ვადის გაგრძელების შესახებ. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.11.2021წ. განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 15.07.2021წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დავის საგანს წარმოადგენს საგადასახადო შეთანხმებით განსაზღვრული ვალდებულების შბის გადავადებაზე უარისა და აღიარებული საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველსაყოფად განხორციელებული ღონისძიებების გაუქმება. მოსარჩელის მოსაზრებით საგადასახადო შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობა გამოწვეული იყო ფორს-მაჟორული გარემოებებით, რასაც ადგილი ჰქონდა „Covid-19-ის" პანდემიად გამოცხადებისა და ქვეყანაში დაწესებული შეზღუდვების გამო, რაც საგადასახადო შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო პასუხისმგებლობის გამომრიცხავ გარემოებას წარმოადგენდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელის ინტერესს წარმოადგენდა შემოსავლების სამსახურის მიერ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა საგადასახადო შეთანხმების მოქმედების ვადის გაგრძელების შესახებ.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საგადასახადო კოდექსი ცალკე არ მიუთითებს საგადასახადო შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში პასუხისმგებლობის გამომრიცხავ გარემოებებზე, თუმცა პალატის მოსაზრებით განსახილველ სიტუაციაზე ანალოგიის პრინციპით უნდა გავრცელდეს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დანაწესი. აღნიშნული მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, გარემოება ჩაითვლება საგადასახადო კოდექსით დადგენილი ვალდებულების შესრულების დამაბრკოლებელ გარემოებად, თუ მოცემულ პირობებში მისი გადალახვა შეუძლებელი იყო და ადგილი ჰქონდა საგანგებო ან განსაკუთრებულ გარემოებას. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ჯანმრთელობის დაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ ახალი კორონავირუსის (COVID-19) პანდემიად გამოცხადების, მისი მასობრივი გავრცელებისა და ქვეყნის წინაშე არსებული მზარდი გამოწვევის გათვალისწინებით, ჯანმრთელობის დაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ გამოცხადებულ პანდემიაზე შესაბამისი რეაგირების მიზნით, ვითარების ნორმალიზაციისათვის, 2020 წლის 21 მარტიდან საქართველოს პრეზიდენტის N1 დეკრეტით საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადდა საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც შემდგომ გაგრძელდა 2020 წლის 22 მაისის ჩათვალით. შპს „I...-ი", რომლის საქმიანობის სფეროსაც განეკუთვნება ტექსტილის მზა ნაწარმის წარმოება ტანსაცმლის გარდა, საბითუმო ვაჭრობა ტექსტილით, საბითუმო ვაჭრობა ავეჯით, ხალიჩებით და სანათი მოწყობილობებით, საცალო ვაჭრობა ტექსტილით სპეციალიზებულ მაღაზიებში, ვერ მოხვდა იმ ეკონომიკურ საქმიანობათა ნუსხაში, რომელთაც ნება დაერთოთ გაეგრძელებინათ ეკონომიკური საქმიანობა საგანგებო მდგომარეობის მოქმედების პერიოდში, თუნდაც დაწესებული რეგულაციების ფარგლებში. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებისას აუცილებლად უნდა დადგინდეს მიზეზობრივი კავშირი დაუძლეველი ძალის მოქმედებასა და საგადასახადო კოდექსით დადგენილი ვალდებულების შეუსრულებლობას შორის, შესაბამისად, სწორედ აღნიშნული გარემოებები უნდა იქნეს გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საგადასახადო კოდექსის თანახმად საგადასახადო შეთანხმება შესაძლებელია გაფორმდეს შემოსავლების სამსახურსა და გადასახადის გადამხდელს შორის: ა) საგადასახადო დავალიანების/საგადასახადო დავალიანების ნაწილის შემცირების მიზნით; ბ) იმ მოსაკრებლის თანხის ან/და მასთან დაკავშირებული ჯარიმისა და საურავის შემცირების მიზნით, რომლის ადმინისტრირებასაც საგადასახადო ორგანო ახორციელებს (292.1 მუხლი). საგადასახადო კოდექსის 293-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, გადასახადის გადამხდელი საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების შესახებ განცხადებით მიმართავს შემოსავლების სამსახურს, რომელიც უფლებამოსილია: ა) უარი თქვას გადასახადის გადამხდელთან საგადასახადო შეთანხმების გაფორმებაზე; ბ) განცხადება თანდართულ მასალებთან ერთად წარუდგინოს საქართველოს ფინანსთა მინისტრს საქართველოს მთავრობის სხდომაზე განხილვის მიზნით. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს საქართველოს მთავრობა, რომელიც განსაზღვრავს გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო შეანხმების შესაბამისად გადასახდელი თანხის ოდენობასა და გადახდის ვადას. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით მართალია საქართველოს მთავრობა იღებს საბოლოო გადაწყვეტილებას საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების ან გაფორმებაზე უარის თქმის თაობაზე, თუმცა აღნიშნული არ ცვლის იმ ფაქტს, რომ საგადასახადო შეთანხმების გაფორმებაზე უფლებამოსილ ორგანოს შემოსავლების სამსახური წარმოადგენს. საგადასახადო შეთანხმება ფორმდება გადასახადის გადამხდელსა და შემოსავლების სამსახურს შორის (საგადასახადო კოდექსის 292-ე მუხლი). სსიპ შემოსავლების სამსახური იღებს გადაწყვეტილებას გადასახადის გადამხდელის მიერ წარდგენილი განცხადება თანდართულ მასალებთან ერთად წარუდგინოს საქართველოს ფინანსთა მინისტრს საქართველოს მთავრობის სხდომაზე განხილვის მიზნით (293-ე მუხლი). ამდენად, პალატის მოსაზრებით მხოლოდ შემოსავლების სამსახურის პირველადი გადაწყვეტილება შეიძლება გახდეს საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების შემდგომი საფუძველი, რის გარეშეც ვერ იარსებებს მთავრობის შესაბამისი განკარგულებაც.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.11.2021წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ.

კასატორმა - სსიპ შემოსავლების სამსახურმა აღნიშნა, რომ შპს „I...-სა" და შემოსავლების სამსახურს შორის 11.10.2019წ. გაფორმდა საგადასახადო შეთანხმება, რომლითაც გადამხდელის მიერ გადასახდელი თანხა განისაზღვრა 651 000 ლარით. ვინაიდან შპს „I...-ის" მიერ შეთანხმებით განსაზღვრული თანხა არ იქნა გადახდილი დადგენილ ვადაში, 14.04.2020წ. შემოსავლების სამსახურის მიერ გამოცემულ იქნა N11092 ბრძანება საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის გათვალისწინებული ჯარიმის დარიცხვის თაობაზე და შემოსავლების სამსახურსა და შპს ,,I...-ს" შორის გაფორმებული საგადასახადო შეთანხმების აქტის გაუქმების შესახებ.

კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული გადახდის გრაფიკის შეცვლის ან/და გადავადების შესახებ, ასევე საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულების გაგრძელება/არ გაგრძელების შესახებ გადაწყვეტილების მიღება ხდება კანონის შესაბამისად და ხსენებული არ წარმოადგენს სამოქალაქო სამართალურთიერთობას, რომლის ფარგლებშიც მხარეები საკუთარი მიხედულობით იღებენ გადაწყვეტილებას. სამართლებრივი ნორმა, რომელიც არეგულირებს საგადასახადო შეთანხმებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს არის საგადასახადო კოდექსის 293-ე მუხლი, რომლის თანახმად საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს საქართველოს მთავრობა, რომელიც განსაზღვრავს გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო შეთანხმების შესაბამისად გადასახდელი თანხის ოდენობასა და გადახდის ვადას. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულება შეასრულოს ამ შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში, ხოლო მე-6 ნაწილის მიხედვით, საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულების დადგენილ ვადაში შეუსრულებლობის შემთხვევაში საგადასახადო შეთანხმება გაუქმებულად ითვლება და გადასახადის გადამხდელს დაეკისრება ჯარიმა გადაუხდელი თანხის 10 პროცენტის ოდენობით. აღნიშნული ნორმა არ ითვალისწინებს თუნდაც ფორს-მაჟორის შემთხვევაში საგადასახადო შეთანხმების პირობების შეცვლას. საგადასახადო შეთანხმება არ არის ჩვეულებრივი სამოქალაქო-სამართლებრივი გარიგება, რომელზეც შესაძლებელია გავრცელდეს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი პრინციპები, არამედ არის სპეციალური კანონით მოწესრიგებული ინსტიტუტი, რომლის დეტალებიც განსაზღვრულია კანონით. კასატორმა აღნიშნა, რომ საგადასახადო კოდექსის თანახმად, გადასახადის გადავადების და გრაფიკის შედგენის თაობაზე გადაწყვეტილებას იღებს საქართველოს მთავრობა. ამდენად, შესაფასებელია ის გარემოება, თუ რამდენად აქვს სსიპ შემოსავლების სამსახურს მთავრობის მიერ დამტკიცებული გრაფიკის შეცვლის უფლებამოსილება.

კასატორმა - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ საგადასახადო კოდექსის 238-ე, 241-ე, 243-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ ვინაიდან გადასახადის გადამხდელს 23.04.2020წ. მდგომარეობით პირადი აღრიცხვის ბარათზე ერიცხებოდა აღიარებული საგადასახადო დავალიანება, მართებული იყო საგადასახადო ორგანოს ქმედება აღიარებული საგადასახადო დავალიანების მოცულობის ფარგლებში, აღნიშნული დავალიანების გადახდევინების უზრუნველსაყოფად, გადამხდელის საბანკო ანგარიშებზე საინკასო დავალების წარდგენის და ქონებაზე ყადაღის დადების თაობაზე. შესაბამისად, არ არსებობს საბანკო ანგარიშებიდან გადასახადის, საურავის და ჯარიმის თანხების ჩამოწერის შესახებ ანალიტიკური დეპარტამენტის 23.04.2020წ. N021-2020-066766 ბრძანების და 30.04.2020წ. N... ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ ბრძანების გაუქმების საფუძველი.

რაც შეეხება 11.10.2019წ. გაფორმებული N... საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული გადახდის გრაფიკის შეცვლას ან/და გადავადებას, კასატორმა აღნიშნა, რომ საგადასახადო შეთანხმების გაფორმებას ახდენს შემოსავლების სამსახური საგადასახადო კოდექსის 292-ე და 293-ე მუხლების საფუძველზე. აღნიშნული საკანონმდებლო ნორმები ცხადად აწესრიგებს, რომ საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების საკითხი საქართველოს მთავრობის დისკრეციულ უფლებამოსილებას წარმოადგენს. შესაბამისად, ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭო არ იყო უფლებამოსილი ემსჯელა ამ საკითხზე და მიეღო გადაწყვეტილება. კასატორი თვლის, რომ ზემოაღნიშნული სცდებოდა მისი კომპეტენციის ფარგლებს.

კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ ადგილი ჰქონდა ფორს-მაჟორულ გარემოებას. კასატორმა აღნიშნა, რომ ფორს-მაჟორი თავისი ბუნებით ფაქტობრივ კატეგორიას წარმოადგენს, ხოლო იმისთვის, რომ კონკრეტულმა ფორს-მაჟორულმა გარემოებამ შემხებლობა და გავლენა იქონიოს სამართლებრივ ურთიერთობაზე, სახეზე უნდა იყოს შესრულების შეუძლებლობა კონკრეტულ სამართლებრივ ურთიერთობაში. მოცემულ შემთხვევაში გადასახადის გადამხდელს შესასრულებელი ჰქონდა ფულადი ვალდებულება (სახელმწიფო ბიუჯეტში უნდა გადაეხადა გადასახადი), რომელიც გვაროვნული ვალდებულების უმკაცრეს ფორმას წარმოადგენს და მისი მოპოვება ბაზარზე ყოველთვის შეუზღუდავად არის შესაძლებელი. შესაბამისად, ფულადი ვალდებულების მიმართ შესრულების შეუძლებლობის ინსტიტუტი არ მოქმედებს. კასატორი მიუთითებს, რომ მიუხედავად ქვეყანაში არსებული ზოგადი ფორს-მაჟორული მდგომარეობისა, სახელმწიფოში ფულის მოძრაობა (გადარიცხვები) არ შეჩერებულა, ფულად-საკრედიტო სისტემა ქვეყანაში მოქმედებდა შეუფერხებლად და შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ ადგილი ჰქონდა შესრულების შეუძლებლობას მოსარჩელის მიერ გადასახადის გადახდის ვალდებულების შესრულებასთან მიმართებით.

კასატორი თვლის, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება წინააღმდეგობრივ მსჯელობებს შეიცავს, რადგან ერთის მხრივ სასამართლომ შემოსავლების სამსახურს დაავალა ფორს-მაჟორული გარემოების არსებობის გამოკვლევა, ხოლო მეორე მხრივ თვითონ მიიღო გადაწყვეტილება და დაავალა ადმინისტრაციულ ორგანოს (შემოსავლების სამსახურს) საგადასახადო შეთანხმების მოქმედების ვადის გაგრძელებაზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით დაუსაბუთებელია საგადასახადო შეთანხმების მოქმედების ვადის გაგრძლების თაობაზე სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება, მაშინ როდესაც თვითონ საგადასახადო შეთანხება აღარ არსებობს და შესაბამისად ვერც მისი ვადა გაგრძელდება. საგადასახადო კოდექსის 293-ე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულების დადგენილ ვადაში შეუსრულებლობის შემთხვევაში საგადასახადო შეთანხმება გაუქმებულად ითვლება და გადასახადის გადამხდელს დაეკისრება ჯარიმა გადაუხდელი თანხის 10 პროცენტის ოდენობით. კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს აგრეთვე საგადასახადო შეთანხმების ვადის გაგრძელების თაობაზე აქტის გამოცემის სსიპ შემოსავლების სამსახურისათვის დავალებას და მიუთითებს საგადასახადო კოდექსის 293.2 მუხლზე, რომლის თანახმად საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს საქართველოს მთავრობა, რომელიც განსაზღვრავს გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო შეთანხმების შესაბამისად გადასახდელი თანხის ოდენობას და გადახდის ვადას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქმის მასალების მიხედვით სსიპ შემოსავლების სამსახურსა და შპს „I...-ს" შორის 11.10.2019წ. გაფორმდა საგადასახადო შეთანხმება N..., რომლითაც გადამხდელის მიერ გადასახდელი თანხა განისაზღვრა 651 000 ლარით. 23.03.2020წ. შპს „I...-მა" განცხადებით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და აცნობა, რომ ქვეყანაში გამოცხადებული საგანგებო მდგომარეობის გამო ვერ ასრულებდა საგადასახადო შეთანხმების პირობებს და ითხოვა გადახდის ვადის გადავადება, რაც არ იქნა გათვალისწინებული. ასევე არ დაკმაყოფილდა განმცხადებლის მოთხოვნა დარჩენილი დავალიანების განწილვადებაზე. განმცხადებელი მიუთითებდა, რომ პანდემიის გამო ქვეყანაში შექმნილი ვითარების და ვირუსის გავრცელების პრევენციის მიზნით, საქართველოს მთავრობის განკარგულების საფუძველზე შპს „I...-მა" შეაჩერა ეკონომიკური საქმიანობა, რამაც საწარმოსთვის გამოიწვია შემოსავლის მობილიზებასთან დაკავშირებული პრობლემები, შესაბამისად, ვერ მოხდა საწარმოს მიერ საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული ვალდებულების განსაზღვრულ ვადაში შესრულება. განმცხადებლის მოსაზრებით ადგილი ჰქონდა ფორს-მაჟორულ გარემოებას, რაც ვალდებულების შესრულების გადავადების და ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების საფუძველს წარმოადგენდა. სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ 14.04.2020წ. გამოცემულ იქნა ბრძანება, რომლითაც ძალადაკარგულად ჩაითვალა შპს „I...-სა" და შემოსავლების სამსახურს შორის 11.10.2019წ. გაფორმებული N... საგადასახადო შეთანხმების აქტი. საგადასახადო შეთანხმებით განსაზღვრული ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის შპს „I...-ს" დაეკისრა ჯარიმა. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 23.04.2020წ. ბრძანებით შპს „I...-ის" საბანკო აბგარიშებს დაედო ინკასო, ხოლო 30.04.2020წ. ბრძანებით ყადაღა დაედო შპს „I...-ის" საკუთრებაში არსებულ ან/და ბალანსზე რიცხულ ქონებას.

საქმის მასალებით დასტურდება აგრეთვე, რომ კომპანიამ შეასრულა საგადასახადო შეთანხმებით გათვალისწინებული პირველი გადახდის ვალდებულება და 09.01.2020წ. გადაიხადა 162 570 ლარი. შემდეგი გადახდის ვადა იყო 08.04.2020წ., რომლის გადავადებაც ითხოვა შპს „I...-მა". საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 21.03.2020წ. N1 დეკრეტით ახალი კორონავირუსის (COVID-19) მასობრივი გავრცელების, ქვეყნის წინაშე არსებული მზარდი გამოწვევის გათვალისწინებით, ჯანმრთელობის დაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ გამოცხადებულ პანდემიაზე შესაბამისი რეაგირების მიზნით საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე გამოცხადდა საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც შემდგომ გაგრძელდა 22.05.2020წ. ჩათვლით. საქართველოს მთავრობის 23.03.2020წ. N181 დადგენილებით, „საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადებასთან დაკავშირებით გასატარებელ ღონისძიებათა შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 21.03.2020წ. №1 დეკრეტის საფუძველზე, დამტკიცდა „საქართველოში ახალი კორონავირუსის (COVID-19) გავრცელების აღკვეთის მიზნით გასატარებელი ღონისძიებები“. მთავრობის დადგენილებით დადგინდა მთელი რიგი შეზღუდვები, კერძოდ, დადგენილების მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის) თანახმად, საგანგებო მდგომარეობის ვადით შეჩერდება ნებისმიერი საქონლის/პროდუქტის მიწოდება/რეალიზაცია, გარდა: ა) სურსათის/ცხოველის საკვების, ცხოველის, ცხოველური და მცენარეული პროდუქტების, საყოფაცხოვრებო ქიმიისა და ჰიგიენის, ვეტერინარული პრეპარატების, პესტიციდებისა და აგროქიმიკატების, სათესლე და სარგავი მასალების საცალო რეალიზაციისა; ბ) ელექტროკომუნიკაციის, ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზის, წყლის, ბენზინის, დიზელის, თხევადი აირის მიწოდებისა; გ) სამედიცინო დანიშნულების საქონლის, ფარმაცევტული პროდუქტის რეალიზაციისა; დ) საქონლის/პროდუქტის საცალო/საბითუმო მიწოდება/რეალიზაციისა, თუ საცალო მიწოდება/რეალიზაცია ხორციელდება ადგილზე მიტანის მომსახურებით, ხოლო საბითუმო მიწოდება/რეალიზაცია ხორციელდება ადგილზე მიტანის მომსახურებით ან ადგილიდან გატანით მომხმარებლის სარეალიზაციო სივრცეში დაშვების/წვდომის გარეშე; ე) პრესის ჯიხურებისა. შპს „I...-ი", რომლის საქმიანობის სფეროსაც განეკუთვნებოდა: ტექსტილის მზა ნაწარმის წარმოება ტანსაცმლის გარდა, საბითუმო ვაჭრობა ტექსტილით, საბითუმო ვაჭრობა ავეჯით, ხალიჩებით და სანათი მოწყობილობებით, საცალო ვაჭრობა ტექსტილით სპეციალიზებულ მაღაზიებში, ვერ მოხვდა იმ ეკონომიკურ საქმიანობათა ნუსხაში, რომელთაც ნება დაერთოთ გაეგრძელებინათ ეკონომიკური საქმიანობა საგანგებო მდგომარეობის მოქმედების პერიოდში. შპს „I...-ი" ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობის მიზეზად COVID-19-ით გამოწვეულ ფორს-მაჟორულ გარემოებაზე მიუთითებდა და თვლიდა, რომ აღნიშნული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გათვალისწინებას საჭიროებდა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დაკისრებულ ვალდებულებათა შესრულების შეუძლებლობა უნდა შეფასდეს გონივრული განსჯის შედეგად. შეფასებას საჭიროებს ვალდებულების შესრულების ობიექტურად შეუძლებლობის საკითხი. დასაშვებია, რომ დაკისრებული ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობა ობიექტურად არსებობდეს, უკეთუ ვალდებულების შესრულება შეუძლებელია პირისგან დამოუკიდებელი მიზეზით, ისეთი სხვა გარემო ფაქტორების ზემოქმედებით, რომლის შედეგად პირს არ შეეძლო თავიდან აეცილებინა ვალდებულების შეუსრულებლობა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ფორს-მაჟორი არის დაუძლეველი ძალა, ანუ ისეთი გარემოება, რომლის თავიდან აცილება მხარეებისთვის შეუძლებელია. ასეთი მოვლენის არსებობისას მხარეები დასაშვებია შეთანხმდნენ როგორც ხელშეკრულების პირობების შეცვლილი გარემოებებისადმი მისადაგებასა და ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებაზე, შესაძლებელია აგრეთვე გარიგებით ნაკისრი პასუხისმგებლობისა და ვალდებულებისგან მხარეების გათავისუფლება. ფორს-მაჟორი, ანუ დაუძლეველი ძალა შეუძლებელს ხდის ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებას. ამდენად, ფორს-მაჟორული სიტუაცია ნიშნავს მხარგეთა დამოუკიდებლად, ობიექტურად არსებულ ისეთ გარემოებებს, რომელთა არსებობა გამორიცხავს მოვალის ბრალს (იხ. სუსგ 23.07.2009წ. Nას-30-367-09). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გარემოების ფორს-მაჟორად მიჩნევისთვის მხარემ უნდა დაასაბუთოს, რომ კონკრეტული ურთიერთობის ფარგლებში ვალდებულების შესრულება შეუძლებელია, ფორს-მაჟორულ გარემოებასა და ვალდებულების შეუსრულებლობას შორის უნდა არსებობდეს პირდაპირი კავშირი. პანდემია და მის საფუძველზე დაწესებული შიდასახელმწიფოებრივი შეზღუდვები წარმოადგენს საყოველთაოდ ცნობილ ფაქტებს და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე დამატებით მტკიცებას არ საჭიროებს (იხ. სუსგ Nას-950-2022, 05.12.2023წ.), თუმცა პანდემიის არსებობა თავისთავად არ გულისხმობს, რომ ყველა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რაც პანდემიის პერიოდში წარმოიშვა ან რომლის შესრულების დრო იმ პერიოდში დადგა, უპირობოდ ათავისუფლებს მოვალეს ვალდებულების შესრულებისგან. მოვალემ შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენით უნდა დაადასტუროს, რომ პანდემიისა და სახელმწიფოს მხრიდან დაწესებული შეზღუდვების შედეგები მასზე უარყოფითად აისახა და აღნიშნული გარემოებები პირდაპირ კავშირშია მოვალის მიერ შესასრულებელ ვალდებულებასთან (იხ სუსგ Nას-1063-2021, 21.12.2022წ.; Nას-1585-2022, 12.06.2023წ.). საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მეწარმისთვის ჩვეულებრივი სამეწარმეო საქმიანობის შეზღუდვის ფაქტი დასტურდება საქმის მასალებით, ხოლო რამდენად მოახდინა გავლენა აღნიშნულმა მდგომარეობამ ვალდებულების შეუსრულებლობაზე, მოითხოვს შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილ გამოკვლევას, რაც ადმინისტრაციულ ორგანოს არ განუხორციელებია. გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებისას აუცილებლად უნდა დადგინდეს მიზეზობრივი კავშირი დაუძლეველი ძალის მოქმედებასა და საგადასახადო კოდექსით დადგენილი ვალდებულების შეუსრულებლობას შორის, შესაბამისად, სწორედ აღნიშნული გარემოებები უნდა იქნეს გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ. სზაკ-ის 53.5 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს, ხოლო 96.1 მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაცული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძვლეზე. სზაკ-ის ეს უმნიშვნელოვანესი იმპერატიული ხასითის დანაწესი ემსახურება საჯარო მმართველობის კანონიერების პრიცნიპს, რამდენადაც ყოველი მმართველობითი გადაწყვეტილების მიღება უნდა ეფუძნებოდეს განსახილველი საკითხის გარემოებებისა და ფაქტების ობიექტურ შესწავლა-გამოკვლევას, რომლის შეფასებიდან უნდა გამომდინარეობდეს საკითხის გადასაწყვეტად ჩამოყალიბებული დასკვნა. ამ ვალდებულების შესრულება ემსახურება მიღებული გადაწყვეტილების დასაბუთების ვალდებულებას - ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა ახსნას, განმარტოს, დაასაბუთოს თუ რატომ, რა ფაქტებზე დაყრდნობით მიიღო ამგვარი გადაწყვეტილება. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ შეფასებულა გადასახადის გადამხდელის მითითებები COVID-19-ის გამო დაწესებული შეზრუდვების პირობებში ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობის შესახებ.

რაც შეეხება კასატორების პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახური არ არის უფლებამოსილი გამოსცეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი საგადასახადო შეთანხმების ვადის გაგრძელებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს მთავრობის 04.04.2014წ. N275 დადგენილებით დამტკიცებული "საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების წესის" 3.1 მუხლის თანახმად, საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების თაობაზე გადასახადის გადამხდელი, წერილობითი ან ელექტრონული ფორმით, განცხადებით მიმართავს შემოსავლების სამსახურს. განცხადებაში გადასახადის გადამხდელმა აუცილებლად უნდა მიუთითოს გადასახდელად შეთავაზებული თანხის ოდენობა და გადახდის ვადა, რის შემდგომაც სსიპ შემოსავლების სამსახური იღებს გადაწყვეტილებას თანდართულ მასალებთან ერთად განცხადების ფინანსთა მინისტრისათვის წარდგენის თაობაზე ან გადასახადის გადამხდელს უარს ეუბნება საგადასახადო შეთანხმების გაფორმებაზე. ამდენად, ფინანსთა მინისტრს წარედგინება მომზადებული დოკუმენტაცია, რომელშიც გადასახდელი თანხის ოდენობა და გადახდის ვადა გადამხდელის მიერ არის განსაზღვრული, ხოლო ზემოაღნიშნული დოკუმენტაციის ფინანსთა მინისტრისათვის წარდგენის თაობაზე გადაწყვეტილება სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ მიიღება. დოკუმენტაციის განხილვის შემდეგ საქართველოს მთავრობა უფლებამოსილია საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების თაობაზე მიიღოს დადებითი ან უარყოფითი გადაწყვეტილება. საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების თაობაზე წარდგენილი დოკუმენტაციის მთავრობის მიერ მოწონების შემთხვევაში, სსიპ შემოსავლების სამსახურსა და გადასახადის გადამხდელს შორის ფორმდება საგადასახადო შეთანხმების აქტი, რომელიც ძალაში შედის ორივე მხარის მიერ მისი ხელმოწერის მომენტიდან. ამდენად, საგადასახადო შეთანხმების შესახებ საკითხის ინიცირება სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ ხდება. სსიპ შემოსავლების სამსახურის პირველადი გადაწყვეტილება შეიძლება გახდეს საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების შემდგომი საფუძველი, რის გარეშეც ვერ იარსებებს მთავრობის შესაბამისი განკარგულებაც. უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია ასევე კასატორის მოსაზრება საგადასახადო შეთანხმების გაუქმების პირობებში შეთანხმების მოქმედების ვადის გაგრძლების შეუძლებლობის თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საგადასახადო შეთანხმების ძალადაკარგულად გამოცხადების თაობაზე სსიპ შემოსავლების სამსახურის 14.04.2020წ. ბრძანება მოცემული დავის ფარგლებში სადავოდაა გამხდარი და სხვა სადავო აქტებთან ერთად ზემოაღნიშნული ბრძანება ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი, რაც ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების გამოკვლევის და საგადასახადო შეთანხმების ვადის გაგრძელების საკითხთან დაკავშირებით შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.11.2021წ. განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: გ. გოგიაშვილი

თ. ოქროპირიძე