საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-441(2კ-25) 21 ივლისი, 2025 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თამარ ოქროპირიძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - თ. ნ-ე (ა. ნ-ის უფლებამონაცვლე)

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივის აქტის გამოცემის დავალება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 ნოემბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

ა. ნ-ემ 2022 წლის 02 სექტემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის მიმართ „ა. ნ-ისთვის, როგორც კანონიერი მოსარგებლისთვის, არაპრივატიზებული საცხოვრებელი ფართის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემაზე უარის თქმის შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის 2022 წლის 20 აპრილის №33-0122110418 წერილობითი მიმართვისა და „ა. ნ-ის წარმომადგენლის - თ. ნ-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის პირველი მოადგილის (ვიცე მერის) 2022 წლის 29 ივლისის №681 ბრძანების ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობისათვის ქალაქ თბილისში, ... ქ. №3-ში მდებარე 22.61 კვ.მ უძრავი ქონების მოსარჩელე ა. ნ-ისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ა. ნ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი „ა. ნ-ისთვის, როგორც კანონიერი მოსარგებლისთვის, არაპრივატიზებული საცხოვრებელი ფართის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემაზე უარის თქმის შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის 2022 წლის 20 აპრილის №33-0122110418 წერილობითი მიმართვა; ბათილად იქნა ცნობილი „ა. ნ-ის წარმომადგენლის - თ. ნ-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის პირველი მოადგილის (ვიცე მერის) 2022 წლის 29 ივლისის №681 ბრძანება; მოპასუხეს - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობას დაევალა ქალაქ თბილისში, ... ქუჩა №3-ში მდებარე 22.61 კვ.მ უძრავი ქონების მოსარჩელე ა. ნ-ისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 ნოემბრის განჩინებით მოცემულ საქმეზე შეჩერდა საქმის წარმოება ა. ნ-ის გარდაცვალების გამო მისი უფლებამონაცვლის დადგენამდე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ივლისის განჩინებით მოცემულ ადმინისტრაციულ საქმეზე განახლდა საქმის წარმოება; ა. ნ-ის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა თ. ნ-ე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობამ, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების შედეგად სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მითითებით, №189 დადგენილების მიზნებიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ პირი ჩაითვალოს ბინის კანონიერ მოსარგებლედ და მონაწილეობა მიიღოს ბინის პრივატიზების პროცესში, აუცილებელია ორი პირობის ერთდროულად არსებობა: პირს უნდა ჰქონდეს საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული ან არაიზოლირებული) ფართობით სარგებლობის დამადასტურებელი სათანადო დოკუმენტი (კანონიერი მოსარგებლის გარდაცვალების შემთხვევაში, აგრეთვე მემკვიდრეობის დამადასტურებელი დოკუმენტი) და ამავე დროს, იგი ფაქტობრივად უნდა ფლობდეს საპრივატიზებო ფართს. ამავე დადგენილების თანახმად, კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი არის უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული, ადმინისტრაციულ ორგანოში აუცილებლად წარსადგენი საბუთი, რომელიც ანიჭებს პირს უფლებას, მოითხოვოს კონკრეტული ფართის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა. დასახელებული დადგენილების მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელ დოკუმენტებად მოიაზრება ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, ბინის ორდერი, საბინაო წიგნი და სხვა. ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ №189 დადგენილება არ შეიცავს კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტების ამომწურავ ჩამონათვალს. შესაბამისად, უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სათანადო სამართლებრივი შეფასება უნდა მიეცეს საქმის მასალებში წარმოდგენილ დოკუმენტებსა და ფაქტობრივ გარემოებებს. კასატორი აღნიშნავს, რომ, მართალია, საქმეში წარმოდგენილი საბინაო წიგნი და ფორმა №16, თავიანთი შინაარსით, კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელ დოკუმენტებია, თუმცა ხსენებულ დოკუმენტებში მითითებული ინფორმაციით ვერ დგინდება, ქალაქ თბილისში, ... ქუჩა №3-ში მდებარე უშუალოდ რომელი ფართის კანონიერ მოსარგებლეს წარმოადგენს საჩივრის ავტორი. შესაბამისად, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საქმეში არსებული დოკუმენტაციით უტყუარად ვერ დგინდება ა. ნ-ეს, კანონიერი სარგებლობის უფლების დამდგენი დოკუმენტების (საბინაო წიგნი და ფორმა №16) საფუძველზე, უშუალოდ რომელი ფართი ჰქონდა კანონიერ სარგებლობაში გადაცემული და ვერ ხდება შესაბამისად იდენტურობის დადგენა პრივატიზებამოთხოვნილ ფართთან, ჩუღურეთის რაიონის გამგეობა მოკლებული იყო შესაძლებლობას მისთვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა პრივატიზებამოთხოვნილი უძრავი ქონება. ამდენად, ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის 2022 წლის 20 აპრილის №33-0122110418 ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და მასთან დაკავშირებით გამოცემული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ბრძანება სრულ შესაბამისობაშია კანონმდებლობასთან და არ არსებობდა მათი ბათილად ცნობის სამართლებრივი წინაპირობები.

კასატორის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის მითითებით, მან საქართველოს ეროვნული არქივის თბილისის ცენტრალური არქივიდან გამოითხოვა ინფორმაცია/დოკუმენტაცია განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით. ადმინისტრაციულ ორგანოს საარქივო დაწესებულებიდან გადმოეგზავნა დოკუმენტაცია და ასევე, ეცნობა, რომ ... ქ. №3-ში მცხოვრებ მოქალაქეთა რეგისტრაციის დამადასტურებელი საბინაო წიგნი, საბინაო ბარათი (ფორმა №17) და ბინის მიღების ორდერი არ იყო დაცული.

კასატორის მითითებით, ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის თანამშრომლების მიერ განხორციელდა აგრეთვე საკითხის ადგილზე შესწავლა, რის შედეგადაც დადგინდა, რომ ოჯახი აღნიშნულ მისამართზე მდებარე ფართში არ ცხოვრობს, ხოლო სახლი არის არასაცხოვრებელ მდგომარეობაში. გამგეობის თანამშრომლების მიერ შედგენილ ოქმში მითითებულია, რომ თ. და ა. ნ-ეები ზემოაღნიშნულ მისამართზე არ ცხოვრობენ, მეზობლების გადმოცემით, არასოდეს უცხოვრიათ და მათ არც იცნობენ, რადგან ადგილზე არ იმყოფებიან. სასამართლოს თქმით კი, ... ქ. №3-ში მცხოვრები პირები ადასტურებენ, რომ ა. ნ-ე თანდართულ, სართულებრივ გეგმაზე მონიშნულ ფართში (22.61 კვ. მ.) ნამდვილად ფაქტობრივად ცხოვრობდა 1977 წლიდან 2007 წლამდე, როგორც მესაკუთრე და ვინაიდან ამჟამად აღნიშნული შენობა არის ძალიან ავარიული, ამ ფართში ცხოვრება შეუძლებელია.

კასატორის განმარტებით, იქედან გამომდინარე, რომ არ იქნა წარმოდგენილი სრულყოფილი უფლების დამდგენი დოკუმენტაცია და ასევე არ დასტურდებოდა მოქალაქის მიერ ფართის ფაქტობრივი ფლობა, საქართველოს 2014 წლის 20 თებერვლის №189 დადგენილებით დამტკიცებული „კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ, კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესის“ თანახმად, გამგეობა მოკლებული იყო შესაძლებლობას, დაეკმაყოფილებინა განმცხადებლის მოთხოვნა საცხოვრებელი ბინის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე. აღსანიშნავია, რომ კასატორი შუამდგომლობს ასევე საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზეც.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 აპრილისა და 7 მაისის განჩინებებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის გამგეობის საკასაციო საჩივრები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის გამგეობის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივრებში მითითებული პოზიციები ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

ამასთანავე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლიანი სასამართლოს უფლება ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, თუმცა აღნიშნული არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ §71; ყუფარაძე საქართველოს წინააღმდეგ §76; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად მიუთითებს საქმის მასალებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

- ქალაქ თბილისში, ... ქ. №3-ში არსებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საბინაო წიგნის ნოტარიულად დამოწმებული ასლით დასტურდება, რომ მითითებულ მისამართზე მდებარე უძრავი ქონების ერთ-ერთ კანონიერ მოსარგებლეს, ასევე წარმოადგენდა ა. ნ-ე;

- საქართველოს ეროვნული არქივის 2021 წლის 10 ოქტომბრის წერილზე თანდართული ფორმა №16-ით დასტურდება, რომ ა. ნ-ე რეგისტრირებული იყო ქალაქ თბილისში, ... ქ. №3-ში;

- ა. ნ-ის წარმომადგენელმა - თ. ნ-ემ განცხადებით მიმართა ჩუღურეთის რაიონის გამგეობას და ქ. თბილისში, ... ქ. №3-ში მდებარე 22.61 კვ.მ ბინის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა მოითხოვა, თუმცა მას სადავო - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის 2022 წლის 20 აპრილის №33-0122110418 ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე სრულყოფილი უფლების დამდგენი დოკუმენტაციის წარუდგენლობისა და ასევე მოქალაქის მიერ ფართის ფაქტობრივი ფლობის დაუდასტურებლობის გამო;

- დასახელებული აქტი ა. ნ-ის წარმომადგენლის მიერ გასაჩივრდა ადმინისტრაციული საჩივრით, რომელიც ასევე არ დაკმაყოფილდა. ბრძანებაში მიეთითა, რომ, მართალია, საბინაო წიგნი და ფორმა №16, თავიანთი შინაარსით, კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელ დოკუმენტებია, თუმცა ხსენებულ დოკუმენტებში მითითებული ინფორმაციით ვერ დგინდებოდა ... ქ. №3-ში მდებარე უშუალოდ რომელი ფართის კანონიერ მოსარგებლეს წარმოადგენდა საჩივრის ავტორი და შესაბამისად, ვერ ხდებოდა იდენტურობის დადგენა პრივატიზებამოთხოვნილ ფართთან;

- საქმეში დაცული სს „...ის“ აბონენტის ბრუნვის ისტორიით დასტურდება, რომ ... ქუჩაზე ნ-ე ა.გ., აბონენტის №..., ელექტროენერგიას იყენებდა 1980 წლიდან 2007 წლის 5 ივნისამდე;

- საქმეში წარმოდგენილია ასევე 2023 წლის 9 მარტის სანოტარო წესით დამოწმებული მეზობლების თანხმობები, რომლებშიც აღნიშნულია, რომ შენობა არის ძალიან ავარიული, ამ ფართში ცხოვრება შეუძლებელია. თუმცა ა. ნ-ე დღემდე პატრონობს ფართს, როგორც მესაკუთრე;

- საქმეში წარმოდგენილია ასევე ამხანაგობა „...“ 2023 წლის 19 ივნისის კრების ოქმი, რომლითაც დღის წესრიგში განისაზღვრა ა. ნ-ის საცხოვრებელი სახლის პრივატიზების საკითხი. აღნიშნული ოქმით, ამხანაგობის წევრებმა ხელმოწერებით დაადასტურეს, რომ ა. ნ-ე ნამდვილად ფაქტობრივად ცხოვრობდა 1977 წლიდან 2007 წლამდე, როგორც მესაკუთრე, თანდართულ, სართულებრივ გეგმაზე მონიშნულ ფართში (22.61 კვ.მ), რომელიც მდებარეობს ... №3-ში, ...ში, ერთსართულიანი შენობის პირველ სართულზე (ბინას არ აქვს ნომერი, ისევე, როგორც ეზოში არსებულ სხვა დანარჩენ ბინებს). ამჟამად აღნიშნული შენობა არის ძალიან ავარიული, ამ ფართში ცხოვრება შეუძლებელია. თუმცა, ა. ნ-ე დღემდე პატრონობს ფართს, როგორც მესაკუთრე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მოსარჩელისათვის ქალაქ თბილისში, ... ქ. №3-ში მდებარე 22.61 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემაზე უარის თქმის კანონიერება სრულყოფილი უფლების დამდგენი დოკუმენტაციის წარუდგენლობისა და ასევე, მოქალაქის მიერ ფართის ფაქტობრივი ფლობის დაუდასტურებლობის საფუძვლით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობაში წარდგენილი განცხადების შესაბამისად, მოსარჩელე ა. ნ-ე სადავო ფართის პრივატიზაციას დაკავებული ფართით კანონიერი სარგებლობის საფუძვლით ითხოვდა. შესაბამისად, განსახილველი დავის მართებული გადაწყვეტისათვის, არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება იმ ფაქტის დადგენას, წარმოადგენდა თუ არა ა. ნ-ე საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 20 თებერვლის №189 დადგენილებით დამტკიცებული „კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესით“ განსაზღვრულ დაკავებული ფართის კანონიერ მოსარგებლეს და ქმნის თუ არა სასამართლოში წარმოდგენილი დოკუმენტებისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობა ა. ნ-ის სახელზე სადავო ბინის პრივატიზების საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საკითხის მომწესრიგებელ, საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 20 თებერვლის №189 დადგენილებით დამტკიცებულ კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესზე, რომელიც არეგულირებს სახელმწიფო საბინაო ფონდში საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საცხოვრებელ ფონდში არსებული, მათ შორის, 2007 წლის 2 თებერვლამდე დროებით გადაცემული, არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის კანონიერი მოსარგებლისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესსა და პირობებს, ამ პროცესში წარმოშობილ ურთიერთობებს და განსაზღვრავს წესით გათვალისწინებული ურთიერთობის მხარეებსა და მათ უფლებამოსილებებს (მუხლი 1.1). მითითებული წესის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის საკუთრებაში გადაცემის განხილვის საფუძველია კანონიერი მოსარგებლის წერილობითი განცხადება შესაბამის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელ ორგანოში. მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით კი განმარტებულია, რომ კანონიერი მოსარგებლე არის ფიზიკური პირი, რომელიც უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული დოკუმენტის (ინდივიდუალურ-ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტი, ბინის ორდერი, საბინაო წიგნი და სხვ.) საფუძველზე კანონიერად სარგებლობს საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული ან არაიზოლირებული) ფართობით, ხოლო კანონიერი მოსარგებლის გარდაცვალების შემთხვევაში, მისი მემკვიდრე.

ამდენად, მითითებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ პირი ჩაითვალოს კანონიერ მოსარგებლედ, მითითებული წესი მოითხოვს კუმულაციურად ორი პირობის არსებობას: 1. პირს უნდა ჰქონდეს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული დოკუმენტი (ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ- სამართლებრივი აქტი, ბინის ორდერი, საბინაო წიგნი და სხვა) და 2. ამ დოკუმენტის საფუძველზე კანონიერად უნდა სარგებლობდეს სადავო ფართით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დასახელებული „წესის“ მიზნებიდან გამომდინარე, იმისთვის, რომ პირი ჩაითვალოს ბინის კანონიერ მოსარგებლედ, აუცილებელია პირს ჰქონდეს ფართით სარგებლობის უფლების დამდგენი დოკუმენტი და ამასთანავე დასტურდებოდეს საპრივატიზებო ფართის ფლობისა და სარგებლობის ფაქტი.

განსახილველ შემთხვევაში, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ა. ნ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა წარდგენილი საცხოვრებელი ფართით კანონიერად სარგებლობის დამადასტურებელი სრულყოფილი დოკუმენტაცია, ამასთანავე, არ დასტურდებოდა მოქალაქის მიერ ფართის ფაქტობრივი ფლობა.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში დაცულ დოკუმენტებზე, კერძოდ, საბინაო წიგნის ნოტარიულად დამოწმებულ ასლზე, რომლითაც დასტურდება, რომ ქალაქ თბილისში, ... ქ. №3-ში მდებარე უძრავი ქონების ერთ-ერთ კანონიერ მოსარგებლეს წარმოადგენდა ა. ნ-ე, ასევე, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის 2021 წლის 10 ოქტომბრის №06-01212982651-33 წერილზე თანდართულ ფორმა №16-ზე, რომლის თანახმადაც, ა. ნ-ე რეგისტრირებული იყო ქალაქ თბილისში, ... ქ. №3-ში. საკასაციო სასამართლოს მტკიცებით, დასახელებული დოკუმენტებით უტყუარად დასტურდება ა. ნ-ის კანონიერი სარგებლობის უფლება არაპრივატიზებულ საცხოვრებელ ფართზე, რასაც სადავოდ არ ხდიან ადმინისტრაციული ორგანოებიც, თუმცა მათი მოსაზრებით, შეუძლებელია კონკრეტული ფართის იდენტიფიცირება. აღნიშნული გარემოების საპირწონედ კი, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეში დაცულ, 2023 წლის 9 მარტის სანოტარო წესით დამოწმებულ თანხმობაზე, რომლითაც ქალაქ თბილისში, ... ქ. №3-ში მცხოვრები პირები ადასტურებენ, რომ ა. ნ-ე თანდართულ სართულებრივ გეგმაზე მონიშნულ ფართში (22.61 კვ.მ) ნამდვილად ფაქტობრივად ცხოვრობდა 1977 წლიდან 2007 წლამდე, როგორც მესაკუთრე. ვინაიდან ამჟამად აღნიშნული შენობა არის ძალიან ავარიული, ამ ფართში ცხოვრება შეუძლებელია. თუმცა, დღემდე პატრონობს ფართს, როგორც მესაკუთრე. საქმეში წარმოდგენილია ასევე ამხანაგობა „...“ 2023 წლის 19 ივნისის კრების ოქმი, რომლითაც დღის წესრიგში განისაზღვრა ა. ნ-ის საცხოვრებელი სახლის პრივატიზების საკითხი. აღნიშნული ოქმით, ამხანაგობის წევრებმა ხელმოწერებით დაადასტურეს, რომ ა. ნ-ე ნამდვილად ფაქტობრივად ცხოვრობდა 1977 წლიდან 2007 წლამდე, როგორც მესაკუთრე, თანდართულ, სართულებრივ გეგმაზე მონიშნულ ფართში (22.61 კვ.მ), რომელიც მდებარეობს ... ქ. №3-ში, ...ში, ერთსართულიანი შენობის პირველ სართულზე (ბინას არ აქვს ნომერი, ისევე, როგორც ეზოში არსებულ სხვა დანარჩენ ბინებს). ქალაქ თბილისში, ... ქ. №3-ში, ...ში, ერთსართულიანი შენობის პირველ სართულზე ნგრევადი ფართის მოსარჩელის ოჯახის მიერ სარგებლობის ფაქტი ასევე დაადასტურა სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხულმა ამხანაგობის თავმჯდომარემ - ზ. ი-ამ. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ასევე წარდგენილ იქნა საბინაო საექსპლუატაციო კანტორის უფროსის მიერ 1991 წლის 11 დეკემბერს გაცემული №395 ცნობა, სადაც მითითებულია, რომ ა. ნ-ე ცხოვრობს ... ქ. №3-ში. ამავე ცნობის მიხედვით, მისი ოჯახის წევრები არიან: ნ-ე ბ. (მეუღლე), ნ-ე გ. (შვილი) და ნ-ე თ. (შვილი).

ყოველივე ზემოაღნიშნულის შეფასების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საფუძველს მოკლებულია საკასაციო საჩივრების პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ ა. ნ-ეს არ გააჩნდა სადავო ფართის კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტები და ამავდროულად, არ დასტურდებოდა საცხოვრებელი ფართის კონკრეტული მდებარეობა.

რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ ფართის ფაქტობრივ ფლობას, უდავოა, რომ განცხადების წარდგენის დროისთვის ა. ნ-ე და მისი ოჯახი ფაქტობრივად არ ცხოვრობდნენ სადავო ბინაში, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი არაერთი დოკუმენტით დასტურდება ის გარემოება, რომ საცხოვრებელი სახლი იყო ავარიული და სიცოცხლისთვის საფრთხის შემცველი. სწორედ აღნიშნულის გამო არ ცხოვრობდა მოსარჩელის ოჯახი სადავო ფართში, თუმცა პატრონობდა მას, როგორც მესაკუთრე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნულ გარემოებასთან დაკავშრებით სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 02 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე, საქმეზე №ბს-1260(კ-23), რომლის მიხედვით, „საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტა, რომ თუ პირი საკუთარი ნების საწინააღმდეგოდ ვერ ეუფლება ნივთს, დაუშვებელია მხოლოდ მითითებულ არგუმენტზე დაყრდნობით მისთვის საკუთარი უფლებების რეალიზაციის შესაძლებლობის შეზღუდვა. იმ შემთხვევაში, თუ პირი, რომელსაც წარმოეშვა ბინის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი, ვერ სარგებლობდა აღნიშნული უძრავი ქონებით მესამე პირთა მიერ ფართის დაკავების გამო, აღნიშნული გარემოება არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობას (სუსგ, 07.02.2019წ., №ბს-1430(კ-18)). საკასაციო პალატამ სხვა საქმეზე ასევე განმარტა, რომ ფაქტობრივი ფლობის ზემოხსენებული კომპონენტი არ შემოიფარგლება მარტოოდენ ფართით რეალური სარგებლობით. რამდენადაც კანონიერი სარგებლობის უფლების რეალიზაცია არსებითად უკავშირდება მოსარგებლის მხრიდან ფართის ფლობის ნების გამოვლენას - რიგ შემთხვევებში, გარკვეულ ფაქტობრივ გარემოებათა არსებობამ შესაძლოა შეზღუდოს პირის შესაძლებლობა, ნების არსებობის მიუხედავად, ისარგებლოს კანონიერი სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის საფუძველზე გადაცემული უძრავი ქონებით. ასეთ შემთხვევაში, შესაძლოა პირს გააჩნდეს ფართით სარგებლობის ცხადად გამოხატული სურვილი, თუმცა მის მიმართ არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობა, მისი ნების საწინააღმდეგოდ, შეუძლებელს ხდიდეს მინიჭებული უფლების რეალიზაციას. ფაქტობრივი ფლობის გამომრიცხველი მდგომარეობა დაუშვებელს ხდის ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან აღნიშნული კომპონენტის არარსებობის საფუძვლით პირისათვის ფართის პრივატიზაციაზე უარის თქმას (დამატებით იხილეთ სუსგ საქმეზე №ბს-250-246(კ-15), 10.12.2015წ). ამდენად, განმცხადებლის მოთხოვნის დაკმაყოფილების გამომრიცხველი გარემოება არაა სადავო ფართით სარგებლობის შეუძლებლობა. არსებითია დადასტურდეს, რომ პირი შესაბამისი დოკუმენტის საფუძველზე გადაცემული ფართით არ სარგებლობს მისივე ნებით. სარგებლობის კომპონენტის გამორიცხვისათვის გადამწყვეტია ის მიზეზი, რის გამოც პირისათვის მინიჭებული უფლება საბოლოო ჯამში ფაქტობრივად ვერ რეალიზდება“.

ამდენად, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე და უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ იმ პირობებში, როდესაც განმცხადებლის მიერ წარდგენილი დოკუმენტებით უტყუარად დასტურდებოდა უძრავი ქონების კანონიერი სარგებლობის უფლება არაპრივატიზებულ საცხოვრებელ ფართზე, ხოლო სარგებლობის უფლება თავის თავში მოიცავს ა. ნ-ის უფლებას - არ ესარგებლა თავისი ქონებით, შესაბამისად, მას უსაფუძვლოდ ეთქვა უარი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი ბინის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემაზე. შესაბამისად, მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი სადავო - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის 2022 წლის 20 აპრილის №33-0122110418 წერილობითი მიმართვა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობას დაევალა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ქალაქ თბილისში, ... ქ. №3-ში მდებარე უძრავი ქონების (22.61 კვ.მ) მოსარჩელე ა. ნ-ისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე.

ზემოაღნიშნული სადავო აქტის ბათილად ცნობის პირობებში კი, მართებულია ასევე მასზე წარდგენილი, ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის პირველი მოადგილის (ვიცე მერის) 2022 წლის 29 ივლისის №681 ბრძანების ბათილად ცნობაც, რამეთუ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 201-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს კანონიერებისა და მიზანშეწონილობის თვალსაზრისით ამოწმებს ადმინისტრაციული ორგანო. საჩივრის განმხილველ ორგანოს, გასაჩივრებული აქტის კანონიერებისა და მიზანშეწონილობის გადამოწმების ვალდებულება წარმოეშობა მაღალი ხარისხით, რაც გულისხმობს იმას, რომ მის მიერ გამოკვლეული უნდა ყოფილიყო საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და აღნიშნული გარემოების საფუძველზე უნდა მიეღო გადაწყვეტილება, რაც ადმინისტრაციულ ორგანოს არ გაუკეთებია. დასახელებული გარემოებები კი, საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ქმნის მოცემული აქტის ბათილად ცნობის საფუძველს.

რაც შეეხება კასატორის - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის შუამდგომლობას საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვასთან დაკავშირებით, პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის ზეპირი განხილვის თაობაზე კასატორის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. აღნიშნული ნორმის ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. აღნიშნული ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა.

განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ საქმის განხილვა საქალაქო და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებში განხორციელდა ზეპირი მოსმენით, მხარეთა დასწრებით ჩატარდა რამდენიმე სასამართლო სხდომა. თავის მხრივ, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საკმარისია სადავო საკითხის სამართლებრივი შეფასებისათვის. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის ზეპირი განხილვისა და მხარეთა პოზიციების დამატებით მოსმენის საჭიროება.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (№2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (სუსგ. №ას-807-2020, 12.11.2020წ., სუსგ №ას-1150-2020, 29.11.2021წ.).

ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დაადგინა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 ნოემბრის განჩინება;

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: თ. ოქროპირიძე

ნ. სხირტლაძე