საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-494(კ-23) 22 აპრილი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გოჩა აბუსერიძე, გენადი მაკარიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ლ.ა-ი

მოწინააღმდეგე მხარე - საქართველოს მთავრობა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 დეკემბრის განჩინება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ლ.ა-იმა 2020 წლის 17 თებერვალს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს მთავრობის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, წარმოადგენს სატელეფონო მომსახურების მიმღებს. ოპერატორ კომპანიას, ყოველთვიურად მიჰქონდა მოსარჩელის ანგარიშიდან "..."-ის მომსახურების საფასური. ლ.ა-ისა და " ...ის" კონსტიტუციური სარჩელის საფუძველზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილებით "საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - "..."-ის მომსახურების საფასურის, მისი განაკვეთისა და გადახდის წესის დამტკიცების შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის №489 დადგენილებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტები ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი 2019 წლის 31 დეკემბრიდან. საკონსტიტუციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საფასური დადგენილი იყო არაუფლებამოსილი ორგანოს - საქართველოს მთავრობის მიერ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მოითხოვს 2011 წლის 27 დეკემბრიდან 2020 წლის 1 იანვრამდე "..."-ის მომსახურებისათვის უკანონოდ გადახდილი თანხის, 18.60 ლარის, საქართველოს მთავრობისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ანაზღაურების დაკისრებას. მოსარჩელის განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის შესაბამისად სავალდებულო იყო მხოლოდ კანონით დადგენილი გადასახადის გადახდა. სხვა სამართლებრივი საფუძვლით გადახდილი გადასახადი კი უკანონო იყო და წარმოადგენდა საკუთრების უფლების ხელყოფას, რის გამოც მიყენებული ზიანი საქართველოს კონსტიტუციის 18-ე მუხლის მე-4 პუნქტით ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით ლ.ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის განმხილველ საერთო სასამართლოს არ აქვს უფლებამოსილება მიანიჭოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას უკუქცევითი ძალა და ნორმის იურიდიული ძალის დაკარგვის მომენტამდე არსებულ ურთიერთობაზე გაავრცელოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება. პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ნორმატიული აქტის ძალადაკარგულად გამოცხადების თაობაზე გამოტანილი გადაწყვეტილება ვერ გახდება ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი. სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სამართლებრივ შედეგებს წარმოშობს და შესაბამისად, არაკონსტიტუციურად ცნობილი ნორმატიული აქტი და მისი ნაწილი ძალას კარგავს მხოლოდ გადაწყვეტილების გამოქვეყნების მომენტიდან (თუ შესაბამისი გადაწყვეტილება არ ადგენს აქტის ან მისი ნაწილის ძალის დაკარგვის სხვა, გვიანდელ ვადას), რაც გულისხმობს იმას, რომ ძალადაკარგულად გამოცხადებამდე, სადავო ნორმის საფუძველზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების შედეგად წარმოშობილი სამართლებრივი შედეგები არ უქმდება. საქალაქო სასამართლოს ხსენებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ.ა-იმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 დეკემბრის განჩინებით ლ.ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობის მიზანია კონსტიტუციური კანონიერების და ადამიანის კონსტიტუციური უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა. საკონსტიტუციო კონტროლის მიზანი არ არის ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობამდე ამ ნორმის საფუძველზე არსებული სამართალურთიერთობების შეფასება და კანონსაწინააღმდეგოდ მიჩნევა. საკონსტიტუციო კონტროლის დანიშნულებიდან გამომდინარე, კანონი ზუსტად განსაზღვრავს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოქვეყნების კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგებს და სასამართლოს ანიჭებს უფლებამოსილებას - შესაბამისი საფუძვლების არსებობისას უფრო გვიანდელი თარიღი განსაზღვროს ნორმის ძალადაკარგულად ცნობის საფუძვლად. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ნორმის არაკონსტიტუციურად ცნობა ვერ დაედება საფუძვლად შესაბამისი ნორმის საფუძველზე გადახდილი/ჩამოჭრილი თანხის დაბრუნებას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 14 დეკემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ.ა-იმა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოები ვერ გაერკვნენ განსახილველი დავის არსში და ვერ დაასაბუთეს მიღებული გადაწყვეტილებები. სასარჩელო მოთხოვნა არ ეფუძნება საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების უკუძალას, არამედ მოთხოვნა ემყარება არაუფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს (არარა) აქტის საფუძველზე გადახდილი თანხის დაბრუნებას. საქართველოს მთავრობის არაუფლებამოსილება დადგენილია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილებით, რაც წარმოადგენს პრეიუდიციას რის შესახებაც არ იმსჯელეს ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა. საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგინდა საკუთრების უფლებაში ჩარევა. ანტიკონსტიტუციური ჩარევის შედეგი კი წლების განმავლობაში დამდგარი ქონებრივი დანაკლისია, რაც ექვემდებარება ანაზღაურებას. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოებს უნდა ემსჯელათ მთავრობის უფლებამოსილების საკითხზე და სადავო ნორმაზე განეხორციელებინათ ინციდენტური კონტროლი, ეხელმძღვანელათ ზაკ-ის მე-60 მუხლით და, რადგან არსებობდა არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ გამოცემული არარა აქტი უნდა დაეკმაყოფილებინათ სარჩელი. მისივე განმარტებით, საქმეზე უდავოდ დადგენილია, რომ მოსარჩელე მხარეს ზიანი მიადგა საქართველოს მთავრობის არარა აქტის შედეგად და საქართველოს მთავრობას ეკისრებოდა პასუხისმგებლობა მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე, რაც გარანტირებული იყო საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით და ზაკ-ის 208-ე მუხლის 1-ელი ნაწილით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 მაისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ლ.ა-ის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ.ა-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებული სამართლებრივი შეფასებების მნიშვნელოვან ნაწილს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არსებითად სწორად გადაწყვიტეს მოცემული დავა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

ლ.ა-ი არის სატელეფონო მომსახურების მიმღები და იხდიდა "..."-ის მომსახურების საფასურს. მოსარჩელის განმარტებით 2011 წლის 27 დეკემბრიდან 2020 წლის პირველ იანვრამდე მის მიერ გადახდილი "..."-ის მომსახურების საფასურის საერთო ოდენობა შეადგენდა 18 ლარს და 60 თეთრს.

2011 წლის 27 დეკემბრიდან 2020 წლის პირველ იანვრამდე "..."-ის მომსახურების საფასურის გადახდის საფუძველს წარმოადგენდა „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – „...-ის“ მომსახურების საფასურის, მისი განაკვეთისა და გადახდის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის №489 დადგენილებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის პირველი და მეორე პუნქტები.

„საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის –„...-ის“ მომსახურების საფასურის, მისი განაკვეთისა და გადახდის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის №489 დადგენილებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის პირველი პუნქტი ადგენდა, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - „...‑ის” მომსახურების საფასურის გადამხდელები არიან ფიქსირებული გეოგრაფიული ან არაგეოგრაფიული ზონის და მობილური სატელეფონო მომსახურების მიმღები აბონენტები.

„საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის –

„...-ის“ მომსახურების საფასურის, მისი განაკვეთისა და გადახდის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის №489 დადგენილებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტი ადგენდა, რომ საფასური (დღგ‑ის

ჩათვლით) შეადგენს: ა) ფიქსირებული გეოგრაფიული და არაგეოგრაფიული ზონის სააბონენტო ნომერზე ყოველ კალენდარულ თვეში, მიუხედავად აბონენტად გახდომის რიცხვისა: ა.ა) ფიზიკური პირისთვის – 0.20 ლარს; ა.ბ) იურიდიული პირისთვის, ორგანიზაციისთვის, დაწესებულებისთვის – 0.50ლარს; ბ) მობილური სატელეფონო მომსახურების მიმღები აბონენტებისთვის სააბონენტო ნომერზე ყოველ კალენდარულ თვეში, მიუხედავად აბონენტად გახდომის რიცხვისა: ბ.ა) ფიზიკური პირისთვის – 0.20 ლარს; ბ.ბ) იურიდიული პირისთვის, ორგანიზაციისთვის, დაწესებულებისთვის – 0.50 ლარს.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 05 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილებით კონსტიტუციური სარჩელი №1279 („ლ.ა-ი და „...“ საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“) დაკმაყოფილდა და არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი: ა) „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – „...-ის“ მომსახურების საფასურის, მისი განაკვეთისა და გადახდის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის №489 დადგენილებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის პირველი პუნქტი საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან მიმართებით. ბ)„საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – „...-ის“ მომსახურების საფასურის, მისი განაკვეთისა და გადახდის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის №489 დადგენილებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტი საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით. ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა არაკონსტიტუციურად მიჩნეული ნორმების ძალადაკარგულად ცნობის თარიღი, კერძოდ, განისაზღვრა, რომ „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – „...-ის“ მომსახურების საფასურის, მისი განაკვეთისა და გადახდის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის №489 დადგენილებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტები ძალადაკარგულად იქნებოდა ცნობილი 2019 წლის 31 დეკემბრიდან.

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველი პუნქტით სავალდებულოა გადასახადებისა და მოსაკრებლების გადახდა კანონით დადგენილი ოდენობითა და წესით. მხოლოდ კანონით შეიძლება გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურისა და შემოღების წესის, მათი განაკვეთების ან განაკვეთების ფარგლების დადგენა. გადასახადისაგან გათავისუფლება დასაშვებია მხოლოდ კანონით. საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურისა და შემოღების წესის, მათი განაკვეთების ან განაკვეთების ფარგლების რეგლამენტაციის კონსტიტუციურ სტანდარტებს. კონსტიტუციური უფლებების დარღვევას გამოიწვევს ნებისმიერი უფლებაშემზღუდველი ნორმა, რომელიც საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილი მოთხოვნების დაუცველად ადგენს გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურას და შემოღების წესს, მათ განაკვეთებს ან განაკვეთების ფარგლებს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილება საქმეზე „ლ.ა-ი და „...“ საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“ II -22-24).

საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ნორმით გათვალისწინებული საფასური ემსახურებოდა კონკრეტული საჯარო დაწესებულების - „...“-ის ხარჯების ანაზღაურებას და უკავშირდებოდა კონკრეტული საჯარო სერვისის - „...“-ის მიერ გაწეული მომსახურების უზრუნველყოფას, რის გამოც სადავო ნორმით გათვალისწინებული ღონისძიება მიეკუთვნებოდა საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადებით გათვალისწინებულ მოსაკრებელს. საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადება სავალდებულოდ აცხადებს გადასახადებისა და მოსაკრებლების გადახდას კანონით დადგენილი ოდენობითა და წესით, ხოლო ამავე პუნქტის მე-2 წინადადების თანახმად, „მხოლოდ კანონით შეიძლება გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურისა და შემოღების წესის, მათი განაკვეთების ან განაკვეთების ფარგლების დადგენა.“ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „კონსტიტუციით დადგენილი ფორმალური მოთხოვნა, რომ ესა თუ ის საკითხი მოწესრიგდეს კანონით, კონკრეტულ საკითხზე გადაწყვეტილების მიმღებ ლეგიტიმურ ორგანოდ, საქართველოს პარლამენტის განსაზღვრას ემსახურება. კერძოდ, საქართველოს კონსტიტუცია სახელდებით მიუთითებს იმ საკითხებს, რომელთა მოწესრიგების უფლებამოსილება მხოლოდ საქართველოს პარლამენტს გააჩნია“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილება საქმეზე „ლ.ა-ი და „...“ საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“ II -31-33).

საკონსტიტუციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველი პუნქტის მე-2 წინადადება სახელმწიფოს მკაცრ კონსტიტუციურ-სამართლებრივ ჩარჩოში აქცევს. დასახელებული კონსტიტუციური დებულება ადგენს გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურის, შემოღების წესის, მათი განაკვეთების ან განაკვეთების ფარგლების შემოღების ფორმას. გადასახადისა და მოსაკრებლის შემოღების გზით პირისათვის ფინანსური ვალდებულების დაწესება განეკუთვნება საკუთრების უფლების შეზღუდვის სპეციფიკურ ფორმას, რის გამოც საქართველოს კონსტიტუციით დადგენილი წესრიგი მოითხოვს, რომ გადასახადისა და მოსაკრებლის დაწესებასთან დაკავშირებულ მნიშვნელოვან საკითხებზე გადაწყვეტილება მიიღოს საქართველოს პარლამენტმა. საკითხის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველი პუნქტი გამორიცხავს კანონმდებლის მიერ აღნიშნული უფლებამოსილების დელეგირებასაც. ამრიგად, მოქმედი კონსტიტუციური წესრიგის პირობებში მხოლოდ საკანონმდებლო ხელისუფლებას აქვს ლეგიტიმაცია, რომ მიიღოს გადაწყვეტილება გადასახადისა და მოსაკრებლის შემოღებისა და მისი ძირითადი პარამეტრების განსაზღვრის შესახებ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილება საქმეზე „ლ.ა-ი და „...“ საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“ II -35-36).

საკონსტიტუციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსაკრებლის გადამხდელი სუბიექტი მოსაკრებლის სტრუქტურის ნაწილია და მისი განსაზღვრა საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მხოლოდ კანონით არის შესაძლებელი და საქართველოს კონსტიტუციის მიხედვით, საქართველოს პარლამენტი უფლებამოსილი არ არის, მოახდინოს ამ საკითხის სხვა ორგანოზე დელეგირება. შესაბამისად, სადავო ნორმის საფუძველზე საქართველოს მთავრობის მიერ „...“-ის საფასურის გადამხდელ სუბიექტთა წრის განსაზღვრა არღვევს საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ მოთხოვნას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილება საქმეზე „ლ.ა-ი და „...“ საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“ II -38).

საქართველოს მთავრობის 2011 წლის 27 დეკემბრის №489 დადგენილებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის კონსტიტუციურობის შემოწმებისას საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით, საკონსტიტუციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ №489 დადგენილებით დამტკიცებული წესის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ფიქსირებული გეოგრაფიული და არაგეოგრაფიული ზონის სააბონენტო ნომერზე, ასევე მობილური სატელეფონო მომსახურების მიმღები აბონენტებისთვის სააბონენტო ნომერზე კალენდარულ თვეში საფასური არის ფიზიკური პირისთვის - 0.20 ლარი, ხოლო იურიდიული პირისთვის, ორგანიზაციისა და დაწესებულებისთვის - 0.50 ლარი. ამდენად, იურიდიული პირებისათვის დაწესებული მომსახურების ყოველთვიური საფასური 0.30 ლარით აღემატება ფიზიკური პირებისთვის დაწესებულ საფასურს. შესაბამისად, სადავო ნორმა ახდენს დიფერენცირებას ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს შორის. დიფერენცირების ფაქტის არსებობა არ არის საკმარისი კანონის წინაშე თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების შეზღუდვის დასადგენად. დისკრიმინაციულ მოპყრობაზე მსჯელობა შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, თუ პირები კონკრეტულ სამართლებრივ ურთიერთობასთან დაკავშირებით შეიძლება განხილულ იქნენ როგორც არსებითად თანასწორი სუბიექტები. სადავო ნორმით დადგენილია დიფერენცირება არსებითად თანასწორ პირებს შორის, რის გამოც იზღუდება საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტით დაცული თანასწორობის უფლება (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილება საქმეზე „ლ.ა-ი და „...“ საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“ II -42-43, 46).

გადაწყვეტილების აღსრულების საკითხზე საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით - "საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო ითვალისწინებს, რომ გადაწყვეტილების გამოქვეყნების მომენტიდან სადავო ნორმების ძალადაკარგულად ცნობა გამოიწვევდა „...“-ის დაფინანსების ძირითადი წყაროს - საფასურის გადახდის შეწყვეტას. ასეთ შემთხვევაში შესაძლოა, ეჭვქვეშ დადგეს „...“-ის ნორმალური ფუნქციონირება და საფრთხე შეექმნას მნიშვნელოვან საჯარო ინტერესებს. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, „საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 25-ე მუხლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე, გადაავადოს დასახელებული სადავო ნორმების ძალადაკარგულად გამოცხადება 2019 წლის 31 დეკემბრამდე, რათა საქართველოს პარლამენტს და საქართველოს მთავრობას მიეცეთ გონივრული შესაძლებლობა, საქართველოს კონსტიტუციითა და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი სტანდარტების შესაბამისად მოაწესრიგონ აღნიშნული საკითხი" (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილება საქმეზე „ლ.ა-ი და „...“ საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“ II -51).

საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან დგინდება, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებთან და მე-11 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით სადავო ნორმატიული აქტის არაკონსტიტუციურობა დაადგინა საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლის პირველ პუნქტთან ერთობლიობაში და ხაზგასმით არაერთხელ აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუცია საქართველოს პარლამენტს აკისრებდა ვალდებულებას „...“-ის საფასურის განაკვეთი (განაკვეთის ფარგლები) განესაზღვრა კანონით და საქართველოს პარლამენტი არ იყო უფლებამოსილი დასახელებული მოსაკრებლის - „...“-ის საფასურის განაკვეთის განსაზღვრის უფლებამოსილების დელეგირება განეხორციელებინა განაკვეთის ფარგლების დადგენის გარეშე, რადგან ამგვარი ფორმით უფლებამოსილების დელეგირება არ შეესაბამებოდა საქართველოს კონსტიტუციის 67-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნებს.

ამდენად, საკონსტიტუციო სასამართლომ სადავო ნორმატიული აქტის კონსტიტუციურობის საკითხის შეფასებისას იმსჯელა როგორც სადავო ნორმატიული აქტის კონსტიტუციასთან შესაბამისობაზე, ასევე მიუთითა „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის“ – „...“-ის შექმნის შესახებ 2011 წლის 24 ნოემბრის №5339-IIს კანონის მე-8 მუხლის მე-2 პუნქტის კონსტიტუციასთან თავსებადობაზე (2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილება, II-38), რამეთუ სწორედ კანონით იყო განსაზღვრული მთავრობისათვის „...“-ის საფასურის განაკვეთის განსაზღვრის უფლებამოსილების დელეგირების შესაძლებლობა.

საკასაციო სასამართლო, წინამდებარე დავის ფაქტობრივი გარემოებების და საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებების გათვალისწინებით, აღნიშნავს, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს შემდეგ საკითხებზე: საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ნორმატიული აქტის ძალადაკარგულად ცნობა წარმოადგენს თუ არა ამავე ნორმატიული აქტის არარად აღიარების საფუძველს; მართებულია თუ არა კასატორის მოთხოვნა საერთო სასამართლოების მხრიდან ინციდენტური კონტროლის განხორციელებაზე და წარმოეშვება თუ არა კონსტიტუციური სარჩელის ავტორს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის საფუძველზე საერთო სასამართლოებში სასარჩელო წარმოების გზით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება იმ დროს, როდესაც საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამორიცხავს იმავე პერიოდისათვის ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოქმედი კანონმდებლობა ერთმანეთისგან განასხვავებს არაკონსტიტუციურ ნორმატიულ აქტს, რომელიც საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ცნობილ იქნება ძალადაკარგულად და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60, 60¹ და 61-ე მუხლებით გათვალისწინებულ არარა, უკანონო და კანონიერ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს. საქართველოს კონსტიტუცია და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი დეტალურად არეგულირებს დასახელებული საფუძვლებით ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გაუქმების შედეგებს. კერძოდ, საკონსტიტუციო სასამართლო ძალადაკარგულად აცხადებს ნორმატიულ აქტს, რომელიც კარგავს იურიდიულ ძალას საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოქვეყნებისთანავე ან მომავალში კონკრეტული თარიღიდან, ხოლო გადაწყვეტილების მიღებამდე არსებულ პერიოდზე ნორმატიული აქტი ინარჩუნებს სამართლებრივ ძალას. არარა (ასკ-ის მე-60 მუხ.) აქტს კი, როგორც წესი, მიღებისთანავე არ აქვს იურიდიული ძალა და არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგს. უკანონო (ასკ-ის 60¹ მუხ.) და კანონიერ (ასკ-ის 61-ე მუხ.) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს კი აქვთ შესასრულებლად სავალდებულო ხასიათი მათი ადრესატისათვის. ამდენად, ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან არის არარა ან კანონსაწინააღმდეგო/კანონიერი ან არის კონსტიტუციასთან შეუსაბამო.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნორმატიული აქტის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხს საერთო სასამართლოები არ იხილავენ, ხოლო საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ ძალადაკარგულად ცნობილი ნორმატიული აქტის დროში მოქმედებას, საერთო სასამართლოები საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებისგან განსხვავებულად ვერ განმარტავენ. საკასაციო სასამართლო მოიხმობს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილს, რომლითაც თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საკასაციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, ექვემდებარება თუ არა საქმე სასამართლოს უწყებრივად და აქვს თუ არა მას მოცემულ კონკრეტულ საქმეზე საერთაშორისო კომპეტენცია. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილით, რაიონული (საქალაქო) სასამართლო პირველი ინსტანციით განიხილავს სასამართლოსადმი უწყებრივად დაქვემდებარებულ ადმინისტრაციულ საქმეებს, გარდა ამ კოდექსის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული საქმეებისა. ამდენად, საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ განსახილველ ცალკეულ დავებზე საპროცესო კანონმდებლობა ერთმანეთისაგან განასხვავებს უწყებრივ ქვემდებარეობას და განსჯადობას. სასამართლოს უწყებრივი ქვემდებარეობა მოიაზრებს არსებითი იურისდიქციის დადგენას, ანუ იმის განსაზღვრას, განეკუთვნება თუ არა საქმე საერთო სასამართლოებს, შედის თუ არა ამ საქმის განხილვა საერთო სასამართლოების უფლებამოსილებაში (იურისდიქციაში), ხოლო განსჯადობა (მისი ვიწრო გაგებით) ნიშნავს იმის გარკვევას, თუ რომელი სასამართლოა უფლებამოსილი საქმის განხილვასა და გადაწყვეტაზე (სუსგ №ბს-1063(გ-24), 17.10.2024წ.; №ბს-1(გ-24), 6.02.2024 წ.). განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს უწყებრივ ქვემდებარეობაზე და მიუთითებს, რომ ყველა საჯარო-სამართლებრივი დავა, გარდა საკონსტიტუციო სასამართლოს უწყებრივი ქვემდებარეობის დავებისა, ადმინისტრაციული მართლმსაჯულების იურისდიქციას განეკუთვნება. საჯარო-სამართლებრივია დავა იმ შემთხვევაში, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე და სახელისუფლებო სუბიექტი ერთმანეთის მიმართ სუბორდინაციულ ურთიერთობაში იმყოფებიან, სწორედ ეს ფაქტორი და არა ნორმის ამა თუ იმ აქტში განთავსება განაპირობებს სამართალურთიერთობის ბუნებას და შესაბამისად განსჯადობას, საქმის ადმინისტრაციული კატეგორიისადმი კუთვნილებას, დავის ადმინისტრაციული სასამართლო წარმოების წესით განხილვას (სუსგ №ბს-610-604(გ-16), 22.09.2016წ.). მართალია, საკონსტიტუციო სასამართლო უფლებამოსილია განახორციელოს ნორმატიული აქტების კონსტიტუციისადმი შესაბამისობის, ხოლო საერთო სასამართლოები უფლებამოსილნი არიან განახორციელონ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ნორმატიულ-სამართლებრივი აქტებისადმი შესაბამისობის შემოწმება, თუმცა აღნიშნული არ გულისხმობს იმას, რომ ერთი და იმავე ნორმატიული აქტის არარაობის/კანონიერების და კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხი დაისვას საკონსტიტუციო და საერთო სასამართლოებში. ასეთ დროს მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ენუმერაციის პრინციპი, რომლის თანახმად, კონსტიტუციურ-სამართლებრივი არის დავა, რომელიც არ ექვემდებარება საერთო სასამართლოებს და პირიქით. აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პოზიციას საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის საფუძველზე საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ არაკონსტიტუციურად ცნობილი ნორმატიული აქტის საერთო სასამართლოების მიერ არარა აქტად მიჩნევის თაობაზე და აღნიშნული საფუძვლით ზიანის ანაზღაურებაზე.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის პოზიციას იმის შესახებ, რომ საერთო სასამართლოებმა საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ძალადაკარგულ ნორმატიულ აქტზე დამატებით უნდა განახორციელონ ინციდენტური კონტროლი და კონსტიტუციური სარჩელის ავტორის მოთხოვნის საფუძველზე უნდა იმსჯელონ ზიანის ანაზღაურებაზე. საკასაციო პალატა მიუთითებს საკასაციო საჩივრის ავტორს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება რა საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას და მოსარჩელე ითხოვს კონსტიტუციური სარჩელის ავტორის უპირატეს მდგომარეობაში ჩაყენებას სხვა პირებთან შედარებით, ვისაც არ აღუძრავთ კონსტიტუციური სარჩელი, დავა უნდა წარიმართოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების უკუძალით გავრცელების შესაძლებლობის მტკიცების ფარგლებში. მოსარჩელის სურვილს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ძალადაკარგულად ცნობილი აქტის საერთო სასამართლოს მხრიდან არარად აღიარებას მიაღწიოს, არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-60 მუხლით დადგენილ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დროში მოქმედებას და ასკ-ით დადგენილ საქმეთა უწყებრივად ქვემდებარეობის წესს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება თავად არეგულირებს საკონსტიტუციო სასამართლოს უფლებამოსილებას მიკუთვნებულ ყველა საკითხს, მათ შორის არაკონსტიტუციური ნორმატიული აქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაზე ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებების გავრცელება დამოკიდებულია კონსტიტუციურ-სამართლებრივ წესრიგზე, რაც გათვალისწინებულია საქართველოს კონსტიტუციის მე-60 მუხლის მე-5 პუნქტით, „საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 25-ე მუხლის მე-3 პუნქტით, ასევე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ 2019 წლის 5 ივლისის №2/3/1279 გადაწყვეტილებაში ჩამოყალიბებულ მსჯელობაზე, რომლითაც რეგულირდება სადავო ნორმატიულ აქტთან დაკავშირებული ყველა საკითხი, მათ შორის არაკონსტიტუციურად ცნობილი ნორმატიული აქტის მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობა და ფარგლები. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში ძალადაკარგულად ცნობის მიუხედავად, არაკონსტიტუციურ ნორმატიულ აქტს შენარჩუნებული აქვს სამართლებრივი ძალა მისი მიღებიდან და საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოქვეყნების დღიდან რამდენიმე თვის განმავლობაში, 2019 წლის 31 დეკემბრამდე, რაც წარმოადგენს დასახელებულ პერიოდამდე „...“-ის საფასურის გადახდის კანონიერ საფუძველს, აღნიშნული ფაქტი კი მოსარჩელე მხარის ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნას აცლის სამართლებრივ საფუძველს.

საკასაციო პალატა განუმარტავს მხარეებს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არის შესასრულებლად სავალდებულო და იგი განმარტებას ან განვრცობას საერთო სასამართლოების მხრიდან არ ექვემდებარება. დავა, რომელიც თავისი კომპეტენციის ფარგლებში განიხილა საკონსტიტუციო სასამართლომ, უნდა აღსრულდეს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ ფარგლებში. საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ შემთხვევაში გახდება ზიანის, კომპენსაციის, იძულებითი განაცდურის თუ სხვა სახის თანხის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი, თუ ამგვარი შესაძლებლობა გათვალისწინებული იქნება საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან/და კანონმდებლობით. საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მოსარჩელის სასურველი ფორმით აღსრულებისათვის საერთო სასამართლოსათვის სარჩელით მიმართვას არ გააჩნია ნორმატიული საფუძველი, რამდენადაც ასეთი შესაძლებლობა ფორმალურს გახდიდა საკონსტიტუციო სასამართლოს ფუნქციონირებას.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობა საკონსტიტუციო სარჩელის ავტორისათვის, რომლის სარჩელის შედეგად გამოვლინდა არაკონსტიტუციური ნორმა, არ ითვალისწინებს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებისათვის რეტროაქტიული ეფექტის მინიჭებას და გამონაკლისის სახით, მის უკეთეს უფლებრივ მდგომარეობაში ჩაყენებას, იმ პირებისაგან განსხვავებით, რომლებსაც არ მიუმართავთ საკონსტიტუციო სასამართლოსათვის. ამდენად, საკონსტიტუციო სასამართლოში დავის მოგების შემდგომ, საკონსტიტუციო სარჩელის ავტორი ვერ სარგებლობს რაიმე უპირატესობით სხვა პირებთან შედარებით, რომ სარჩელი აღძრას საერთო სასამართლოებში და მხოლოდ მის სარჩელზე მოითხოვოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების რეტროაქტიული ეფექტით გავრცელება და სარჩელის დაკმაყოფილება, რამეთუ საქართველოში მოქმედებს მკაცრი Ex Nunc მოდელი, რაც ნიშნავს იმას, რომ ნორმა სამოქალაქო და ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეებზე ძალას კარგავს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოქვეყნების დღიდან ან უფრო გვიანდელი თარიღიდან. (საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დროში მოქმედების სამართლებრივი ძალის საკითხთან დაკავშირებით იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 აპრილის №ბს-1353(კ-22) და 2025 წლის 25 თებერვლის №ბს-1142(კ-22) გადაწყვეტილებები).

განსახილველ შემთხვევაში საკონსტიტუციო სასამართლომ გამოიყენა თავისი უფლებამოსილება და არაკონსტიტუციურად ცნობილ ნორმატიულ აქტს შეუნარჩუნა სამართლებრივი ძალა საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ რამდენიმე თვის განმავლობაში. ამით საკონსტიტუციო სასამართლომ არათუ ნორმატიული აქტის მიღებიდან საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე გადახდილი თანხის დაბრუნების შესაძლებლობა დაუშვა, არამედ, პირიქით, შექმნა სამართლებრივი საფუძველი არაკონსტიტუციური ნორმატიული აქტის საფუძველზე დამატებით რამდენიმე თვით გაგრძელებულიყო „...“-ის საფასურის გადახდა, რითაც შესაძლებელი გახადა არაკონსტიტუციური ნორმატიული აქტის მოქმედება საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღების შემდეგაც. აღნიშნული შემთხვევა წარმოადგენს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებისათვის Pro futuro ეფექტის მინიჭებას, რადგან სასამართლომ დაადგინა, რომ არაკონსტიტუციური ნორმის დაუყოვნებლივ ძალადაკარგულად გამოცხადება ეჭვქვეშ დააყენებდა“...“-ის ნორმალურ ფუნქციონირებას და საფრთხე შეექმნებოდა მნიშვნელოვან საჯარო ინტერესს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი ნორმატიული აქტი, არ წარმოადგენს ზაკ-ის მე-60 მუხლის საფუძველზე იმავე ნორმატიული აქტის არარად აღიარების და აღნიშნული ნორმატიული აქტის საფუძველზე გადახდილი თანხის ანაზღაურების წინაპირობას, ასეთ სამართლებრივ საფუძველს ზაკ-ის მე-60-61-ე და ასკ-ის 32-33¹ მუხლები არ ითვალისწინებს. საერთო სასამართლოები უფლებამოსილნი არიან მხოლოდ უწყებრივად საერთო სასამართლოების ქვემდებარე საქმეზე იმსჯელონ სადავო ნორმატიული აქტის არარად აღიარებაზე, (ბათილად ან ძალადაკარგულად ცნობაზე), ხოლო სადავო აქტის არარად აღიარების შემდგომ მიიღონ გადაწყვეტილება არარა ნორმატიული აქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობაზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წინამდებარე შემთხვევა სრულად რეგულირდება საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი ძალის კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოდელით და მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არაკონსტიტუციურად ცნობილმა ნორმამ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებამდე პერიოდზე და გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ რამდენიმე თვის განმავლობაში (2019 წლის 31 დეკემბრამდე) შეინარჩუნა იურიდიული ძალა, რის გამოც არ არსებობს სამართლებრივი ძალის მქონე ნორმატიული აქტის საფუძველზე გადახდილი თანხის ანაზღაურების საფუძველი. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს პოზიციას ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით და მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან საკასაციო საჩივარზე ლ.ა-ის (პ/ნ...) მიერ 24.04.2023წ. №7952 საგადასახადო დავალებით გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ლ.ა-ის უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ.ა-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 დეკემბრის განჩინება;

3. ლ.ა-ის (პ/ნ...) დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე 24.04.2023წ. №7952 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70 პროცენტი - 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

გ. აბუსერიძე

გ. მაკარიძე