საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-953(კ-24) 30 აპრილი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - ო. ჯ-ე

პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოპასუხე) - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 2 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ო. ჯ-ემ 2022 წლის 24 მაისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ, 2022 წლის 24 მაისის №1929 ბრძანების ბათილად ცნობისა და ო. ჯ-ეისთვის გირაოს სახით გადახდილი - 1000 ლარის დაბრუნების თაობაზე მოპასუხისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების მოთხოვნით.

სარჩელის მიხედვით, ახალციხის რაიონული სასამართლოს მიერ ო. ჯ-ეს აღკვეთის ღონისძიების სახით განესაზღვრა გირაო 1000 ლარის ოდენობით, ამავე სასამართლოს 2022 წლის 21 მარტის განაჩენით კი ცნობილ იქნა დამნაშავედ და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 2 000 ლარის ოდენობით, შესაბამისად გაუქმდა ო. ჯ-ეის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით შეფარდებული გირაო და დადგინდა, რომ გირაოს სახით შეტანილი ფულადი თანხა ერთი თვის ვადაში სრულად დაჰბრუნებოდა მის შემტან პირს, თუმცა გირაოს სახით შეტანილი თანხა, გირაოს შემტანი პირის თანხმობის გარეშე, 2022 წლის 26 აპრილს გადაირიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტში აღმასრულებლის მიერ. ამასთან, არ იქნა გათვალისწინებული ის გარემოება, რომ ო. ჯ-ე არის სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული პირი და მისი სარეიტინგო ქულა შეადგენს - 22100.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 14 ნოემბრის საოქმო განჩინებით, არ დაკმაყოფილდა ო. ჯ-ეის შუამდგომლობა მოსამართლის აცილების თაობაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ო. ჯ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 24 მაისის №1929 ბრძანება და მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს დაევალა, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, კანონით დადგენილ ვადაში, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა სადავო საკითხთან დაკავშირებით.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიან ბაზაში 22100 სარეიტინგო ქულით რეგისტრირებულმა ო. ჯ-ემ 2022 წლის 8 აპრილს განცხადებით მიმართა სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს, 2021 წლის 16 ივნისს მის მიერ შეტანილი გირაოს თანხის - 1000 (ათასი) ლარის უკან დაბრუნების მოთხოვნით, თუმცა 2022 წლის 26 აპრილის №29632 წერილით უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე იმ საფუძვლით, რომ მის მიერ შეტანილი გირაოს თანხა - 1000 ლარი დაექვემდებარა სახელმწიფო ბიუჯეტში ჯარიმის სახით გადარიცხვას. გადარიცხვა განხორციელდა 2022 წლის 26 აპრილს. მოსარჩელის მიერ მითითებულ გადაწყვეტილებაზე წარდგენილი ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვის შედეგად აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ 2022 წლის 24 მაისის №1929 ბრძანებით ო. ჯ-ეს უარი უთხრა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე.

სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხე მხარეს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 28¹ მუხლის საფუძველზე, უფლებამოსილება ჰქონდა გირაოს თანხა მიექცია ჯარიმის თანხის უზრუნველსაყოფად, თუმცა, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ ამონაწერზე სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიანი ბაზიდან, რომლითაც დასტურდება, რომ ო. ჯ-ე რეგისტრირებულია სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიან ბაზაში (ოჯახის საიდენტიფიკაციო - N...), მინიჭებული აქვს სარეიტინგო ქულა 22100 და იღებს საარსებო შემწეობას.

