საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1007(კ-24) 28 აპრილი, 2025 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თამარ ოქროპირიძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო (თბილისის სააღსრულებო ბიურო)

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - სს „ს...“

მესამე პირი - თ. მ-ი

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 30 აპრილის განჩინება

დავის საგანი - აღმასრულებლის ქმედების უკანონოდ ცნობა, ქმედების განხორციელების დავალება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

აღწერილობითი ნაწილი:

სს „ს...ის“ წარმომადგენელმა 2021 წლის 27 ივლისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხის - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ და №01/04-03-07099 სააღსრულებო წარმოების განახლებისა და სს „ს...ის“ საბანკო ანგარიშზე საინკასო დავალების გავრცელების შესახებ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღმასრულებლის მიერ განხორციელებული ქმედების უკანონოდ ცნობა, ასევე მოპასუხისათვის №01/04-03-07099 სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტისა და საინკასო წესით ჩამოჭრილი თანხის - 4 256.46 ლარის სს „ს...ის“ ანგარიშზე დაბრუნების დავალება მოითხოვა.

სარჩელის მიხედვით, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღმასრულებლის მიერ სააღსრულებო წარმოების განახლება და კომპანიის საბანკო ანგარიშზე ინკასოს გავრცელება უკანონო იყო, ვინაიდან აღნიშნული სააღსრულებო წარმოება დაიწყო 2004 წელს, 2021 წელს კი (საინკასო დავალების გავრცელების დროისთვის) უკვე გასული იყო სააღსრულებო საქმის წარმოების დაწყებიდან 10 წელზე მეტი, რაც „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34.1 მუხლის „კ“ ქვეპუნქტის თანახმად, აღსრულების შეწყვეტის საფუძველს ქმნიდა.

მოსარჩელემ მიუთითა ასევე იმ გარემოებაზეც, რომ 2021 წელს გასული იყო აღსასრულებელი გადაწყვეტილების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 142-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი 10-წლიანი ხანდაზმულობის ვადაც, რომელიც უნდა ათვლილიყო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ანუ 2003 წლის 17 მარტიდან. გარდა ამისა, მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სს „ს...ის“ მიმართ მიმდინარე გაკოტრებისა და გადახდისუუნარობის საქმეების წარმოების პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებდა აღნიშნული საფუძვლით აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების და არა იძულებითი აღსრულების შეჩერების შესაძლებლობას. შესაბამისად, მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მითითებულ პერიოდში აღსრულების ხანდაზმულობის ვადა არ ყოფილა შეჩერებული და 2021 წლისთვის, 2003 წლის სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით 2004 წელს დაწყებული სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში განხორციელებული სააღსრულებო მოქმედებები უკვე ხანდაზმული, აქედან გამომდინარე კი უკანონო იყო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სს „ს...ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა; უკანონოდ იქნა ცნობილი სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღმასრულებლის მიერ განხორციელებული ქმედება, კერძოდ, №01/04-03-07099 სააღსრულებო წარმოების განახლება და სს „ს...ის“ საბანკო ანგარიშზე საინკასო დავალების გავრცელება; მოპასუხეს - სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს დაევალა №01/04-03-07099 სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტა და საინკასო წესით ჩამოჭრილი თანხის - 4 256.46 ლარის სს ,,ს...ის“ ანგარიშზე დაბრუნება. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 30 აპრილის განჩინებით სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 30 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ (თბილისის სააღსრულებო ბიურო), რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების შედეგად სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის მითითებით, გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყება იმთავითვე გულისხმობს მოვალის წინააღმდეგ დაწყებული ყველა იძულებითი აღსრულების ღონისძიების შეჩერებას და ახალი იძულებითი აღსრულების ღონისძიებათა დაწყების აკრძალვას. „რეაბილიტაციისა და კრედიტორთა კოლექტიური დაკმაყოფილების შესახებ“ კანონის მნიშვნელოვან სიახლეს წარმოადგენს მორატორიუმის ღონისძიებათა დიფერენცირება კანონისმიერ და დისკრეციულ ღონისძიებებად. მორატორიუმის კანონისმიერი ღონისძიებები ამომწურავადაა ჩამოთვლილი კანონის 55-ე მუხლში. ამ ნორმით განსაზღვრული ღონისძიებები ავტომატურად ამოქმედდება გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების დასაშვებად ცნობის თაობაზე სასამართლო განჩინების გამოტანისთანავე. ღონისძიებათა ჩამონათვალში შედის აკრძალვები და შეზღუდვები, რომლებიც მოქმედებენ მოვალის, კრედიტორებისა და მესამე პირების მიმართ. რიგი აკრძალვები შეეხება კრედიტორების ინდივიდუალურ რეჟიმში დაკმაყოფილების ან სხვაგვარ უპირატესობის მინიჭების პრევენციულ მექანიზმებს. კასატორის მოსაზრებით, კრედიტორთა კოლექტიური დაკმაყოფილება და არა რომელიმე კრედიტორისათვის უპირატესობის მინიჭება კანონის ერთ-ერთი საკვანძო საკითხია. სწორედ კრედიტორთა ინდივიდუალური დაკმაყოფილების ან უპირატესობის გამოსარიცხად გამოიყენება ისეთი ღონისძიებები, როგორიცაა, მაგალითად: მოვალის ქონების წინააღმდეგ მიმდინარე იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების შეჩერება, ახალი ღონისძიების არდაწყება, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული უზრუნველყოფის საგნიდან კრედიტორთა დაკმაყოფილების შეჩერება/დაუშვებლობა, გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყებამდე წარმოშობილი ვალდებულებების შესრულების ან/და ახალი ვალდებულებების აღების აკრძალვა, ახალი საპროცესო უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების დაუშვებლობა. მოვალე კომპანიის პარტნიორთა მართლსაწინააღმდეგო ქცევის თავიდან ასაცილებლად, მორატორიუმი გულისხმობს მათთვის დივიდენდის განაწილების აკრძალვას, საწარმოს რეორგანიზაციასა და ლიკვიდაციაზე გადაწყვეტილების მიღებას.

ამასთან, აღსანიშნავია, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლში მოცემული სააღსრულებო წარმოების სავალდებულო შეჩერების საფუძველთა ჩამონათვალი არ არის ამომწურავი. სააღსრულებო წარმოება შეიძლება შეჩერდეს საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევაშიც. სწორედ ამის ერთ-ერთ თვალსაჩინო მაგალითს წარმოადგენს „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი - სააღსრულებო წარმოების სავალდებულო შეჩერების საფუძველია სასამართლოს მიერ მოვალის გადახდისუუნარობის (გაკოტრების) საქმის წარმოების აღძვრის ფაქტი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში აქვს ადგილი.

რაც შეეხება სააღსრულებო წარმოებისათვის კანონით განსაზღვრული ხანდაზმულობის ვადის ათვლას, კასატორი აღნიშნავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტი კანონს 2010 წლის 7 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილებით დაემატა. აღნიშნული ნორმა კი შემდგომი ცვლილებების გათვალისწინებითაც კი, უცვლელი დარჩა. კერძოდ, სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის საფუძველს მისი ხანდაზმულობიდან გამომდინარე წარმოადგენს ის მოცემულობა, როდესაც თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეზე სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან გასულია 10 წელი. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლო არასწორად განსაზღვრავს სააღსრულებო წარმოების ხანდაზმულობას, როდესაც მიუთითებს სააღსრულებო წარმოების 17-წლიან პერიოდზე, რადგან არასწორი ინტერპრეტაციით ყურადღების მიღმა ტოვებს სააღსრულებო წარმოების შეჩერების საკმაოდ ხანგრძლივ პერიოდს, კერძოდ, 2004 წლის 9 ივლისიდან 2021 წლის 16 ივლისამდე აღნიშნული სააღსრულებო წარმოება შეჩერებული იყო იმ ობიექტური მიზეზის გათვალისიწინებით, რომ მიმდინარეობდა სასამართლოს მიერ დამტკიცებული ს...ის რეაბილიტაციის 15-წლიანი გეგმის განხორციელება. აღნიშნული ფაქტი კი, თავისი არსით, წარმოადგენს იმ ობიექტურ მოცემულობას, რომელიც შეუძლებელს ხდიდა 2004 წლიდან 2021 წლამდე სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში სააღსრულებო მოქმედებების განხორციელებას.

ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც უარი უნდა ეთქვას მოსარჩელეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს (თბილისის სააღსრულებო ბიურო) საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს (თბილისის სააღსრულებო ბიურო) საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად მიუთითებს საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

- შპს „ფ...ს“ დირექტორის - თ. მ-ის 2004 წლის 13 თებერვლის განცხადების საფუძველზე სს „ს...ის“ მიმართ დაიწყო სააღსრულებო წარმოება. განმცხადებელმა თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარუდგინა ამბროლაურის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 19 აგვისტოს სააღსრულებო ფურცელი და მოითხოვა მოთხოვნის იძულებით აღსრულება. სააღსრულებო ფურცლის თანახმად, მოპასუხეს - სს „ს...ს“ (მოვალე) მოსარჩელის - თ. მ-ის (კრედიტორი) სასარგებლოდ უნდა გადახდენოდა 4 905 ლარი, ასევე, სახელმწიფო ბაჟი - 73 ლარისა და 58 თეთრის ოდენობით. სააღსრულებო ფურცელში აღსასრულებელი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღად მითითებულია 2003 წლის 17 მარტი;

- დადგენილია, რომ ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 9 ივლისის განჩინებით შპს „ს...ის“ გენერალური დირექტორის განცხადება გაკოტრების საქმის წარმოების გახსნის შესახებ მიღებულ იქნა წარმოებაში. ამავე ანჩინებით, განცხადება გაკოტრების წარმოების გახსნისა და გადავადების შესახებ დაკმაყოფილდა და გაკოტრების საქმის წარმოების გახსნა გადავადებულ იქნა 18 თვის ვადით;

- მოგვიანებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 30 იანვრის განჩინებით შპს „ს...ის“ მიმართ დამტკიცდა რეაბილიტაციის გეგმა, დაინიშნა რეაბილიტაციის მმართველი და შეწყდა გაკოტრების საქმის წარმოება. ფინანსური რეაბილიტაციის გეგმის 2.3 ქვეპუნქტის თანახმად, რეაბილიტაციის პერიოდი განისაზღვრა 15 წლით;

- სასამართლოს 2008 წლის 23 ივლისის განჩინების საფუძველზე კი, შპს „ს...ის“ განცხადება დაკმაყოფილდა და შპს „ს...ის“ განცხადება მოსალოდნელი გადახდისუუნარობის თაობაზე მიღებულ იქნა წარმოებაში. ამავე განჩინების თანახმად, შეჩერდა იძულებითი აღსრულება შპს „ს...ის“ მიმართ.

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 15 აგვისტოს განჩინებით დასრულდა სამოქალაქო საქმის წარმოება შპს „ს...ის“ განცხადების გამო გაკოტრების საქმის წარმოების გადავადებისა და რეაბილიტაციის შესახებ;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 5 ნოემბრის განჩინებით სს „ს...ის“ მიმართ რეაბილიტაციის პროცესი, გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება დასრულდა, რაც რეგისტრირებულ იქნა საჯარო რეესტრში;

- 2021 წლის 23 ივლისს სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ №01/04-03-07099 სააღსრულებო საქმის ფარგლებში სს „ს...ის“ საბანკო ანგარიშზე გაავრცელა საინკასო დავალება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელეს საბანკო ანგარიშიდან ჩამოეჭრა 4 256.46 ლარი (ს.ფ. 75).

ამრიგად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს აღმასრულებლის მიერ განხორციელებული ქმედების - სააღსრულებო წარმოების განახლებისა და მოსარჩელის საბანკო ანგარიშზე საინკასო დავალების გავრცელების კანონიერება. დავის არსებითად გადაწყვეტისათვის კი მნიშვნელოვანია იმ გარემოების შეფასება, განსახილველ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა №01/04-03-07099 სააღსრულებო წარმოების შეჩერებას, თუ აღნიშნული წარმოების ფარგლებში საერთო წესის მიხედვით იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების შეჩერებას, რასაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს აღსრულების ხანდაზმულობის ვადის განსაზღვრისათვის.

საკასაციო სასამართლო, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების თვალსაზრისით, მიუთითებს ზემოაღნიშნული სასამართლო განჩინებების მიღების დროს მოქმედი „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლზე, რომელიც აღსრულების შეჩერების უფლებას ანიჭებდა მხოლოდ სასამართლოს განსაზღვრულ შემთხვევებში, კერძოდ: ა) მოვალის გარდაცვალებისას ან მოვალე იურიდიული პირის ლიკვიდაციისას – მისი უფლებამონაცვლის დადგენამდე, თუ სასამართლოს მიერ განსაზღვრული სამართლებრივი ურთიერთობით დაიშვება უფლებამონაცვლეობა; ბ) მოვალის მოქმედ სამხედრო ნაწილში ყოფნისას; გ) მოვალის მიერ ქმედუნარიანობის დაკარგვისას – მისი წარმომადგენლის დანიშვნამდე; დ) მოვალის მიერ სააღსრულებო ფურცელზე სასარჩელო წესით საქართველოს კანონმდებლობით დასაშვები დავის აღძვრისას – დავის გადაწყვეტამდე; ე) ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევის საქმის განხილვისათვის უფლებამოსილი ორგანოს (თანამდებობის პირის) მოქმედებაზე საჩივრის შეტანისას – გადაწყვეტილების მიღებამდე; ვ) სარჩელის წარდგენისას იმ ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების შესახებ, რომელზედაც მიქცეულია გადახდა - სადავო ქონებაზე აღსრულების ნაწილში და შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებამდე; ზ) საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს ასევე „გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომელიც ითვალისწინებდა გაკოტრების განცხადების წარმოებაში მიღების შესახებ განჩინებით მოვალის წინააღმდეგ დაწყებული იძულებითი აღსრულების ყველა ღონისძიების და არა აღსრულების/სააღსრულებო წარმოების შეჩერებას. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ მითითებული კანონის მე-13 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, გაკოტრების საქმის წარმოების გახსნისთანავე ძალას კარგავდა ვალაუვალი მოვალის წინააღმდეგ ცალკეულ კრედიტორთა სასარგებლოდ დაწყებული, მაგრამ დაუსრულებელი იძულებითი აღსრულების ღონისძიებები და იძულებითი სააღსრულებო წარმოება გადაეცემოდა გაკოტრების საქმის განმხილველ სასამართლოს. ამდენად, კანონმდებელი ცალსახად ადგენდა, რომ გაკოტრების განცხადების წარმოებაში მიღების შესახებ განჩინებით მოვალის წინააღმდეგ დაწყებული იძულებითი აღსრულების ყველა ღონისძიება დროებით ჩერდებოდა და იძულებითი სააღსრულებო წარმოება გადაეცემოდა გაკოტრების საქმის განმხილველ სასამართლოს, თუმცა ეს უკანასკნელი მოცემულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა.

რაც შეეხება „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტს, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მითითებული ნორმა თავდაპირველი რედაქციით მოქმედებდა 2007 წლის 15 აგვისტოდან 2009 წლის 6 ნოემბრამდე. 2009 წლის 6 ნოემბერს კი ცვლილება შევიდა მასში და განისაზღვრა, რომ გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოტანის მომენტიდან ჩერდებოდა მოვალის წინააღმდეგ დაწყებული იძულებითი აღსრულების ყველა ღონისძიება და არ დაიშვებოდა იძულებითი აღსრულების ახალი ღონისძიებების დაწყება. ამასთან, აღნიშნულ ნორმაში 2017 წლის 4 მაისს კვლავ განხორციელდა ცვლილება და საბოლოო რედაქციით დადგინდა, რომ გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოტანის მომენტიდან ჩერდებოდა მოვალის წინააღმდეგ დაწყებული იძულებითი აღსრულების ყველა ღონისძიება (გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც აღსრულება მალფუჭებადი ნივთის მიმართ ხორციელდება) და არ დაიშვებოდა იძულებითი აღსრულების ახალი ღონისძიებების დაწყება. აღსრულების შედეგად ამოღებული თანხა სამეურვეო ქონებაში მიემართებოდა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის (ძალადაკარგულია ,,გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონით, 2007 წლის 15 აგვისტოდან) პირველი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია მოვალის ფინანსური სიძნელეების დაძლევა და მოვალის საწარმოს ლიკვიდაციით ან რეაბილიტაციით კრედიტორთა მოთხოვნების დაკმაყოფილება. ასევე, „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის (ძალადაკარგულია „რეაბილიტაციისა და კრედიტორთა კოლექტიური დაკმაყოფილების შესახებ“ საქართველოს კანონით 2021 წლის 1 აპრილიდან) პირველი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია მოვალისა და კრედიტორის (კრედიტორების) ინტერესების თანაბარზომიერი დაცვა, შესაძლებლობის შემთხვევაში მოვალის ფინანსური სიძნელეების გადაჭრა და კრედიტორთა მოთხოვნების დაკმაყოფილება ან ამის შეუძლებლობის შემთხვევაში მოვალის ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხების განაწილებით კრედიტორთა მოთხოვნების დაკმაყოფილება. ამასთან, დღეს მოქმედი „რეაბილიტაციისა და კრედიტორთა კოლექტიური დაკმაყოფილების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია კრედიტორთა მოთხოვნების კოლექტიური დაკმაყოფილება რეაბილიტაციის მიღწევით, ხოლო რეაბილიტაციის მიღწევის შეუძლებლობის შემთხვევაში − გადახდისუუნარობის მასის რეალიზაციით მიღებული თანხების განაწილებით. მითითებული კანონის 55-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების დასაშვებად ცნობისა და რეაბილიტაციის ან გაკოტრების რეჟიმის გახსნის თაობაზე განჩინების გამოტანისთანავე ავტომატურად ამოქმედდება მორატორიუმის შემდეგი ღონისძიებები: ჩერდება მოვალის ქონების წინააღმდეგ მიმდინარე იძულებითი აღსრულების ღონისძიებები, ხოლო იძულებითი აღსრულების ახალი ღონისძიებების დაწყება არ დაიშვება.

დასახელებულ ნორმათა ანალიზის შედეგად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როგორც „გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის, ასევე „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და „რეაბილიტაციისა და კრედიტორთა კოლექტიური დაკმაყოფილების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების მიზანს წარმოადგენდა კანონმდებლის მიერ საწარმოს გადახდისუუნარობის (გაკოტრების, რეაბილიტაციის) რეჟიმის პირობებში, ისეთი საკანონმდებლო რეგულაციების შემუშავება, რომლითაც თანაბრად განხორციელდებოდა როგორც მოვალის, ასევე, კრედიტორის ინტერესების დაცვა, მათი მოთხოვნების დაკმაყოფილება და მოვალის ფინანსური სიძნელეების გადაჭრა/დაძლევა, მათ შორის, მისი რეაბილიტაციის გზით. სასამართლო მიუთითებს, რომ ზემოაღნიშნული სამივე კანონი ითვალისწინებს გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების საფუძვლით, მოვალის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის დაწყებაზე იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების და არა იძულებითი აღსრულების აბსოლუტურად შეჩერების შესაძლებლობას, გარდა ერთადერთი გამონაკლისისა. კერძოდ, „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის თავდაპირველი რედაქციის (2007 წლის 15 აგვისტოდან 2009 წლის 06 ნოემბრამდე მოქმედი რედაქცია) 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის ,,გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოტანის მომენტიდან ჩერდება იძულებითი აღსრულება. სხვა დანარჩენ შემთხვევაში, როგორც მანამდე, ასევე შემდგომ მოქმედი კანონებითა და თავად ამ ნორმაში ცვლილების განხორციელების (2009 წლის 6 ნოემბრიდან) შემდგომ არსებული რედაქციით, გათვალისწინებულია იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების შეჩერება. ამდენად, ,,გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის თავდაპირველი რედაქციის (2007 წლის 15 აგვისტოდან 2009 წლის 6 ნოემბრამდე მოქმედი რედაქცია) 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტში მხოლოდ დროის გარკვეულ მონაკვეთში იძულებითი აღსრულების შეჩერების შესახებ ჩანაწერის არსებობა, სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა და კანონმდებლის ნების გათვალისწინებით, ვერ ჩაითვლება სააღსრულებო წარმოების შეჩერების მიზნით შემუშავებულ ჩანაწერად/ნორმად. საკასაციო პალატის განმარტებით, კანონმდებლის მიერ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოებისას, მოვალის მიმართ იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების შეჩერების შესახებ რეგულაციის დადგენა ემსახურება იმ მიზანს, რომ მოვალის ყველა ქონება მოექცეს გაკოტრების, გადახდისუუნარობის მასაში და არ მოხდეს მისი განკარგვა ცალკე, აღსრულების პროცესში. ამგვარი ქონება უნდა განიკარგოს სპეციალური კანონმდებლობით, კერძოდ, სხვადასხვა პერიოდში მოქმედი „გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონით, „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონითა და „რეაბილიტაციისა და კრედიტორთა კოლექტიური დაკმაყოფილების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი რეგულაციების შესაბამისად, კრედიტორთა რიგითობისა და მოთხოვნების გათვალისწინებით. ამდენად, მოვალის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების საფუძვლით, სააღსრულებო წარმოების აბსოლუტური შეჩერება კანონმდებლის მიზანს არ წარმოადგენს. კანონმდებლის მიზანია შეჩერდეს მოვალის მიმართ დაწყებული იძულებითი აღსრულების ღონისძიებები, მისი ქონების ცალკეულად განკარგვისაგან დაცვისა და გაკოტრების, გადახდისუუნარობის მასის ფორმირების, შედგენის მიზნით.

ამასთან, საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის განმარტებას, რომ, თავის მხრივ, სააღსრულებო წარმოების შეჩერება გულისხმობს იმ ფაქტს, რომ იგი შეჩერებულია დროებით და შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის შემდგომ უნდა განახლდეს და გაგრძელდეს სააღსრულებო წარმოება, რაც კრედიტორის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ემსახურება. განსახილველ შემთხვევაში კი, გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების პერიოდში, არ არსებობდა სააღსრულებო წარმოების შეჩერების საფუძველი, ვინაიდან კრედიტორს ჰქონდა შესაძლებლობა მისი მოთხოვნა დაეკმაყოფილებინა გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების ფარგლებში. აღსანიშნავია, რომ „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის თავდაპირველი რედაქციის 29-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოქვეყნებიდან 30 დღის განმავლობაში კრედიტორებს მოვალის მიმართ არსებული თავიანთი მოთხოვნები უნდა წარედგინათ სასამართლოსთვის. მეტიც, „გაკოტრების საქმეთა წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის მე-3 პუნქტი პირდაპირ ადგენდა, რომ გაკოტრების საქმის წარმოების გახსნისთანავე ძალას კარგავდა ვალაუვალი მოვალის წინააღმდეგ ცალკეულ კრედიტორთა სასარგებლოდ დაწყებული, მაგრამ დაუსრულებელი იძულებითი აღსრულების ღონისძიებები და იძულებითი სააღსრულებო წარმოება გადაეცემოდა გაკოტრების საქმის განმხილველ სასამართლოს. ამასთან, მართალია, „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონი და „რეაბილიტაციისა და კრედიტორთა კოლექტიური დაკმაყოფილების შესახებ“ საქართველოს კანონი მსგავს რეგულაციას აღარ ადგენს, თუმცა აღნიშნული ფაქტი ვერ გახდება იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების შეჩერების შესახებ ჩანაწერის სააღსრულებო წარმოების მთლიანად შეჩერებად მიჩნევის საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება ემსახურება იმ მიზანს, რომ თანაბრად იქნეს დაცული კრედიტორისა და მოვალის ინტერესები და ამავდროულად, გადახდისუუნარობის რეჟიმში მყოფმა პირმა შეძლოს ფინანსური გაჯანსაღება, რეაბილიტაცია. სწორედ ამიტომ, გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების პროცესში ხდება მოვალის ყველა ქონების გაკოტრების, გადახდისუუნარობის მასაში მოქცევა, საიდანაც ხორციელდება კრედიტორთა დაკმაყოფილება. გადახდისუუნარობის, რეაბილიტაციის რეჟიმის გავლისა და ყველა კრედიტორის დაკმაყოფილების შემდგომ კი, პირი უკვე რეაბილიტირებულია. ამდენად, რეაბილიტაციის შემდგომ, რეაბილიტირებული პირის გადახდისუუნარობის დაწყებამდე არსებული სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში კვლავ შეუსრულებელი ვალდებულების წინაშე დაყენება, სასამართლოს მოსაზრებით, არ შეესაბამება კანონმდებლის მიზანს. აქედან გამომდინარე, სასამართლო ვერ გაიზიარებს ადმინისტრაციული ორგანოს პოზიციას იმის თაობაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სააღსრულებო წარმოების შეჩერებას, რომელიც განახლდა მისი რეაბილიტაციის შემდგომ.

რაც შეეხება ხანდაზმულობის საკითხს, საკასაციო სასამართლოს მითითებით, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,კ“ პუნქტის თანახმად, აღსრულება შეწყდება, თუ თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეზე სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან გასულია 10 წელი, გარდა ალიმენტის გადახდევინების შესახებ, შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე, დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი დაზიანებით, აგრეთვე მარჩენალის დაკარგვით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნებისა, აგრეთვე სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ან მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის სასარგებლოდ ან საწინააღმდეგოდ წარმოებული სააღსრულებო საქმეებისა. 34-ე მუხლის პირველ ნაწილს, „კ“ ქვეპუნქტი 2010 წლის 07 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილებით დაემატა, აღნიშნულ ნორმაში კი 2011 წლის 17 ივნისს და 2020 წლის 15 ივლისს განხორციელებული ცვლილებების შემდეგ, უცვლელად დარჩა ჩანაწერი: „თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეზე სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან გასულია 10 წელი“. მართალია, დასახელებული ნორმა სააღსრულებო წარმოების დაწყების დროს არ მოქმედებდა და იგი კანონს დაემატა 2010 წლიდან, თუმცა განხორციელებული ცვლილება არ ითვალისწინებდა რაიმე დათქმას ცვლილების ამოქმედებამდე რამდენიმე წლით ადრე დაწყებულ/მიმდინარე სააღსრულებო წარმოებებთან დაკავშირებით. შესაბამისად, სადავო შემთხვევაზე უნდა გავრცელდეს მითითებული ნორმის მოქმედება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველ შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სს „ს...ის“ მიმართ 2004 წელს დაწყებული სააღსრულებო წარმოება მისი გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების პერიოდში არ ყოფილა შეჩერებული. შესაბამისად, 2021 წელს, სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან 17 წლის შემდგომ, არსებობდა არა წარმოების განახლების, არამედ მისი შეწყვეტის ,,სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღმასრულებლის მიერ განხორციელებული ქმედების, კერძოდ, №01/04-03-07099 სააღსრულებო წარმოების განახლებისა და სს ,,ს...ის“ საბანკო ანგარიშზე საინკასო დავალების გავრცელების უკანონოდ ცნობის თაობაზე, ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მიერ კანონიერად იქნა დაკმაყოფილებული.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, მხარეს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დაადგინა:

1. სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს (თბილისის სააღსრულებო ბიურო) საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 30 აპრილის განჩინება;

3. სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს (ს/ნ №205263873) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 2024 წლის 2 აგვისტოს №14487 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: თ. ოქროპირიძე

ნ. სხირტლაძე