საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-382(კ-23) 14 აპრილი, 2025 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, ბადრი შონია

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ნ. ჯ-ას საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 თებერვლის განჩინებაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - თელავის მუნიციპალიტეტის მერია, ნ. ბ-ი, მესამე პირი - ნ. ფ-ი).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ. ჯ-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თელავის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხეების - ქალაქ თელავის მუნიციპალიტეტის მერიის, ნ. ბ-ისა და მესამე პირის - ნ. ფ-ის მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა - ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი 1992 წლის 28 აპრილს თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორასა და ნ. ბ-ის შორის დადებული პრივატიზების ხელშეკრულება №1189, ადგილობრივი საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორის კომუნალური ფონდის ერთოთახიანი №... საცხვრებელი ბინის, მდებარე ქალაქი თელავი, ...ს ქ. №..., საერთო ფართობით 42,43 კვმ, საცხოვრებელი 27,3 კვ.მ უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, 15,13 კვ.მ დამხმარე ფართის პრივატიზების ნაწილში.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ჯ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. თელავის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჯ-ამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 თებერვლის განჩინებით ნ. ჯ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თელავის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება. ამასთან, ნ. ჯ-ას მესამე პირის - ნ. ფ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ჯ-ამ.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 66.1, 67.2, 65.2, 70-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე მითითებით კასატორი აღნიშნავს, რომ თელავის საბინაო საექსპლოატაციო კანტორასა და ნ. ბ-ის შორის გაფორმებული №1189 პრივატიზაციის ხელშეკრულება დამხმარე ფართის - 15,13 კვ.მ-ის პრივატიზაციის ნაწილში ეწინააღმდეგება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის პირველი თებერვლის №107 დადგენილებას. ამასთან, სადავო ფართი იყო საერთო სარგებლობაში არსებული დამხმარე ფართი, რომელსაც ფლობდა ჯერ წინა მესაკუთრე, ხოლო შემდეგ - კასატორი. პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაფორმების დროს დაცული უნდა ყოფილიყო ამ კატეგორიის სახლებზე არსებული რეჟიმი და სართო სარგებლობაში არსებული დამხმარე ფართები პროპორციულად უნდა განაწილებულიყო ინდივიდუალური საკუთრების უფლების მქონე პირებზე, რაც მოცემულ შემთხვევაში დარღვეულია. სასამართლოს არ გამოუკვლევია საერთო სარგებლობის დამხმარე ფართები როგორ განაწილდა საცხოვრებელი ფართების მესაკუთრეებზე. სადავო ფართის ფლობასთან დაკავშირებით სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ დაინტერესებული მოწმის ჩვენებას. არც ერთი წინა მესაკუთრე არათუ ფლობდა სადაო ფართს, არამედ იქ არ ცხოვრობდა, რაც ეწინააღმდეგება მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის პირველი თებერვლის №107 დადგენილებას.

კასატორის განმარტებით, ფართები განლაგებული იყო დერეფნის სისტემით, კერძოდ, ერთ მხარეს განლაგებული იყო საცხოვრებელი ბინები, ხოლო მეორე მხარეს - დამხმარე სათავსოები. იმის მიუხედავად, რომ სასამართლომ მოახდინა ადგილზე დათვალიერება, მას არ გამოუკვლევია საერთო სარგებლობის დამხმარე ფართები როგორ განაწილდა საცხოვრებელი ფართების მესაკუთრეებზე. ასევე, სასამართლომ არ გამოიკვლია, სად იყო ი. გ-ას სარგებლობაში არსებული სველი წერტილები და რით სარგებლობდა ის ბინის გასხვისებამდე. სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტი - ბინის ორდერი. საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ ნ. ჯ-ა სადავო ფართს ფლობდა შეძენის დღიდან და ხელი არავის შეუშლია მის ფლობაში, რასაც ადასტურებს პოლიციის 2016 წლის მოკვლევის მასალები ფართის გამოთავისუფლებასთან დაკავშირებით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 129-ე და 130-ე მუხლებზე მითითებით კასატორი განმარტავს, რომ სარჩელი არ არის ხანდაზმული, ვინაიდან ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს 2017 წლის 2 თებერვლიდან.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, საქმეში არ არის წარმოდგენილი ადვოკატისათვის თანხის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი, შესაბამისად, სასამართლოს არ უნდა დაეკისრებინა კასატორისათვის სასამართლოს გარეშე ხარჯების ანაზღაურება.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 აპრილის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ნ. ჯ-ას საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ჯ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: ა) თელავის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილებით, ი. ივ.-ს ასული გ-ა დაკმაყოფილდა საცხოვრებელი ფართით. მას სარგებლობაში გადაეცა არაიზოლირებული საცხოვრებელი ბინა მდებარე, ქ. თელავი ... №... (...ს ქ. №..., ბ. №...) (ყოფილი ...ს ქუჩა), ბინა №..., ფართი 21,6 კვ.მ. ასევე, მოხდა მისი აღნიშნულ ბინაში ჩაწერა (ტ.1, ს.ფ. 29-30, 31-32); ბ) თელავის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1987 წლის 29 ივნისის №7 ოქმით, №198 გადაწყვეტილებით, ნ. ბ-ის გამოეყო არაიზოლირებული საცხოვრებელი ბინა მდებარე, ქ. თელავი ... №2 (ყოფილი ...ს ქუჩა), მე-... სართული, ბინა №..., ფართი 27,3 კვ.მ (ს.ფ. 21, 22, 27-28, 118-121); გ) ი. გ-ასა და ნ. ბ-ისთვის გამოყოფილი ბინები №27 და №... განლაგებული იყო საცხოვრებელი ბინის ერთ მხარეს, ხოლო მეორე მხარეს იყო დამხმარე სათავსოები (იხ. მხარეთა ახსნა-განმარტება, ადგილზე დათვალიერების ოქმი, სართულის გეგმა ნახაზები (ს.ფ. 34-36, 113); დ) თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორასა და ნ. ბ-ის შორის 1992 წლის 28 აპრილს დაიდო ბინის პრივატიზების ხელშეკრულება №1189, რომლითაც ნ. ბ-ის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა საცხოვრებელი ბინა მდებარე, ქ. თელავი, ... №2, სართული 3, ბინა №..., (ქ. თელავი, მ. ...ს ქ. №2, სად. №1, სართ. 3, ბ. №...). ხელშეკრულების თანახმად, საცხოვრებელი ბინა არის ერთ ოთახიანი, იზოლირებული 42,43 საერთო ფართით და 27,3 კვ.მ საცხოვრებელი ფართით. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე ბინა საჯარო რეესტრში აღირიცხა ნ. ბ-ის სახელზე, საკადასტრო კოდი ... (ს.ფ. 23, 24-25, 39-40); ე) 2013 წლის 20 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საცხოვრებელი ბინა მდებარე, ქ. თელავი, ... №..., სართული ..., ბინა №..., ფართი 41,50 კვ. მეტრი, საკადასტრო კოდი ..., საკუთრების უფლებით აღირიცხა ი. გ-ის სახელზე (ტ.1. ს.ფ. 41); ვ) 2015 წლის 31 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საცხოვრებელი ბინა მდებარე, ქ. თელავი, ... №., სართული 3, ბინა №..., ფართი 41,50 კვ. მეტრი, საკადასტრო კოდი ..., საკუთრების უფლებით აღირიცხა ნ. ტ-ის სახელზე (ტ.1. ს.ფ. 42-43); ზ) 2016 წლის 25 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საცხოვრებელი ბინა მდებარე, ქ. თელავი, ... №..., სართული 3, ბინა №..., ფართი 41,50 კვ. მეტრი, საკადასტრო კოდი ..., საკუთრების უფლებით აღირიცხა ნ. ფ-ის სახელზე (ტ.1. ს.ფ. 44-45); თ) თელავის საბინაო-საექსპლოატაციო კანტორასა და ი. გ-ას შორის 1994 წლის 8 თებერვალს დაიდო ბინის პრივატიზების №233 ხელშეკრულება, რომლითაც ი. გ-ას საკუთრებაში გადაეცა ადგილობრივი საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორის კომუნალური ფონდის საცხოვრებელი ბინა, მდებარე ქ. თელავი, ... №..., სადარბაზო №..., ბინა №... (ქ. თელავი, მ. ...ს ქ. №..., სართული 3, ბ. №...). ხელშეკრულების თანახმად, აღნიშნული საცხოვრებელი ბინა არის ერთოთახიანი, იზოლირებული, საერთო ფართობი შეადგენს 21.6 კვ.მ-ს, საცხოვრებელი ფართი - 21.6 კვ.მ (ტ.1. ს.ფ. 26, 37); ი) 1999 წლის 23 ივლისს ი. გ-ას და ნ. ჯ-ას შორის გაფორმდა ხელშეკრულება (რეესტრში რეგისტრაციის ნომერი ...), რომლითაც ნ. ჯ-ამ შეიძინა ი. გ-ას კუთვნილი მთელი საცხოვრებელი სახლი მდებარე ქალაქი თელავი, ...ს ქუჩა №2 (სახლის 22/1245 წილი) (ტ.1. ს.ფ. 250-252). 1999 წლის 23 ივლისის №... ხელშეკრულების საფუძველზე, უძრავი ქონება მდებარე ქ. თელავი, ... №..., სადარბაზო №..., ბინა №..., ფართი 21,60 კვ. მეტრი, საკადასტრო კოდი ..., რეგისტრირებულია ნ. ჯ-ას სახელზე (ტ.1. ს.ფ. 37).

თავდაპირველად საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიერ სადავოდაა ქცეული 1992 წლის 28 აპრილს თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორასა და ნ. ბ-ის შორის დადებული პრივატიზების №1189 ხელშეკრულება 15,13 კვ.მ დამხმარე ფართის პრივატიზების ნაწილში. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, ნ. ბ-ის სახელზე საჯარო რეესტრში აღირიცხა დასახელებული უძრავი ქონება, რომლის ამჟამინდელ მესაკუთრეს, საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, წარმოადგენს ნ. ფ-ი.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან სარეგისტრაციო დოკუმენტი უშუალოდ წარმოშობს ამ კანონით განსაზღვრული რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლებას, ის პირდაპირ კავშირშია საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით აღიარებულ და უზრუნველყოფილ საკუთრების უფლებასთან. ამასთან, სარეგისტრაციო დოკუმენტის მნიშვნელობაზე მიუთითებს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, რეგისტრაცია ძალადაკარგულად უნდა გამოცხადდეს, თუ ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად იქნა ცნობილი რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი. როგორც ზემოთ აღინიშნა გასაჩივრებული 1992 წლის 28 აპრილს №1189 ხელშეკრულებით მოპასუხე ნ. ბ-ის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა ადგილობრივი საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორის კომუნალური ფონდის საცხოვრებელი ბინა მდებარე, ქ. თელავი, ... №..., სართული 3, ბინა №..., (ქ. თელავი, მ. ...ს ქ. №..., სად. №..., სართ. ..., ბ. №...). ხელშეკრულების თანახმად, საცხოვრებელი ბინა არის ერთ ოთახიანი, იზოლირებული 42,43 საერთო ფართით და 27,3 კვ.მ საცხოვრებელი ფართით. მოსარჩელე - ნ. ჯ-ა დასახელებული ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის ინტერესად უთითებს იმ გარემოებაზე, რომ დამხმარე ფართი საერთო სარგებლობაში ჰქონდათ ბინებით მოსარგებლეებს. ვინაიდან ნ. ბ-ი არ ცხოვრობდა აღნიშნულ ბინაში დამხმარე ფართით სარგებლობდა მხოლოდ ი. გ-ა, რომლის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა 1999 წლის 23 ივლისის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინა ნ. ჯ-ამ.

დადგენილია, რომ სადაო ხელშეკრულება დაიდო „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების საფუძველზე. აღნიშნული დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. მოქალაქენი, რომელთაც უსასყიდლოდ უნდა გადაეცეთ საცხოვრებელი სახლი (ბინა), განცხადებით მიმართავენ ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებს, საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციებს, საწარმოო-დაწესებულებებსა და ორგანიზაციებს, რომელთა ბალანსზე ირიცხება საცხოვრებელი (ბინა). ამავე დადგენილების მე-6 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ფორმდება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს სახელით საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და მოქალაქეს შორის, რომელსაც ბინა უნდა გადაეცეს საკუთრებაში, ხოლო საწარმოს, დაწესებულებისა და ორგანიზაციის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემისას ადმინისტრაციასა და მოქალაქეს შორის. ამდენად, მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილება ბინის პრივატიზების უფლებას უკავშირებს ბინით მართლზომიერ სარგებლობის უფლებას და ეს უფლება განესაზღვრათ საცხოვრებელი ბინის დამქირავებლებს ან ოჯახის წევრებს, პრივატიზაციას ექვემდებარებოდა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის ბინები.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა ამტკიცოს გარემოებები, რომლებზედაც ამყარებს თავის მოთხოვნასა და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ასევე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ შეძლო იმ მტკიცებულებების წარმოდგენა და ვერ მიუთითა იმ გარემოებებზე, რომლებიც დაადასტურებდნენ მისი სარჩელის საფუძვლიანობას. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ ბინის სადავო ნაწილი დაკავებული არ ჰქონდა ნ. ბ-ის. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი ვერც ერთი მტკიცებულება ვერ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორასა და ნ. ბ-ის შორის 1992 წლის 28 აპრილს გაფორმებული ბინის პრივატიზების №1189 ხელშეკრულება, დადებულია „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ’’ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებით განსაზღვრული წესის დარღვევით და არსებობს მისი ბათილად ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ სადავო 1992 წლის 28 აპრილის ბინის პრივატიზების ხელშეკრულების დადებით არ დარღვეულა მოსარჩელე ნ. ჯ-ას უფლება, ვინაიდან სადავო არასაცხოვრებელ ფართზე მას უფლება არ გააჩნდა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ 1999 წელს ნ. ჯ-ამ ი. გ-ასაგან შეიძინა მხოლოდ №... ბინა, ფართით 21,6 კვ. მეტრი. შესაბამისად, ნ. ჯ-აზე გადავიდა საკუთრების უფლება მხოლოდ №... ბინის საცხოვრებელ ფართზე და სხვა არასაცხოვრებელ ფართთან დაკავშირებით მას რაიმე უფლება არ მოუპოვებია, ვინაიდან ის არ წარმოადგენდა ნასყიდობის საგანს. საყურადღებოა, რომ, თავის მხრივ, ი. გ-ას არასდროს სადავოდ არ გაუხდია არც თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორასა და ნ. ბ-ის შორის გაფორმებული 1992 წლის 28 აპრილის ბინის პრივატიზების ხელშეკრულება და, მით უფრო, არც თელავის საბინაო-საექსპლოატაციო კანტორასა და ი. გ-ას შორის გაფორმებული 1994 წლის 8 თებერვლის ბინის პრივატიზების ხელშეკრულება, რომლითაც თავად ი. გ-ას გადაეცა მხოლოდ 21.6 კვ.მ იზოლირებული საერთო (საცხოვრებელი) ფართობი. შესაბამისად, როდესაც ნ. ჯ-ამ ი. გ-ასგან 1999 წელს შეიძინა საცხოვრებელი ბინა №..., მას საკუთრებაში გადაეცა მხოლოდ ის ფართი, რომლის მესაკუთრესაც ი. გ-ა წარმოადგენდა. ამდენად, მოსარჩელეს არ წარმოშობია რაიმე უფლება სადავო სათავსოზე, რაც დაუსაბუთებელს ხდის ნ. ჯ-ას მოთხოვნას - გასაჩივრებული 1992 წლის 28 აპრილის ბინის პრივატიზების ხელშეკრულების ნაწილის ბათილობასთან დაკავშირებით.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ მსჯელობის არამართლზომიერებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ სასამართლო წესით უფლების დაცვა და განხორციელება განუყოფლადაა დაკავშირებული ვადების ფაქტორთან, კერძოდ, კანონმდებლობა ვადებით ზღუდავს ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების შესაძლებლობას და ყოველ კონკრეტულ სამართალურთიერთობასთან დაკავშირებით განსაზღვრავს უფლების დაცვის ხანდაზმულობის ვადებს. შესაბამისად, უფლება სამართლიან სასამართლოზე დროში შეზღუდული უფლებაა და მისი განხორციელება დამოკიდებულია კანონმდებლობით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადებზე. თავის მხრივ, უფლების დაცვის ვადა, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების დაცვა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით (სუსგ 25.03.2021 წ. №ბს-1322(კ-19)). ხანდაზმულობის ვადის გასვლა აზრს უკარგავს მოთხოვნის საფუძვლიანობას და პირს ართმევს სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. ამ შემთხვევაში უზრუნველყოფილია მხოლოდ სასამართლოსადმი ფორმალური ხელმისაწვდომობა.

პალატა ყურადღებას ამახვილებს ხანდაზმულობის ინსტიტუტის არსებობის მიზნებზე, რაც უმთავრესად სამართლებრივი სტაბილურობის ხელშეწყობასა და პირის უფლებების დროულად განხორციელებაში გამოიხატება. ხანდაზმულობის ვადების არარსებობის პირობებში უფლება უსასრულოდ იქნებოდა გაურკვეველ მდგომარეობაში და მისი არა მარტო დაცვა, არამედ არსებობაც ეჭვის ქვეშ დადგებოდა. ხანდაზმულობის ვადების არსებობა კი სამართალურთიერთობის მონაწილეებს აიძულებს, დროულად იზრუნონ საკუთარი უფლებების განხორციელებასა და დაცვაზე, ხოლო სასამართლოს – შესაძლებლობას აძლევს შედარებით გონივრულ დროში გადაწყვიტოს დავა. ამასთან, საყურადღებოა, რომ ხანდაზმულობის ვადების არსებობა გამორიცხავს პირის შესაძლებლობას, მისთვის ხელსაყრელ დროს მიმართოს სასამართლოს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს. ამავე კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა განისაზღვრება 10 წლით. აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა ხანდაზმულია, მიუხედავად იმისა, პირმა იცოდა თუ არა თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევისთვის არსებითია მისი ათვლის საკითხი, რომელიც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორს, ანუ იმ მომენტს, როდესაც დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლებების დარღვევის თაობაზე.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სასამართლოში სარჩელი აღძრულია 1992 წლის 28 აპრილის ბინის პრივატიზების ხელშეკრულების დადებიდან 25 წლის შემდეგ, ხოლო მას შემდეგ რაც მოსარჩელემ ი. გ-ასგან შეიძინა ბინა, სარჩელის აღძვრამდე გასულია - 18 წელი. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას და მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სასამართლოსგარეშე ხარჯების დაკისრებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. ამავე კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მარწმუნებელსა და ადვოკატს შორის წარმოშობილი ურთიერთობის მატერიალური საფუძველი დავალების ხელშეკრულებაა (სკ-ის 709-ე მუხ.). მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში (სკ-ის 710-ე მუხ.). გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება, რაც შესაძლოა განხორციელდეს წინასწარ, პერიოდულად ან შემდგომში, პრეზიუმირებულია. იურიდიული მომსახურების გაწევის შემთხვევაში ივარაუდება მხარეთა შორის სასყიდლიანი დავალების ხელშეკრულების არსებობა, საწინააღმდეგო დამტკიცებას საჭიროებს. ამდენად, მართალია, ზოგადი წესის მიხედვით ხარჯების განსაზღვრა ხდება სასამართლოში მხარის მიერ წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, ამგვარი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაში, მხარის მოთხოვნის საფუძველზე, თუმცა სასამართლოს თავადაც შეუძლია განსაზღვროს იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით წარმომადგენლობითი მომსახურება გაწეულია (სუს 11.02.08წ. №ას-792-1114-07 განჩინება).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული საქმის მოცულობა, მისი ფაქტობრივ-სამართლებრივი სირთულე, აგრეთვე, მხარეთა ქონებრივი მდგომარეობა, მათი შემოსავალი და სხვა ისეთი გარემოებები, რომლებიც წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის გონივრული ფარგლების დადგენას განაპირობებს. იმ პირობებშიც, როდესაც არ არის წარმოდგენილი ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუმცა ადვოკატის მომსახურება სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს, სასამართლო, გონივრულ ფარგლებში, განსაზღვრავს გაწეული ხარჯის ოდენობას.

განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილია ნ. ფ-ისა და შპს „L...ს“ (დირექტორი - გ. ს-ი) შორის გაფორმებული იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე 2017 წლის 7 აპრილის ხელშეკრულება, რომლითაც მოცემულ საქმეზე მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ნ. ფ-იმა საადვოკატო ბიუროს უნდა გადაუხადოს იურიდიული მომსახურების საფასური (ჰონორარი) 500 აშშ დოლარის შესაბამისი ექვივალენტი ლარში - ოდენობით, რომელიც გადახდილი უნდა იქნეს სასამართლოს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის ვადაში (ტ.1, ს.ფ. 134-136). საქმის მასალებით დასტურდება ნ. ფ-ისათვის ადვოკატ გ. ს-ის მიერ იურიდიული მომსახურების გაწევა, მათ შორის, მიმდინარე დავის ფარგლებში ადვოკატი მესამე პირის წარმომადგენლობას ახორციელებდა თბილისის საქალაქო და თბილისის სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებში (იხ. რწმუნებულება ტ. 2, ს.ფ. 15-17). ამასთან, სააპელაციო სასამართლოში საქმე განიხილებოდა ზეპირი მოსმენით, რომელშიც მონაწილეობას იღებდა მესამე პირის წარმომადგენელიც. შესაბამისად, სახეზე იყო სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან ნ. ჯ-ასათვის ნ. ფ-ის სასარგებლოდ ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობები.

რაც შეეხება საკასაციო შესაგებელში მითითებულ შუამდგომლობას, რომლითაც ნ. ფ-იმა მოითხოვა საკასაციო სასამართლოში წარმომადგენლის მომსახურებისთვის მის მიერ გაწეული ხარჯის კასატორისათვის დაკისრება, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული პროცენტული ცენზი და თანხა წარმოადგენს იმ მაქსიმალურ საკანონმდებლო ზღვარს, რომელიც წაგებულ მხარეს შესაძლოა დაეკისროს მოგებული მხარის სასარგებლოდ, ამასთანავე სასამართლომ ადვოკატის მომსახურების ღირებულების განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა მიიღოს საქმის სირთულე, უფლების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობა, ხანგრძლივობა, ინსტანციურობა და სხვ.. სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. სასამართლოს მიერ ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ზღვარის დადგენა გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს. განსახილველ შემთხვევაში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 თებერვლის განჩინებით ნ. ჯ-ას მესამე პირის - ნ. ფ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით. ზემოაღნიშნული დასაბუთებისა და საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მართალია, საკასაციო ინსტანციის სასამართლოშიც დასტურდება ნ. ფ-ისათვის ადვოკატ გ. ს-ის მიერ იურიდიული მომსახურების გაწევა, კერძოდ, წარმოდგენილია წარმომადგენელის მიერ ხელმოწერილი საკასაციო შესაგებელი, თუმცა საყურადღებოა, რომ საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვა მიმდინარეობდა ზეპირის მოსმენის გარეშე, ამასთან, საკასაციო შესაგებელს რაიმე დოკუმენტაცია არ ერთვის, რაც დაადასტურებდა წარმომადგენლის მიერ გარდა საკასაციო შესაგებლის შედგენისა სხვა მომსახურების გაწევას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის მიერ მესამე პირის სასარგებლოდ მოსარჩელისათვის დაკისრებული საადვოკატო მომსახურებისათვის გადახდილი გასამრჯელო მიღებული მომსახურების შესატყვისი ოდენობა, რის გამოც საკასაციო პალატა არ აკმაყოფილებს ნ. ფ-ის შუამდგომლობას საკასაციო სასამართლოში წარმომადგენლის დახმარებისთვის გადახდილი ხარჯის ანაზღაურების შესახებ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. ჯ-ას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2 უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 თებერვლის განჩინება;

3. ნ. ფ-ის შუამდგომლობა ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. მაკარიძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ბ. შონია