სასამართლოს განმარტებით, სადავო ბრძანების მიღებისას მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა ზოგადად, სადავო ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმა, ისე რომ არ შეუფასებია სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული პირის ქონება რამდენად ექვემდებარებოდა გადახდევინებას. სასამართლომ „სააღსრულებო წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტზე მითითებით განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე შეტანილი გირაოს თანხა, არ წარმოადგენდა სასჯელის უზრუნველყოფის საშუალებას, შესაბამისად არ ექცეოდა ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებულ გამონაკლის შემთხვევაში. ზემოაღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სადავო ბრძანება საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გამოიცა საქმის გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, რაც საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების საფუძველს წარმოადგენდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება, 2023 წლის 14 ნოემბრის აცილების დაკმაყოფილებაზე უარის შესახებ საოქმო განჩინებასთან ერთად, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 2 აპრილის განჩინებით ო. ჯ-ეის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და აღნიშნა, რომ ვინაიდან გირაოს თანხა აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე შეიტანა თავად მსჯავრდებულმა ო. ჯ-ემ, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 28¹ მუხლზე დაყრდნობით, მოპასუხეს უფლებამოსილებას ანიჭებდა გირაოს თანხა მიექცია ჯარიმის თანხის უზრუნველსაყოფად. თუმცა, სადავო საკითხის კანონის შესაბამისად გადაწყვეტის მიზნით, საქალაქო სასამართლომ მართებულად გაამახვილა ყურადღება ო. ჯ-ეის სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიან ბაზაში რეგისტრაციის ფაქტზე და იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიერ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე შეტანილი გირაოს თანხა არ წარმოადგენდა სასჯელის უზრუნველყოფის საშუალებას, არამედ, იგი უზრუნველყოფდა ბრალდებულის სათანადო ქცევას, შესაბამისად, იგი არ ექცეოდა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლით გათვალისწინებულ გამონაკლის შემთხვევაში, რის გამოც აღსრულების ეროვნულ ბიუროს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე მსჯელობისას მხედველობაში უნდა მიეღო ო. ჯ-ეის სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიან ბაზაში რეგისტრაციისა და საარსებო შემწეობის მიღების ფაქტი.

რაც შეეხება მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების კანონიერებას, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქმის განხილვისას მოსამართლის აცილების წინაპირობას წარმოადგენდა მხარის დასაბუთებული ეჭვი მოსამართლის მიკერძოების თაობაზე. მოცემულ საქმეზე ო. ჯ-ემ ვერ მიუთითა გარემოებები, რომლებიც შეიძლება ქმნიდეს მოსამართლის მიერ საქმისადმი დაინტერესების საფუძველს. მარტოოდენ იმის მითითება, რომ მხარემ უნდობლობა გამოუცხადა საქმის განმხილველ მოსამართლეს, არ ქმნიდა მისი აცილების საფუძველს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 2 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ო. ჯ-ემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

საკასაციო საჩივრის მიხედვით, საქმის მასალებით დადასტურდა, რომ 2022 წლის 21 მარტის ახალციხის რაიონული სასამართლოს №1/150-21) განაჩენით მსჯავრდებულ ო. ჯ-ეის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება გირაო გაუქმდა და გირაოს სახით შეტანილი ფულადი თანხა სრულად დაუბრუნდა გირაოს შემტან პირს. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის პირველი ნაწილი განსაზღვრავს აღკვეთის ღონისძიების მიზანს და საფუძველს, კერძოდ აღკვეთის ღონისძიება გამოიყენება იმ მიზნით, რომ ბრალდებულმა თავი არ აარიდოს სასამართლოში გამოცხადებას, აღიკვეთოს მისი შემდგომი დანაშაულებრივი საქმიანობა, უზრუნველყოფილ იქნეს განაჩენის აღსრულება. ბრალდებულს პატიმრობა ან სხვა აღკვეთის ღონისძიება არ შეიძლება შეეფარდოს, თუ ამ ნაწილით გათვალისწინებული მიზნების მიღწევა შესაძლებელია სხვა, ნაკლებად მკაცრი აღკვეთის ღონისძიების გამოყენებით.

კასატორის მითითებით, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-200 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, გირაო არის ფულადი თანხა ან უძრავი ქონება. ფულადი თანხა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე შეაქვს ბრალდებულს ან მისი სახელით ან მის სასარგებლოდ სხვა პირს სასამართლოსათვის მიცემული წერილობითი ვალდებულებით ბრალდებულის სათანადო ქცევისა და გამომძიებელთან, პროკურორთან, სასამართლოში დროულად გამოცხადების უზრუნველყოფის თაობაზე. ამავე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, ბრალდებულს ან მის სასარგებლოდ გირაოს შემტანს განაჩენის აღსრულებიდან 1 თვის ვადაში სრულად დაუბრუნდება გირაოს სახით შეტანილი ფულადი თანხა (გირაოს შეტანის დროს არსებული კურსის გათვალისწინებით) და უძრავი ქონება, თუ ბრალდებული ზუსტად და კეთილსინდისიერად ასრულებდა ნაკისრ ვალდებულებას და მის მიმართ შერჩეული აღკვეთის ღონისძიება არ შეცვლილა უფრო მკაცრი აღკვეთის ღონისძიებით. აღნიშნული მუხლის მე-10 ნაწილი ადგენს, რომ გირაოს შემტანს გირაოს თანხა დაუბრუნდება საქმის განმხილველი სასამართლოს ან პროკურორის გადაწყვეტილების საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირში – აღსრულების ეროვნულ ბიუროში წარდგენის გზით.

კასატორის მსჯელობით, იმის გათვალისწინებით, რომ გირაოს მიზანია ბრალდებულის სასამართლოში გამოცხადების და მართლმსაჯულების განხორციელებისათვის ხელის შეშლის პრევენცია და არა სასამართლოს მიერ განაჩენით დადგენილი ჯარიმის თანხის გადახდის უზრუნველყოფა, ხოლო გირაოს თანხის ჯარიმის სახით სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვასთან მიმართებაში კანონი ითხოვს ბრალდებულის სასარგებლოდ გირაოს შემტანი პირის წერილობით თანხმობას, აღსრულების ეროვნულ ბიუროს მხოლოდ ამ პირის წერილობითი თანხმობის შემდეგ გააჩნდა უფლება მოეხდინა აღსრულება გირაოს სახით აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანილ ფულად თანხაზე, სხვა შემთხვევაში, როდესაც ბრალდებულის სასარგებლოდ გირაოს შემტანი პირი ითხოვს გირაოს თანხის მისთვის დაბრუნებას, ეს თანხა მას უნდა დაუბრუნდეს. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ბათილად ცნო აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 24 მაისის №1929 ბრძანება, ვინაიდან მიიჩნია, რომ აღნიშნული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემული იყო კანონის არსებითი დარღვევით, ფაქტობრივი გარემოებების სათანადო შესწავლისა და გამოკვლევის გარეშე, თუმცა, იმ პირობებში როდესაც არ არსებობდა არანაირი სამართლებრივი საფუძველი მოთხოვნილი თანხის უკან დაბრუნებაზე უარის თქმის შესახებ, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილი და უნდა დაეკმაყოფილებინა ახალი აქტის გამოცემის დავალების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნაც.

კასატორი ასევე არ იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინების კანონიერებასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ მის მიერ უნდობლობის გამოცხადება და აცილების შესახებ შუამდგომლობა უსაფუძვლოდ იქნა უარყოფილი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 სექტემბრის განჩინებით ო. ჯ-ეის საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ო. ჯ-ეის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და საკასაციო საჩივრის ფარგლების გათვალისწინებით მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ახალციხის რაიონულ სამმართველოში ო. ჯ-ეის მიმართ მიმდინარეობდა სისხლის სამართლის საქმე საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 151-ე მუხლის პირველი ნაწილით. მოცემულ საქმეზე ო. ჯ-ეს ახალციხის რაიონული სასამართლოს მიერ აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა გორაო 1000 ლარის ოდენობით, რაც ო. ჯ-ემ ჩარიცხა აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე 2021 წლის 16 ივნისს სს ,,ს...ს“ მეშვეობით.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 21 მარტის განაჩენით, ო. ჯ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 151-ე მუხლის პირველი ნაწილით და სასჯელის სახედ და ზომად დაენიშნა ჯარიმა 2 000 (ორი ათასი) ლარის ოდენობით. ამავე განაჩენით გაუქმდა ო. ჯ-ეის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით შეფარდებული გირაო და დადგინდა, რომ გირაოს სახით შეტანილი ფულადი თანხა ერთი თვის ვადაში სრულად დაჰბრუნებოდა მის შემტანს.

ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 21 მარტის განაჩენის (საქმე №1/150- 21) აღსრულების მიზნით, 2022 წლის 4 აპრილს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რომლითაც კრედიტორს წარმოადგენდა სახელმწიფო, ხოლო მოვალედ მიეთითა ო. ჯ-ე. სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე, თბილისის სააღსრულებო ბიუროში დაიწყო სააღსრულებო საქმის წარმოება №A22047569. №A22047569 სააღსრულებო საქმის წარმოების ფარგლებში ო. ჯ-ეს გაეგზავნა შეტყობინებები გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ. უდავოა, რომ სასამართლოს განაჩენით დაკისრებული ჯარიმის თანხა ო. ჯ-ეის მიერ გადახდილი არ ყოფილა.

თბილისის სააღსრულებო ბიურომ ო. ჯ-ეის მიერ გადახდილი გირაოს თანხა გადარიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტში, ო. ჯ-ეისთვის განაჩენით დაკისრებული ჯარიმის აღსრულების მიზნით. 2022 წლის 8 აპრილს, ო. ჯ-ემ განცხადებით მიმართა სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს, 2021 წლის 16 ივნისს მის მიერ შეტანილი გირაოს თანხის - 1000 (ათასი) ლარის უკან დაბრუნების მოთხოვნით, რაც არ დაკმაყოფილდა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააღსრულებო სამართალი საჯარო სამართალს მიეკუთვნება, ვინაიდან მისი საგანია სასამართლო გადაწყვეტილებების და კანონით გათვალისწინებული სხვა აქტების ,,იძულების ძალით“ განხორციელება, რაც ლეგიტიმირებულია არა კრედიტორის კერძოსამართლებრივი მოთხოვნით, არამედ მხოლოდ და მხოლოდ სახელმწიფოს მიერ მინიჭებული უფლებამოსილებით. შესაბამისად, სახელმწიფოს ვალდებულებაა სააღსრულებო სამართლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას მოვალის უფლებებსა და თავისუფლებებში კანონისმიერი ჩარევის გზით აღასრულოს კრედიტორის მოთხოვნა – სახელმწიფოს დახმარებით განახორციელოს სასამართლო ხელისუფლების მიერ (გადაწყვეტილებით) ტიტულირებული, დადასტურებული მოთხოვნა, რაც წარმოადგენს სახელმწიფოს სააღსრულებო კომპეტენციის გამოვლინებას.

ამდენად, ცალსახაა, რომ ისევე როგორც სახელმწიფოს სხვა ნებისმიერი მოქმედება, სააღსრულებო ორგანოების, როგორც სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებაც უნდა იყოს კანონთან შესაბამისი და სათანადოდ უნდა იცავდეს აღსრულების წარმოების ყველა მონაწილის ძირითად უფლებებსა და თავისუფლებებს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის მე-7 პუნქტის დანაწესი, რომლის მიხედვით აღმასრულებელი ვალდებულია მიიღოს ყველა კანონიერი ზომა გადაწყვეტილების სწრაფად და რეალურად აღსრულებისათვის, განუმარტოს მხარეებს მათი უფლებები და მოვალეობები, აღსრულების ცალკეული სახეების შინაარსი და შესაძლებლობები, დაეხმაროს მათი უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვაში.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებას სავალდებულო, იმპერატიული ბუნება აქვს. სასამართლო აქტების შესრულების სავალდებულოობა კონსტიტუციური პრინციპია (საქართველოს კონსტიტუციის მოქმედი რედაქციის 62.1 მუხ.). საქართველოს კონსტიტუციით დაცული სამართლიანი სასამართლოს უფლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია სასამართლოს გადაწყვეტილების დროული, ეფექტიანი და ჯეროვანი აღსრულება, თუმცა აღნიშნული მოთხოვნა ვერ იქნება აბსოლუტური - რიგ შემთხვევებში არ გამოირიცხება აღსრულების შეწყვეტის, შეჩერების, გაუქმების აუცილებლობა ან/და აღსრულების პრაქტიკული შეუძლებლობა. სასამართლო გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების პროცესში აღმასრულებელი შებოჭილია სააღსრულებო ფურცლის მოთხოვნის ფარგლებით, რომელშიც საბოლოო სახით არის წარმოდგენილი სასამართლო განხილვის შედეგები (გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი) და შესაბამისად, იგი ლოგიკურად გამომდინარეობს გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლების შეფასებიდან. აქედან გამომდინარე, აღმასრულებელს, როგორც საჯარო მოხელეს, უფლება არა აქვს მოახდინოს აღსასრულებელი გადაწყვეტილების თვითნებური ინტერპრეტაცია, გასცდეს აღსასრულებელი მოთხოვნის ფარგლებს და იმაზე მეტად ჩაერიოს მოვალის უფლებებსა და თავისუფლებებში (ან პირიქით), ვიდრე ამას აღსასრულებელი სასამართლო აქტი ითვალისწინებს. ამდენად ცალსახაა, რომ სააღსრულებო ორგანოებს აღსრულების პროცესში ევალებათ სამართლიანი ბალანსის დაცვა კრედიტორის მოთხოვნებსა და მოვალის, ასევე სააღსრულებო წარმოებაში მონაწილე სხვა პირთა ფუნდამენტური უფლებების დაცვის მოთხოვნებს შორის (იხ. სუსგ საქმე №ბს-635(კ-20), 18.11.2021 წ.).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონი იმპერატიულად განსაზღვრავს აღკვეთის ღონისძიების სახით გირაოს შეფარდების შემთხვევაში განაჩენით დაკისრებული ჯარიმის აღსრულების წესს; კერძოდ, კანონის 28¹ მუხლის თანახმად, აღსრულების ეროვნული ბიურო ვალდებულია სააღსრულებო ფურცლის სააღსრულებო ბიუროში წარდგენიდან 10 დღის ვადაში, მსჯავრდებულისა და გირაოს შემტანის წერილობითი თანხმობის საფუძველზე (ხოლო თუ გირაოს შემტანი თავად მსჯავრდებულია ან გირაო შეტანილია მსჯავრდებულის სახელით – მისი თანხმობის გარეშე) მოახდინოს აღსრულება გირაოს სახით აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანილ ფულად თანხაზე ამ კანონით დადგენილი წესით.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, ახალციხის რაიონული სასამართლოს მიერ აღკვეთის ღონისძიების სახით შეფარდებული გირაო 1000 ლარის ოდენობით, ო. ჯ-ემ ჩარიცხა აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე, რაც „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 28¹ მუხლზე მითითებით, ამავე სასამართლოს განაჩენით დაკისრებული ჯარიმის აღსრულების მიზნით, სააღსრულებო ბიურომ მიაქცია სახელმწიფო ბიუჯეტში.

კასატორის მოსაზრებით, ვინაიდან რეგისტრირებული იყო სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიან ბაზაში (მინიჭებული აქვს სარეიტინგო ქულა 22100 და იღებს საარსებო შემწეობას), მოცემულ ურთიერთობაზე ვრცელდებოდა ,,სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის დანაწესი, რომლის თანახმად, ყადაღას არ ექვემდებარება იმ სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული ოჯახის წევრის ქონება, გარდა მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად გამოყენებული ქონებისა, რომლის სოციალურ-ეკონომიკური მაჩვენებელიც საქართველოს მთავრობის მიერ დადგენილ ზღვარზე ნაკლებია.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონი (მუხლი 2​¹) ითვალისწინებს იმ ქონებისა და სხვა არამატერიალური ქონებრივი სიკეთის ამომწურავ ჩამონათვალს, რომელზეც ვრცელდება იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების განხორციელების შეზღუდვა. მითითებულ ნორმაში სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული პირის ქონებაზე მითითება არ არის. ამ სახის მითითებას, როგორც უკვე აღინიშნა, შეიცავს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 44-ე და 45-ე მუხლები, თუმცა კონკრეტულ შემთხვევაში, მითითებული ნორმების გამოყენებასთან დაკავშირებით, ახალციხის რაიონული სასამართლოს განაჩენით ო. ჯ-ეზე დაკისრებული ჯარიმის აღსრულებისას (ასევე ო. ჯ-ეის მოთხოვნის განხილვისას) ადმინისტრაციულ ორგანოს არ უმსჯელია.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ,,სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის დანაწესი არ შეიძლება განმარტებული იქნეს სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული პირის იმ სახის საშეღავათო ნორმად, რაც უპირობოდ გამორიცხავს ამ სტატუსის მქონე პირის მიმართ ყველა სახის იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების განხორციელებას, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც მითითებული ნორმა კრძალავს მხოლოდ იმ ქონებაზე (მაგ.: ოთხი კვირის საკვები, საწვავი და სანათი საშუალებები, სახელმწიფოს მიერ გაცემული მიზნობრივი დახმარება და სხვ.) ყადაღის დადებას, რაც აუცილებელია პირის საარსებოდ, მისი ყოფითი საჭიროებისათვის.

კონკრეტულ შემთხვევაში, ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში სათანადო ფაქტების დადგენის გზით, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის მიზნიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა შეაფასოს ო. ჯ-ეის მიერ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე გირაოს სახით შეტანილი თანხა ექცეოდა თუ არა მითითებული ნორმით გათვალისწინებული ქონების ჩამონათვალში. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მართებულია სასამართლოს მიერ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რეგულაციის გამოყენება.

კასატორი (მოსარჩელე, აპელანტი) წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით აგრეთვე მოითხოვს მოსამართლის ნათია ბუსკაძის აცილებაზე უარის თქმის თაობაზე სასამართლოს განჩინების გაუქმებას, თუმცა საკასაციო საჩივარში მითითებული არ არის აცილებისა და მითითებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები (უთითებს მხოლოდ უნდობლობის გამოცხადებაზე). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსამართლის აცილების ინსტიტუტი ემსახურება დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის პრინციპის განმტკიცებას, ასევე სასამართლოს სისტემის მიმართ საზოგადოების ნდობის მოპოვებასა და შენარჩუნებას. სასამართლოს მიმართ ნდობის განსამტკიცებლად მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ისეთი საკანონმდებლო პროცედურების არსებობა, რომელიც მიუკერძოებლობას უზრუნველყოფს, კერძოდ, აწესრიგებს მოსამართლის აცილების წესსა და შემთხვევებს („Micallef v. Malta“, §99-100). სსკ-ის 31-ე მუხლი განსაზღვრავს მოსამართლის აცილების საფუძვლებს, შესაბამისად, აცილების თაობაზე განცხადების დასაკმაყოფილებლად სახეზე უნდა იყოს მითითებული ნორმით გათვალისწინებული შემთხვევა. „სამოსამართლო ქცევის ბანგალორის პრინციპების“ 2.5 პუნქტის შესაბამისად, მოსამართლემ უნდა აიცილოს საქმე ისეთ შემთხვევებში, როდესაც მას არ შესწევს უნარი საქმე განიხილოს მიუკერძოებლად ან როდესაც გონიერ დამკვირვებელს შეიძლება შეექმნას წარმოდგენა, რომ მოსამართლეს არ შესწევს საქმის მიუკერძოებლად განხილვის უნარი. საქმის დამოუკიდებლად და მიუკერძოებლად განხილვაში იგულისხმება არა მხოლოდ მისი დამოუკიდებლად და მიუკერძოებლად განხილვა, არამედ აღქმა იმისა (საზოგადოების, განსაკუთრებით მხარეთა მხრიდან), რომ საქმე სასამართლომ განიხილა დამოუკიდებლად და მიუკერძოებლად. კონვენციის 6.1 მუხლით დაცული საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება მოითხოვს საქმის განხილვას მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ. მიუკერძოებლობის არსებობა განისაზღვრება სუბიექტური და ობიექტური ტესტების მეშვეობით („Morice v. France“, 2015, §73-78; „Denisov v. Ukraine“, 2018, §61-65). სუბიექტური ტესტით ფასდება მოსამართლის პირადი მოსაზრებები და ქცევა, მოცემული საქმის შედეგით მოსამართლის პირადი დაინტერესების ან წინასწარ შექმნილი უარყოფითი დამოკიდებულების არსებობა, ხოლო ობიექტური ტესტით დგინდება სასამართლო მიუკერძოებლობის თაობაზე საფუძვლიანი ეჭვების გამომრიცხავი სათანადო გარანტიების უზრუნველყოფის არსებობა („O. Volkov v. Ukraine“, 2013, §104). სუბიექტური ტესტის თვალსაზრისით საკითხის შემოწმებისას მოსამართლის პირადი მიუკერძოებლობა პრეზუმირდება საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცებულებების არარსებობისას („Kyprianou v. Cyprus“, §119). განსახილველ შემთხვევაში საქმის შედეგით მოსამართლის პირდაპირი ან არაპირდაპირი დაინტერესება და მისი სუბიექტური მიკერძოება რომელიმე მხარის მიმართ არ იკვეთება. მხოლოდ მოსამართლის უნდობლობაზე მითითება არ ქმნიდა აცილების თაობაზე განცხადების დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს (დამატებით იხ. სუსგ საქმე №ბს-726(2კ-24), 27.11.2024წ.).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ო. ჯ-ეის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 2 აპრილის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა