საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

Nბს-925(კ-24) 26 ივნისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა შპს „...ის“ და შპს „ს...ის“ (მოსარჩელეები) საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე (მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულო, მესამე პირები - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა, სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2019 წლის 14 ივნისს შპს ,,სა...ში“, შპს „...მა“ და შპს „ს...მა“ სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიმართ. სასარჩელო მოთხოვნების დაზუსტების შემდგომ მოსარჩელეებმა მოითხოვეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის N39-18 დადგენილების 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტისა (რომლითაც შპს „...ის“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე დამტკიცებული განაშენიანების რეგულირების გეგმა, გამოცხადდა შეუსაბამოდ და ძალადარგულად) და მოსარჩელეების ნაწილში ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის N39-18 დადგენილების 73-ე მუხლის მე-4 პუნქტის ბათილად ცნობა; ასევე, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის №39-18 დადგენილების ბათილად ცნობა იმ ნაწილში, რომლითაც შპს „ს...ის“ და შპს „...ის“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებს მიენიჭათ შემდეგი ფუნქციური ზონები: შპს „...ის“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებს: საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა საცხოვრებელი ზონა და სარეკრეაციო ზონა; საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა სარეკრეაციო და სატყეო ზონა; საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა საზოგადოებრივ საქმიანი ზონა 1, ურბანული გამწვანება და საცხოვრებელი ზონა 6; საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა ურბანული გამწვანება და საზოგადოებრივ საქმიანი ზონა 1; საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა რეკრეაციული ზონა 2; საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა სარეკრეაციო ზონა, სატყეო ზონა და საცხოვრებელი ზონა; საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა სამრეწველო ზონა 1 და შიდა კვარტალური გამწვანება; საკადასტრო კოდები - ... და ... მიენიჭა სამრეწველო ზონა 1; საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა ურბანული გამწვანება (შიდა კვარტლური) და სპეციალური ზონა 1; საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა სარეკრეაციო ზონა; შპს „ს...ის“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებს: საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა სპეციალური ზონა 1; საკადასტრო კოდი - ... მიენიჭა სარეკრეაციო ზონა 2.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით, საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირად ჩაბმულ იქნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით, საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირად ჩაბმულ იქნა სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 იანვრის განჩინებით, მოსარჩელის შპს „სა...ში“ დირექტორის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ, დაკმაყოფილდა; ადმინისტრაციულ საქმეზე, მოსარჩელე შპს „სა...ში“, მოპასუხე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიმართ, მესამე პირები ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა და სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტო, დავის საგანი - ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, შეწყდა საქმის წარმოება, მოსარჩელის მიერ სარჩელზე უარის თქმის გამო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით, შპს „...ის“ და შპს „ს...ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის 39-18 დადგენილების 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც შპს „...ის“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე ... და ... და შპს „ს...ის“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე ს.კ. ... დამტკიცებული განაშენიანების რეგულირების გეგმის გეგმარებითი დავალებები და განაშენიანების რეგულირების გეგმები გამოცხადდა შეუსაბამოდ და ძალადარგულად; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის 39-18 დადგენილების 73-ე მუხლის მე-4 პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც შპს „...ის" საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე ... და ... და შპს „ს...ის“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე ს.კ. ... ძალადაკარგულად იქნა მიჩნეული შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტები და მათ საფუძველზე დადგენილი ფუნქციური ზონები; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის 39-18 დადგენილება იმ ნაწილში, რომლითაც ... საკადასტრო კოდის მქონე მიწის ნაკვეთს მიენიჭა სარეკრეაციო და სატყეო ზონის სტატუსი; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის 39-18 დადგენილება იმ ნაწილში, რომლითაც ... საკადასტრო კოდის მქონე მიწის ნაკვეთს მიენიჭა სარეკრეაციო, სატყეო და საცხოვრებელი ზონის სტატუსი; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის 39-18 დადგენილება იმ ნაწილში, რომლითაც ... საკადასტრო კოდის მქონე მიწის ნაკვეთს მიენიჭა სპეციალური ზონის სტატუსი; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დაევალა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოქვეყნება იმავე წესით, რა წესითაც გამოქვეყნდა ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის №39-18 დადგენილებით დამტკიცებული დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა შპს „...ისა“ და შპს „ს...ის“, ასევე, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, შპს ,,...ის’’ და შპს ,,ს...ის’’ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოსა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს ,,...ისა’’ და შპს ,,ს...ის’’ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტზე, საქართველოს ორგანული კანონის ,,ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის’’ მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტზე, ,,სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის ,,ა“, ,,მ“ და ,,ჟ“ ქვეპუნქტებზე, მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტზე, მე-6 მუხლის პირველ, მე-2, მე-3 პუნქტებზე, მე-11, 23-25-ე, 27-ე, 29-ე მუხლებზე, დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალურ გეგმაზე, საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ერთი მხრივ სადავოა მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე დამტკიცებული განაშენიანების რეგულირების გეგმის შეუსაბამოდ და ძალადაკარგულად გამოცხადების საკითხი, ხოლო მეორე მხრივ, სარჩელში დასახელებულ საკადასტრო კოდებზე ფუნქციური ზონის ცვლილება.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე მხარე აპელირებს სწორედ ძალადაკარგულად მიჩნეულ ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტებზე, რომლებითაც თავის დროზე მათ მიეცათ ნებართვა სადავო ტერიტორიების სამშენებლო განვითარებისათვის და აღნიშნავენ, რომ განხორციელებული ცვლილებებით მათ მიმართ გამოცემული აღმჭურველი აქტები დაუსაბუთებლად იქნა ცნობილი ძალადაკარგულად.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის ვ’’ ქვეპუნქტზე, 61-ე მუხლზე, N39-18 დადგენილების პირველი მუხლის მე-2 პუნქტზე, მე-2 მუხლის მე-4, მე-7 და მე-9 პუნქტებზე, 73-ე მუხლის მე-14 პუნქტზე და აღნიშნა, რომ ...ის დასავლეთით არსებული ე.წ. „...ის“ ტერიტორიის სამშენებლო განაშენიანებისათვის დამუშავებული განაშენიანების რეგულირების გეგმის შეუსაბამოდ აღიარება განხორციელებულია ქალაქგეგმარებითი და გარემოსდაცვითი საფრთხეების თავიდან აცილების მიზნით, რაც იმას ნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა საჯარო ინტერესის უპირატესობაზე ხაზგასმით შეზღუდეს კერძო მესაკუთრის ინტერესები. ამრიგად, სადავო საკითხის გადაწყვეტა სწორედ იმ გარემოების გამოკვლევით უნდა მოხდეს, დაცულია თუ არა ურთიერთშეპირისპირებულ ინტერესთა შორის სათანადო ბალანსი.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტურად უზრუნველყოფილი უფლება, შეზღუდვა მისთვის, როგორც ინსტიტუტისათვის, დამახასიათებელი თვისებაა და განუყოფელია მისი სუბსტანციისაგან. საკუთრების სოციალური ფუნქცია მასში ვალდებულებებსაც მოიაზრებს. შესაბამისად, რიგ შემთხვევებში, სახელმწიფო უფლებამოსილია, განახორციელოს ჩარევა საკუთრების უფლებით დაცულ სფეროში. სააპელაციო პალატამ ერთი მხრივ გაიზიარა მოსარჩელე მხარეთა მითითება იმის შესახებ, რომ მათ მიმართ არსებობდა განაშენიანების გეგმა, რომლის მიხედვითაც დამტკიცებული იყო მათთვის სასურველი სამშენებლო განვითარების პროექტი, თუმცა აქვე აღნიშნა, რომ ამგვარი აქტის არსებობა თავის მხრივ არ უზღუდავს სახელმწიფოს უფლებას, განახორციელოს მმართველობითი ღონისძიებანი, შეიტანოს ცვლილება მის მიერ დადგენილ წესრიგში და გაითვალისწინოს შეცვლილი გარემოებები, გადაწყვეტილების მიღების პროცესში. დადგენილი ნორმატიული მოწესრიგების უცვლელად შენარჩუნების ვალდებულება სახელმწიფოს არ წარმოეშობა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე კერძო სამართლის სუბიექტებს არ უსარგებლიათ მშენებლობის უფლებით და 2012 წელს შეთანხმებული პროექტი ამ დროისათვის განხორციელებული არ არის. ამასთან, სააპელაციო პალატის განმარტებით, მიუხედავად ქონებაზე კერძო პირთა საკუთრების უფლების არსებობისა, სახელმწიფო ინარჩუნებს უფლებამოსილებას ზემოქმედება მოახდინოს მათ მიერ საკუთრებით სარგებლობის ფარგლებზე, თუმცა რასაკვირველია ამ დროს წარმოიშობა სათანადო ბალანსის დაცვის აუცილებლობა, რაც შესაძლოა მოიცავდეს როგორც ინდივიდუალურ შეთანხმებას მშენებლობის ფარგლებზე, ისე გონივრულ კომპენსაციას - შეზღუდვის ხარისხის გათვალისწინებით.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ფუნქციური ზონების ცვლილებამ მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებთან დაკავშირებით შეზღუდა, რიგ შემთხვევებში აკრძალა დასახელებული ტერიტორიების თავისუფალი სამშენებლო განვითარება. სააპელაციო პალატამ საქართველოს კონსტიტუციის 19-ე მუხლის მე-2 პუნქტზე მითითებით განმარტა, რომ საკუთრების უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ გარკვეული წინაპირობების არსებობისას და ვინაიდან საქმე ეხება კონსტიტუციური უფლების შეზღუდვას, მისი კანონიერების შემოწმება უნდა მოხდეს პროპორციულობის ტესტის მიხედვით, რაც გულისხმობს კანონიერი მიზნის, ამ მიზნის მისაღწევი სამართლებრივი მექანიზმის გამოსადეგობის, აუცილებლობისა და თანაზომიერების გამოკვლევას. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, უფლებრივი შეზღუდვები შეცვლილია სხვადასხვა მიწის ნაკვეთზე და ახალ ფუნქციურ ზონებს შორის არის საცხოვრებელი ზონა, სარეკრეაციო ზონა, სატყეო ზონა, საზოგადოებრივ საქმიანი ზონა 1, ურბანული გამწვანება, სამრეწველო ზონა და სხვ. დასახელებულ ზონებზე, გარდა სატყეო ზონისა (რომელზეც დაუშვებელია ყოველგვარი მშენებლობა), დაშვებულია გარკვეული ტიპის მშენებლობები, რაც სრულად არ უზღუდავს მესაკუთრეს საკუთარი მიწის ნაკვეთებით სარგებლობას.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ერთ მხარეს არის მოსარჩელე მხარეთა კერძო ინტერესი განახორციელონ მშენებლობა საკუთარი შეხედულებისამებრ და მიიღონ საკუთრების უფლებით სარგებლობის მაქსიმალური სარგებელი, ხოლო მეორე მხრივ არის უფლებრივი შეზღუდვებით დადგენილი საჯარო ინტერესი, ქალაქის განვითარების საუკეთესო ინტერესის, არსებული ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნების, გარემოსდაცვითი და ქალაქგეგმარებითი პრიორიტეტების გათვალისწინებით. კერძო და საჯარო ინტერესების შეფასების მიზნით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწვეული სპეციალისტის, კერძოდ, საკრებულოს ურბანული დაგეგმარებისა და საქალაქო მეურნეობის კომისიის თავმჯდომარის განმარტებაზე, რომელიც ასევე უშუალოდ მონაწილეობდა სადავო საკითხზე გადაწყვეტილების მიღების პროცესში. სპეციალისტმა ისაუბრა N39-18 დადგენილების მიზნებზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეთა საკუთრების ობიექტების სამშენებლო განვითარების მანამდე არსებული ხედვა, ქალაქგეგმარებითი დოკუმენტი 2019 წლისათვის უკვე აღარ აკმაყოფილებდა ქალაქის განვითარების ახალ გეგმას. სპეციალისტმა ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ დასახელებული ტერიტორია მოქცეულია მაღალი გეოდინამიკური საფრთხეების არეალში, რაც იმას ნიშნავს, რომ წინასწარი კვლევების გარეშე, დასახელებულ ფართობზე დაუშვებელია რაიმე სახის ზემოქმედების განხორციელება. შეუსაბამო ჩარევამ შესაძლებელია პროვოცირება გაუწიოს სხვადასხვა გეოლოგიურ საფრთხეებს და გამოიწვიოს ღვარცოფული, მეწყრული ან იმგვარი პროცესების დინამიკაში მოყვანა, რაც საფრთხეს შეუქმნის ქალაქის მოსახლეობას. სპეციალისტის განმარტებით, ნებისმიერი სამშენებლო პროექტი თავის თავში გულისხმობს უკვე არსებული მწვანე ნარგავების საფრთხის ქვეშ დაყენებას და იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მწვანე ნარგავები გადაირგვება ან ახალი განაშენიანების ფარგლებში გამწვანებული არეალები შეიქმნება, არ წარმოადგენს ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნების ალტერნატივას. გარდა აღნიშნულისა, სპეციალისტმა განმარტა, რომ მესაკუთრეს არ მიუმართავს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ინდივიდუალური ცვლილებების შეთანხმების მოთხოვნით და გამოთქვა მზაობა, რომ გრგ-ს გადახედვის პირობით, არსებული ზონალური შეზღუდვების გათვალისწინებით, მხარეს მიეცემა შესაძლებლობა ისარგებლოს თავისი საკუთრების სამშენებლო განვითარების უფლებით. სპეციალისტმა ასევე ისაუბრა იმ საფრთხეებზე, რომ ამ მასშტაბის მშენებლობის დაშვებას დასახელებულ არეალში შეუძლია გამოიწვიოს სანიაღვრე სისტემების მოშლა, რაც თავის მხრივ სხვა პრობლემების წარმოშობას შეუწყობს ხელს.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა როგორც ადმინისტრაციული ორგანოების მითითება, ისე სხდომაზე დაკითხული სპეციალისტის განმარტება იმის თაობაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში ჩარევა მომდინარეობს N39-18 დადგენილებით განმტკიცებული პრინციპებისა და ქალაქის განვითარების გეგმისათვის უპირატესობის მინიჭების, ასევე, ქალაქის უსაფრთხოებისა და ძირითადი კონცეფტუალური მოსაზრებებიდან, რაც ადასტურებს ,,საჯარო ინტერესის’’ არსებობას. რაც შეეხება თანაზომიერების შეფასებას კერძო და საჯარო ინტერესებს შორის, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოთ დასახელებული საფრთხეების, ასევე ქალაქის განვითარების ხედვის, ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნების უპირატესობის და არსებული ურბანული გამოწვევების გათვალისწინებით, მოცემულ საქმეზე საჯარო ინტერესი გადაწონის მოსარჩელე კერძო პირთა ინტერესებს.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ თავად ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის №39-18 დადგენილება ითვალისწინებს, რომ საჯარო მიზნის მიღწევის პროცესში შესაძლოა შეილახოს ცალკეული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეთა უფლებები სამშენებლო პირობების გაუარესების თვალსაზრისით. ამავე დადგენილებით დამტკიცებული დანართი N6 მოიცავს რეკომენდაციებს მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის იმპლემენტაციის პროცესში ცალკეული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეების კერძო ინტერესების საჯარო ინტერესებთან დაპირისპირებისას ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ გადაწყვეტილების მიღებისთვის. აღნიშნული რეკომენდაციებით დაშვებულია ადგილმონაცვლეობის ან/და ფულადი კომპენსაციის განხილვა, როგორც გონივრული ანაზღაურება მიყენებული ზიანისათვის. გარდა ამისა, კანონმდებლობა იცნობს სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების ცნებას, რომელიც გულისხმობს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების საკითხთა საბჭოს მიერ დადგენილი წესით განაშენიანების ინტენსივობის კოეფიციენტის ზღვრული მაჩვენებლის გაზრდას. აღნიშნული შეთანხმების მიღწევის შესაძლებლობა არ არის გამორიცხული არც მიმდინარე დავის საგანთან მიმართებით, რომლითაც არ უსარგებლია მხარეს, ხოლო შეთანხმებაზე მზაობა ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან არაერთხელ იქნა გაჟღერებული სასამართლო განხილვის დროს.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზე არ არის საკუთრების იმგვარი შეზღუდვა, რაც არსს დაუკარგავდა უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების ქონასა და მისით სარგებლობას. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საკუთრების განაშენინიანების მათეული ხედვა წინააღმდეგობაში მოდის დღეს არსებულ რეგულაციებთან, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელის საკუთრების სამშენებლო განვითარების პერსპექტივის შეფასებისას პრიორიტეტი მიენიჭა სადავო ტერიტორიაზე ნორმატიული აქტით დადგენილი, კონკრეტული გაბარიტებისა და ფუნქციური დატვირთვის მქონე შენობების განთავსებას, ზონალური შეზღუდვის გათვალისწინებით. აღნიშნული კი არ წარმოადგენს საკუთრების უფლების არაპროპორციულ შეზღუდვას, რაც საკმარისი იქნებოდა გასაჩივრებული აქტის ბათილობის მიზნებისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის 39-18 დადგენილების 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტისა (რომლითაც შპს „...ის“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე დამტკიცებული განაშენიანების რეგულირების გეგმა, გამოცხადდა შეუსაბამოდ და ძალადარგულად) და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის 39-18 დადგენილების 73-ე მუხლის მე-4 პუნქტის მოსარჩელეების ნაწილში ბათილად ცნობის სამართლებრივი და ფაქტობრივი წინაპირობები.

ამასთან, რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას კონკრეტულ საკადასტრო კოდებზე ფუნქციური ზონის ცვლილების საკითხზე, სააპელაციო პალატამ ზემოთ განვითარებული მსჯელობის მხედველობაში მიღებით, მიიჩნია, რომ სახეზე არ არის არც ამ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები. სააპელაციო პალატამ მიუთითა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 24 მაისის №14-39 დადგენილებით დამტკიცებული ,,ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების’’ მე-15, მე-16 მუხლებზე, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ 2019 წლის N39-18 დადგენილების 36-ე, 41-ე, 42-ე მუხლებზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ მიწის ნაკვეთები მდებარეობს მაღალი გეოდინამიკური საფრთხის არეალში, ხოლო N39-18 დადგენილების 29-ე მუხლის მე-2, მე-3 და მე-4 ნაწილების შესაბამისად, გეოდინამიკური საფრთხის არეალებში სამშენებლო წარმოება არ არის რეკომენდებული. სამუშაოების განხორციელება შესაძლებელია მხოლოდ შესაბამისი დაცვისა და უსაფრთხოების ნორმების გათვალისწინებით. გეოდინამიკური საფრთხის არეალში სამშენებლო სამუშაოების წარმოებისას საფრთხის შეფასებისას და შესაბამისი დამცავი და მაკომპენსირებელი ზომების განსაზღვრა-გატარებისას, გათვალისწინებული უნდა იქნეს საფრთხე არა მხოლოდ საპროექტო ტერიტორიისათვის, არამედ დაგეგმილი სამუშაოებითა და განაშენიანებით შექმნილი, გეოდინამიკურ პირობებთან დაკავშირებული საფრთხით სხვა ობიექტების, ქალაქისა და მისი მაცხოვრებლებისათვის. გეოდინამიკური საფრთხის არეალები წარმოადგენს შეზღუდვას ყველა ტიპის სამშენებლო-განვითარებითი სამუშაოსათვის, მათ შორის გამაგრებითი, ლანდშაფტური და საინჟინრო. მოცემული სამუშაოები ასეთ ტერიტორიებზე დაიშვება სპეციალური მიზანმიმართული კვლევის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის N39-18 დადგენილების დანართი N6-სა და „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 27-ე მუხლის მე-5 პუნქტზე მითითებით განმარტა, რომ სასამართლოსადმი მიმართვა სავსებით რეალურია სამშენებლო პირობების გაუარესებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. ზიანის ანაზღაურების საშუალებად უნდა განისაზღვროს მიწის ნაკვეთის მონაცვლეობა ან/და ფულადი კომპენსაციის გაცემა. მონაცვლეობის განხორციელება უნდა იყოს მუნიციპალიტეტის უფლება და არა ვალდებულება. შესაბამისად, მუნიციპალიტეტი დაინტერესებულ პირებს წარუდგენს მონაცვლეობის შესახებ წინადადებებს და მხოლოდ თანხმობის შემთხვევაში გაფორმდება ადმინისტრაციული ხელშეკრულებები. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონმდებლობა ასევე იძლევა სპეციალური ზონალური შეთანხმების მიღწევის შესაძლებლობასაც, რაც ასევე მნიშვნელოვანია საკუთრების უფლების რეალიზაციის თვალსაზრისით.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, იმ პირობებში, როდესაც დადასტურებულია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთებზე ვრცელდება სხვადასხვა ფუნქციური ზონები, მათ შორის სატყეო და სარეკრეაციო, ამასთან, უძრავი ქონების რელიეფი და გეოლოგიური მდგომარეობა შეიცავს საფრთხეებს მიწის ნაკვეთის სამშენებლო განვითარების თვალსაზრისით 2012 წელს გაცემული გეგმარებითი დოკუმენტების ფარგლებში, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული დოკუმენტაციით კანონის დაცვით არის გამოკვლეული სადავო მიწის ნაკვეთებზე ფუნქციური ზონის ცვლილების პერსპექტივა, შესაბამისად, სახეზე არ არის სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს შპს ,,...მა’’ და შპს ,,ს...მა’’.

კასატორები მიუთითებენ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნავენ, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა მოსარჩელეთა მიწის ნაკვეთებზე დამტკიცებული გრგ-ის და გრგ-ის გეგმარებითი დავალების, როგორც აღმჭურველი აქტების ძალადაკარგულად გამოცხადების საფუძველი, მით უფრო, რომ მათ აღნიშნული აქტების მიმართ გააჩნდათ კანონიერი ნდობა. ამასთან, საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობის საკითხთან დაკავშირებით, კასატორები აღნიშნავენ, რომ ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ სპეციალისტის განმარტებას, რომელიც მათ სარწმუნოდ არ მიაჩნიათ და მიუთითებენ, რომ შესაძლო გარემოსდაცვითი საფრთხეების არსებობის საკითხი შესაბამისი დასკვნით უნდა დასტურდებოდეს, რაც საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ არის. 2012 წელს დამტკიცებული გრგ-ს საფუძვლად არსებული გეოლოგიური კვლევის თანახმად კი, მოსარჩელეთა ტერიტორიაზე არ არსებობს არანაირი საფრთხე. ამასთან, კასატორები აღნიშნავენ, რომ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტით ადგილი აქვს კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლების უხეშ ხელყოფას. მიწის ნაკვეთებზე ფუნქციური ზონის ცვლილებამ იმდენად გააუარესა მესაკუთრეების მდგომარეობა და იმდენად შეზღუდა კონსტიტუციის მე-19 მუხლით გარანტირებული საკუთრების უფლება, რომ საკუთრების ფლობა ფაქტობრივად არსს კარგავს და ის მხოლოდ ფორმალურად რეგისტრირებულ უფლებად იქცა, რაც უთანაბრდება ექსპროპრიაციას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული შპს ,,...ის’’ და შპს ,,ს...ის’’ საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს ,,...ის’’ და შპს ,,ს...ის’’ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერების თანახმად, უძრავი ნივთების, მდებარე: ქ. თბილისი, ... რაიონი (ნაკვეთი ...), დაზუსტებული ფართობი: 12 637.00 კვ.მ., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ... №240, დაზუსტებული ფართობი: 525 295.00კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი: ..., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ... ... კმ., დაზუსტებული ფართობი: 5 469.00 კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი: ..., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ... №240, დაზუსტებული ფართობი: 70 597.00 კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი: ..., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ... №240, დაზუსტებული ფართობი: 2 750.00 კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი: ..., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ... რაიონი (ნაკვეთი ...), დაზუსტებული ფართობი: 85 493.00კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი: ..., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ... ... კმ, ნაკვეთი ..., დაზუსტებული ფართობი: 2 827.00 კვ.მ., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ... ... კმ, დაზუსტებული ფართობი: 665.00 კვ.მ., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ... ... კმ, დაზუსტებული ფართობი: 463.00 კვ.მ., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ... ... კმ, დაზუსტებული ფართობი: 14 166.00 კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი: ..., ს/კ №...; ქ. თბილისი, ...ა (ნაკვეთი ...), დაზუსტებული ფართობი: 1 093.00 კვ.მ., ს/კ №..., მესაკუთრეს წარმოადგენს შპს ,,...ი“. ამასთან, უძრავი ნივთების, მდებარე: ქ. თბილისი, ... ... კმ., დაზუსტებული ფართობი: 9 783.00 კვ.მ., ნაკვეთის წინა ნომერი: ..., ს/კ №... და ქ. თბილისი, ... ... კმ, დაზუსტებული ფართობი: 15 728.00 კვ.მ., ს/კ №..., მესაკუთრეს წარმოადგენს შპს ,,ს...ი“.

დადგენილია, რომ ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2012 წლის 3 აპრილის №91151 გადაწყვეტილებით, ქ. თბილისში, ... რაიონში, ... ... კმ-ზე მდებარე, №..., №..., №... და №... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებზე, გაიცა მრავალფუნქციური კომპლექსის განაშენიანების რეგულირების გეგმის გეგმარებითი დავალება, ხოლო სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2012 წლის 17 სექტემბრის №352212 ბრძანების შესაბამისად, აღნიშნულ მიწის ნაკვეთებზე, მრავალფუნქციური კომპლექსის დასაპროექტებლად შეთანხმდა განაშენიანების რეგულირების გეგმის პროექტი. მითითებული განაშენიანების რეგულირების გეგმის თანახმად, საპროექტო ტერიტორიის ფართობი იყო 720 624 კვ.მ., განვითარება კი დაგეგმილი იყო შემდეგი ფუნქციური ზონების მიხედვით: საცხოვრებელი ზონა 3 (სზ-3), საცხოვრებელი ზონა 5 (სზ-5), საცხოვრებელი ზონა 6 (სზ-6), საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა 1 (სსზ-1), საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა 2 (სსზ-2), სარეკრეაციო ზონა 2 (რზ-2).

ასევე დადგენილია, რომ ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2012 წლის 13 სექტემბრის №311046 გადაწყვეტილებით, ქ. თბილისში, ... რაიონში, №..., №..., №..., №..., №..., №... და №... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებზე, გაიცა განაშენიანების რეგულირების გეგმის გეგმარებითი დავალება. სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2013 წლის 10 აპრილის №626276 ბრძანების შესაბამისად კი, ქ. თბილისში, ... რაიონში, 107 764 მ² ფართობზე შეთანხმდა საცხოვრებელი უბნის განაშენიანების რეგულირების გეგმის პროექტი. მითითებული განაშენიანების რეგულირების გეგმის თანახმად, საპროექტო ტერიტორიის ფართობი იყო 107 764 კვ.მ. განვითარება კი დაგეგმილი იყო შემდეგი ფუნქციური ზონების მიხედვით: საცხოვრებელი ზონა 3 (სზ-3); სარეკრეაციო ზონა 3 (რზ-3); საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა 3 (სსზ-3); სატრანსპორტო ზონა 1 (ტზ-1).

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 2019 წლის 6 მარტის №19.243.355 განკარგულების თანახმად, მოწონებულ იქნა ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ’’ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილების პროექტი, რომელიც დასამტკიცებლად წარედგინა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის №39-18 დადგენილებით, საქართველოს ორგანული კანონის ,,ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის’’ მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ე’’ ქვეპუნქტის, 61-ე მუხლის მე-2 პუნქტის, 64-ე მუხლის ,,ა’’ ქვეპუნქტის, 68-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,კ’’ ქვეპუნქტის, ,,სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ’’ საქართველოს კანონისა და ,,ნორმატიული აქტების შესახებ’’ საქართველოს ორგანული კანონის 25-ე მუხლის საფუძველზე, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ დაამტკიცა დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა. აღნიშნული დადგენილებით დამტკიცებული ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტურის ნაწილის“ 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტად მიჩნეულ იქნა ...ის დასავლეთით არსებული ე.წ. „...ის“ ტერიტორიის სამშენებლო განაშენიანებისათვის დამუშავებული განაშენიანების რეგულირების გეგმა (მოცემული ქალაქგეგმარებითი დოკუმენტი ითვალისწინებს ლადნშაფტური, ტყით დაფარული და მცირე ხეობების განაშენიანებას, ამასთან გულისხმობს ქალაქის განვითარებას არახელსაყრელი მიმართულებით, მისი განაშენიანებული ტერიტორიის მიღმა და ხელს უწყობს თბილისში ურბანულ ცოცვას, ეწინააღმდეგება მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმით აღიარებულ პრინციპებს და შეიცავს ქალაქისათვის როგორც ქალაქგეგმარებით, ასევე გარემოსდაცვით საფრთხეებს.). ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად კი, ამ მუხლის ამოქმედებით ძალადაკარგულად იქნა მიჩნეული შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტები, მათ საფუძველზე დადგენილი ფუნქციური, შემზღუდავი და უფლებრივი ზონები.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარე სადავოდ ხდის სწორედ „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის N39-18 დადგენილების 73-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტისა და მე-4 პუნქტის კანონიერებას, ასევე, ამავე დადგენილებით შპს ,,...ისა’’ და შპს ,,ს...ის’’ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთებისთვის (ს/კ ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...) ახალი ფუნქციური ზონების მინიჭებას. ამდენად, დავის საგანს წარმოადგენს გასაჩივრებულ ნაწილში ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონშესაბამისობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნორმატიული აქტების სახეებს, მათ იერარქიას, საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების ადგილს საქართველოს ნორმატიულ აქტთა სისტემაში, ნორმატიული აქტების მომზადების, მიღების (გამოცემის), გამოქვეყნების, მოქმედების, აღრიცხვისა და სისტემატიზაციის ზოგად წესებს განსაზღვრავს ,,ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონი (პირველი მუხლის პირველი პუნქტი). მითითებული ორგანული კანონის მე-7 მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად, თუ ამ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის მიღება (გამოცემა) შეიძლება მიმღები (გამომცემი) ორგანოს (თანამდებობის პირის) მიერ მისი კომპეტენციის ფარგლებში, მხოლოდ საკანონმდებლო აქტის შესასრულებლად და იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული საკანონმდებლო აქტით. კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტში მითითებული უნდა იყოს, რომელი საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე და რომლის შესასრულებლად იქნა მიღებული (გამოცემული) იგი.

მოცემულ შემთხვევაში სადავო ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქართველოს ორგანული კანონის ,,ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსისა“ და ,,სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ’’ საქართველოს კანონის საფუძველზე. ამდენად, იგი როგორც კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნული საკანონმდებლო აქტების მოთხოვნებს.

საქართველოს ორგანული კანონი ,,ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“ განსაზღვრავს ადგილობრივი თვითმმართველობის განხორციელების სამართლებრივ საფუძვლებს, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების უფლებამოსილებებს, მათი შექმნისა და საქმიანობის წესებს, მათ ფინანსებსა და ქონებას, ურთიერთობებს მოქალაქეებთან, სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებთან და საჯარო და კერძო სამართლის იურიდიულ პირებთან, აგრეთვე ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობისა და პირდაპირი სახელმწიფო მმართველობის განხორციელების წესებს (მუხლი 1). მითითებული კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ე“ ქვეპუნქტი ადგენს, რომ მუნიციპალიტეტის საკუთარ უფლებამოსილებებს მიეკუთვნება მუნიციპალიტეტის სივრცის დაგეგმარების გეგმების, გენერალური გეგმებისა და განაშენიანების გეგმების/განაშენიანების დეტალური გეგმების შემუშავება და დამტკიცება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეებს მიაჩნიათ, რომ გასაჩივრებული ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი - „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის N39-18 დადგენილება (გასაჩივრებულ ნაწილში), რომლითაც შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობით დოკუმენტად იქნა მიჩნეული ...ის დასავლეთით არსებული ე.წ. „...ის“ ტერიტორიის სამშენებლო განაშენიანებისათვის დამუშავებული განაშენიანების რეგულირების გეგმა, ხოლო შეუსაბამო ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტები, მათ საფუძველზე დადგენილი ფუნქციური, შემზღუდავი და უფლებრივი ზონები ძალადაკარგულად იქნა მიჩნეული და შპს ,,...ისა“ და შპს ,,ს...ის“ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებს შეეცვალათ ფუნქციური ზონები, ზღუდავს მათ კონსტიტუციით გარანტირებულ საკუთრების უფლებას.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სახელისუფლებო სუბიექტს გააჩნია უფლებამოსილება შეიტანოს ცვლილებები კანონმდებლობაში. დროის გასვლასთან ერთად შესაძლოა შეიცვალოს (შემცირდეს ან გაიზარდოს) საკუთრების უფლების შინაარსი და ფარგლები იმისდა მიხედვით, თუ რამდენად მკაცრად აკონტროლებს სახელმწიფო კერძო მესაკუთრის მიერ ნივთით სარგებლობას. მიწის ნაკვეთით სარგებლობის კონტროლის ერთ-ერთი სამართლებრივი მექანიზმია ფუნქციონალური ზონირება. ამდენად, კერძო პირის მოლოდინი ნორმატიული მოწესრიგების უცვლელობაზე, მუდმივად შენარჩუნებაზე, არსებულ მოწესრიგებაში ნოვაციების შეტანის დაუშვებლობაზე არაა კანონით დაცული (სუსგ Nბს-794(3კ-22), 29.04.2024წ.). „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ საქართველოს კანონის (ძალადაკარგულია 20.07.2018წ. №3213 კანონით, 2019 წლის 3 ივნისიდან) 25-ე მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, დასახლებათა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის დოკუმენტებისათვის დადგენილი იყო სისტემური რევიზიის ვადა, რომელიც როგორც წესი, 5-10 წელია. ამასთან, სადავო აქტის მიღებამდე მოქმედი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 30.12.2014წ. №20-105 დადგენილებით დამტკიცებული „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა“ ითვალისწინებდა გეგმის შემდგომ სრულყოფას. ახალი გენგეგმის დამტკიცება მიზნად ისახავდა მდგრად ურბანულ განვითარებას, ინკლუზიური, უსაფრთხო და მედეგი საქალაქო სივრცის შექმნას. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გეგმა არის მმართველობის ორგანოს საქმიანობის მნიშვნელოვანი ფორმა, დაგეგმვის სამართლებრივი რეგულირების ნორმები, როგორც წესი აყალიბებენ დაგეგმარების საერთო ამოცანას და დაგეგმარების დროს გასათვალისწინებელ კრიტერიუმებს. დაგეგმარების კანონმდებლობა განსაზღვრავს დაგეგმვაზე უფლებამოსილ სუბიექტს, დაგეგმარების პროცედურას, ამოცანებს, პრინციპებს. დაგეგმარების არსისათვის დამახასიათებელია გეგმის შემუშავების თავისუფლება. უკეთუ გეგმა ნორმატიულ აქტშია ასახული, მნიშვნელობას იძენს პირდაპირი და არაპირდაპირი უკუქცევითი ძალის, ასევე კანონიერი ნდობის საკითხები. მართალია საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, მიწათსარგებლობის გეგმის დამტკიცება მოხდა ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შემდეგ, თუმცა სახელისუფლებო სუბიექტი უფლებამოსილია შეცვალოს კანონმდებლობა და ახალი არანამდვილი (რეტროსპექტული) უკუძალის მქონე ნორმებით მოაწესრიგოს საკუთრების უფლება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 19.06.2012წ. გადაწყვეტილება „ხონიაკინა საქართველოს წინააღმდეგ“ (Khoniakina v. Georgia), №17767/08, §75).

განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე ითხოვს გამოუყენებელი შესაძლებლობის შენარჩუნებას, მას არ უსარგებლია მშენებლობის უფლებით სამშენებლო შეზღუდვის დაწესებამდე, შესაბამისად, მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების წარმოშობის შემდგომ მშენებლობაზე შეზღუდვის დაწესებას არანამდვილი, რეტროსპექტული უკუძალა აქვს, რაც არ არის გამორიცხული. სადავო ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიღების დროს მოქმედი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებდა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის სფეროში ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა საქმიანობის შეზღუდვას იმ შემთხვევაში, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას, საჯარო ინტერესებს, ხელყოფს სხვათა უფლებებს. სასამართლო შემოწმებას ექვემდებარება საჯარო და კერძო ინტერესებს შორის პროპორციული ბალანსის დაცულობის საკითხი (შპს „ლეი ლეი“ (Lay Lay Company Limited v. Malta), №30633/11, 23.07.2013წ. §83) და არა სივრცით-ქალაქთმშენებლობითი დაგეგმვის პოლიტიკა, პრიორიტეტი (მიზანშეწონილობა).

საკასაციო პალატა მიუთითებს ,,სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს კანონის (ძალადაკარგულია 20.07.2018წ. №3213 კანონით, 2019 წლის 3 ივნისიდან) მე-6 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის სფეროში საჯარო ინტერესებს განეკუთვნება: ქვეყნის დასახლებებისა და დასახლებათაშორისი ტერიტორიების მდგრადი და უსაფრთხო განვითარების პირობების უზრუნველყოფა, საინჟინრო და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის ფუნქციონირება, ბუნებრივი რესურსების, კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის, სარეკრეაციო ტერიტორიების შენარჩუნება და განვითარება. თუ სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის ღონისძიებები ეწინააღმდეგება საჯარო ინტერესებს, უნდა დაისვას მათი შეწყვეტის საკითხი. აღნიშნული მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის სფეროში კერძო ინტერესებს განეკუთვნება: ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა ინტერესები, დაკავშირებული მათ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (ობიექტების) სივრცით-ტერიტორიულ დაგეგმვასთან და განვითარებასთან, ჯანსაღ და უსაფრთხო გარემოში არსებობასთან. სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის სფეროში ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა საქმიანობა შეიძლება შეიზღუდოს იმ შემთხვევაში, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას, საჯარო ინტერესებს, ხელყოფს სხვათა უფლებებს. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად კი, სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის პროცესში საჯარო და კერძო ინტერესების შეთანხმებას უზრუნველყოფენ საქართველოს აღმასრულებელი ხელისუფლების, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავა უნდა გადაწყდეს კერძო და საჯარო ინტერესთა ბალანსის დაცვის საფუძველზე. მართალია, ადმინისტრაციული აქტის კანონმდებლობასთან შესაბამისობის მტკიცების ტვირთი ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკისრება (სასკ-ის მე-17 მუხლი), თუმცა აღნიშნული არ ათავისუფლებს მოსარჩელეს დაასაბუთოს მისი კერძო ინტერესის უპირატესობა საჯარო ინტერესთან შედარებით. ზომიერების მოთხოვნა იმპლიციტურად არსებობს ყველა გეგმარებით გადაწყვეტილებაში და მნიშვნელოვნად ზღუდავს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ პრაქტიკაში გეგმარებითი რეგულირების თავისუფლებას. ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკისრება დისკრეციის უშეცდომოდ განხორციელების ვალდებულება, ამდენად, არსებობს მხოლოდ ვალდებულების შესაბამისი დისკრეცია, ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გააჩნია უკანონო გადაწყვეტილების მიღების დისკრეცია. დისკრეციული უფლებამოსილების კანონით დადგენილი ფარგლების დაკონკრეტებისთვის და დაპირისპირებული ძირითადი უფლებების ურთიერთშეჯერებისთვის გამოიყენება პროპორციულობის პრინციპი (სზაკ-ის მე-7 მუხლი). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონიერი მიზნის მისაღწევად შერჩეული ღონისძიება არაა თანაზომიერი, როდესაც პირის კანონით დაცული უფლებებისა და ინტერესებისათვის მიყენებული ზიანი არსებითად აღემატება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემით მისაღებ სიკეთეს (სზაკ-ის 7.1 მუხლი). შეფასებას საჭიროებს კერძო სუბიექტისთვის დაკისრებული სამართლებრივი ტვირთის სიმძიმესა და დასაკმაყოფილებელი საჯარო ინტერესის ობიექტურ ღირებულებას შორის დამოკიდებულება. ადმინისტრაციულმა ორგანომ თავი უნდა შეიკავოს ისეთი გადაწყვეტილების შერჩევისაგან, რომელიც არ აკმაყოფილებს სავალდებულო ბალანსს კერძო და საჯარო ინტერესებს შორის (ინტერესისათვის მიყენებული ზიანი არსებითად აღემატება მისაღებ სიკეთეს).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია კასატორების მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მიწის ნაკვეთისათვის ფუნქციური ზონის შეცვლა, საკუთრების ინტენსივობის შეზღუდვა (მიწის ნაკვეთის არასამშენებლო ტერიტორიად მიჩნევა) უთანაბრდება საკუთრების უფლების ჩამორთმევას (ფორმალურ ექსპროპრიაციას). უკეთუ საკუთრების უფლების შინაარსი და ფარგლები მცირდება, ადგილი აქვს შესაბამის ნაწილში სარგებლობის უფლების შეზღუდვას, რაც არ უთანაბრდება მთლიანად საკუთრების უფლების ჩამორთმევას (ფორმალურ ექსპროპრიაციას), რადგან მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე სუბიექტი უცვლელია, იგი ინარჩუნებს ნივთის გასხვისების, მატერიალურ-სამართლებრივი ვალდებულებით დატვირთვისა და კანონით განსაზღვრულ, მართალია შეზღუდულ ფარგლებში, თუმცა სარგებლობის შესაძლებლობას საკუთარი კერძო ავტონომიის მიხედვით. მიწის ნაკვეთისათვის ფუნქციური ზონის მინიჭება არის არა საკუთრების უფლების ჩამორთმევა (ფორმალური ექსპროპრიაცია), არამედ საკუთრების უფლების შინაარსისა და ფარგლების დადგენა (სუსგ 26.01.2021წ. საქმე №ბს-1112(კ-18), 16.12.2022წ. საქმე №ბს-1164(კ-20)). უფლებების მაღალი კონსტიტუციური მნიშვნელობის მიუხედავად, რიგი უფლებები, მათ შორის საკუთრების უფლება, რომელიც თავის თავში მოიცავს ასევე საკუთრების შეძენის ლეგიტიმურ მოლოდინსაც, არ არის აბსოლუტური ხასიათის. სახელმწიფო არაა საკუთრების უფლების შემოქმედი და ამიტომ არც მისი გაუქმება ძალუძს, მაგრამ სახელმწიფოს შეუძლია უფლების გარკვეული საზღვრის დადგენა (სუსგ 17.10.2023წ. საქმე №ას-1908-2018). საქართველოს კონსტიტუცია არ ადგენს იმგვარ საკუთრებით წესრიგს, რომელშიც მესაკუთრის კერძო ინტერესი საჯარო ინტერესებთან მიმართებით აბსოლუტური, უპირობო უპირატესობით სარგებლობს. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სამოქალაქოსამართლებრივი წესრიგის შექმნისას აუცილებელია, მიღწეულ იქნეს სწორი ბალანსი საკუთრების უფლებასა და სხვა უფლებებს/საჯარო ინტერესებს შორის. აუცილებელია, მესაკუთრემ გაითავისოს, რომ არა მხოლოდ მას აქვს ინტერესები, არამედ იმყოფება სხვა ინტერესთა გარემოცვაში, რომელთაგანაც ის იზოლირებული არ არის და სადაც აუცილებელია ინტერესთა გონივრული ბალანსის დაცვა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 25.02.2022წ. გადაწყვეტილება „ო. მარშავა და მ. ნოზაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-15). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკუთრების უფლებას არ აქვს აბსოლუტური, ძირითადი უფლების ხასიათი, იგი ექვემდებარება შეზღუდვას, რომელიც პროპორციული უნდა იყოს. საკუთრების უფლების შეზღუდვის უფლებამოსილების სახელმწიფოსათვის მინიჭება გამომდინარეობს გარკვეული სამართლებრივი სიკეთეების დაცვის მომეტებული ინტერესის გამო საკუთრების უფლების სოციალური ფუნქციით, ვალდებულებით დატვირთვის შესაძლებლობიდან. შესაბამისად, ნივთის სოციალური ტვირთის გათვალისწინებით, არ არის გამორიცხული უძრავი ქონებით მხოლოდ საკუთარი კერძო ინტერესების შესაბამისად სარგებლობაზე მესაკუთრის კერძო ავტონომიის შეზღუდვის შესაძლებლობა. 23.03.2018წ. ცვლილებამდე მოქმედი საქართველოს კონსტიტუციის 21.2 მუხლის საფუძველზე საკუთრების შეზღუდვის უმნიშვნელოვანესი კრიტერიუმი იყო აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროების არსებობა (ამჟამად მოქმედი კონსტიტუციის 19.2 მუხლის თანახმად, საჯარო ინტერესის არსებობა).

საკასაციო პალატა მიუთითებს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის N39-18 დადგენილების დანართი №6-ზე, რომელიც ითვალისწინებს რეკომენდაციებს მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის იმპლემენტაციის პროცესში ცალკეული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეების კერძო ინტერესების საჯარო ინტერესებთან დაპირისპირებისას ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ გადაწყვეტილების მიღებისთვის. კერძოდ, მითითებული დანართის თანახმად, ნებისმიერ შემთხვევაში, მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიღება გარკვეულწილად გავლენას ახდენს საპროექტო არეალში მდებარე უძრავი ნივთების მესაკუთრეთა უფლებებზე. ზოგიერთ შემთხვევაში ხდება სამშენებლო პირობების გაუარესებაც, რაც ქალაქის შემდგომი განვითარების საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით ხდება. სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის სფეროში საჯარო ინტერესებს განეკუთვნება: ქვეყნის დასახლებებისა და დასახლებათაშორისი ტერიტორიების მდგრადი და უსაფრთხო განვითარების პირობების უზრუნველყოფა, საინჟინრო და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის ფუნქციონირება, ბუნებრივი რესურსების, კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის, სარეკრეაციო ტერიტორიების შენარჩუნება და განვითარება. მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა, როგორც საჯარო განხილვების შედეგად მიღებული კონცეფციის რეალიზების ერთადერთი საშუალება, შემოთავაზებული პოსტულატების ნორმატიული ასახვით, მათ შორის, ძირითად ნახაზზე, ემსახურება საჯარო ინტერესების უპირობო დაცვას და მათი ყველაზე ეფექტიანი გზით განხორციელებას. თბილისის განახლებული მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის კონცეფციით განსაზღვრული კომპაქტურობის იდეა, ტერიტორიის ეკონომიურად გამოყენებასთან ერთად, გულისხმობს ბუნებრივი რესურსებისა და სარეკრეაციო არეალების შენარჩუნებას, საინჟინრო და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის ფუნქციონირების გაუმჯობესებას და სხვა სიკეთეებს, რაც საჯარო ინტერესის კონტექსტში უზრუნველყოფს როგორც ამ დროისთვის არსებული მოსახლეობის, ისე მომავალი თაობების უფლებას უკეთეს გარემოზე. ამდენად, მოსარჩელე მხარის მიერ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტი ცალსახად ითვალისწინებს ცალკეული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეების კერძო ინტერესების ქალაქის შემდგომი განვითარების საჯარო ინტერესთან დაპირისპირებას.

მოცემულ შემთხვევაში შესაბამისი საკანონმდებლო აქტების საფუძველზე მიღებულ სადავო კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტში მითითებულია, რომ ქალაქგეგმარებითი დოკუმენტი ითვალისწინებს ლადნშაფტური, ტყით დაფარული და მცირე ხეობების განაშენიანებას, ამასთან გულისხმობს ქალაქის განვითარებას არახელსაყრელი მიმართულებით, მისი განაშენიანებული ტერიტორიის მიღმა და ხელს უწყობს თბილისში ურბანულ ცოცვას, ეწინააღმდეგება მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმით აღიარებულ პრინციპებს და შეიცავს ქალაქისათვის როგორც ქალაქგეგმარებით, ასევე გარემოსდაცვით საფრთხეებს. შესაბამისად, სადავო დადგენილება მიღებულია საჯარო მიზნების მისაღწევად.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მიწვეული სპეციალისტის, კერძოდ, საკრებულოს ურბანული დაგეგმარებისა და საქალაქო მეურნეობის კომისიის თავმჯდომარისა და უშუალოდ სადავო საკითხზე გადაწყვეტილების მიღების პროცესში მონაწილე პირის განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში და რომლის თანახმად, სპეციალისტმა აღნიშნა, რომ მოსარჩელეთა საკუთრების ობიექტების სამშენებლო განვითარების მანამდე არსებული ხედვა, ქალაქგეგმარებითი დოკუმენტი 2019 წლისათვის უკვე აღარ აკმაყოფილებდა ქალაქის განვითარების ახალ გეგმას. სპეციალისტმა ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ დასახელებული ტერიტორია მოქცეულია მაღალი გეოდინამიკური საფრთხეების არეალში, რაც იმას ნიშნავს, რომ წინასწარი კვლევების გარეშე, დასახელებულ ფართობზე დაუშვებელია რაიმე სახის ზემოქმედების განხორციელება. შეუსაბამო ჩარევამ შესაძლებელია პროვოცირება გაუწიოს სხვადასხვა გეოლოგიურ საფრთხეებს და გამოიწვიოს ღვარცოფული, მეწყრული ან იმგვარი პროცესების დინამიკაში მოყვანა, რაც საფრთხეს შეუქმნის ქალაქის მოსახლეობას. სპეციალისტის განმარტებით, ნებისმიერი სამშენებლო პროექტი თავის თავში გულისხმობს უკვე არსებული მწვანე ნარგავების საფრთხის ქვეშ დაყენებას და იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მწვანე ნარგავები გადაირგვება ან ახალი განაშენიანების ფარგლებში გამწვანებული არეალები შეიქმნება, არ წარმოადგენს ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნების ალტერნატივას. გარდა აღნიშნულისა, სპეციალისტმა განმარტა, რომ მესაკუთრეს არ მიუმართავს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ინდივიდუალური ცვლილებების შეთანხმების მოთხოვნით და გამოთქვა მზაობა, რომ გრგ-ს გადახედვის პირობით, არსებული ზონალური შეზღუდვების გათვალისწინებით, მხარეს მიეცემა შესაძლებლობა ისარგებლოს თავისი საკუთრების სამშენებლო განვითარების უფლებით. სპეციალისტმა ისაუბრა ასევე იმ საფრთხეებზე, რომ ამ მასშტაბის მშენებლობის დაშვებას დასახელებულ არეალში შეუძლია გამოიწვიოს სანიაღვრე სისტემების მოშლა, რაც თავის მხრივ სხვა პრობლემების წარმოშობას შეუწყობს ხელს.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორების პოზიციას სპეციალისტის განმარტების არასარწმუნოდ მიჩნევასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის №39-18 დადგენილების დანართი N1.9 მოიცავს საშიში გეოდინამიკური პროცესების მიხედვით თბილისის დარაიონების რუკას, რომელიც იძლევა ინფორმაციას თბილისში მეწყრული და ღვარცოფული, ასევე სხვადასხვა რელიეფური და გეოლოგიური მონაცემების მქონე ტერიტორიების შესახებ. საშიში გეოდინამიკური პროცესების მიხედვით თბილისის დარაიონების რუკაზე მოყვანილი შეზღუდვების არეალში სამშენებლო და გეგმარებითი დოკუმენტების სანებართვო პირობებზე განმცხადებელმა უნდა წარმოადგინოს ტერიტორიის შესაბამისი გეოლოგიური კვლევითი მასალები და აუცილებლობის შემთხვევაში ტერიტორიიის განვითარებისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საინჟინრო სამუშაოთა საპროექტო გადაწყვეტა (დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის 69-ე მუხლი). ამდენად, ზემოაღნიშნული დადგენილებით შექმნილია საფუძველი იმ პოტენციური საფრთხეების თავიდან ასაცილებლად, რომლებიც არსებული განაშენიანების განვითარებისა და რეკონსტრუქციის პირობებში, თან ახლავს განაშენიანების ინტენსივობის ზრდას. ამავე დადგენილების დანართი №2-ის (დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილი) მე-2 მუხლის მე-16 პუნქტის თანახმად, შეზღუდვითი ზონები გაგებული უნდა იქნეს, როგორც გარდაუვალი დაბრკოლება ტერიტორიის განვითარებისათვის, შესაბამისად, მოცემული შეზღუდვების გავრცელების მიზეზების კვლევაზე დაყრდნობილი არარელევანტურობის მტკიცების გარეშე, შეზღუდვითი ზონების ქვეშ მოთავსებული ტერიტორიების შემდგომი სამშენებლო განვითარება შეუძლებლად უნდა იქნეს მიჩნეული. ამდენად, აღნიშნული ნორმა მოითხოვს შეზღუდვების მოხსნის დასაბუთების საჭიროებას. ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებდა დასახლებათა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის დოკუმენტებისათვის სისტემური რევიზიის ვადას (5-10 წელი), კასატორების მიერ 2012 წელს დამტკიცებული გრგ-ს საფუძვლად არსებულ გეოლოგიურ კვლევაზე მითითება, არარელევანტურია.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ბუნებრივი კატასტროფები ზეგავლენას ახდენს, როგორც ადამიანზე, ასევე გარემოზე, შესაბამისად, ბუნებრივი კატატროფების რისკების შემცირება მნიშვნელოვანია კატასტროფების მართვისთვის. საქართველოს მთავრობის 11.01.2017წ. №4 დადგენილებით დამტკიცდა საქართველოს კატასტროფის რისკების შემცირების 2017-2020 წლების ეროვნული სტრატეგია და მისი სამოქმედო გეგმა. მითითებული სტრატეგიის თანახმად, კატასტროფის რისკის მართვა უნდა ემყარებოდეს კატასტროფის რისკის გააზრებას მისი ყველა განზომილების – მოწყვლადობის, შესაძლებლობის, ადამიანებსა და ქონებაზე გავლენის, საფრთხის მახასიათებლების და გარემოს დაცვის გათვალისწინებით. სხვადასხვა სახის კატასტროფებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგების მინიმუმამდე დასაყვანად ძალზე მნიშვნელოვანია, მოხდეს კატასტროფის რისკის წინასწარი იდენტიფიცირება, შეფასება და შემცირების ღონისძიებების დაგეგმვა. საქართველოს რელიეფი, მეტეოროლოგიური პირობები და გარემოზე მაღალი ანთროპოგენული ზეწოლა ხელსაყრელ პირობებს ქმნის ისეთი ბუნებრივი კატასტროფების განვითარებისთვის, როგორებიცაა: ზვავი, მეწყერი, მდინარის მიერ ნაპირების გარეცხვა, წყალდიდობა, გვალვა, სეტყვა, ეროზია, ძლიერი ქარი, ბუნებრივი ხანძრები, მიწისძვრა და სხვა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის №39-18 დადგენილებით დამტკიცებული ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის“ (დანართი N2) მე-2 მუხლის მე-7 პუნქტის თანახმად, დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიზანია: „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნების და ამოცანების გათვალისწინებით, თბილისის სივრცითი და ტერიტორიული განვითარების მიმართულებების ფორმირება და ამისთვის სამართლებრივი საფუძვლების შექმნა მიწათსარგებლობის ზოგადი პირობების დადგენის გზით; ქალაქგეგმარებითი გადაწყვეტების შემუშავება და შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლების შექმნა დედაქალაქის მოსახლეობისთვის ჯანსაღი და უსაფრთხო საცხოვრებელი გარემოს ჩამოყალიბებისათვის და ეკოლოგიური უსაფრთხოების, ბუნებრივი რესურსების დაცვისა და რაციონალური განვითარებისათვის. ამრიგად, მოცემულ შემთხვევაში სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) ლეგიტიმური მიზანი და დასაცავი საჯარო სიკეთე გულისხმობს არსებული ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნებასა და განვითარებას, რაც თავის მხრივ უკავშირდება ასევე კონსტიტუციურ უფლებას - ჯანსაღ გარემოში ცხოვრებისა და გარემოზე ზრუნვის შესაძლებლობის შესახებ (საქართველოს კონსტიტუციის 29-ე მუხლი). ამდენად, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა და სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე, ასევე, ქალაქის განვითარების ხედვის, ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნების უპირატესობისა და არსებული ურბანული გამოწვევების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში საჯარო ინტერესი გადაწონის მოსარჩელე კერძო პირთა ინტერესებს. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის №39-18 დადგენილება (გასაჩივრებულ ნაწილში) შესაბამისობაშია კანონით განსაზღვრულ, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის უფლებამოსილების შინაარსთან, მიღებულია კანონმდებლის ნების ფარგლებში და მის შესაბამისად.

საკასაციო პალატა აქვე აღმჭურველი აქტების მიმართ მოსარჩელეთა კანონიერი ნდობის არსებობისა და აღნიშნულის გათვალისწინებით, მათი ძალადაკარგულად გამოცხადების უსაფუძვლობასთან დაკავშირებით, აღნიშნავს, რომ მოქმედი კანონმდებლობა (საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 61-ე მუხლი) მიუხედავად აღმჭურველი აქტის სამართლებრივი ბუნებისა, მათ შორის დაინტერესებული პირის კანონიერი ნდობის არსებობის შემთხვევაშიც კი, არ გამორიცხავს შესაბამისი წინაპირობების გათვალისწინებით, მათი მოქმედების გაუქმებას ძალადაკარგულად გამოცხადების გზით. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის №39-18 დადგენილების მე-5 მუხლით პირდაპირ განისაზღვრა, რომ მისი ამოქმედებიდან ძალადაკარგულად გამოცხადდა ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 30 დეკემბრის N20-105 დადგენილება (სზაკ-ის 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტი). შესაბამისად, მოსარჩელის მიმართ გაცემული ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტები წინააღმდეგობაში მოვიდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის №39-18 დადგენილებით დამტკიცებულ ახალ ,,დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმასთან“, მიჩნეული იქნა გეგმასთან შეუსაბამოდ და შესაბამისად, ძალადაკარგულად.

საკასაციო სასამართლო დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. №39-18 დადგენილების დანართი №6-ით გათვალისწინებულია მუნიციპალიტეტის მიერ მიწის ნაკვეთების მონაცვლეობა ან/და ფულადი კომპენსაციის გაცემა, აგრეთვე გათვალისწინებულია ზიანის ანაზღაურებაზე უფლებამოსილი მესაკუთრის კანონიერი უფლების აღდგენა სპეციალური (ზონალური) შეთანხმების გაცემით ან მიწათსარგებლობის გენერალურ გეგმაში ცვლილების შეტანის სახით. შესაბამისად, სადავო ნორმატიული აქტი პირდაპირ ითვალისწინებს მითითებას სამშენებლო პირობების გაუარესებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, შპს ,,...ის’’ და შპს ,,ს...ის’’ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად მიჩნევის პირობებში, შპს ,,...ს“ (ს/კ ...) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით თ. ო-ის (პ/ნ ...) მიერ 2024 წლის 18 ივლისის N4377 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150. ასევე, შპს ,,ს...ს“ (ს/კ ...) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით თ. ო-ის (პ/ნ ...) მიერ 2024 წლის 18 ივლისის N6447 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს ,,...ის’’ და შპს ,,ს...ის’’ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. შპს ,,...ს“ (ს/კ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით თ. ო-ის (პ/ნ ...) მიერ 2024 წლის 18 ივლისის N4377 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150;

4. შპს ,,ს...ს“ (ს/კ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივართან დაკავშირებით თ. ო-ის (პ/ნ ...) მიერ 2024 წლის 18 ივლისის N6447 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის N200122900, სახაზინო კოდი N300773150.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

გიორგი გოგიაშვილი