საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-789(კ-24) 15 მაისი, 2025 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - შ. ა-ე

მოპასუხე - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, სპეციალური პენიტენციური სამსახური

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 01 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

შ. ა-ემ 2020 წლის 19 ოქტომბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, სარჩელის დაზუსტების შემდგომ დააზუსტა მოპასუხე წრე და სასარჩელო მოთხოვნა, მოპასუხეებად განსაზღვრა - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახური და მოითხოვა მისი წამების, ღირსების შემლახავი და არაადამიანური მოპყრობის გამო, მისი დაშინების, იძულებისა და დასჯის მიზნით, რამაც თავისი ინტენსივობითა და ხანგრძლივობით მისი ძლიერი ფიზიკური ტკივილი, ფსიქიკური და მორალური ტანჯვა გამოიწვია, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-3 მუხლისა და სსკ-ის 144¹ მუხლის დარღვევის დადგენა და მოპასუხეებისთვის შ. ა-ეის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით, ინდივიდუალურად 6 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

სარჩელის თანახმად, 2015 წლის 10 აპრილს განხორციელდა მისი დაკავება პოლიციელის მკვლელობის ბრალდებასთან დაკავშირებით. დაკავებისას მის მიმართ ფიზიკურ ძალადობას ადგილი არ ჰქონია, თუმცა დაკავების შემდეგ მიიყვანეს რა შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობაში, მის მიმართ პოლიციელების მხრიდან განხორციელდა ფიზიკური შეურაცხყოფისა და ძალადობის არაერთი ფაქტი, რასაც ადასტურებს დაკავების ოქმში ასახული მის სხეულზე არსებული დაზიანებები. იმავე დღეს შინაგან საქმეთა სამინისტროდან განხორციელდა მისი გადაყვანა ...ის №... დაწესებულებაში, სადაც ასევე განხორციელდა ფიზიკური ძალადობის ფაქტები ციხის დირექტორის ნ. ქ-ეის, მოადგილის ი. პ-ას და მისი თანმხლები პოლიციის მაღალჩინოსნების მხრიდან, რის შედეგადაც მის სხეულზე დაზიანებების რაოდენობა გაიზარდა, რასაც მოწმობს იმავე დღეს ხელმეორედ განხორციელებული სხეულის სამედიცინო დათვალიერების ამსახველი ცნობა-დოკუმენტები. 2015 წლის 10 აპრილს ...ის №... დაწესებულებიდან მისი გადაყვანა კვლავ განხორციელდა №7 დაწესებულებაში, რა დროსაც გზაში, საბადრაგო მანქანაში, მასზე ფიზიკურად იძალადა ბადრაგის ორმა თანამშრომელმა, რის შედეგადაც მის სხეულზე გაორმაგებული დაზიანებები გასამმაგდა. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მან დაკავებისას გადაყლაპა 2 ცალი „ბრიტვა“, რის შესახებაც შეატყობინა №7 დაწესებულების ადმინისტრაციას, თუმცა აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით არანაირი სამედიცინო ღონისძიებები არ განუხორციელებიათ. მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილებით შ. ა-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გასაჩივრდა შ. ა-ეის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 01 თებერვლის განჩინებით შ. ა-ეის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ ნაწილზე, 102-ე და 105-ე მუხლებზე, არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არასწორ გადანაწილებასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ მხარის ზეპირსიტყვიერი განმარტებები, შესაბამისი გარემოებების დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულებების გარეშე, არ წარმოადგენდა ამგვარი გარემოებების დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებას. ამავდროულად პალატამ მიუთითა საქმეში დაცულ მტკიცებულებებზე და აღნიშნა, რომ ისინი საფუძველს აცლიდა მოსარჩელის არგუმენტაციას და საწინააღმდეგო დასკვნის გამოტანის საშუალებას იძლეოდა.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ დაკავებისა და თვითდაზიანების თავიდან არიდების მიზნით შ. ა-ეის მიმართ ადგილი ჰქონდა ფიზიკური ძალის გამოყენებას, რასაც შესაძლოა გამოეწვია სხეულის დაზიანებები, ვინაიდან შესაძლებელი იყო მიყენებული დაზიანება არა უშუალოდ დაკავების მომენტში, არამედ დაკავების შემდგომ ეტაპზე გამოვლენილიყო, რითაც პალატის მოსაზრებით, აიხსნებოდა ის ფაქტი, რომ შ. ა-ეის სამედიცინო შემოწმებისას სხვადასხვა პერიოდში სხვადასხვა დაზიანებები აღენიშნებოდა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შ. ა-ეის არგუმენტაცია დაკავებისას და სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოთავსებისას მის სხეულზე არსებული დაზიანებების შეუსაბამობაზე და მიიჩნია, რომ მხოლოდ აღნიშნული ვერ იქნებოდა მიჩნეული სადავო გარემოებების დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებად.

პალატამ მიუთითა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცალკეულ თანამშრომელთა მიერ შ. ა-ეის მიმართ სამსახურებრივი უფლებამოსილების ძალადობით გადამეტების შესაძლო ფაქტზე არსებულ სისხლის სამართლის №074150415801 საქმეზე, რომელზეც 2017 წლის 02 აგვისტოს შეწყდა გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 150-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო.

პენიტენციური სამსახურის მხრიდან არასათანადო მკურნალობის ფაქტთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თავდაპირველ №... პატიმრობისა და დახურული ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების 2015 წლის 10 აპრილის №MCLA 6 15 00305700, 2015 წლის 10 აპრილის სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის №... დაწესებულების სამედიცინო ცნობებში და 2015 წლის 10 აპრილის სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის №... დაწესებულების სხეულის გარეგანი დათვალიერების შესახებ ოქმში არსად შ. ა-ეის მხრიდან არ იყო დაფიქსირებული ე.წ „2 ბრიტვის გადაყლაპვის ფაქტის შესახებ“. აღნიშნულის შესახებ მან №7 დაწესებულებაში მოთავსებისას განაცხადა.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2015 წლის 14 აპრილს №1 საკანში მოთავსებული ბრალდებული შ. ა-ე მოინახულეს, რომელმაც განაცხადა, რომ თავს კარგად გრძნობდა, ჩივილები არ გააჩნდა და უარი განაცხადა გასინჯვასა და სამედიცინო მომსახურებაზე. ასევე, შ. ა-ეს 2 ცალი „ბრიტვის“ გადაყლაპვის შესახებ ინფორმაცია არ მიუწოდებია სახალხო დამცველის წარმომადგენლისთვის - გ. ჩ-ესთვის, რომელმაც 2022 წლის 22 ნოემბერს სასამართლო სხდომაზე განმარტა, რომ 2015 წლის 16 აპრილს პირადად მოინახულა №7 დაწესებულებაში მყოფი ბრალდებული შ. ა-ე, რა დროსაც მას „ბრიტვის“ გადაყლაპვის შესახებ ინფორმაცია არ მიუწოდებია, ხოლო ასეთის არსებობის შემთხვევაში იგი ოქმში აუცილებლად მიუთითებდა.

პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2015 წლის 15 აპრილს შ. ა-ეს ჩაუტარდა მუცლის ღრუსა და გულ-მკერდის რენტგენოლოგიური კვლევა, რა დროსაც რაიმე სახის მნიშვნელოვანი პათოლოგიური ცვლილება ნანახი არ ყოფილა და უცხო სხეული არ ვიზუალიზირდებოდა. მომდევნო დღეებში შ. ა-ეს ჩივილებს მდგომარეობა ჰქონდა დამაკმაყოფილებელი და სტაბილური და რაიმე სახის სამედიცინო დახმარებას და მკურნალობას არ საჭიროებდა. ამდენად, საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტის არგუმენტაცია არასათანადო მკურნალობის გაწევის თაობაზე იყო უსაფუძვლო.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება და მიიჩნია, რომ მიუხედავად შ. ა-ეის სამედიცინო შემოწმებისას სხვადასხვა პერიოდში სხვადასხვა დაზიანებების არსებობისა, დადასტურებულად არ იქნა მიჩნეული ის გარემოება, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცალკეულ თანამშრომელთა მიერ შ. ა-ეის მიმართ ადგილი ჰქონდა ფიზიკური ძალადობის, არასათანადო მოპყრობის ფაქტს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 01 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა შ. ა-ეის მიერ.

კასატორი, შ. ა-ე მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით წამყვან საკითხს წარმოადგენს მისი შეუსაბამობა კონვენციასა და მსგავს სამართლებრივ საკითხებზე პრეცედენტულ სამართალთან. მართალია, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებაში სასამართლო ევროპულ სასამართლოსთან შედარებით შიდასახელმწიფოებრივი სასამართლოს უპირატეს მდგომარეობაში ყოფნას უსვამს ხაზს, მაგრამ არ აკონკრეტებს, რომ ეს ხდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტი პირს უზრუნველყოფს უფრო ეფექტიანი დაცვით, ვიდრე ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია. სასამართლომ უპირატესობა უნდა მიანიჭოს და გამოიყენოს შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტი, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს კანონმდებლობით მას უფრო დაბალი იერარქიული ადგილი ენიჭება, გასაჩივრებულ შემთხვევაში კი, კასატორის მოსაზრებით, საპირისპირო მდგომარეობაა, კერძოდ, სასამართლომ არ გაიზიარა კასატორის მიერ მსგავს საკითხებზე წარმოდგენილი ევრო სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი, რომლის გამოყენების შემთხვევაში კასატორის უფლებები უფრო მაღალი სტანდარტით იქნებოდა დაცული და ნაცვლად აღნიშნულისა, მან გამოიყენა შიდასახელმწიფოებრივი ნორმების არაჯეროვანი განმარტებები, რამაც კასატორის მოსაზრებით, მისი უფლებები დაიყვანა ილუზორულ დონემდე.

შ. ა-ე მიუთითებს, რომ სადავო გადაწყვეტილებაში დაზუსტებულია კონვენციის მე-3 მუხლის შინაარსი და ფარგლები, რაც იმას ნიშნავს, რომ ეროვნული სასამართლო გვერდს ვერ აუვლის საქმის განხილვას პრეცედენტული სამართლის გამოყენების გარეშე, განსახილველ შემთხვევაში კი დადასტურებულად სახეზე გვაქვს სააპელაციო პალატის მიერ კასატორის მიერ მრავალჯერ მოხმობილი პრეცედენტული სამართლის შეფასების მიღმა დატოვებასთან, რაც, კასატორის მოსაზრებით, გამოიხატა მსგავს საქმეებზე მის მიერ წარმოდგენილ პრეცედენტებზე დეტალური მსჯელობის არ ასახვაში სადავო გადაწყვეტილებაში.

ევროპული კონვენციის 53-ე მუხლიდან პირდაპირ გამომდინარეობს, რომ პირის უფლებები არ უნდა იყოს დაცული უფრო დაბალი სტანდარტით, ვიდრე ეს გათვალისწინებულია ევროპული კონვენციით. სასამართლოს პრაქტიკა ადგენს, რომ ეროვნულმა სასამართლომ უნდა განიხილოს ის არგუმენტები, მათ შორის, ევრო კონვენციასა და ევროსასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე დამყარებული, რომლებითაც მხარეები ასაბუთებენ თავიანთ პოზიციებს და უნდა გამოხატოს თავისი შეხედულება ამ არგუმენტების მიმართ. თუ მხარე თავისი პოზიციის დასასაბუთებლად იყენებს ევროკონვენციასა და ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებს, სასამართლომ არ უნდა უგულებელყოს ეს არგუმენტები. გადაწყვეტილებაში სასამართლომ უნდა გამოხატოს თავისი პოზიცია, შეიძლება თუ არა კონკრეტულ დავაში ევროკონვენციისა და ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართლის გამოყენება, უნდა დაასაბუთოს, რატომ იყენებს ან არ იყენებს იგი ამ ნორმებს საქმის გადასაწყვეტად.

კასატორი მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებები იძლევა ფიქრის საფუძველს, რომ გასაჩივრებული განჩინება სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელმაც საქმის განხილვის შედეგებზე არსებითად იმოქმედა, იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და არასრულია, სახეზე გვაქვს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა დაცვის კონვენციას და ევროსასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 ივლისის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, შ. ა-ეის საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შ. ა-ეის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს. საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და სპეციალური პენიტენციური სამსახურისთვის, ინდივიდუალურად, შ. ა-ეისთვის 6 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლიანობის შემოწმება წარმოადგენს.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის) მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლი განსაზღვრავს სახელმწიფოს ან მუნიციპალიტეტის პასუხისმგებლობის განსაკუთრებულ წესს, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი (სსკ-ის 992 მუხ.). ამასთან, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს, მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (სსკ-ის 413.1 მუხ.).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა განმარტებას, რომლის თანახმად, ადამიანის სიცოცხლის, ჯანმრთელობისა და ღირსების უფლებები განეკუთვნება საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო აქტებით გარანტირებულ უფლებებს. ძირითადი უფლებები პირს გააჩნია მიუხედავად მისი ადგილსამყოფლისა. მეტიც, სახელმწიფო ვალდებულია არა მხოლოდ თავად არ შეზღუდოს გაუმართლებლად პირის ძირითადი უფლებები, არამედ დაიცვას ისინი მესამე პირის ჩარევისაგანაც. მიუხედავად იმისა, რომ პიროვნების დაკავება თუ დაპატიმრება ითვალისწინებს მისთვის გარკვეული ძირითადი უფლებების გამოყენების შეზღუდვას და სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მყოფი პირი ვალდებულია, ითმინოს თავისუფლების შეზღუდვასთან დაკავშირებული ნეგატიური შედეგები, სახელმწიფო ვალდებულია, რომ შეუქმნას მას შესაბამისი პირობები, რომელთა ფარგლებშიც სათანადოდ დაცული იქნება პირის სიცოცხლე და ჯანმრთელობა. ყოველგვარი ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს პირის ღირსებისა და პატივის შელახვას, არის კონსტიტუციურ-სამართლებრივად გაუმართლებელი და იგი ვერ იქნება ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის საშუალება.

საქმეში დაცული მასალებით დადგენილია, რომ შ. ა-ემ, როგორც №8 დაწესებულებაში, ასევე №7 დაწესებულებაში სხეულზე არსებულ დაზიანებებთან დაკავშირებით განმარტა, რომ აღნიშნული დაზიანებები მიიღო დაკავებისას, ხოლო დამატებით მის მიმართ არასათანადო მოპყრობის თაობაზე რაიმე სახის პრეტენზია არ განუცხადებია. 2015 წლის 10 აპრილის ბრალდებულის დაკავებისა და პირადი ჩხრეკის ოქმში მითითებულია დაკავებულის ფიზიკური მდგომარეობა დაკავების მომენტში, ხოლო 2015 წლის 05 მაისის მოწმის დაკითხვის ოქმში შსს სამცხე-ჯავახეთის სამხარეო მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილემ განმარტა, რომ მან და ა. კ-იმა დააკავეს შ. ა-ე, გადაუგრიხეს ხელები, დაადეს ბორკილები და დააწვინეს იატაკზე. მისივე განმარტებით, ტრანსპორტირების დროს თვითდაზიანების მიყენების აღკვეთის მიზნით ცდილობდნენ მის შებოჭვას. პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა ა. კ-იმა განმარტა, რომ შ. ა-ე დაკავებისას დააწვინეს იატაკზე, ხელბორკილების დადების დროს სცადა წინააღმდეგობის გაწევა, რა დროსაც შესაძლებელია მიიღო დაზიანებები ხელებზე და სახის მიდამოში.

ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა დადგენილად მიიჩნიეს, რომ დაკავებისა და თვითდაზიანების თავიდან არიდების მიზნით, შ. ა-ეის მიმართ გამოყენებულ იქნა ფიზიკური ძალა, რასაც შესაძლოა გამოეწვია სხეულის დაზიანებები. ამდენად, მართებულია ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მოსაზრება, რომ მიუხედავად სხვადასხვა პერიოდში შ. ა-ეის სამედიცინო შემოწმებისას სხვადასხვა დაზიანებების არსებობისა, არ დასტურდება შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცალკეულ თანამშრომელთა მიერ შ. ა-ეის მიმართ ფიზიკური ძალადობის, არასათანადო მოპყრობის ფაქტის არსებობა.

რაც შეეხება შ. ა-ეის პრეტენზიას პენიტენციური სამსახურის მხრიდან არასათანადო მკურნალობის განხორციელებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში დაცული მტკიცებულებებით, სამედიცინო ცნობებით, სხეულის გარეგანი დათვალიერების შესახებ ოქმითა და სხვა მტკიცებულებებით, დადასტურებულია, რომ შ. ა-ეს არაერთხელ ჩაუტარდა სხეულის როგორც გარეგანი დათვალიერება, ასევე სხვადასხვა სახის კვლევები, მუცლის ღრუსა და გულ-მკერდის რენტგენოლოგიური კვლევა, სადაც რაიმე სახის მნიშვნელოვანი პათოლოგიური ცვლილება ნანახი არ ყოფილა, უცხო სხეული არ ვიზუალიზირდებოდა. ამავდროულად საკანში მონახულებისას (14.04.2015წ.) შ. ა-ემ განაცხადა, რომ თავს გრძნობდა კარგად, არ გააჩნდა ჩივილები და უარი განაცხადა სამედიცინო მომსახურების მიღებაზე. რაც შეეხება 2 ცალი „ბრიტვის“ გადაყლაპვის ფაქტს, შ. ა-ეს ხსენებულ საკითხზე ინფორმაცია არ მიუწოდებია სახალხო დამცველის წარმომადგენლისთვის, რომელიც სასამართლო სხდომაზე იყო დაკითხული და განმარტა, რომ 16.04.2015წ. მან პირადად მოინახულა №7 დაწესებულებაში მყოფი ბრალდებული შ. ა-ე, რომელსაც „ბრიტვის“ გადაყლაპვის შესახებ ინფორმაცია არ მიუწოდებია, ასეთის არსებობის შემთხვევაში კი იგი აუცილებლად მიუთითებდა გასაუბრების ოქმში.

ზიანის ფაქტის არსებობისა და ამ ზიანის მოპასუხის მიერ მიყენების ფაქტის მტკიცების თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველსა და მე-3 ნაწილებზე, რომელთა თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, მოსარჩელეა ვალდებული, სათანადოდ დაასაბუთოს მისი მოთხოვნის მართებულობა, ამასთან მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს აბსტრაქტულ, მხოლოდ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით.

განსახილველ შემთხვევაში შ. ა-ეს არ მიუთითებია ისეთ მტკიცებულებებზე, რომლებიც დაადასტურებდნენ მის მიმართ წამებას, არასათანადო თუ არაადამიანურ მოპყრობას, აღნიშნულის საპირისპიროდ კი საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში დაცულ მტკიცებულებაზე, რომლის თანახმად საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცალკეულ თანამშრომელთა მიერ შ. ა-ეის მიმართ სამსახურებრივი უფლებამოსილების ძალადობით გადამეტების შესაძლო ფაქტზე არსებულ სისხლის სამართლის №074150415801 საქმეზე 2017 წლის 2 აგვისტოს შეწყდა გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის I ნაწილის „ა“ პუნქტის საფუძველზე - სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო. რაც შეეხება შ. ა-ეის მიმართ პენიტენციური დაწესებულების თანამშრომლების მხრიდან სამსახურებრივი უფლებამოსილების შესაძლო გადამეტების ფაქტზე სისხლის სამართლის №010020817801 საქმეზე, თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო სამმართველოში საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება მიღებული არ არის. ამდენად, საქმეში დაცული მტკიცებულებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მოსაზრებას, რომ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და პენიტენციური სამსახურის ცალკეულ თანამშრომელთა მიერ შ. ა-ეის მიმართ ფიზიკური ძალადობის, არასათანადო მოპყრობის ფაქტის დადასტურება მოსარჩელე მხარემ ვერ შეძლო.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ სასამართლო გადაწყვეტილების დასაბუთების ვალდებულების დარღვევა არ დასტურდება. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლიდან გამომდინარე სასამართლო გადაწყვეტილების დასაბუთების ვალდებულება, არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემის მოვალეობად (ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ (Jgarkava v. Georgia), N7932/03, §71, 24.02.2009წ.; ვან დე ჰარკი ნიდერლანდების წინააღმდეგ (Van de Hurk v. Netherlands), N16034/90, §61, 19.04.1994წ.; გარსია რუიზი ესპანეთის წინააღმდეგ (Garcia Ruiz v. Spain), დიდი პალატა [GC], N30544/96, §26, 21.01.1999წ.; იანკე და ლენობლი საფრანგეთის წინააღმდეგ (Jahnke and Lenoble v France (dec.)), N40490/98; პერესი საფრანგეთის წინააღმდეგ (Perez v. France), დიდი პალატა [GC], N47287/99, §81, 12.02.2004წ.). სასამართლოს მოეთხოვება მომჩივნის მთავარი არგუმენტების შემოწმება (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ (Buzescu v. Romania), N61302/00, §67, 24.05.2005წ.; დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ (Donadze v. Georgia), N74644/01, §35, 07.03.2006წ.). ამასთან, სააპელაციო წესით განხილულ საქმეზე გამოტანილი განჩინების დასაბუთებას შესაძლოა გარკვეული თავისებურება ახასიათებდეს, კერძოდ, სსკ-ის 390.3 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება აღწერილობითი და სამოტივაციო ნაწილების ნაცვლად უნდა შეიცავდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების მოკლე დასაბუთებას. თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, დასაბუთება მათზე მითითებით იცვლება. ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთებაზე უბრალოდ დათანხმებით სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას პრინციპში არ გამორიცხავს არც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი (გარსია რუიზი ესპანეთის წინააღმდეგ (Garcia Ruiz v. Spain), დიდი პალატა [GC], N30544/96, §26, 21.01.1999წ.), სააპელაციო სასამართლოს მოეთხოვება გადაამოწმოს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დასაბუთებისთვის გამოყენებული და არა მხარის მიერ მითითებული ნებისმიერი, ყველა ფაქტობრივი გარემოების არსებობა-არარსებობა და სამართლებრივი საკითხის სისწორე. ყურადღება ასევე ეთმობა იმას, აპელანტმა ხომ არ წარმოადგინა სააპელაციო საჩივრის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე ახალი არგუმენტი/დასაბუთება (შდრ. ჰელე ფინეთის წინააღმდეგ (Helle v. Finland), N20772/92, §59, 19.12.1997წ.) (იხ. სუსგ №ბს-633-633(კ-18), 27.12.2022წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საფუძველსაა მოკლებული კასატორის მითითება სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დაუსაბუთებლობასთან დაკავშირებით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებულ არც ერთ საფუძველს, რაც გამორიცხავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შ. ა-ეის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 01 თებერვლის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა