საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-147(გ-25) 24 აპრილი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

მოსარჩელე – ლ. მ-ი

მოპასუხე – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია

დავის საგანი – სასამართლოთა შორის განსჯადობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2021 წლის 6 აგვისტოს ლ. მ-იმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - ამხანაგობა „...-ის“ გამგეობის (თავმჯდომარე - ზ. თ-ი), ნ. ჯ-ის, ფ. კ-ის, ტ. ძ-ისა და ბ. ნ-ის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1988 წლის 8 სექტემბრის №18.50.584 გადაწყვეტილებით, დაკმაყოფილდა ქ. თბილისში, ...ს ქ. №7, №9, №11, №11-ა, №16, №18, №19-ში მცხოვრებ მოქალაქეთა თხოვნა ბარაკული სახლების აღების და კოლექტიური ამხანაგობის მრავალბინიანი საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობის შესახებ. საბურთალოს აღმასკომის 1988 წლის 19 ოქტომბრის №25.26.824 გადაწყვეტილებით შეიქმნა ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...“ და დამტკიცდა მისი გამგეობა. საბურთალოს აღმასკომის 1989 წლის 19 ივლისის №17.27.534 გადაწყვეტილებით, მ. კ-იი, მისი მეუღლე და შვილი გაწევრიანდნენ ამხანაგობაში სამოთახიანი ბინის მისაღებად. 1989 წელს სამ სულზე საბურთალოს აღმასკომმა ...ში გამოუყო ოროთახიანი ბინა, რაზეც უარი განაცხადეს ამხანაგობაში გაწევრიანების გამო და ბინა ჩააბარეს სახელმწიფოს. 1990 წლის 28 მარტს ამხანაგობა „...“-ის ანგარიშზე მშენებლობისათვის მ. კ-იმა შეიტანა 20 000 მანეთი (ღირებულების 1/3-ზე მეტი), რომელიც იმ დროისათვის უდრიდა 32 889 აშშ დოლარს. 2002 წლის 10 ივლისს ამხანაგობა „...-ის“ გამგეობასთან მ. კ-იმა გააფორმა ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მისთვის უფასოდ უნდა აეშენებინათ საცხოვრებელი ფართი. მოსარჩელემ მოითხოვა მ. კ-ისა და ამხანაგობა „თ...-ს“ შორის დადებული 10.07.2002წ. N5 ხელშეკრულების შეწყვეტილად ცნობა და მოპასუხეებისთვის მის სასარგებლოდ ბინათმშენებლობისთვის შეტანილი 32 889 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.

2021 წლის 13 ოქტომბერს ლ. მ-იმა დაზუსტებული სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას. მოსარჩელემ მოპასუხედ მიუთითა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით ლ. მ-ის სარჩელი მოპასუხე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ თანხის დაკისრების შესახებ, განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

სასამართლოს მითითებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლით განსაზღვრულია უწყებრივად სასამართლოსადმი დაქვემდებარებული სამოქალაქო საქმეების ჩამონათვალი. კერძოდ, მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის. აღნიშნული ნორმის მიხედვით, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განიხილება მხარეებს შორის წამოჭრილი კერძოსამართლებრივი ხასიათის დავები. კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

სამოქალაქო კოლეგიამ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ და იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას.

სამოქალაქო კოლეგიამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა განეკუთვნება ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიას, რამდენადაც მოთხოვნა გამომდინარეობს არა კერძოსამართლებრივი, არამედ ადმინისტრაციული ხელშეკრულებიდან. უფრო კონკრეტულად, მოთხოვნილია ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარება და თანხის დაკისრება, რაც წარმოადგენს ადმინისტრაციული კატეგორიის დავას, რამდენადაც საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის "გ" ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული დავის საგანს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე.

სამოქალაქო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობს არა სამოქალაქო, არამედ ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან, კერძოდ, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის განკარგულებიდან, რის გამოც, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, იგი განხილულ უნდა იქნეს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. ზემოაღნიშნული განკარგულების თანახმად, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის შესაბამისი განკარგულებების საფუძველზე, უნდა განიკარგოს უძრავი ქონებები ქ. თბილისში, ...ს ქუჩისა №1-სა და №3-ში საკადასტრო კოდებით №... და №... იმ პირთა დაკმაყოფილების მიზნით, რომლებსაც უდასტურდებათ შპს „ც...სა“ ან/და იბა „...-ის“ ამავე უძრავ ქონებებზე მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ლ. მ-ის სასარჩელო მოთხოვნა არ გამომდინარეობდა სამოქალაქო სამართლის კანონმდებლობიდან, რის გამოც სარჩელი განსჯადობის წესების დაცვით თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას გადაუგზავნა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ არ გაიზიარა სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მოსაზრება, რომ სადავო ურთიერთობა ადმინისტრაციული (საჯარო) სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარეობდა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65¹ მუხლის შესაბამისად, დავაში ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა განმსაზღვრელი არ არის დავის ადმინისტრაციულად მიჩნევისათვის. ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებას ადგენს ხელშეკრულების მიზანი, რომელიც მისი შინაარსიდან გამომდინარე განისაზღვრება. არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების, ხელშეკრულების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს. წარმოდგენილი სარჩელით ლ. მ-ი ითხოვს ნარდობის ხელშეკრულების შეწყვეტილად ცნობას და ამხანაგობა „...-ში“ ბინათმშენებლობისთვის შეტანილი თანხის ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისთვის, როგორც ამხანაგობის უფლებამონაცვლისთვის დაკისრებას სამოქალაქო სამართლის ნორმების საფუძველზე.

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 25¹ მუხლზე, რომელიც განსაზღვრავს სახელშეკრულებო დავების გადაწყვეტის წესს. კერძოდ, დასახელებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო დავების გადაწყვეტა ხდება საერთო სასამართლოებისათვის მიმართვის გზით, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ, ასევე, მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, სასამართლოთა შორის განსჯადობის შესახებ დავას წყვეტს საკასაციო სასამართლო დასაბუთებული განჩინებით.

ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის არსებული სადავო სამართალურთიერთობა უკავშირდება სამოქალაქოსამართლებრივ ხელშეკრულებას, რის გამოც ლ. მ-ის სარჩელი მოპასუხე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ, ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარებისა და თანხის დაკისრების თაობაზე, განსჯადობის შესახებ დავის გადასაწყვეტად გადმოეგზავნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო, ზეპირი მოსმენის გარეშე, გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიისა და თბილისის საქალაქო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის განჩინებების კანონიერება-დასაბუთებულობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ ლ. მ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ყოველი პირი უნდა განსაჯოს მხოლოდ იმ სასამართლომ, რომლის იურისდიქციასაც ექვემდებარება მისი საქმე.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს კონსტიტუციის აღნიშნული დებულება „იცავს სამართლიანი სასამართლოს უფლების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კომპონენტს - სასამართლო განხილვა მოხდეს განსჯადობის წესების დაცვით... ამ უფლებით სარგებლობისთვის არანაკლებ მნიშვნელოვანია, რომ სამართალწარმოება განხორციელდეს განსჯადობის წესების დაცვით, საქმის განხილვა და გადაწყვეტა მოხდეს იმ სასამართლოს მიერ, რომელსაც კონსტიტუციისა და კანონის მიხედვით, შესაბამისი უფლებამოსილება, კომპეტენცია გააჩნია“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 13 ნოემბრის №1/4/557,571,576 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ვალერიან გელბახიანი, მამუკა ნიკოლაიშვილი და ალექსანდრე სილაგაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენცია კანონიერ სასამართლოზე ადამიანის უფლებას სამართლიანი სასამართლოს ძირითადი უფლების შემადგენელ ნაწილად მოიაზრებს (მე-6 მუხ.). კანონიერი სასამართლოს უფლება კი სასამართლოს განსჯადობის ზუსტ განსაზღვრას მოითხოვს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლი ცალსახად ადგენს სარჩელის წარდგენის ვალდებულებას განსჯად სასამართლოში. მითითებული ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია, განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. ამასთან, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს.

საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, მიზანშეწონილად მიიჩნევს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიებს შორის განსჯადობასთან დაკავშირებით წარმოშობილი დავის შინაარსის იდენტიფიცირებას. კერძოდ, სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ, ერთი მხრივ, მიიჩნია, რომ დავა გამომდინარეობდა საჯარო კანონმდებლობიდან, შესაბამისად, იგი არ წარმოადგენდა განსჯად სასამართლოს. ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ კი მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ეფუძნებოდა რა სამოქალაქო სამართლის ნორმებს დავა ადმინისტრაციული წესით განსახილველ საქმეთა კატეგორიას არ განეკუთვნებოდა. სწორედ ზემოაღნიშნულმა მითითებებმა განაპირობა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ კოლეგიებს შორის განსჯადობაზე დავის ინიცირება. ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოთა შორის დავა წარმოშობილია საგნობრივ განსჯადობასთან დაკავშირებით.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახამად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ: სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, კერძოდ, ხსენებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი მიუთითებს, რომ ამ მუხლით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იურიდიულად ეფუძნებოდეს საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს ლ. მ-ის სარჩელის საფუძვლებზე. თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1988 წლის 8 სექტემბრის №18.50.584 გადაწყვეტილებით, დაკმაყოფილდა ქ. თბილისში, ...ს ქ. №7, №9, №11, №11-ა, №16, №18, №19-ში მცხოვრებ მოქალაქეთა თხოვნა ბარაკული სახლების აღების და კოლექტიური ამხანაგობის მრავალბინიანი საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობის შესახებ. საბურთალოს აღმასკომის 1988 წლის 19 ოქტომბრის №25.26.824 გადაწყვეტილებით, შეიქმნა ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...“ და დამტკიცდა მისი გამგეობა. საბურთალოს აღმასკომის 1989 წლის 19 ივლისის №17.27.534 გადაწყვეტილებით, მ. კ-იი, მისი მეუღლე და შვილი გაწევრიანდნენ ამხანაგობაში სამოთახიანი ბინის მისაღებად. 1989 წელს საბურთალოს აღმასკომმა მ. კ-ის სამ სულზე ...ში გამოუყო ოროთახიანი ბინა, რაზეც მათ უარი განაცხადეს ამხანაგობაში გაწევრიანების გამო და ბინა ჩააბარეს სახელმწიფოს. 1990 წლის 28 მარტს ამხანაგობა „...-ის“ ანგარიშზე მშენებლობისათვის მ. კ-იმა შეიტანა 20 000 მანეთი (ღირებულების 1/3-ზე მეტი), რომელიც იმ დროისათვის უდრიდა 32 889 აშშ დოლარს. 2002 წლის 10 ივლისს ამხანაგობა „...-ის“ გამგეობასთან მ. კ-იმა გააფორმა №5 ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მისთვის უფასოდ უნდა აეშენებინათ საცხოვრებელი ფართი. 1.08.2018წ. გარდაიცვალა მ. კ-ი, რომლის პირველი რიგის მემკვიდრე, სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, ლ. მ-ია.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმეში დაცულ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 18.08.2021წ. №21.1141.1285 განკარგულებაზე, რომლითაც ძალაკარგულად გამოცხადდა თბილისის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 8.09.1988წ. №18.50.584 გადაწყვეტილება და ქალაქ თბილისის საბურთალოს სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1988 წლის 19 ოქტომბრის №25.26.824 გადაწყვეტილება (ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...-ის“ დამფუძნებელი დოკუმენტი).

მთავრობის განკარგულებაში ხაზგასმულია, თუ რამ წარმოშვა ხსენებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიღების წინაპირობები. კერძოდ, დღევანდელი მოცემულობით სახეზე არ არის არც ერთი სამართლებრივი ძალის მქონე დოკუმენტი, რომლითაც შესაძლებელია ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...-ის“ არსებობის დადგენა. მშენებლობის დასრულება და ბინების საკუთრებაში მიღების მოთხოვნის უფლების მქონე პირების დაკმაყოფილება წარმოადგენდა ამხანაგობის მიზანს, მაგრამ არსებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ამხანაგობამ 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში დასახულ მიზანს ვერ მიაღწია. ამასთან, მოთხოვნის უფლების მქონე პირთა რაოდენობა დიდია, რაც მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს ფიზიკური პირების საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფის უფლებას და ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციით განმტკიცებული სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპს. ამდენად, სახეზეა საჯარო და კერძო ინტერესების დაცვის გადაუდებელი აუცილებლობა, რის გამოც, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტი, საკუთარი პასუხისმგებლობითა და ბინების საკუთრებაში მიღებაზე უფლების მქონე პირების ქონებრივი უფლებების დაცვის გარანტიის პირობით, ჩაერთო მშენებლობის დასრულებისა და გაუნაწილებელი ფართების საკუთრებაში გადაცემის პროცესში.

მთავრობის 18.08.2021წ. №21.1141.1285 განკარგულების მე-5 პუნქტში აღნიშნულია, რომ ამ განკარულების მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უძრავი ქონების განკარგვა უნდა მოხდეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს შესაბამისი გადაწყვეტილებების საფუძველზე იმ პირთა დაკმაყოფილების მიზნით, რომლებსაც საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, შპს „ც...ს“ ან/და ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „...-ის“ მიმართ ამავე უძრავ ქონებაზე მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი უდასტურდებათ.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დავის საგნობრივი განსჯადობის საკითხის გადასაწყვეტად, უნდა დადგინდეს მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობის სამართლებრივი ბუნება.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადავო სამართალურთიერთობაში მხარედ ადმინისტრაციული ორგანოს გამოსვლა ყოველთვის არ არის დავის საჯარო სამართლებრივად მიჩნევის საფუძველი. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65¹ მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს, როგორც სამოქალაქო სამართლის სუბიექტი.

კანონმდებლობამ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარეობს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია მენარდეს გადაუხადოს შეთანხმებული საზღაური. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვადის გადაცილებისას კრედიტორს შეუძლია დაუნიშნოს მოვალეს ვალდებულების შესრულებისთვის აუცილებელი დრო. თუ მოვალე ამ დროშიც არ შეასრულებს ვალდებულებას, მაშინ კრედიტორს უფლება აქვს ვალდებულების შესრულების ნაცვლად მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა და ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მოპასუხისთვის თანხის დაკისრება. მოსარჩელე მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფძვლად მიუთითებს სამოქალაქო სამართლის ნორმებზე. საქმეში მოპასუხის ცვლილება განაპირობა ამხანაგობა „...-ის“ ფუნქციონირების შეწყვეტამ და ამ უკანასკნელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ზედამხედველობის სფეროში მოქცევამ, რისი დასტურიცაა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 18.08.2021წ. №21.1141.1285 განკარგულება.

საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტმა იკისრა ვალდებულება ქ. თბილისში, ...ს ქ. №1-სა და №3-ში (ს.კ. ... და ს.კ. ...) რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებზე არსებული უძრავი ქონების იმ პირთა სასარგებლოდ განკარგვის შესახებ, რომელთანაც ამხანაგობა „...-ს“ ვალდებულება წარმოეშვა. დავის განმხილველმა სასამართლომ უნდა შეაფასოს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ ნაკისრი ვალდებულების ხასიათი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 2.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქო სამართლებრივი ხელშეკრულება. შესაბამისად, დავის საჯარო-სამართლებრივი ხასიათის დადგენის საკმარის საფუძველს არ ქმნის მხოლოდ ის გარემოება, რომ ერთ-ერთი მხარე ადმინისტრაციული ორგანოა. გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სადავო სამართალურთიერთობის შინაარსს, ხელშეკრულების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებებსა და უფლება-მოვალეობებს.

ადმინისტრაციული ხელშეკრულების სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულებისაგან გამიჯვნისათვის, ხელშეკრულების მიზნის და საგნის ანალიზის გარდა, მნიშვნელობა აქვს ხელშეკრულების დადებას ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე, ხელშეკრულების დადების შედეგად ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის ან ქმედების (რეალაქტის) განხორციელების მოვალეობის წარმოქმნას, ხელშეკრულების დადების შედეგად მხარის საჯარო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობებით აღჭურვას, რასაც, მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი არ აქვს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობის 18.08.2021წ. №21.1141.1285 განკარგულებით სახელმწიფო ორგანო ჩაენაცვლა ამხანაგობა „...-ს“ ვალდებულებების შესრულების პროცესში, მოცემულ შემთხვევაში, ადმინისტრაციულ ორგანოს არ მოუხდენია მისთვის კანონმდებლობით მინიჭებული საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელება და ამ მიზნით არც ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არ დადებულა.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე და 317-ე მუხლების თანახმად, ვალდებულება შესაძლოა წარმოიშვას ხელშეკრულებიდან, დელიქტიდან, ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან. მოცემულ შემთხვევაში, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასა და ფიზიკურ პირს შორის დავა ეხება არა მხარეებს შორის დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულების შესრულებას, არამედ მხარეთა შორის ურთიერთობა გამომდინარეობს ნარდობის ხელშეკრულებიდან, შესაბამისად, ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების და ზიანის ანაზღაურების საკითხთან დაკავშირებულ სადავო სამართალურთიერთობას კერძოსამართლებრივი ბუნება აქვს და სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით უნდა იქნეს გადაწყვეტილი. ამდენად, მიუხედავად იმ გარემოებისა, რომ ფიზიკურ პირთა მიმართ ვალდებულების შესრულების პროცესში ამხანაგობა "...-ს" ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტი ჩაენაცვლა, აღნიშნული არსებულ სამოქალაქოსამართლებრივი ურთიერთობის ხასიათს და ბუნებას არ ცვლის.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქმე განსჯადობით განსახილველად უნდა დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 26-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. მ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებაროს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას;

2. საქმე გადაეგზავნოს განსჯად სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა