საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე #ბს-542(კ-25) 24 ივლისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – დ. დ-ი

მოპასუხე – საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სტრუქტურული ქვედანაყოფი - საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი

მესამე პირი – საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავის საგანი – მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2024 წლის 25 ივლისს დ. დ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეთა - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ტერიტორიული ორგანო-კახეთის პოლიციის დეპარტამენტის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, 2023 წლის 20 მაისს ქ. ...ში, ...ზე მდებარე ...ში - შპს „...“, დაიგეგმა და გაიმართა ოკუპანტი ქვეყნის - რუსეთის ფედერაციის ...ის - ს. ლ-ის ოჯახის წევრის - დ. ა-ას და მისი საქმროს - მ. ვ-ის პომპეზური ქორწილი. ამ უკანასკნელთა და მათი საახლობლოს, თანხლები პირებისა და ქორწილის სხვა მონაწილე ეთნიკურად რუსების უსაფრთხოებას, ამასთან, ქორწილის უსაფრთხოდ მიმდინარეობას, ერთობლივად იცავდნენ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური, კახეთის მხარეში საქართველოს სახელმწიფო რწმუნებულის - გუბერნატორის ადმინისტრაცია და ყვარლის ადგილობრივი თვითმმართველობა. აღნიშნული ქორწილის მიმართ საჯაროდ გამოხატული პროტესტის გამო, 2023 წლის 20 მაისს 09:15 საათზე ქ. ...ში საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და ამავე სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოს - კახეთის პოლიციის დეპარტამენტის მიერ ადმინისტრაციული წესით დაკავებულ იქნა დ. დ-ი საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართლადარღვევათა კოდექსის 166-ე (წვრილმანი ხულიგნობა) მუხლის პირველი ნაწილითა და 173-ე (პოლიციელის კანონიერი მოთხოვნის დაუმორჩილებლობა) მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების სავარაუდო ჩადენის საფუძვლით და ამავე საფუძვლით მის მიმართ შედგენილ იქნა ადმინისტრაციული სამართლადარღვევის ოქმი.

მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეებმა იგი დააკავეს დაკავებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების გარეშე. დაკავებისას მოპასუხეებმა მოსარჩელის მიმართ განახორციელეს სხვა შემზღუდავი ღონისძიება - პირადი გასინჯვა. იგი დაკავებიდან გათავისუფლდა 2023 წლის 24 მაისს 22:45 საათზე. ადმინისტრაციული საქმის არსებით განხილვამდე მოსარჩელე მოთავსებულ იქნა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დროებითი მოთავსების იზოლატორში და იგი დაკავებულ მდგომარეობაში წარედგინა სასამართლოს.

მოსარჩელის მითითებით, გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 13 სექტემბრის დადგენილებით (საქმე №4/201-23) დ. დ-ის მიმართ შეწყდა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება მის ქმედებაში სამართალდარღვევის ფაქტის დაუდასტურებლობისა და სამართალდარღვევის ქმედების არარსებობის გამო, რაც, მოპასუხეთა საჩივრის მიუხედავად, უცვლელად დარჩა ძალაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის დადგენილებით. შესაბამისად, მოსარჩელის მიმართ მიღებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს დადგენილება კანონიერ ძალაშია შესული.

მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ დააკავა კანონიერი შეკრებისა და მანიფესტაციის ჩატარებაში უშუალოდ მონაწილეობის პროცესში, რითაც უკანონო ადმინისტრაციული დაკავებით მოპასუხემ წაართვა მშვიდობიანი შეკრებისა და მანიფესტაციის კონსტიტუციური უფლების რეალიზება მოსარჩელის მიერ შერჩეულ დროსა და ადგილას, აღარ მისცა მისი გაგრძელების შესაძლებლობა. მოსარჩელე თვლის, რომ საჯარო სივრცეში შეკრების მიმდინარეობის პარალელურად, იგი სხვათა თანდასწრებით იქნა დაკავებული თითქოსდა აკრძალული ქმედების ჩადენის საფუძვლით, რითაც მას საჯაროდ, სხვათა თანდასწრებით შეელახა პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია. მის მიმართ ძალის გამოყენებით პოლიციამ მას საჯაროდ დაადო ხელბორკილები და საჯარო სასამართლო სხდომაზე საზოგადოებას იგი წარუდგინა ასოციალური ქცევის მქონე პიროვნებად. არარსებული სამართალდარღვევის გამო დაკავებისას როგორც პირადი, ასევე, ნივთების გასინჯვის ჩატარების მოთხოვნით და კანონის არსებითი დარღვევით, მოსარჩელეს შეეზღუდა ხელშეუხებლობისა და პირადი ცხოვრების უფლება.

ყოველივე ზემოთ დასახელებული გარემოებებით, მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ მან განიცადა არაქონებრივი (მორალური) ზიანი, რაშიც, მისი მოსაზრებით, ბრალი მოპასუხეებს სოლიდარულად მიუძღვით.

ამდენად, სარჩელის დაზუსტების შემდგომ, მოსარჩელემ მოპასუხეთათვის - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ტერიტორიული ორგანოს - კახეთის პოლიციის დეპარტამენტისათვის მოსარჩელე დ. დ-ის სასარგებლოდ არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების 15 000 (თხუთმეტი ათასი) ლარის ოდენობით სოლიდარულად დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით დ. დ-ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა; საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დ. დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსარჩელე დ. დ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 1 200 (ათას ორასი) ლარის ანაზღაურება დაეკისრა; მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსარჩელე დ. დ-ის სასარგებლოდ ადვოკატის მომსახურების ხარჯის - 700 (შვიდასი) ლარის ანაზღაურება დაეკისრა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. დ-მა, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილებით დ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; დ. დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დ. დ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა არაქონებრივი (მორალური) ზიანის სახით 300 (სამასი) ლარის ანაზღაურება; საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დ. დ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 200 (ორასი) ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2023 წლის 20 მაისს 13:15 საათზე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თელავის რაიონული სამმართველოს ...ს უბნის ინსპეტორის - თ. ბ-ის მიერ შედგენილ იქნა ადმინისტრაციული დაკავების ოქმი №ბი..., რომლითაც ირკვევა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლების პირველი ნაწილის საფუძველზე, ადმინისტრაციული წესით დაკავებულ იქნა დ. დ-ი. დაკავების მოტივი: „2023 წლის 20 მაისს ქ. ...ში მდებარე ...ში, შპს „...ის“ შესასვლელთან, დ. დ-ი აპროტესტებდა ხსენებულ ...ში რუსი ტურისტების ყოფნას, გადაკეტეს გზა და აყენებდა სიტყვიერ შეურაცხყოფას ...ში მიმსვლელ და გამომსვლელ სტუმრებს და გამოხატავდა საზოგადოებისადმი აშკარა უპატივცემულობას. ადგილზე მისულმა პოლიციის თანამშრომლებმა მოუწოდეს მას შეეწყვიტა უპატივცემულო ქცევა, რაზეც მან განაგრძო საზოგადოებრივისადმი აშკარა უპატივცემულობა, ლანძღვა-გინება, არ დაემორჩილა პოლიციის მოთხოვნას და მიაყენა პოლიციის თანამშრომლებს სიტყვიერი შეურაცხყოფა, რის გამოც დაკავებულ იქნა“.

2023 წლის 21 მაისს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ...ს რაიონული სამმართველოს უბნის ინსპექტორის - თ. ბ-ის მიერ შედგენილ იქნა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №ბე... დ. დ-ის მიმართ, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენის ფაქტზე.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 13 სექტემბრის დადგენილებით შეწყდა ადმინისტრაციული საქმის წარმოება დ. დ-ის მიმართ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შემთხვევის არარსებობის გამო. აღნიშნული დადგენილება უცვლელად დარჩა ძალაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის დადგენილებით. შესაბამისად, მოსარჩელის მიმართ მიღებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს დადგენილება დღეის მდგომარეობით კანონიერ ძალაშია შესული.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა დ. დ-ის მიმართ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენის დაუდასტურებლობა, არსებობს კანონიერ ძალაში შესული დადგენილებები, რომლითაც შეწყდა მის მიმართ მიმდინარე საქმის წარმოება, რაც, თავის მხრივ, წარმოშობს მხარის უფლებას, მოითხოვოს მორალური ზიანის ანაზღაურება. ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით, მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. სასამართლომ არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურების ოდენობა უნდა დაადგინოს ინდივიდუალურ შემთხვევასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი გარემოებების (მიყენებული ფსიქოლოგიური ზიანის სიმძიმე; მოპასუხეთა ქმედების ხასიათი და ინტენსივობა და ა.შ) გათვალისწინებით და სამართლიანობის პრინციპის დაცვით.

სააპელაციო პალატა გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება იმ ნაწილში, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სახეზეა მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები, თუმცა არ დაეთანხმა მის ოდენობას და მიიჩნია, რომ დაკისრებული თანხა 1200 ლარის ოდენობით, არაპროპორციული იყო და არ ექცეოდა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის მასალების მიხედვით, არ იკვეთება მოსარჩელის უფლებებში ჩარევის იმგვარი ინტენსივობა, რაც გაამართლებდა მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხის ოდენობას. მორალური ზიანის სახით 1200 ლარის დაკისრება ერთმნიშვნელოვნად არ იყო თანხვედრაში საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან, რის გამოც იგი შეუსაბამოდ მაღალი ოდენობა იყო და შემცირება ექვემდებარებოდა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ განსახილველ საქმეში მორალური ზიანის ანაზღაურების ეკვივალენტურ ოდენობად 300 ლარი მიიჩნია.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯების მოპასუხისთვის სრულად დაკისრების შესახებ, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნა, რომ კანონი იცნობს საპროცესო წარმომადგენლობისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების წესს, თუმცა მნიშვნელოვანია მისი გონივრული ოდენობის განსაზღვრა, ასევე, გასათვალისწინებელია, რომ დაწესებულია ზედა ზღვარი - ქონებრივი დავის შემთხვევაში არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტის ოდენობით, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

პალატამ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ გონივრულ ოდენობად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოში გაწეული საადვოკატო მომსახურებისათვის 700 (შვიდასი) ლარის ანაზღაურება, რაც სააპელაციო პალატამ საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის, ასევე, წარმომადგენლობის ინტენსივობის და დავის გადაწყვეტის შედეგის გათვალისწინებით, მიზანშეუწონლად მიიჩნია და ადვოკატის მომსახურებისათვის დაკისრებული ხარჯი განისაზღვრა 200 (ორასი) ლარით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი მიუთითებს ზიანის ანაზღაურებისათვის საჭირო წინაპირობებზე, კერძოდ, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა), დამდგარი ზიანი, მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის და ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობა. სამინისტროს მითითებით, მოხელის ქმედება, რომელმაც ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურებრივი მოვალეობიდან და უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული, რაც გამოიხატება პირის შეგნებულ, მიზანმიმართულ უმოქმედობაში ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში. ამასთან, ქმედების უკანონობა დადასტურებული უნდა იყოს კანონით დადგენილი წესით, რომელიც პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირში იქნება დამდგარ ზიანთან. კასატორის მითითებით, ზიანის მიმყენებელის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა დელიქტური პასუხისმგებლობის სავალდებულო პირობაა. განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს ის კანონისმიერი აუცილებელი წინაპირობები, რომელიც აუცილებელია სახელმწიფო მოხელის მიერ მიყენებული ზიანის განსაზღვრისა და კონკრეტული ადმინისტრაციული ორგანოსათვის პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის.

ამასთან, კასატორი თვლის, რომ გაწეული საპროცესო ხარჯების ანაზღაურების დაკისრებისათვის, აუცილებელია ამგვარი ხარჯების გაწევის დადასტურება სათანადო მტკიცებულებებით, რაც სამინისტროს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში, არ განხორციელებულა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 2 ივნისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ასევე, არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს საქმეზე სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობის დადგენა.

საკასაციო პალატა მოითითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვითაც, უკანონო დაკავების შემთხვევაში, მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილია მიჩნეული, ხოლო პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების დამადასტურებელ წინაპირობად - სამართალდარღვევის საქმისწარმოების შეწყვეტის შესახებ სასამართლო დადგენილება (იხ. სუსგ ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.)

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი. ამავე შინაარსის დანაწესს კი, „საქართველოს კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ საქართველოს 2017 წლის 13 ოქტომბრის კონსტიტუციური კანონის №1324 ამოქმედებამდე, შეიცავდა საქართველოს კონსტიტუციის 49-ე მუხლის მე-9 პუნქტი, რომელიც, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „ყველას ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

საკასაციო სასამართლო, ასევე, მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. ამავე კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 92-ე მუხლის თანახმად, პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

სახელმწიფოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს განსაზღვრავს მითითებული კოდექსის 1005-ე მუხლი, რომლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურებისთვის, პირის ქმედება უნდა ატარებდეს მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს და იწვევდეს პირისთვის ზიანის მიყენებას. დამდგარ შედეგსა და უკანონო ქმედებას შორის კი უნდა არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. რაც შეეხება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელი პირის ბრალეულობას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია, დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. კერძოდ, პირს, რომლის მიმართაც გამოტანილია გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის. ზემოაღნიშნული ნორმის მიზანია დაზარალებულის დაცვა და გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანით გამოწვეული ნეგატიური შედეგების კომპენსირება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ, დადგენილია, რომ 2023 წლის 20 მაისს 13:15 საათზე, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თელავის რაიონული სამმართველოს ...ს უბნის ინსპეტორის - თ. ბ-ის მიერ შედგენილ იქნა ადმინისტრაციული დაკავების ოქმი №ბი..., რომლითაც ირკვევა, რომ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე და 173-ე მუხლების პირველი ნაწილის საფუძველზე, ადმინისტრაციული წესით დაკავებულ იქნა დ. დ-ი. დაკავების მოტივი: „2023 წლის 20 მაისს ქ. ...ში მდებარე ...ში, შპს „...ის“ შესასვლელთან, დ. დ-ი აპროტესტებდა ხსენებულ ...ში რუსი ტურისტების ყოფნას, გადაკეტეს გზა და აყენებდა სიტყვიერ შეურაცხყოფას ...ში მიმსვლელ და გამომსვლელ სტუმრებს და გამოხატავდა საზოგადოებისადმი აშკარა უპატივცემულობას. ადგილზე მისულმა პოლიციის თანამშრომლებმა მოუწოდეს მას შეეწყვიტა უპატივცემულო ქცევა, რაზეც მან განაგრძო საზოგადოებრივისადმი აშკარა უპატივცემულობა, ლანძღვა-გინება, არ დაემორჩილა პოლიციის მოთხოვნას და მიაყენა პოლიციის თანამშრომლებს სიტყვიერი შეურაცხყოფა, რის გამოც დაკავებულ იქნა“.

2023 წლის 21 მაისს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ...ს რაიონული სამმართველოს უბნის ინსპექტორის - თ. ბ-ის მიერ შედგენილ იქნა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი №ბე... დ. დ-ის მიმართ, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენის ფაქტზე.

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 13 სექტემბრის დადგენილებით შეწყდა ადმინისტრაციული საქმის წარმოება დ. დ-ის მიმართ საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შემთხვევის არარსებობის გამო. აღნიშნული დადგენილება უცვლელად დარჩა ძალაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის დადგენილებით. შესაბამისად, მოსარჩელის მიმართ მიღებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს დადგენილება დღეის მდგომარეობით კანონიერ ძალაშია შესული.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების წესს ითვალისწინებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი, რომლის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. მითითებული მუხლის მე-6 ნაწილის მიხედვით, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა, ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად.

ამრიგად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 13 სექტემბრის დადგენილებით დადასტურდა, რომ დ. დ-ს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა არ ჩაუდენია, რაც წარმოადგენს მარეაბილიტირებელ გარემოებას და წარმოუშობს მას შესაბამისი მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას.

საკასაციო პალატა მიუთითებს ჩამოყალიბებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკაზე, კერძოდ, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთგზის განმარტა, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე, დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“ (სუსგ №ბს-972-936(3კ-08), 08.04.2009წ.).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორალური (არაქონებრივი) ზიანი პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში ვლინდება, რომელსაც პირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად განიცდის. ამიტომ, მისი მოცულობის განსაზღვრა, ყველა შემთხვევაში, ინდივიდუალურ მიდგომას საჭიროებს. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას სასამართლო განსაზღვრავს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა, ანაზღაურების მოცულობა სასამართლოს მიხედულებით წყდება, რომელსაც გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით განსაზღვრავს. მორალური ზიანის ანაზღაურებას სამი ფუნქცია აკისრია: დააკმაყოფილოს დაზარალებული, ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე და თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლების ხელყოფა სხვა პირების მიერ (იხ. სუსგ №ბს-509-506(2კ-17), 30.11.2017წ.).

განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებს მორალური ზიანის მოცულობასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსათვის დ. დ-ის სასარგებლოდ დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობა - 300 ლარი ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2000 ლარამდე ოდენობით. საკასაციო პალატა საადვოკატო მომსახურებისათვის გაღებული ხარჯების მოთხოვნის ნაწილშიც იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას და საქმის სირთულისა და სპეციფიკის, ასევე, მისი მნიშვნელობის გათვალისწინებით, გონივრულად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის მიერ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსათვის დ. დ-ის სასარგებლოდ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 200 (ორასი) ლარის ოდენობით დაკისრებას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა