საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-921(2კ-23) 10 მარტი, 2025 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, ნ. ყ-ისა და გ. ყ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 მარტის განჩინებაზე (მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) - თ. ყ-ი, ს. ყ-ი).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. და ს. ყ-იებმა 2022 წლის 14 აპრილს სარჩელით მიმართეს გორის რაიონულ სასამართლოს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისისა და კასპის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ და მოითხოვეს კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 568 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის ნ. და გ. ყ-იების სახელზე № ... საკადასტრო კოდით რეგისტრაციის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2018 წლის 10 დეკემბრის № ... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა (დაზუსტდა 2022 წლის 07 სექტემბრის გორის რაიონული სასამართლოს მთავარ სხდომაზე - იხ. ტ.1, ს.ფ.240).

გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 04 მაისის განჩინებით ადმინისტრაციულ საქმეში მესამე პირებად, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, ჩაებნენ გ. და ნ. ყ-იები.

გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 7 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ. და ს. ყ-იების სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 568 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის ნ. და გ. ყ-იების სახელზე №... საკადასტრო კოდით რეგისტრაციის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის 2018 წლის 10 დეკემბრის №... გადაწყვეტილება; სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონულ ოფისს დაევალა მხარეთა მიერ წარდგენილი განცხადებების საფუძველზე, საკითხის ხელახლა განხილვისას შემდეგი გარემოებების შესწავლა: ა) ხომ არ იყვნენ ზ. და თა. (თე.) ყ-იები ცალ-ცალკე კომლები 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით; ბ) იმ შემთხვევაში, თუ ისინი იყვნენ ცალ-ცალკე კომლები 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, გაირკვეს მათი კომლების კუთვნილი მიწის ნაკვეთების ადგილმდებარეობა და საკუთრების უფლების ფარგლები; გ) მიიღო თუ არა თა. (თე.) ყ-იმა მამის - ზ. ყ-ის სამკვიდრო; დ) იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება, რომ თა. (თე.) ყ-იმა მიიღო მამის - ზ. ყ-ის სამკვიდრო, ამ უკანასკნელის მემკვიდრეობასა და სამკვიდროსთან დაკავშირებული საკითხის შეფასება მოხდეს იმის გათვალისწინებით, რომ ჟ. (გ.) ყ-ისაც მიღებული აქვს ზ. ყ-ის სამკვიდრო; გ) ამ გარემოებათა გამოკვლევა-შეფასების შემდეგ, საქმის წარმოებისას დაინტერესებულ პირთა მონაწილეობის უზრუნველყოფით, იქნეს მიღებული გადაწყვეტილება მხარეთა საკუთრების უფლების რეგისტრაციასა თუ მასზე უარის თქმის შესახებ.

გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 7 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის, ნ. და გ. ყ-იების მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებაზე, „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილებაზე, „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილებაზე, „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის მიმდინარეობის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 16 იანვრის № 39 დადგენილებაზე, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის № 148 დადგენილებით დამტკიცებულ „საქართველოს რესპუბლიკის ქალაქებსა და რაიონულ ცენტრებში (დაბებში) მცხოვრებთათვის მიწის ნაკვეთების გამოყოფის წესის შესახებ დებულებაზე“ და დადგენილად მიიჩნია, რომ მიწის საკუთრების მარეგულირებელი კანონმდებლობა რაიმე სახის დათქმას საკოლმეურნეო და მუშა-მოსამსახურეების კომლებთან დაკავშირებით არ ითვალისწინებდა და მიწის ნაკვეთები, მათ შორის, საკარმიდამო ფართები, საკუთრებაში გადაეცემოდათ 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხულ კომლებს, ანუ ოჯახებს და არა ინდივიდუალურ პირებს - ოჯახის უფროსებს. მიწის გადაცემის აქტებში ოჯახის ერთ-ერთი სრულწლოვანი წევრის ფიქსაცია თუ ხელმოწერა არ უკარგავდა დანარჩენ წევრებს საკუთრების უფლებას.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება, რომ მიწის საკუთრებაზე უფლებამოსილი პირების განსაზღვრის მიზნებისათვის, მუშა მოსამსახურის (საბჭოთა მეურნეობის) კომლში 1992 წლის 1 იანვრამდე რეგისტრაცია წარმოშობდა მიწის რეფორმის პერიოდში ამ კომლისათვის საკუთრებაში გადაცემულ მიწაზე მისი საკუთრების უფლებას. ამასთან, ვინაიდან რეფორმის შედეგად საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა განხორციელდა 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით, გულისხმობს იმას, რომ მიწა გადაეცათ კომლებს, ოჯახებს და იქ რეგისტრირებულ პირებს. მიწის ნაკვეთების რეფორმის შედეგად მიღების შემდეგ, 1992 წლის მდგომარეობით რიცხული ოჯახების წევრები ხდებოდნენ რა ამ მიწების მესაკუთრეები, შემდგომ წლებში ამ ოჯახებში სხვა პირების რეგისტრაცია ვეღარ გახდებოდა უკვე საკუთრებაში გადაცემულ მიწებზე თანამესაკუთრეობის უფლების რეფორმის ფარგლებში წარმოშობის საფუძველი. ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველ შემთხვევაში, რადგან თა. (თე.) ყ-იი ზ. ყ-ის ოჯახში დარეგისტრირდა 1992 წლის 1 იანვრის შემდეგ, ანუ მაშინ, როდესაც ზ. ყ-ი უკვე იყო მისთვის (მისი ოჯახისთვის) გადაცემული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრე, მის ოჯახში შემდგომ წლებში რეგისტრირებულ პირს (პირებს) საკუთრების (თანასაკუთრების) უფლება არ წარმოეშობოდა.

რაც შეეხება აპელანტების პოზიციას „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-7 პუნქტის დანაწესი, მიუხედავად იმისა, რომ ითვალისწინებს 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლებისათვის გადაცემულ მიწაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესაძლებლობას იმ პირებზეც, რომლებიც 1993 წლიდან დარეგისტრირდნენ ამ ოჯახებში, სადავოობის შემთხვევაში პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს არა მიწაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის წესს, არამედ თვით მიწაზე საკუთრების უფლებასა და მის ფარგლებს. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ მიწაზე საკუთრების უფლება რეგლამენტირებულია ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონით, რაზე მითითებებიც გაკეთებულია ,,მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლშიც. ამდენად, თა. (თე.) ყ-იის ზ. ყ-ის ოჯახში ვერ წარმოშობდა მის საკუთრების უფლებას 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული ერთადერთი წევრის - ზ. ყ-ისათვის უკვე გადაცემულ მიწაზე. შესაბამისად, თა. (თე.) ყ-იის, როგორც კომლის წევრის საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებით აპელანტების - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონული ოფისის და ნ. და გ. ყ-იების პოზიცია, პალატის მოსაზრებით, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513¹ მუხლი მხოლოდ 1996-2019 წლებში დარეგისტრირებულ გლეხურ-ფერმერულ (საადგილმამულო) კომლებზე შესაძლოა გავრცელებულიყო, ხოლო ზ. ყ-ის გარდაცვალებით გაიხსნა სამკვიდრო მის ქონებაზე, მათ შორის, სადავო უძრავ ქონებაზე, სააპელაციო პალატამ, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად აღნიშნა, რომ დაუსაბუთებელია მარეგისტრირებელი ორგანოს უარი ზ. ყ-ის მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ჟ. (გ.) ყ-იის სახელზე რეგისტრაციაზე. დადგენილია, რომ საარქივო ცნობისა და თანდართული მასალების მიხედვით, 1992 წლის მიწის განაწილების სიით ზ. ყ-ის ერიცხება 0,25 ჰა, ხოლო თა. (თე.) ყ-იი ფიქსირდება მიწის გადასახადის გადამხდელთა სიაში (თარიღი უცნობია) და მასზე ირიცხება 0,20 ჰა მიწის ნაკვეთი. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ პირველ რიგში, გასარკვევია, ხომ არ იყვნენ ზ. და თა. (თე.) ყ-იები ცალ-ცალკე კომლები, რადგან ისინი ფიქსირდებიან სხვადასხვა უფლების დამდგენ დოკუმენტებში და ერიცხებათ განსხვავებული ოდენობის მიწები. ასევე, უნდა დადგინდეს, ჟ. (გ.) ყ-ითან ერთად, მიიღო თუ არა თა. (თე.) ყ-იმა მამის - ზ. ყ-ის სამკვიდრო. საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მოსარჩელესა და მესამე პირთან მიმართებაში აქტების გამოცემამდე სათანადოდ უნდა გამოეკვლია ამავე მიწაზე სხვა პირთა უფლების არსებობა, სარეგისტრაციოდ წარდგენილი დოკუმენტაცია შეედარებინა თვით რეესტრის სამსახურში დაცულ საკადასტრო მონაცემებსა და სააღრიცხვო ბარათებთან და ამონაწერებთან, დაედგინა სადავო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეები (მოსარგებლეები), რათა სარწმუნოდ დაედგინა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, და მხოლოდ ამ მიწაზე სხვა პირთა თანასაკუთრებისა თუ სხვა უფლების არარსებობის დადგენის შემთხვევაში მოეხდინა მესამე პირების სახელზე აღმჭურველი სახის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ მომხდარა. ამდენად, მოპასუხეს, საკითხის სწორად გადაწყვეტისთვის, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე დაევალა შემდეგი გარემოებების შესწავლა: ა) ხომ არ იყვნენ ზ. და თა. (თე.) ყ-იები ცალ-ცალკე კომლები 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით; ბ) იმ შემთხვევაში, თუ ისინი იყვნენ ცალ-ცალკე კომლები 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, გაირკვეს მათი კომლების კუთვნილი მიწის ნაკვეთების ადგილმდებარეობა და საკუთრების უფლების ფარგლები; გ) მიიღო თუ არა თა. (თე.) ყ-იმა მამის - ზ. ყ-ის სამკვიდრო; დ) იმ შემთხვევაში, თუ დადგინდება, რომ თა. (თე.) ყ-იმა მიიღო მამის - ზ. ყ-ის სამკვიდრო, ამ უკანასკნელის მემკვიდრეობასა და სამკვიდროსთან დაკავშირებული საკითხის შეფასება მოხდეს იმის გათვალისწინებით, რომ ჟ. (გ.) ყ-ისაც მიღებული აქვს ზ. ყ-ის სამკვიდრო.

სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში მიიღო თ. და ს. ყ-იების (მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები)) წარმომადგენლის მიერ სააპელაციო პალატაში გაწეული სამუშაოს მოცულობა და მიიჩნია, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შიდა ქართლის რეგიონულ ოფისს და ნ. და გ. ყ-იებს, თ. და ს. ყ-იების სასარგებლოდ, სოლიდარულად დაეკისრათ სასამართლოს გარეშე ხარჯის სახით ადვოკატის დახმარებისათვის გადახდილი თანხის ნაწილის - 300 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღებას გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ გორის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 2 მარტის განჩინებით თ. ყ-ის და ს. ყ-ის (გ. ყ-ის უფლებამონაცვლეები) შუამდგომლობა სარჩელის (გ. ყ-ის 2019 წლის 3 ივლისის სარჩელი) გახმობის შესახებ დაკმაყოფილდა; განუხილველი დარჩა თ. ყ-ის და ს. ყ-ის სარჩელი კასპის მუნიციპალიტეტის მერიისა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ და მოსარჩელეს დაუბრუნდა მის მიერ შეტანილი საბუთები. თ. და ს. ყ-იების წარმომადგენელს 2022 წლის 02 მარტის კანონიერ ძალაში შესული განჩინება ჩაბარდა 2022 წლის 15 აპრილს, ხოლო სარჩელი სასამართლოში წარადგინა 2022 წლის 14 აპრილს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, ხანდაზმულობის საფუძვლით არ არსებობს საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, ნ. და გ. ყ-იების მიერ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი.

კასატორის მითითებით, სასამართლო თავის მსჯელობას ამყარებს ვარაუდზე, თუმცა რეალურად საკომლო წიგნის ჩანაწერების მიხედვით, უტყუარად ვერ დგინდება ის გარემოება, რომ თა. ყ-ის ჩაწერა ზ. ყ-ის კომლში განაპირობა ამ უკანასკნელის გარდაცვალებამ, ვინაიდან გარდაცვალების თაობაზე აღნიშნულ ჩანაწერებში რაიმე მითითება არ არსებობს. ამდენად, თავად სასამართლო აკეთებს არაერთგვაროვან დასკვნას და გამოთქვამს ვარაუდს თა. (თე.) ყ-იის კომლში ჩაწერის თარიღთან დაკავშირებით, იმ პირობებში, როდესაც სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივიდან წარმოდგენილი ინფორმაციით, 1996 წლის (და არა 1998 წლის) საკომლო ჩანაწერებში უკვე მითითებულია თა. (თე.) ყ-იი. რეესტრის მოსაზრებით, ,,მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-7 და მე-8 პუნქტების არსებობის პირობებში, ბუნდოვანია გასაჩივრებული განჩინება. კასატორი თვლის, რომ დაუსაბუთებელია აგრეთვე სასამართლოს გადაწყვეტილება სააგენტოსთვის დავალების იმ ნაწილშიც, რომელიც ადგენს თა. (თე.) ყ-იის მამის - ზ. ყ-ის მემკვიდრეობის საკითხის მოკვლევას იმ პირობებში, როდესაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513¹ მუხლი ცალსახად ადგენს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, კომლის საერთო ქონებაზე სამკვიდრო გაიხსნება კომლის ბოლო წევრის გარდაცვალების დღიდან. რეესტრის მოსაზრებით, ბუნდოვანია სასამართლოს მიერ სააგენტოსთვის დავალების ის ნაწილი, რომელიც ადგენს ზ. და თა. (თე.) ყ-იების კომლ(ებ)ის უძრავი ქონების ადგილმდებარეობის და ფარგლების მოკვლევას. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით - საქართველოს ეროვნული არქივიდან წარმოდგენილი ინფორმაციით, ცალსახად დგინდება, რომ სადავო უძრავ ქონებასთან (ს. კ. ...) მიმართებაში უფლება უდგინდება თა. (თე.) ყ-იის კომლს (შემდგომში სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე კი, მის მემკვიდრეებს) და ამასთან, უძრავი ქონების იდენტურობა დადასტურებულია უძრავი ნივთის ადგილზე დათვალიერების №00097 ოქმით, რომელიც სადავო არ არის. რაც შეეხება, საკომლო წიგნის ჩანაწერების კანონიერების საკითხის კვლევას, კასატორის მითითებით, აღნიშნული სცდება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს კომპეტენციას. განსახილველ საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რეესტრი მიიჩნევს, რომ მსგავსი საკითხების კანონიერი რეგულირება ხდება ,,მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის იმ ნორმებით, რომლებითაც განსაზღვრულია კომლის წევრთა უფლებრივი მდგომარეობა 2007 წლის 20 სექტემბრის პერიოდისთვის. სასამართლოს უნდა შეეფასებინა სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივიდან წარმოდგენილი ინფორმაციის შინაარსი და ის მოქმედი ნორმა, რომლის საფუძველზეც განხორციელდა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სადავო უძრავ ნივთზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ნ. და გ. ყ-იების საკასაციო საჩივარი.

კასატორები, როგორც ქვედა ინსტანციაში საქმის წარმოებისას, ისე საკასაციო საჩივრით მიუთითებენ სარჩელის ხანდაზმულობაზე და დაუსაბუთებლად მიიჩნევენ სააპელაციო პალატის მიერ საქმის შეწყვეტაზე უარის თქმას. კასატორების მითითებით, 2022 წლის 28 მარტს წარდგენილ სარჩელამდე, მოსარჩელეები მოითხოვდნენ მხოლოდ საოქმო ჩანაწერს და არა უშუალოდ რეესტრის გადაწყვეტილების ბათილობას, რის გამო, კასატორი მხარე თვლის, რომ მხარემ გაუშვა გასაჩივრების ვადა - სამოქალაქო კოლეგიაში საკომლო ჩანაწერის გასაჩივრება არ ნიშნავს რეესტრის გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადაში გასაჩივრებას. კასატორებისთვის ბუნდოვანია, თუ რატომ ანიჭებს უპირატესობას სააპელაციო პალატა საბჭოთა დროს მოქმედ კანონმდებლობას მოქმედ კანონმდებლობასთან შედარებით, სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება გამოეყენებინა ძალადაკარგული აქტები და ყურადღების მიღმა დაეტოვებინა მოქმედი კანონმდებლობა. მათივე მოსაზრებით, სააპელაციო პალატის განჩინება წინააღმდეგობაშია საკასაციო პალატის დადგენილ პრაქტიკასთან. კასატორების მითითებით, ვინაიდან დღეის მდგომარეობით ნ. და გ. ყ-იები ირიცხებიან სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეებად, საჯარო რეესტრის მონაცემების მიმართ არსებული უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის გათვალისწინებით, საკუთრების უფლება სწორედ მათ ეკუთვნით, სანამ საპირისპირო არ დადასტურდება. კასატორების მოსაზრებით, არასწორადაა განსაზღვრული დავის საგანი, კერძოდ, არა სადავოა ზ. ყ-ის უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მქონე პირთა წრე, არამედ საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილება. კასატორები აღნიშნავენ, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის მითითება სადავო რეესტრის გადაწყვეტილების დროს მოქმედი რეგულაციების დარღვევის შესახებ, ხოლო ხსენებული რეგულაციებით გადახაზული პირი (ზ. ყ-ი) კომლის ქონებაზე საკუთრების უფლებით არ სარგებლობს, სადავო ქონებაზე კომლის აქტიურ წევრად მითითებულია თ. ყ-ი, რომელიც იხდიდა მიწის და კომუნალურ გადასახადებს. კასატორები მიუთითებენ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-7 პუნქტზე და აღნიშნავენ, რომ 2007 წლის 20 სექტემბრამდე ნაწარმოებ საკომლო წიგნიდან ამონაწერს აქვს ძალა. კასატორებისთვის გაუგებარია, ინკვიზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, რატომ არ განიხილა სააპელაციო პალატამ დავა არსებითად. ნ. და გ. ყ-იები მიიჩნევენ, რომ საფუძველსაა მოკლებული საჯარო რეესტრისთვის თა. და ზ. ყ-იების კომლების კუთვნილი მიწის ნაკვეთების ადგილმდებარეობისა და საკუთრების ფარგლების გარკვევა იმ პირობებში, როდესაც სადავო მიწის ნაკვეთის ადგილმდებარეობა დადასტურებულია კასპის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ, ადგილზე დათვალიერების ოქმი ადასტურებდა ნაკვეთის მმართველი პირების ფაქტობრივ მმართველობას და მათ უფლებამოსილებას და აღნიშნული არ წარმოადგენს სადავო გარემოებას. ამასთან, კასატორებისთვის გაუგებარია, რის საფუძველზე დაადგინეს სასამართლოებმა თ. ყ-ის საკომლო წიგნში არა 1996 წლიდან, არამედ 1998 წლიდან აღრიცხვის ფაქტი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

მოცემულ საქმეზე საკასაციო პალატის შეფასების საგანია სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 10 დეკემბრის №... გადაწყვეტილებით კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე № ... საკადასტრო კოდის მქონე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 568 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის ნ. და გ. ყ-იების სახელზე დარეგისტრირების კანონიერება.

დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონების თავდაპირველი მესაკუთრე იყო ზ. ყ-ი, რომელსაც ჰყავდა ორი შვილი: თა. (თ.) და გ. (ჟ.) ყ-იები.

ზ. ყ-ი გარდაიცვალა 1998 წლის 25 სექტემბერს, რომლის სამკვიდრო მიიღო მისმა შვილმა - ჟ. (გ.) ყ-იმა. გ. (ჟ.) ყ-ის შვილებს წარმოადგენენ - თ. და ს. ყ-იები (მოსარჩელეები).

ჟ. (გ.) ყ-იი გარდაიცვალა 2019 წლის 1 ნოემბერს. მისი სამკვიდრო კი მიიღეს შვილებმა - თ. და ს. ყ-იებმა.

თა. (თე.) ყ-იი გარდაიცვალა 2012 წლის 5 აგვისტოს, რომლის სამკვიდრო მიიღეს შვილებმა - ნ. და გ. ყ-იებმა (მესამე პირები, კასატორები). უძრავი ქონების ამჟამინდელი მესაკუთრეები, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 10 დეკემბრის №... გადაწყვეტილების საფუძველზე, სწორედ ნ. და გ. ყ-იები არიან.

გ. (ჟ.) ყ-იმა 2019 წლის 12 ივნისს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთზე უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა. სარეგისტრაციო წარმოება შეჩერდა იმ საფუძვლით, რომ უძრავი ქონება წარმოადგენდა თანასაკუთრებას და საჭირო იყო თანამესაკუთრეთა (ნ. და გ. ყ-იების) თანხმობა. იმის გამო, რომ განმცხადებლის მიერ ვერ იქნა წარდგენილი თანამესაკუთრეთა თანხმობა, სარეგისტრაციო წარმოება შეწყდა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 30 ივლისის №... გადაწყვეტილებით.

საქმის მასალებში დაცულია კასპის არქივის 2018 წლის 6 აგვისტოს № AA2018018391-04 საარქივო ცნობა, საკომლო წიგნის ჩანაწერები, მიწის განაწილების სია, მიწის გადასახადის გადამხდელთა სია, რომელთა შესაბამისად: კასპის რაიონის სოფელ ...ის სასოფლო საბჭოს აღმასკომის გასული კომლების 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ირიცხებოდა ზ. ყ-ი. კომლს 1986-1990 წლებში საკუთრებაში ერიცხებოდა 50 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი, მიწის ფართობი მითითებული არ არის. ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის გასული კომლების 1996-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით ზ. ყ-ი გადახაზული იყო და კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ირიცხებოდა თა. ზ.-ს ძე ყ-ი. კომლს 1996-2000 წლებში საკუთრებაში ერიცხებოდა 50 კვ.მ. საცხოვრებელი სახლი, მიწის ფართობი მითითებული არ არის. ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის გასული კომლების 1992 წლის მიწის განაწილების სიით ზ. ყ-ის პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 0.25 ჰა მიწის ნაკვეთი (დოკუმენტი ხელმოწერილია ბეჭდის გარეშე). ...ის საკრებულოს საზღვრებში შემავალი სოფლების მოსახლეობის მიწის ნაკვეთების გადასახადების გადამხდელთა სიით (სია დათარიღებული არ არის) თა. ზ.-ს ძე ყ-ის პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 0.20 ჰა მიწის ფართობი.

კასატორები - ნ. და გ. ყ-იები მიუთითებენ მოსარჩელეების მიერ რეესტრის სადავო გადაწყვეტილების ვადის დარღვევით გასაჩივრებაზე იმ საფუძვლით, რომ 2022 წლის 28 მარტს წარდგენილ სარჩელამდე, მოსარჩელეები დავობდნენ მხოლოდ საოქმო ჩანაწერის და არა უშუალოდ რეესტრის გადაწყვეტილების ბათილობაზე, ამასთან, სამოქალაქო კოლეგიაში საკომლო ჩანაწერის გასაჩივრება არ ნიშნავს რეესტრის გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადის გასვლას. აღნიშნულის პასუხად საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმის მასალებში დაცულ გ. ყ-ის მიერ გორის რაიონულ სასამართლოში 2019 წლის 03 ივლისს წარდგენილ სარჩელზე, 2019 წლის 22 ივლისის დაზუსტებულ სარჩელზე, რომელთა თანახმად, მხარის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა ზ. ყ-ის კომლში თა. ყ-ის რეგისტრაციის შესახებ ...ის სასოფლო საბჭოს აღმასკომის გასული კომლების 1996-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერის ბათილად ცნობა და მის საფუძველზე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 10 დეკემბრის №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა. ამდენად, საფუძველსაა მოკლებული კასატორის მითითება იმის თაობაზე, რომ 2022 წლის მარტამდე მხარე არ ასაჩივრებდა რეესტრის სადავო გადაწყვეტილებას, ხოლო 2019 წლის 03 ივლისს სარჩელი წარდგენილია სადავო აქტის გასაჩივრებისთვის დადგენილ ვადაში.

კასატორებისთვის ბუნდოვანია სასამართლოების მიერ საკითხის საბჭოთა პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად გადაწყვეტა, მიუთითებენ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-7 პუნქტზე და აღნიშნავენ, რომ 2007 წლის 20 სექტემბრამდე ნაწარმოებ საკომლო წიგნიდან ამონაწერს აქვს ძალა.

საკასაციო სასამართლო უპირველესად შეაფასებს თუ რომელი კანონმდებლობით უნდა გადაწყდეს სადავო საკითხი.

„მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-7 პუნქტის საკანონმდებლო ჩანაწერი კომლის წევრის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციას ხდის შესაძლებელს საკომლო წიგნიდან იმგვარი ამონაწერის საფუძველზე, რომელიც შეიცავს არაუგვიანეს 2007 წლის 20 სექტემბრის მონაცემებს (ანალოგიური ჩანაწერი გათვალისწინებული იყო საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2019 წლის 31 დეკემბრის № 487 ბრძანებით დამტკიცებული „საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციით“ 2016 წლიდან, ზემოაღნიშნული კანონის შესაბამისი დანაწესი კი ამოქმედდა 2020 წლის 1 იანვრიდან), რაც ერთი მხრივ, შეიცავს კომლთან და საკომლო ქონებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებთან თანხვედრაში არსებულ, შემავსებელ ნორმებს, რომლებიც კიდევ ერთხელ ნათელს ხდიან საკომლო ქონებაზე თანასაკუთრების წარმოშობისთვის კომლის წევრობის უტყუარად დადასტურების აუცილებლობას, თუმცა მეორე მხრივ წინააღმდეგობაში მოდიან მთელ რიგ სამართლებრივ ნორმებთან, რომლებიც ქონებაზე თანასაკუთრების აღიარების შესაძლებლობას უშვებს მხოლოდ კომლის იმ წევრებისთვის, რომლებიც 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით იყვნენ ერთ კომლად რეგისტრირებული. საკასაციო სასამართლო იზიარებს დადგენილ პრაქტიკას აქტების ამგვარი კოლიზიის საკითხის გადაწყვეტის თაობაზე და აღნიშნავს, რომ პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს არა მიწაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის წესს, არამედ თვით მიწაზე საკუთრების უფლებისა და მისი ფარგლების დამდგენ კანონმდებლობას, წესებს (სუსგ 2024 წლის 25 იანვრის საქმე N ბს-803(კ-23)), ამდენად, უპირატესობა ენიჭება იმ აქტებს, რომლებიც ითვალისწინებდნენ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემის შესაძლებლობას 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით და რომლებიც პრაქტიკულად შეიცავენ კომლთან და საკომლო ქონებასთან დაკავშირებულ დამფუძნებელ და საკითხის მომწესრიგებელ სპეციალურ ნორმებს (სუსგ 2024 წლის 23 აპრილის საქმე N ბს-1034(კ-21)).

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებაზე, რომლის მე-2 პუნქტით განისაზღვრა მიწის კერძო საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაცემის მხოლოდ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებისთვის, ხოლო უცხოელი მოქალაქეების ან მოქალაქეობის არმქონე პირებისთვის მიწის დროებით სარგებლობაში გადაცემის შესაძლებლობა. ამავე დადგენილების მე-3 პუნქტის თანახმად, მიწების ადრინდელ მესაკუთრეებს ან მათ მემკვიდრეებს მიწა საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადაეცემოდათ საერთო საფუძველზე. ამასთან შესაძლებლობის შემთხვევაში, მათ პირველ რიგში გამოეყოფოდათ ყოფილი მიწებიდან ნაკვეთი ნორმის ფარგლებში. ამავე დადგენილების მე-5 და მე-8 პუნქტებით განისაზღვრა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. ამასთან, სოფლის მეურნეობის პროდუქტების საწარმოებლად მიწები გადაეცემოდათ სოფლად მუდმივად მცხოვრებ და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულ მოქალაქეებს; სოფლად მუდმივად მცხოვრებ სოფლის მეურნეობის სპეციალისტებს; სოფლად მუდმივად მცხოვრებ მუშებსა და მოსამსახურეებს, რომლებიც დასაქმებული არ იყვნენ სოფლის მეურნეობაში. ხოლო, ქალაქად მუდმივად მცხოვრებ მოქალაქეებს სოფლის მეურნეობის პროდუქტების საწარმოებლად და საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად მიწები გადაეცემათ დადგენილი ნორმის მიხედვით მას შემდეგ, როდესაც მოხდებოდა სოფლად მუდმივად მცხოვრებ მოქალაქეებზე მიწების გაცემა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს აგრეთვე „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მე-2 პუნქტზე, რომლითაც განისაზღვრა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა უნდა განხორციელებულიყო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით, ხოლო 1992 წლის 1 იანვრის შემდეგ გაყრის შედეგად წარმოქმნილი ახალი კომლები დაკმაყოფილდებოდნენ ამ მიზნით მიწის სარეზერვო ფონდის შექმნის შემდეგ.

ამდენად, კომლი (როგორც საკოლმეურნეო, ასევე მუშა-მოსამსახურის) საქართველოში არსებობდა 1993 წლამდე და მათთან დაკავშირებული ურთიერთობები, მათ შორის, მოწესრიგებული იყო 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით. აღნიშნული კოდექსის 122-ე მუხლის თანახმად განსაზღვრული იყო, რომ კომლის ქონება ეკუთვნოდა მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით, ხოლო ამავე კოდექსის 125-ე მუხლის შესაბამისად, საკოლმეურნეო კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, კომლის ქონება თანაბარი წილით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 123-ე მუხლის მიხედვით კი, საკოლმეურნეო კომლის ქონების მფლობელობა, სარგებლობა და განკარგვა წარმოებდა კომლის ყველა წევრის თანხმობით. საკოლმეურნეო კომლის ქონებაში კომლის წევრის წილი განისაზღვრებოდა: მისი გასვლისას კომლის შემადგენლობიდან, ახალი კომლის შეუქმნელად (გამოყოფა); ერთი კომლიდან ორი ან მეტი კომლის შექმნისას (გაყრა); კომლის წევრის პირადი ვალდებულებების მიხედვით გადახდევინებისას (მუხ.125).

კასატორები მიუთითებენ, რომ სახეზე იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513¹ მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული შემთხვევა, რომლის თანახმად კომლის ქონებაზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ ეს ქონება კომლის წევრების თანასაკუთრებას წარმოადგენს და მასზე ვრცელდება თანასაკუთრებისთვის დადგენილი საერთო წესები. სააპელაციო პალატამ მართებულად აღნიშნა, რომ სახეზე არ არის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513¹ მუხლის გამოყენების საფუძვლები, რამეთუ აღნიშნული რეგულაცია მხოლოდ 1996-2019 წლებში დარეგისტრირებულ გლეხურ-ფერმერულ (საადგილმამულო) კომლებზე გავრცელებას ითვალისწინებს, რაც მოცემულ საქმეში არ დასტურდება.

ამასთან, აღსანიშნავია, რომ კომლებთან დაკავშირებული რეფორმის ფარგლებში განხორციელებული ცვლილებები, კერძოდ კომლის საკუთრებაში არსებული ქონების კომლის წევრებს შორის განაწილების შესაძლებლობის 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით ერთ კომლად რეგისტრირებული პირებით შემოსაზღვრა მიემართება და ვრცელდება ყველა კატეგორიის კომლზე, მოცემულ საკითხზე მსჯელობისა და მისი შეფასების პროცესში საკოლმეურნეო და მუშა-მოსამსახურის კომლებს შორის ყოველგვარი დიფერენციაციის გარეშე. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავის მიზნებისთვის, არც სადავო პერიოდში არსებული და არც ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობა შესაბამის მიწაზე საკუთრების უფლების მქონე პირთა წრის განსაზღვრისთვის რელევანტურად არ მიიჩნევს იმის გამორკვევას, შესაბამისი ოჯახი წარმოადგენდა საკოლმეურნეო თუ მუშა-მოსამსახურის კატეგორიის კომლს, ვინაიდან ორივე კატეგორიის კომლში შემავალ ოჯახის წევრებს ერთი და იმავე სამართლებრივ საფუძველზე დაყრდნობით წარმოეშობოდათ საკუთრების უფლება (სუსგ 2024 წლის 23 აპრილის საქმე Nბს-1034(კ-21)).

ამდენად, შესაბამისი რეფორმის ფარგლებში მიწის ნაკვეთები გაიცემოდა 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რეგისტრირებულ კომლებზე. ამასთან, გაცემა ხორციელდებოდა არა კომლში შემავალ პირებზე სათითაოდ, ან თუნდაც ერთ-ერთ მათგანზე (მაგ: ოჯახის უფროსი, ან პირი რომელიც უშუალოდ წარადგენდა შესაბამის დოკუმენტებს და მიწის გადაცემის აქტში იყო დაფიქსირებული), არამედ მთელ კომლზე და შესაბამის დოკუმენტში ოჯახის ერთი წევრის ასახვა ვერ გახდებოდა კომლის სხვა წევრთა საკუთრების უფლების შეზღუდვის საფუძველი. ამდენად, მიწის ნაკვეთები, მათ შორის საკარმიდამო ფართები, საკუთრებაში გადაეცემოდათ კომლებს და არა ინდივიდუალურ პირებს (სუსგ 2024 წლის 25 იანვრის საქმე №ბს-803(კ-23)). არსებითი მნიშვნელობა ენიჭებოდა იმ ფაქტს, რომ 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით პირი კომლის ოჯახის წევრად უნდა ყოფილიყო აღრიცხული. აღნიშნულ ფაქტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა, რადგან დამოუკიდებელ ოჯახად გასულ და რეგისტრირებულ ოჯახს უფლება წარმოეშობოდა, მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე, სხვა ადგილას მიეღო ასევე ქონება. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული რეგულირების მიზანი იყო ოჯახების მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული მიწების დაკანონება, ამდენად, აღნიშნული პერიოდისათვის ოჯახის ერთ-ერთი სრულწლოვანი წევრის სახელზე მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემულ ქონებაზე საკუთრების უფლებას იძენდა ამავე ოჯახის ყველა ის წევრი, რომელსაც სხვა მიწის ნაკვეთის მიღებაზე უფლება არ გააჩნდა, მიუხედავად იმისა, აპირებდა თუ არა იგი აღნიშნული უფლების რეალიზებას (სუსგ 2021 წლის 04 ნოემბრის საქმე №ას-402-2021; 2022 წლის 06 ოქტომბრის საქმე №ას-464-2022; 2021 წლის 30 ნოემბრის საქმე №ას-516-2021).

მოცემულ საქმეში დადგენილადაა ცნობილი, რომ კასპის რაიონის სოფელი ...ის სასოფლო საბჭოს აღმასკომის გასული კომლების 1986-1995 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ირიცხებოდა ზ. ყ-ი. ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის გასული კომლების 1992 წლის მიწის განაწილების სიით ზ. ყ-ის პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 0.25 ჰა მიწის ნაკვეთი (დოკუმენტი ხელმოწერილია ბეჭდის გარეშე). ამდენად, დასტურდება, რომ 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით კომლის ერთადერთ წევრად მოხსენიებულია ზ. ყ-ი, ამ პერიოდისთვის კომლის შემადგენლობაში არ შედიოდნენ თა. ან/და გ. (ჟ.) ყ-იები. ზ. ყ-ის სახელზე მიწის დაკანონებამ გამოიწვია სადავო ქონებაზე კომლის (რომლის ერთადერთი წევრი თავად ზ. ყ-ი იყო) საკუთრების უფლება. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 და 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილებების შესაბამისად, ზ. ყ-ის კომლმა რეფორმის პერიოდში საკუთრებაში მიიღო მიწა, რაც გულისხმობს, რომ აღნიშნული ქონება კონკრეტულად მიიღო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით კომლში შემავალმა ოჯახის წევრმა - ზ. ყ-იმა.

საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოებით მოსაზრებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე სადავო აქტის ბათილად ცნობის საფუძველი.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, უფლებამოსილია, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად ცნოს იგი და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალოს, ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ - სამართლებრივი აქტი. ადმინისტრაციულ პროცესში მოქმედი ინკვიზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით (სასკ-ის მე-4, მე-19 მუხ.), მართალია სასამართლოს აქვს შესაძლებლობა ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევის მიზნით შეაგროვოს დამატებითი მტკიცებულებები, თუმცა აღნიშნული უზრუნველყოფს ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში დაშვებული ხარვეზების აღმოფხვრას და არა ორგანოში განსახორციელებელი წარმოების ჩანაცვლებას. განსახილველ შემთხვევაში გამოკვლევას საჭიროებს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე რიგი გარემოებები. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით მინიჭებულ უფლებამოსილებას სასამართლო იყენებს იმ შემთხვევაში, როცა სასამართლო წესით ვერ ხერხდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა და შეფასება. მათი დადგენა მხოლოდ ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია მისთვის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე ან აღნიშნული საკითხი მის დისკრეციას განეკუთვნება. შესაბამისად, შეუძლებელი ხდება სასამართლოს მიერ სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მატერიალური კანონიერების შეფასება.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის გასული კომლების 1996-2006 წლების საკომლო წიგნის ჩანაწერებით ზ. ყ-ი გადახაზული იყო და კომლის უფროსად და ერთადერთ წევრად ირიცხებოდა თა. (თე.) ზ.-ს ძე ყ-ი.

თა. (თე.) ყ-იი გარდაიცვალა 2012 წლის 5 აგვისტოს, რომლის სამკვიდრო მიიღეს შვილებმა - ნ. და გ. ყ-იებმა (მესამე პირები, კასატორები). უძრავი ქონების ამჟამინდელი მესაკუთრეები, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 10 დეკემბრის №... გადაწყვეტილების საფუძველზე, სწორედ ნ. და გ. ყ-იები არიან.

მოცემულ საქმეზე შეფასების საგანია სწორედ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 10 დეკემბრის №... გადაწყვეტილებით კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ...ში მდებარე № ... საკადასტრო კოდის მქონე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 568 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის (თე.) ზ.-ს ძე ყ-ის მემკვიდრეების - ნ. და გ. ყ-იების სახელზე დარეგისტრირების კანონიერება.

„საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1992 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ (სუსგ 2012 წლის 29 ივნისის საქმე №ას-1778-1756-2011; 2017 წლის 10 მარტის საქმე №ას-1212-1171-2016; 2022 წლის 06 ოქტომბრის საქმე №ას-464-2022; 2021 წლის 30 ნოემბრის საქმე №ას-516-2021).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიწის რეფორმის ფარგლებში უკვე მოპოვებულ საკუთრების უფლებაზე, კომლში 1992 წლის 1 იანვრის შემდგომ პერიოდში რეგისტრირებულ პირებს, თანასაკუთრების უფლება ვერ წარმოეშობოდათ. ამდენად, 1992 წლის 1 იანვრის შემდგომ ზ. ყ-ის კომლში თა. ყ-ის მოხსენიება, ასევე, ზ. ყ-ის გარდაცვალება და მისი კომლში გადახაზვა ავტომატურად არ წარმოშობს თა. ყ-ის საკუთრების უფლებას. მით უფრო გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ ზ. ყ-ი გარდაიცვალა 1998 წლის 25 სექტემბერს, მისი სამკვიდრო მიიღო მისმა შვილმა - ჟ. (გ.) ყ-იმა. აღნიშნულის პარალელურად, მაშინ, როდესაც გამოირიცხა თა. ყ-ის კომლში რეგისტრაციის საფუძველზე საკუთრების მიღების შესაძლებლობა, ზ. ყ-ის ქონების მესაკუთრედ მიჩნეულ იქნა თა. ყ-ი მაშინ, როდესაც საქმის მასალებით არ დასტურდება მის მიერ მემკვიდრეობის მიღება. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად აღნიშნეს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოსაკვლევია, გ. (ჟ.) ყ-ითან ერთად, ხომ არ მიიღო ზ. ყ-ის სამკვიდრო აგრეთვე თა. ყ-იმაც.

ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად აღნიშნეს აგრეთვე, რომ საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელების მქონეა 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით თა. ყ-ი ხომ არ წარმოადგენდა ზ. ყ-ისგან დამოუკიდებელ, ცალკე კომლს, ვინაიდან დამოუკიდებელ ოჯახად გასულ და რეგისტრირებულ ოჯახს უფლება წარმოეშობოდა სხვა ადგილას მიეღო ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. აღნიშნული საკითხის გამოკვლევის საჭიროებას ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ ზაქარია და თა. ყ-იების სახელზე ირიცხებოდა განსხვავებული ფართობის მიწები - ...ის თემის საკრებულოს სოფელ ...ის გასული კომლების 1992 წლის მიწის განაწილების სიით ზ. ყ-ის პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 0.25 ჰა მიწის ნაკვეთი, ...ის საკრებულოს საზღვრებში შემავალი სოფლების მოსახლეობის მიწის ნაკვეთების გადასახადების გადამხდელთა სიით (სია დათარიღებული არ არის) თა. ზ.-ს ძე ყ-ის პირად საკუთრებაში ერიცხებოდა 0.20 ჰა მიწის ფართობი.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან ნ. და გ. ყ-იების საკასაციო საჩივარზე ნ. ყ-ის მიერ 2023 წლის 28 ნოემბრის N1701165583 საგადასახადო დავალებით გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ნ. ყ-ის (პ/ნ: ...) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ამასთანავე, ვინაიდან სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს საკასაციო საჩივარზე 2023 წლის 18 აგვისტოს №38570 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს (ს/კ: 202238621) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, ნ. ყ-ის და გ. ყ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 მარტის განჩინება;

3. ნ. ყ-ის (პ/ნ: ...) დაუბრუნდეს 2023 წლის 28 ნოემბრის N1701165583 საგადასახადო დავალებით საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70 პროცენტი - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს (ს/კ: 202238621) დაუბრუნდეს 2023 წლის 18 აგვისტოს №38570 საგადახდო მოთხოვნით საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70 პროცენტი - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე

გიორგი გოგიაშვილი