საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

ბს-837 (3კ-24) 01 მაისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გიორგი გოგიაშვილი, თამარ ოქროპირიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა საქართველოს პრეზიდენტის, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.07.2023წ. გადაწყვეტილებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. გ-ამ 17.07.2019წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ლ. შ-ას შორის 18.02.2009წ. გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ, გ. გ-ას ნაწილში ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.07.2019წ. განჩინებით, სასკ-ის 16.2 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნენ ნ. შ-ა, ჟ. შ-ა და ლ. შ-ა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 26.11.2019წ. განჩინებით, სასკ-ის 16.2 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 16.01.2020წ. მოსამზადებელ სხდომაზე გ. გ-ამ წარადგინა დაზუსტებული სარჩელი მოპასუხეების საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ. დაზუსტებული სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ლ. შ-ას შორის 18.02.2009წ. გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ, გ. გ-ას ნაწილში ბათილად ცნობა, ასევე სახელმწიფო ქონების და ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 02.02.2009წ. N62 განკარგულების ნაწილობრივ, გ. გ-ას ნაწილში ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 05.05.2022წ. განჩინებით სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 18.07.2022წ. გადაწყვეტილებით გ. გ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გასაჩივრდა გ. გ-ას მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.07.2023წ. გადაწყვეტილებით გ. გ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 18.07.2022წ. გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, გ. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა, გ. გ-ას ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ლ. შ-ას შორის 18.02.2009წ. გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, ასევე მოსარჩელის ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი სახელმწიფო ქონების და ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 02.02.2009წ. N62 განკარგულება. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 18.02.2009წ. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ლ. შ-ას შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ლ. შ-ას გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქალაქი თბილისი, ..., ნაკვეთი (...), სართული 4, 13 კვ.მ. ფართი (ს/კ N...). დასახელებული ხელშეკრულების 2.2 მუხლის თანახმად, ლ. შ-ამ აიღო ვალდებულება გ. გ-ა, ნ. შ-ა და ჟ. შ-ა უზრუნველეყო საცხოვრებელი ფართით მისთვის გადაცემულ ქონებაში. ხელშეკრულების 2.4 პუნქტის თანახმად, მყიდველი და ხელშეკრულების 2.2 პუნქტში ჩამოთვლილი ოჯახის წევრები აღარ იქნებოდნენ უფლებამოსილნი სახელმწიფოსაგან ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისაგან ან სხვა პირისაგან რაიმე სახის კომპენსაცია ან უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემა მოეთხოვათ მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 18.02.2009წ. ნასყიდობის ხელშეკრულებით გ. გ-ას აეკრძალა დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე მოეთხოვა სახელმწიფოსგან რაიმე სახის კომპენსაცია, ასევე უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემა, თუმცა აღნიშნულის თაობაზე სახელმწიფოს მისთვის არ უცნობებია, არ მიუწვევია იგი ადმინისტრაციულ წარმოებაში და შესაბამისად, მას არ გაუცია თანხმობა ხელშეკრულების დადებაზე, რაც თავის მხრივ, საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, სადავო ხელშეკრულებისა და აქტის ბათილად ცნობის საფუძველია. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სადავო პერიოდში მოქმედ „სახელმწიფო ქონების და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტზე, რომლის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. სკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით საქმის მასალებით არ დგინდება ის გარემოება, რომ 18.02.2009წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შესახებ ცალსახად ცნობილი იყო გ. გ-ასთვის, ხოლო აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულებები ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ წარმოდგენილი არ ყოფილა. ხელშეკრულების 4.3 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება შედგენილია 1 (ერთ) ეგზემპლარად. ხელშეკრულება გადაეგზავნა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს სარეგისტრაციოდ და იგი მხარეებს არ გადასცემიათ. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მხოლოდ ანკეტაში არსებული ჩანაწერი - „ამჟამად ცხოვრობთ თქვენს საკუთრებაში არსებულ სახლში/ბინაში, რომელიც სახელმწიფომ გადმოგცათ გრძელვადიანი განსახლების პროგრამის ფარგლებში“, არ უნდა იქნეს მიჩნეული იმ გარემოების დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებად, რომ გ. გ-ასთვის ცნობილი იყო სადავო ხელშეკრულების თაობაზე. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 02.02.2009წ. №62 განკარგულება გ. გ-ას არ ჩაბარებია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნათა შესაბამისად. სააპელაციო პალატამ "საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლის "დ" და "ე" ქვეპუნქტებზე მითითებით აღნიშნა, რომ პირთა წრის ერთიდაიმავე მისამართზე რეგისტრაციის ფაქტი უპირობოდ არ წარმოადგენს მათი ოჯახად მიჩნევის სამართლებრივ საფუძველს. პირთა წრის ოჯახად განხილვის ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას მათი ერთობლივად ცხოვრების ფაქტი წარმოადგენს. გ. გ-ას განმარტებით, 1994 წლიდან იგი დღემდე ცხოვრობს ქ. გალში, მამისეულ სახლში. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გ. გ-ა, 18.02.2009წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების ლ. შ-ას მიერ გაფორმებისას, არ წარმოადგენდა ლ. შ-ასთან (მისამართი: ქალაქი თბილისი, ..., ნაკვეთი (...) სართული 4, 13 კვ.მ. ფართი) ერთად მუდმივად მცხოვრებ პირს და მისი ოჯახის წევრს. შესაბამისად, ლ. შ-ა არ წარმოადგენდა უფლებამოსილ პირს, რომელსაც შეეძლო ხელმოწერით დაედასტურებინა გ. გ-ას თანხმობა შესაბამისი ნასყიდობის ხელშეკრულების გასაფორმებლად.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.07.2023წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს პრეზიდენტის, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს მიერ.

კასატორმა - საქართველოს პრეზიდენტმა აღნიშნა, რომ მოსარჩელე და საქმეში მითითებული სხვა დევნილი პირები წარმოადგენდნენ ერთ ოჯახს. სახელმწიფო ქონების პრივატიზება განხორციელდა დევნილი ოჯახის ყველა წევრის მიმართ, ხოლო საქართველოს პრეზიდენტის სამართლებრივი აქტი გამოცემულ იქნა კანონმდებლობის შესაბამისად. კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ არასწორად გაიზიარა გ. გ-ას განმარტება იმის თაობაზე, რომ იგი 1994 წლიდან დღემდე ცხოვრობს ქ. გალში, მამისეულ სახლში. სასამართლო საქმეში დაცული დევნილთა ანკეტების ნაცვლად დაეყრდნო მხოლოდ მხარის ზეპირ ახსნა-განმარტებას. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ დევნილ პირებს, როგორც მოსარჩელეებს, ისე მესამე პირებს გააჩნდათ იდენტური ფაქტობრივი და რეგისტრაციის მისამართი, რაც დასტურდებოდა შესაბამისი დევნილის ანკეტებით. დევნილის ანკეტების მიხედვით გ. გ-ას როგორც რეგისტრაციის, ისე ფაქტობრივ საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ...ში მდებარე 13 კვ.მ. ბინა (ს/კ ...). კასატორმა მიუთითა, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი "საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ" კანონის მე-5 მუხლის "ა" და "ბ" ქვეპუნქტების შესაბამისად, დევნილი ვალდებულია ერთი თვის ვადაში აცნობოს სამინისტროს დროებითი საცხოვრებელი ადგილის შეცვლის შესახებ, გაიაროს რეგისტრაცია სამინისტროს მიერ წინასწარ გამოცხადებულ ვადაში. ამდენად, მოსარჩელე ვალდებული იყო იმ შემთხვევაში თუ საცხოვრებელი ადგილის მისამართს შეიცვლიდა, ზემოაღნიშნული კანონის საფუძველზე მიემართა შესაბამისი უწყებისათვის და გაევლო რეგისტრაცია, რაც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს არ განუხორციელებია. კასატორმა მიუთითა "სახელმწიფო ქონების და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ" კანონის 11.3 მუხლზე, რომლის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. კასატორმა აღნიშნა, რომ სახელმწიფო ქონების პრივატიზება განხორციელდა 2009 წელს, ხოლო სარჩელი სასამართლოში წარდგენილ იქნა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდგომ. კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ სასარჩელო ხანდაზმულობის შესახებ მსჯელობისას გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სკ-ის 128-130 მუხლები. კასატორმა მიუთითა, რომ საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობებში კანონის ანალოგია გამოიყენება მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. სახელმწიფო ქონების პრივატიზება წარმოადგენს ცალსახად საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობებს, სადაც კანონის ანალოგიის გამოყენება შეზღუდულია კანონისმიერი დათქმის პრინციპით. კასატორის მოსაზრებით მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებულ უნდა იქნეს მხოლოდ "სახელმწიფო ქონების და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ" კანონის 11.3 მუხლი და არა სამოქალაქო კოდექსის ნორმები, ვინაიდან აღნიშნულ საკანონმდებლო აქტებში არ არსებობს კანონისმიერი დათქმა ან ბლანკეტური მითითება სხვა საკანონმდებლო აქტებზე. ამდენად, კასატორის მოსაზრებით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა უნდა იქნეს ათვლილი პრივატიზების მომენტიდან.

კასატორმა - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ აღნიშნა, რომ გ. გ-ა წარმოადგენს იძულებით გადაადგილებულ პირს და მას მინიჭებული აქვს კონკრეტული საოჯახო ნომერი. აღნიშნული ნომერი ასევე მინიჭებული ჰქონდა სადავო ხელშეკრულებაზე ხელმომწერ პირს - ლ. შ-ას. "საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ" კანონის შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომი გადაეცემა დევნილ ოჯახს და არა ოჯახის თითოეულ წევრს ცალ-ცალკე. კასატორმა აღნიშნა, რომ ოჯახის ერთ-ერთ წევრზე ხელშეკრულების გაფორმება სამთავრობო პროგრამის ნაწილს წარმოადგენდა. სახელმწიფოს მიზანია დევნილი ოჯახის ყველა წევრის დაკმაყოფილება და ამ მიზნისათვის საცხოვრებელი ფართის გადაცემის პროცედურების გამარტივება. კასატორმა მიუთითა, რომ საქართველოს მთავრობის 28.05.2009წ. N403 განკარგულებით დამტკიცდა "იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ 2009-2012 წლებში სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმა". სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული პროექტების განხორციელების დროს სახელწიფო უწყებები მათი კომპეტენციის მიხედვით იყვნენ ჩართულნი, კერძოდ, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრო ახორციელებდა სამოქმედო გეგმის კოორდინაციას, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო - დევნილთა გრძელვადიანი განსახლების პროგრამებისათვის უძრავი ქონების, მიწის და შენობების გამოყოფას, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო - უძრავი ქონების რეგისტრაციას და დევნილთათვის გრძელვადიანი განსახლების პროექტებით გადაცემულ საცხოვრებელ ფართობებზე ქონებრივი უფლების რეგისტრაციას, ხოლო სხვა საჯარო უწყებები უფლებამოსილებებს ახორციელებდნენ კომპეტენციის მიხედვით. კასატორმა სადავო პერიოდში მოქმედ "იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ" კანონის 5³ მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ საქმეში არ არის დაცული იმ გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, რომ მოსარჩელემ შეიცვალა საცხოვრებელი მისამართი და ამის შესახებ აცნობა ადმინისტრაციულ ორგანოს. საქმეში დაცული დევნილთა ანკეტებით დასტურდება, რომ ლ. შ-ა და გ. გ-ა წარმოადგენდნენ ერთი ოჯახის წევრებს და ცხოვრობდნენ ერთ საცხოვრებელ ბინაში. კასატორმა აღნიშნა, რომ სზაკ-ის 67-ე მუხლიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ძალაში შესასვლელად მესამე პირის წერილობითი თანხმობა საჭიროა როდესაც იზღუდება მესამე პირების უფლებები და მათ ეკისრებათ რაიმე ვალდებულება. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ხელშეკრულებით პროცესუალურ მოწინააღმდეგეს არ დაკისრებია რაიმე ვალდებულების შესრულება, შესაბამისად, აღნიშნული ხელშეკრულების დასადებად საჭირო არ იყო მისი თანხმობა. კასატორმა სადავო პერიოდში მოქმედ "სახელმწიფო ქონების და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ" კანონის 11.3 მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. ამდენად, ხელშეკრულების დადებიდან გასულია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა.

კასატორმა - სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე დასა და დიშვილებთან ერთად ცხოვრობდა ერთ ოჯახად. იგი არასდროს არ ყოფილა ცალკე ოჯახად რეგისტრირებული. მოსარჩელე საცხოვრებლით უზრუნველყოფილ იქნა მისი ოჯახის წევრებთან ერთად. კასატორმა მიუთითა სკ-ის 129-ე მუხლზე, რომლის თანახმად სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული მოთხოვნებისა - ექვს წელს. ხანდაზმულობის ვადა, რომელიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან სამი წელია. აქედან გამომდინარე, კასატორი თვლის, რომ დავა არის ხანდაზმული, ვინაიდან გასულია სახელმწიფო ქონების პრივატიზებისათვის კანონმდებლობით დადგენილი გასაჩივრების 3-წლიანი ვადა. კასატორის მოსაზრებით სზაკ-ის 67-ე მუხლი არ ვრცელდება იმ შემთხვევებზე, როდესაც ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ძალაში შესასვლელად საჭიროა დაინტერესებული პირის თანხმობა, თუ მას ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ეკისრება რაიმე ვალდებულების შესრულება ან მისი უფლება იზღუდება. ამდენად, სადავო ხელშეკრულების დასადებად ხელშეკრულებაში მითითებული პირების თანხმობა არ იყო საჭირო, ვინაიდან მათ აღნიშნული ხელშეკრულებით არ დაკისრებიათ რაიმე ვალდებულება, მეტიც მათ სადავო ხელშეკრულებით საკუთრებაში გადაეცათ საცხოვრებელი ფართი. კასატორმა მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიზანია თავი ცალკე ოჯახად წარმოაჩინოს და სახელმწიფოსგან დამატებითი საცხოვრებელი მიიღოს. კასატორმა აღნიშნა, რომ დევნილთა გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფის ღონისძიებები ეფუძნება დევნილების გადაწყვეტილების ნებაყოფლობითობის და თავისუფალი არჩევანის პრინციპს, რომლის გათვალისწინებით დევნილები საქართველოს კანონმდებლობის ფარგლებში ნებაყოფლობით და ზეგავლენის გარეშე იღებენ ძირითად გადაწყვეტილებებს საცხოვრებელი ფართის დაკანონებასთან დაკავშირებით. კასატორმა მიუთითა, რომ ხელშეკრულების დადების დროს არ არსებობდა არანაირი უკანონო სახის ზეგავლენა, რომელიც დევნილებს მათი ნების საწინააღმდეგოდ ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერას აიძულებდა. კასატორმა მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის ნორმათა თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან, ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლებების დარღვევის შესახებ. კასატორის განმარტებით, დევნილთათვის ბინების საკუთრებაში გადაცემას წინ უძღოდა მთელი რიგი ღონისძიებები, შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო პრივატიზების შესახებ, რაც ადასტურებს სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს პრეზიდენტის, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის მასალების მიხედვით 18.02.2009წ. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ლ. შ-ას შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ლ. შ-ას გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ..., სართული 4, 13 კვ.მ. ფართი (ს/კ ...). დასახელებული ხელშეკრულების 2.2 და 2.5 პუნქტებით ლ. შ-ას მისთვის გადაცემული ქონებით გ. გ-ას, ნ. შ-ას და ჟ. შ-ას საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფის ვალდებულება დაეკისრა, ხოლო 2.4 პუნქტში აღინიშნა, რომ დასახელებული პირები ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ აღარ იქნებოდნენ უფლებამოსილნი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე სახელმწიფოსგან, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისაგან ან სხვა პირისგან კომპენსაცია ან უძრავი ქონების გადაცემა მოეთხოვათ, გარდა კანონით განსაზღვრული შემთხვევებისა. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, ქალაქ თბილისში, ...ში, 13 კვ.მ. ფართზე 19.02.2009წ. დარეგისტრირდა ლ. შ-ას საკუთრების უფლება.

საკასაციო საამართლო მიუთითებს, რომ სახელმწიფოს განსაკუთრებული ვალდებულებები აკისრია დევნილთა მიმართ, მნიშვნელოვანია მათი ნებაყოფლობითი და ღირსეული განსახლებისათვის აუცილებელი პირობების შექმნა. სზაკ-ის 67.1 მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ ორგანოებს გააჩნდათ მოსარჩელისათვის ხელშეკრულების დადების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებისა და მისგან თანხმობის მიღების ვალდებულება, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ შესრულებულა. სადავო ხელშეკრულებით მოსარჩელეს ერთმევა დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე, უფლებამოსილი ორგანოსგან სხვა რაიმე კომპენსაციის და უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის უფლება, რაც სადავო ხელშეკრულებით მოსარჩელის უფლებების შეზღუდვას ადასტურებს და წარმოშობს მსგავსი შინაარსის ხელშეკრულების დადებისას მისი წერილობითი თანხმობის წარდგენის საჭიროებას (სზაკ-ის 67.1 მუხ.). განსახილველ შემთხვევაში უდავოა ასეთი თანხმობის არარასებობა.

უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია კასატორების მითითება იმის თაობაზე, რომ ვინაიდან დევნილთა ანკეტების თანახმად, მოსარჩელე და შ-აები ერთი საოჯახო ნომრით არიან რეგისტრირებულნი, აღნიშნული მათი ერთ ოჯახად მიჩნევის საფუძველს ქმნიდა. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტზე, რომლითაც დევნილი ოჯახი განიმარტება, როგორც განცალკევებულ საცხოვრებელ ფართობზე მუდმივად მცხოვრები, ნათესაური ან არანათესაური კავშირის მქონე პირთა წრე, რომლებსაც აქვთ დევნილის სტატუსი (ოჯახის წევრი შეიძლება იყოს არადევნილი პირიც) და რომლებიც ერთობლივად ეწევიან შინასამეურნეო საქმიანობას (ოჯახი შეიძლება იყოს ერთსულიანი). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დევნილი ოჯახის ცნებიდან გამომდინარე, პირთა წრის ოჯახად განხილვის ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ამ პირების ერთად მუდმივად ცხოვრების ფაქტი. ამასთან, იმისათვის, რომ ნათესაური ან არანათესაური კავშირის მქონე პირთა ჯგუფი განხილულ იქნეს დევნილ ოჯახად, ამ კანონის მიზნებისათვის, აუცილებელია რომ ისინი ერთობლივად ეწეოდნენ შინასამეურნეო საქმიანობას. ამდენდ, კანონმდებლობის მიზნებისათვის ოჯახის ცნების შემადგენლობისთვის მნიშვნელოვანია არა დევნილის საერთო საოჯახო ნომერი, არამედ ერთობლივი შინასამეურნეო საქმიანობის წარმართვის ფაქტი. განსახილველ შემთხვევაში საქმეში დაცული არ არის რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა გ. გ-ას ლ. შ-ასა და მისი ოჯახის წევრებთან ერთად საერთო მეურნეობის გაძღოლის ფაქტს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის მიხედვით, მტკიცების საგნის განსაზღვრა და ამ საგანში შემავალი ფაქტების დამტკიცების ტვირთი მხარეებზეა გადატანილი. ადმინისტრაციულ პროცესში მოქმედი ინკვიზიციურობის პრინციპი პროცესის მხარეებს, მით უფრო ადმინისტრაციულ ორგანოს, არ ათავისუფლებს მის მიერ მითითებული ფაქტების სათანადო მტკიცებულებებით დადასტურების ვალდებულებისაგან. შეჯიბრებითობა ნიშნავს მოდავე მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას განკარგონ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის საპროცესო საშუალებები, მტკიცებულებებს სასამართლოს მხარეები წარუდგენენ (სსკ-ის 103.1 მუხ.). ამასთან, სასამართლო მხედველობაში იღებს მხოლოდ ქართული სახელმწიფო იურისდიქციის ფარგლებში გაცემულ დოკუმენტებსა და მტკიცებულებებს. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეში დაცულ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქის პირადობის მოწმობაზე, რომლის თანახმად, გ. გ-ას ფაქტობრივ მისამართად მითითებულია ქ. გალი, ...ს ქ. N56. თავად გ. გ-ას განმარტებით, იგი 1994 წლიდან დღემდე ცხოვრობს ქ. გალში, მამისეულ სახლში. გ. გ-ა უარყოფს სადავო ხელშეკრულების დადების დროს ლ. შ-ას ოჯახის შემადგენლობაში ყოფნას, ერთად ცხოვრებას. ამდენად, მიუხედავად გ. გ-ას და ლ. შ-ას ერთ საოჯახო ნომერზე რგისტრაციისა, უტყუარი მტკიცებულებები იმისა, რომ სადავო ხელშეკრულების დადებისას გ. გ-ა წარმოადგენდა ლ. შ-ას ოჯახის წევრს, შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია კასატორების მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში არ დგინდება სადავო განკარგულებისა და ხელშეკრულების შინაარსის შესახებ მოსარჩელისათვის ინფორმაციის მიწოდება. გასათვალისწინებელია, რომ ხელშეკრულება შედგა ერთ ეგზემპლარად, რომელიც გაეგზავნა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს რეგისტრაციის განხორციელების მიზნით. ამდენად, ვარაუდი, რომ გ. გ-ას უნდა სცოდნოდა ხელშეკრულების შინაარსის შესახებ, არ დასტურდება.

საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 404.1 მუხლის პირველ წინადადებაზე, რომლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოტივების უარმყოფელ სამართლებრივად დასაბუთებულ არგუმენტაციას. განსახილველ შემთხვევაში წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიები უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამო საქართველოს პრეზიდენტის, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს პრეზიდენტის, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.07.2023წ. გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: გ. გოგიაშვილი

თ. ოქროპირიძე