საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-339(კ-25) 19 ივნისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – მ. თ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – თელავის მუნიციპალიტეტის მერია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ს. ყ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მაისის განჩინება

დავის საგანი – პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2019 წლის 5 ივლისს მ. თ-იმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თელავის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხეების: მ. ბ-ის, ს. ყ-ისა და შ. მ-ის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, 2001 წლის 3 სექტემბერს თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორის წარმომადგენელ - მ. ბ-ისა და ს. ყ-ის შორის გაფორმდა ბინათსარგებლობის N1428 ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ს. ყ-იმა 2011 წლის 15 აპრილს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში საკუთრებად დაირეგისტრირა ქ. თელავში, ...ს შესახვევი №...-ში მდებარე ბინა, რომელიც გაფორმებიდან სამ დღეში, მიჰყიდა შ. მ-ის. ზემოაღნიშნული ბინა ეკუთვნოდა მოსარჩელის აწ გარდაცვლილ დედას - ...ს. ქ. თელავის საკრებულოს 1993 წლის 30 ივნისის N6 და N79 გადაწყვეტილებების თანახმად, ქ. თელავში, ...ს შესახვევი N...-ში, სადარბაზო N...-ში, მე-3 სართულზე, ორი საცხოვრებელი ოთახისგან შემდგარი 28 კვ.მ ბინა, თელავის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 8.10.2012წ. N76 საკუთრების უფლების მოწმობით გადაეცა მ. თ-ის. მარეგისტრირებელმა ორგანომ მოსარჩელის სახელზე დაარეგისტრირა დედისეული ბინა, თუმცა მოგვიანებით რეგისტრაცია გააუქმა, რადგან იგივე ქონება რეგისტრირებული იყო შ. მ-ის სახელზე.

მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით უძრავ ქონების (ს/კ N...) მესაკუთრისთვის - შ. მ-ისთვის გარკვეული ქმედების განხორციელების, კერძოდ, იპოთეკით დატვირთვის, გასხვისების, გაქირავების, გამიჯვნის აკრძალვა.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 8 ივლისის განჩინებით სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა შემდეგნაირად: მ. თ-ის სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით შ. მ-ის აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე გარკვეული ქმედების განხორციელება.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 8 თებერვლის განჩინებით დადგინდა, რომ მ. თ-ის დაზუსტებული სარჩელი მოპასუხეების: ს. ყ-ის, შ. მ-ის, თელავის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ ბინათსარგებლობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის, მესაკუთრედ აღიარების მოთხოვნით განხილული უნდა ყოფილიყო ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

მოსარჩელემ დაზუსტებული სარჩელით მოითხოვა თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორასა და ს. ყ-ის შორის დადებული 2001 წლის 3 სექტემბრის №1428 ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. ასევე დაზუსტდა მოპასუხეთა წრე და მოპასუხეებად მითითებულ იქნენ: ს. ყ-ი და თელავის მუნიციპალიტეტის გამგეობა.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით მ. თ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მ. თ-იმა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მაისის განჩინებით მ. თ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თელავის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქალაქ თელავის გამგეობის 1999 წლის 31 აგვისტოს №78 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა თელავში, ...ს პირველ შესახვევ №7-ში მდებარე საერთო საცხოვრებელში მცხოვრებ მობინადრეთა სია და მათ მიეცათ დაკავებული ფართის ფლობის უფლება, ამასთან საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორას დაევალა ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე მობინადრეებთან, მათ შორის, ს. ყ-ითან, ბინათსარგებლობის ხელშეკრულებების გაფორმება. თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორასა და ს. ყ-ის შორის 2001 წლის 3 სექტემბერს დადებული №1428 ხელშეკრულების საფუძველზე ს. ყ-ის სახელზე შედგა საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური პასპორტი.

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილებით 2011 წლის 15 აპრილს ს. ყ-ის სახელზე დარეგისტრირდა ბინა, მდებარე თელავი, ...ს შესახვევი ..., ბინა .... იმავე წლის 18 აპრილს ზემოაღნიშნული ბინის მესაკუთრე გახდა შ. მ-ი.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თელავის საკრებულოს გამგეობის 1993 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. თ-ის დედას, აწ გარდაცვლილ ...ს გამოეყო ბინა, მდებარე თელავი, ...ს პირველ შესახვევ N...-ში, სადარბაზო 1, მე-3 სართული, ორი საცხოვრებელი ოთახი 28 კვ,მ. მასთან უნდა გაფორმებულიყო ბინათსარგებლობის ხელშეკრულება, რაც არ მომხდარა. ... გარდაიცვალა 2008 წლის 14 დეკემბერს.

მ. თ-ის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე თელავის მუნიციპალიტეტის გამგებლის ბრძანების შესაბამისად, უსასყიდლოდ გადაეცა თელავში, ...ს პირველი შესახვევი №...-ში, მე-... სართულზე, პირველ სადარბაზოში მდებარე ორი ოთახი ფართობით 28 კვ.მ. აღნიშნული ბინა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა მ. თ-ის სახელზე, თუმცა მოგვიანებით, რეგისტრაცია გაუქმდა, ვინაიდან მანამდე უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული იყო ს. ყ-ის, ხოლო შემდეგ შ. მ-ის საკუთრების უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების პირველ, მე-5 და მე-6 მუხლებზე. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სადავო უძრავ ნივთზე მოსარჩელის აწ გარდაცვლილი დედის - ...ს მოთხოვნის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად, გამოსაკვლევია სადავო პერიოდში იგი ფაქტობრივად და უწყვეტად ფლობდა და სარგებლობდა თუ არა თელავში, ...ს შესახვევი 1-ში, N7-ში მდებარე ბინას. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმავე პალატის 2024 წლის 13 თებერვლის სხდომაზე მ. თ-ის ახსნა-განმარტებაზე, რომლის თანახმად, ... სადავო პერიოდში აღნიშნულ ბინაში არ ცხოვრობდა, მას სხვა ბინაც ჰქონდა ყვარელში, სადაც იმყოფებოდა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის დედა - ... არ სარგებლობდა სადავო ბინით არც 1999 წელს (როდესაც ს. ყ-ის თელავის გამგეობის N78 გადაწყვეტილებით ბინების ხელახალი გადანაწილების შედეგად მიეცა დაკავებული ფართის ფლობის უფლება) და არც 2001 წლის 3 სექტემბრის მდგომარეობით (სადავო ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდისთვის). შესაბამისად, მოსარჩელე მემკვიდრეობით ვერ მიიღებდა იმ ქონებას, რომელიც მემკვიდრებელს არ გააჩნდა და მის სამკვიდრო მასაში არ შედიოდა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტზე და „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის (მიღებულ იქნა 2010 წლის 21 ივლისს) მე-65 მუხლზე, რომელთა თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ პრივატიზებულ უძრავ ნივთთან დაკავშირებული სადავო საკითხის სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს მიმართული ჰქონდა სამართალდამცავი ორგანოებისთვის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენის გამო. დანაშაულის ნიშნების არარსებობის საფუძვლით, თელავის რაიონული პროკურატურის პროკურორის 2013 წლის 7 მაისის დადგენილებით შეწყდა საქმის წარმოება. ამდენად, მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო საკუთრების უფლების დარღვევის თაობაზე. საქმეში დაცული სასამართლო გადაწყვეტილებების საფუძველზე სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო ს. ყ-ისა და თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორას შორის დადებული 3.09.2001წ. №1428 ხელშეკრულების შესახებ. ამდენად, მოსარჩელე მხარემ სასარჩელო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დარღვევით მიმართა სასამართლოს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. თ-იმა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად შეაფასა აწ გარდაცვლილი ...ს მიერ სადავო ბინის სარგებლობა-ფლობის ფაქტი, კერძოდ, თუ მოსარჩელის დედა აღარ ცხოვრობდა სადავო ქონებაში, ს. ყ-ის მხრიდან უძრავი ქონების ფლობა-სარგებლობა რომელ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით მიიჩნია სასამართლომ დადასტურებულად. კასატორისთვის გაუგებარია რატომ არ შეფასა სასამართლომ მისთვის საკუთრების უფლების წარმომშობად ქ. თელავის საკრებულოს 1993 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება, რომელშიც მითითებულია, რომ ქ. თელავში, ...ს პირველ შესახვევში, N...-ში არსებული 28 კვ.მ ბინა უნდა გაფორმებოდა ...ს. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ ს. ყ-იმა სადავო ხელშეკრულება გააფორმა თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორის უფლებამოსილ წარმომადგენელთან, რამეთუ საქმის მასალებში დაცული არაა ამ უკანასკნელის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი. კასატორი ასევე არ იზიარებს სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითებას, რადგან აღნიშნავს, რომ მის დედას 1993 წლიდან გააჩნდა საკუთრების უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე, რომელიც მან მემკვიდრეობით მიიღო. კასატორი მიიჩნევს, რომ კეთილსინდისიერი მესაკუთრეა, რომელზეც ხანდაზმულობის ვადები არ უნდა გავრცელდეს და ვინაიდან საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული საკუთრების უფლება გაუუქმდა, უფლებამოსილია აღნიშნულის თაობაზე იდავოს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. თ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანია თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორასა და ს. ყ-ის შორის დადებული 2001 წლის 3 სექტემბრის №1428 ხელშეკრულების კანონიერება.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქალაქ თელავის გამგეობის 31.08.1999წ. №78 გადაწყვეტილებით, დამტკიცდა თელავში, ...ს ... შესახვევ №...-ში მდებარე საერთო საცხოვრებელში მცხოვრებ მობინადრეთა სია და მათ მიეცათ დაკავებული ფართის ფლობის უფლება, ამასთან საბინაო საექსპლუატაციო კანტორას დაევალა ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე მობინადრეებთან, მათ შორის ს. ყ-ითან, ბინათსარგებლობის ხელშეკრულებების გაფორმება. 2001 წლის 3 სექტემბერს თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორასა და ს. ყ-ის შორის დაიდო №1428 ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე ს. ყ-ის სახელზე შედგა საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური პასპორტი.

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2011 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილებით ს. ყ-ის სახელზე დარეგისტრირდა თელავში, ...ს ... შესახვევში, ბინა N.... იმავე წლის 18 აპრილს აღნიშნული ბინის მესაკუთრე გახდა შ. მ-ი.

ქ. თელავის საკრებულოს გამგეობის 1993 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით, მ. თ-ის დედას, აწ გარდაცვლილ ...ს გამოეყო ბინა, მდებარე თელავი, ...ს ... შესახვევი ...-ში, სადარბაზო ..., მე-... სართული, ორი საცხოვრებელი ოთახი 28 კვ,მ. მასთან უნდა გაფორმებულიყო ბინათსარგებლობის ხელშეკრულება, რაც არ მომხდარა. ... გარდაიცვალა 2008 წლის 14 დეკემბერს.

თელავის მუნიციპალიტეტის გამგებლის ბრძანების შესაბამისად, მ. თ-ის უსასყიდლოდ გადაეცა თელავში, ...ს პირველ შესახვევ №...-ში, მე-... სართულზე, ... სადარბაზოში მდებარე ორი ოთახი ფართობით 28 კვ.მ. ზემოაღნიშნული ბინა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა მ. თ-ის სახელზე, თუმცა მოგვიანებით, რეგისტრაცია გაუქმდა, ვინაიდან მანამდე აღნიშნულ ბინაზე რეგისტრირებული იყო ს. ყ-ის, ხოლო შემდეგ შ. მ-ის საკუთრების უფლება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 70-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ხელშეკრულების ბათილად გამოცხადებას აწესრიგებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.

"საქართველოს რესპუბლიკის ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლო გადაცემის) შესახებ'' მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. დადგენილების მე-2 პუნქტის მიხედვით, პრივატიზაციის ობიექტი შეიძლება იყოს სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ფონდის საცხოვრებელი სახლი (ბინა), მათ შორის ავარიული, სარეკონსტრუქციო ან კაპიტალურად გასარემონტებელ სახლში შეუსახლებელი ბინა, აგრეთვე გამოთავისუფლებული ბინა. მითითებული დადგენილების მე-4 პუნქტის შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემა ხორციელდებოდა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების, საწარმო-დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების მიერ, რომელთა ბალანსზეც ირიცხებოდა საცხოვრებელი სახლი (ბინა). დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან. მოქალაქენი, რომელთაც უსასყიდლოდ უნდა გადაეცეთ საცხოვრებელი სახლი (ბინა), განცხადებით მიმართავენ ადგილობრივი მმართველობის ორგანოებს, საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციებს, საწარმოო-დაწესებულებებსა და ორგანიზაციებს, რომელთა ბალანსზე ირიცხება საცხოვრებელი სახლი (ბინა). დადგენილების მე-6 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ფორმდება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს სახელით საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და მოქალაქეს შორის, რომელსაც ბინა უნდა გადაეცეს საკუთრებაში, ხოლო საწარმოს, დაწესებულებისა და ორგანიზაციის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემისას - ადმინისტრაციასა და მოქალაქეს შორის. დადგენილების მე-7 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) მოქალაქეთათვის საკუთრებაში გადაცემის ხელშეკრულება უნდა დადასტურდეს სანოტარო წესით და რეგისტრაციაში გატარდეს ადგილობივი მმართველობის ორგანოში სამი თვის ვადაში სანოტარო წესით დადასტურების დღიდან.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების გაფორმებით საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები გამოთქვამენ ნებას, თავისი კონსტიტუციური უფლების რეალიზაციის მიზნით საკუთრებაში მიიღონ საცხოვრებელი სახლი (ბინა), რომელიც მათ გადაცემული ჰქონდათ სარგებლობაში. საგულისხმოა, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების შესაბამისად, დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს, რომ ქ. თელავის საკრებულოს გამგეობასა და ...ს შორის პრივატიზაციის ხელშეკრულება გაფორმებული არ არის. აღსანიშნავია, რომ პრივატიზაციის გზით ბინაზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული დოკუმენტის არსებობა, სავალდებულოა პარალელურად დადგინდეს ფართის სარგებლობის ფაქტი.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა ამტკიცოს გარემოებები, რომლებზედაც ამყარებს თავის მოთხოვნასა და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ მ. თ-იმა ვერ შეძლო რელევანტური მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომლებიც დაადასტურებდა მისი სარჩელის საფუძვლიანობას. საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ კასატორს ან მისი მამკვიდრებელს ბინების ხელახალი გადანაწილებისას ან სადავო ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისთვის სადავო ქონებაზე მფლობელობა გააჩნდათ. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ქონებით სხვა პირების მხრიდან სარგებლობის ფაქტი კი გამორიცხავს მოსარჩელის მამკვიდრებლის მიერ უძრავი ქონების დაკავებას. მ. თ-იმა ვერ დაასაბუთა, რომ სადავო ფართი ფლობა-სარგებლობაში ს. ყ-ის ან შ. მ-ის არ ჰქონდათ. საგულისხმოა, რომ სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე (2024 წლის 13 თებერვლის სხდომის ოქმი, 12:51:40 - 12:52:07) მ. თ-იმა არ უარყო ...ს სხვა მისამართზე ცხოვრების ფაქტი, მან ასევე აღნიშნა, რომ დღევანდელი მდომარეობით სადავო ფართი დაკავებული აქვს შ. მ-ის ნათესავს. ამასთან, კასატორმა ვერ წარადგინა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, სადავო პრივატიზაციის ხელშეკრულების ადმინისტრაციული ორგანოს არასათანადო წარმომადგენელთან დადების შესახებ. საქმეში დაცული თელავის რაიონული პროკურატურის 7.05.2013წ. დადგენილებით ირკვევა, რომ დოკუმენტის სიყალბე გამოირიცხა, რადგან ბინის პრივატიზების ხელშეკრულება დამოწმებულია ნოტარიუსის მიერ, გატარებულია 2001 წლის სანოტარო მოქმედებათა აღრიცხვის ჟურნალში, ასევე ს. ყ-ისა და მ. ბ-ის შორის ხელშეკრულება გაფორმებულია თელავის საბინაო საექსპლუატაციო კანტორის უფროსის თ. ყ-ის მიერ გაცემული მინდობილობის (ტ.1, ს.ფ 251) საფუძველზე. სისხლის სამართლის საქმეზე დანაშაულის შემადგენლობის არარსებობის გამო შეწყდა გამოძიება. ამდენად, გასაჩივრებული დოკუმენტის სიყალბე კანონით დადგენილი წესით დადასტურებული არ არის. ზემოხსენებული დადგენილების თანხმად, საქმეზე დაკითხული მოწმეები უარყოფენ იმ გარემოებას, რომ ... სადავო ხელშეკრულების გაფორმების დროისთვის სარგებლობდა უძრავი ქონებით.

ამასთან, დავის სასამართლო განხილვისას მოსარჩელის მხრიდან ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში წარდგენილი არ ყოფილა შესაბამისი მტკიცებულება, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა იმის მტკიცება, რომ თელავის საბინაო-საექსპლუატაციო კანტორის წარმომადგენელსა და ს. ყ-ის შორის 2001 წლის 3 სექტემბერს გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება ეწინააღმდეგება „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებით განსაზღვრული წესს და რომ არსებობს მისი ბათილად ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ მსჯელობის არამართლზომიერებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ სასამართლო წესით უფლების დაცვა და განხორციელება განუყოფლადაა დაკავშირებული ვადების ფაქტორთან, კერძოდ, კანონმდებლობა ვადებით ზღუდავს ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების შესაძლებლობას და ყოველ კონკრეტულ სამართალურთიერთობასთან დაკავშირებით განსაზღვრავს უფლების დაცვის ხანდაზმულობის ვადებს. შესაბამისად, უფლება სამართლიან სასამართლოზე დროში შეზღუდული უფლებაა და მისი განხორციელება დამოკიდებულია კანონმდებლობით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადებზე. თავის მხრივ, უფლების დაცვის ვადა, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების დაცვა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით (სუსგ 25.03.2021 წ. №ბს-1322(კ-19)). ხოლო ხანდაზმულობის ვადის გასვლა აზრს უკარგავს მოთხოვნის საფუძვლიანობას და პირს ართმევს სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. ამ შემთხვევაში უზრუნველყოფილია მხოლოდ სასამართლოსადმი ფორმალური ხელმისაწვდომობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხანდაზმულობის ინსტიტუტის არსებობის მიზნები უმთავრესად სამართლებრივი სტაბილურობის ხელშეწყობასა და პირის უფლებების დროულად განხორციელებაში გამოიხატება. ხანდაზმულობის ვადების არარსებობის პირობებში უფლება უსასრულოდ იქნებოდა გაურკვეველ მდგომარეობაში და მისი არა მარტო დაცვა, არამედ არსებობაც ეჭვის ქვეშ დადგებოდა. ხანდაზმულობის ვადების არსებობა კი სამართალურთიერთობის მონაწილეებს აიძულებს, დროულად იზრუნონ საკუთარი უფლებების განხორციელებასა და დაცვაზე, ხოლო სასამართლოს – შესაძლებლობას აძლევს შედარებით გონივრულ დროში გადაწყვიტოს დავა. ამასთან, საყურადღებოა, რომ ხანდაზმულობის ვადების არსებობა გამორიცხავს პირის შესაძლებლობას, მისთვის ხელსაყრელ დროს მიმართოს სასამართლოს.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს, ხოლო ამავე კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა განისაზღვრება 10 წლით. აღნიშნული ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა ხანდაზმულია, მიუხედავად იმისა, პირმა იცოდა თუ არა თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევისთვის არსებითია მისი ათვლის საკითხი, რომელიც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორს, ანუ იმ მომენტს, როდესაც დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლებების დარღვევის თაობაზე.

სადავო ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოქმედი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ საქართველოს კანონის (მიღებულ იქნა 1997 წლის 30 მაისს; ხოლო ძალადაკარგულია 2010 წლის 9 აგვისტოდან) მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. სასარჩელო ხანდაზმულობის იგივე ვადა განისაზღვრა „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის (მიღებულ იქნა 2010 წლის 21 ივლისს) მე-65 მუხლითაც, რომლის თანახმად სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ პრივატიზებულ უძრავ ნივთთან დაკავშირებული სადავო საკითხის სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს, რომ ს. ყ-ისა და თელავის საბინაო საექსპლუატაციო კანტორას შორის 2001 წლის 3 სექტემბერს დადებული ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე მოსარჩელემ სასამართლოს მიმართა 2019 წელს. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მასზედ, რომ გასულია სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, ვინაიდან მოსარჩელესთვის სადავო ხელშეკრულების არსებობის თაობაზე ცნობილი იყო სამართალდამცავი ორგანოებისთვის მიმართვის, კერძოდ 2012 წლისთვის. საკასაციო სასამართლო სააპელაციო პალატის მსგავსად ასევე ყურადღებას ამახვილებს საქმეში დაცულ სასამართლო აქტებზე, რომლიდანაც იკვეთება მოსარჩელის მიერ სადავო პრივატიზაციის ხელშეკრულების თაობაზე ინფორმირებულობის ფაქტი. ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის მიუხედავად ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე არსებითად იმსჯელეს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. თ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მაისის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა