საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

ბს-512(კ-24) 18 ივნისი, 2025წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გიორგი გოგიაშვილი, თამარ ოქროპირიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.12.2023წ. განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. თ-იმა 05.07.2019წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართ და მოითხოვა მის სასარგებლოდ მოპასუხეებისათვის 50 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურებისა და 8500 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 10.07.2019წ. განჩინებით სარჩელს დუდგინდა ხარვეზი, დაზუსტებას საჭიროებდა მოპასუხეთა წრე, ამავდროულად, არ იყო წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლები საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ, მოსარჩელეს განესაზღვრა 10 დღიანი ვადა ხარვეზის გამოსასწორებლად. მ. თ-იმა 05.08.2019წ. წარმოდგენილი სარჩელით გამოასწორა ხარვეზი, მოპასუხედ დაასახელა საქართველოს გენერალური პროკურატურა და მოითხოვა საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მის სასარგებლოდ 50 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურებისა და მატერიალური ზიანის 8500 ლარის ოდენობით (გზის ხარჯი 4750 ლარი, ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი 2500 ლარი, აუდიტის წინაშე გაწეული ხარჯი 150 ლარი, სხვა გაუთვალისწინებელი ხარჯი, მათ შორის კვების თანხა - 1000 ლარი) ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 07.08.2019წ. განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ჩაბმულ იქნა საქმეში მესამე პირად სასკ-ის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 28.04.2022წ. გადაწყვეტილებით, მ. თ-იის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე მ. თ-იის სასარგებლოდ დაევალა მიყენებული მორალური ზიანის 7000 ლარის ოდენობით ანაზღაურება, აგრეთვე, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე მ. თ-იის სასარგებლოდ დაევალა მიყენებული მატერიალური ზიანის 2500 ლარის ოდენობით ანაზღაურება, სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. მ. თ-ის დაუბრუნდა 05.07.2019წ. სს „თ...ში“ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 255 ლარის ოდენობით.

საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 28.02.2023წ. გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოში და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.12.2023წ. განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 28.04.2022წ. გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითა მათზე. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 05.11.2014წ. განჩინებით, თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული პროკურატურის პროკურორის ხ. ყ-ის შუამდგომლობა მ. თ-იის დაკავების შესახებ არ დაკმაყოფილდა. დადგენილია, რომ 07.11.2014წ. მ. თ-ის წარედგინა ბრალდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 181-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,გ“ ქვეპუნქტებით (გამოძალვა, ესე იგი სხვისი ნივთის მოთხოვნა, რასაც ერთვის დაზარალებულის და მისი ახლო ნათესავის მიმართ ძალადობის გამოყენების მუქარა, ჩადენილი ჯგუფურად, დიდი ოდენობით ქონების მიღების მიზნით). თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 09.11.2014წ. №10ა/6482-14 განჩინებით, დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული პროკურატურის პროკურორის ხ. ყ-ის 09.11.2014წ. შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბრალდებულ მ. თ-იის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებულ იქნა გირაო- 3000 ლარიის ოდენობით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 26.11.2014წ. განჩინებით ბრალდებულ მ. თ-ის ინტერესების დამცველი ადვოკატის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 09.11.2014წ. განჩინებით ბრალდებულ მ. თ-იის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების გირაოს სახით განსაზღვრული თანხის 3000 ლარის ნაცვლად ყადაღა დაედო ფ. ს-ის საკუთრებაში არსებულ ქონებას შესაბამისი ექვივალენტური თანაფარდობით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 20.07.2015წ. N1/116-15 განაჩენით, მ. თ-იი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 181-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,გ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილ ბრალდებაში. გაუქმდა მ. თ-იის მიმართ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 09.11.2014წ. განჩინებით გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება - გირაო, ასევე გაუქმდა 26.11.2014წ. განჩინებით გირაოს უზრუნველყოფის მიზნით ფ. ს-ის უძრავ ქონებაზე დადებული ყადაღა (მდებარე ქ.ბოლნისი, ...ს ქუჩა #..., საკადასტო კოდი ...), ამავე განაჩენით მ. თ-ის განემარტა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 26.07.2016წ. N1/ბ-891-15 განაჩენით უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 20.07.2015წ. N1/116-15 განაჩენი მ. თ-იის ნაწილში. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მ. თ-იის ინტერესებს თბილისის საქალაქო სასამართლოში, გამოძიებასა და პროკურატურაში საქმის განხილვის ეტაპზე იცავდა ადვოკატი - ფ. ს-ი. 07.11.2014წ. ხელშეკრულებით დასტურდება, რომ ადვოკატ ფ. ს-ისა და მ. თ-ის შორის დაიდო იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფასურმა შეადგინა - 2500 ლარი. 24.06.2019წ. შემოსავლის ორდერით დასურდება, რომ მ. თ-იმა ფ. ს-ის გადაურიცხა სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურების საფასური 2500 ლარის ოდენობით. 02.08.2019წ. N2-52-71-89 აუდიტორიული დასკვნის თანახმად, დადგენილ იქნა მანძილი ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოდან ბოლნისის რაიონულ სასამართლომდე, დადგინდა აღნიშნული მანძილის გავლისას გახარჯული საწვავის ღირებულება. მ. თ-იმა აღნიშნული დასკვნისათვის გადაიხადა 150 ლარი.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს შეადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ზიანის (მორალური/მატერიალური) ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობა და ასეთი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრა. სააპელაციო პალატამ დეტალურად გაანალიზა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის, 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და სკ-ის 413-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსი და აღნიშნა, რომ სახეზეა როგორც მორალური, ასევე მატერიალური ზიანის ანაზღუარების წინაპირობები, მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული თანხის ოდენობა ექცევა ანაზღაურების გონივრულ მასშტაბში. ამდენად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად დაკისრებული თანხის არაგონივრულობასთან დაკავშირებით, და მიუთითა, რომ მ. თ-იისთვის წაყენებული ბრალდებისა და მიმდინარე საგამოძიებო მოქმედებებისა თუ სასამართლო პროცესების ხანგრძლივობის გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 7 000 (შვიდი ათასი) ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. რაც შეეხება საადვოკატო მომსახურების ანაზღაურების მიზნით მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 2 500 ლარის ანაზღაურების დაკისრებას, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სკ-ის 408-ე და 412-ე მუხლებზე და გაანალიზა მათი შინაარსი. უდავოა, რომ სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობისას მოსარჩელე წარმოდგენილი იყო ადვოკატით, მოსარჩელე მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების გამო, იძულებული იყო საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების ეფექტურად დაცვისა და რეალიზებისათვის აეყვანა ადვოკატი და ესარგებლა მისი მომსახურებით საგამოძიებო ორგანოებსა თუ სასამართლოში, სრულყოფილად ესარგებლა სისხლის სამართლის კოდექსით ბრალდებულისათვის მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით. ამრიგად, აღნიშნული ხარჯების გაწევა ცალსახად გამოწვეულია პირის მიერ დარღვეული უფლების აღდგენით. თანხების გაღების აუცილებლობა წარმოშვა სწორედ უკანონო ბრალდებამ. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობა მოსარჩელისათვის მიყენებულ ფულად ზარალსა და მოპასუხის ქმედებას შორის. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასარჩელო მოთხოვნა ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების ნაწილში დასაბუთებულია, ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მართებულად დაეკისრა მ. თ-იის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 2 500 (ორი ათასხუთასი) ლარის ოდენობით, ზიანის ანაზღაურების მიზნებისათვის მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხა ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში, თანაზომიერია და უნდა დარჩეს უცვლელად.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 30.10.2023წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

კასატორმა მიუთითა სზაკ-ის 208-ე და 207-ე მუხლებზე, სკ-ის 413-ე, 992-ე და 1005-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურება ხდება იმ შემთხვევაში თუ პირს ზიანი მიადგა განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ამასთანავე, მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურეობრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი, უნდა არსებობდეს არა სავარაუდო, არამედ პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში ამგვარ ქმედებას ადგილი არ ჰქონია. კასატორი მიუთითებს, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოებისა და მისი წევრების უსაფრთხოების დაცვას. სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე წარმოშობილი უარყოფითი ემოციების, განცდების თუ სხვა სამართლებრივი შედეგების გარკვეული დოზით თმენის ვალდებულება ყველას გააჩნია. წინასწარ ვერ განისაზღვრება კონკრეტული საქმის შედეგი, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით მხოლოდ სასამართლოს პრეროგატივას შეადგენს. კასატორმა საკუთარი მოსაზრების დასასაბუთებლად მოიყვანა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 24.12.2014წ. გადაწყვეტილებაში („საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება საქართველოს 1998 წლის 20 თებერვლის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 546-ე მუხლის და ამავე კოდექსის 518-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონსტიტუციურობის თაობაზე“, საქმე №3/3/601) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შემდეგი მოსაზრება: „წარდგენილ ბრალდებაში პირის გამართლება თავისთავად არ გულისხმობს აღკვეთის ღონისძიებად გამოყენებული პატიმრობის (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) არამართლზომიერებას ან მის უკანონო ხასიათს. ამასთანავე, გამამართლებელი განაჩენი ვერ გააბათილებს ყველა იმ მოქმედებას, რომელიც სისხლისსამართლებრივი დევნის ან სასამართლო პროცესის განმავლობაში განხორციელდა, უზენაესი სასამართლოს პოზიციით, თითოეულ დასახელებულ საპროცესო მოქმედებას გააჩნია გამოყენებისა და შეფარდების დამოუკიდებელი, კანონით გათვალისწინებული საფუძვლები და შესაბამისი გარემოებების არსებობისას ითვლება კანონიერად“ (იხ., I-§15). კასატორის მოსაზრებით, მიუხედავად პირის გამართლებისა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე განხორციელებულმა ყველა მოქმედებამ არამართლზომიერი ხასიათი შეიძინა. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული მოქმედების აღკვეთის ღონისძიების გამოყენებას დამოუკიდებელი, კანონით გათვალისწინებული საფუძვლები და შესაბამისი გარემოებები გააჩნია. შესაბამისად, პირის გამართლების შემთხვევაშიც, კანონის საფუძველზე განხორციელებულ მოქმედებებს არამართლზომიერი ხასიათი ვერ მიენიჭება, მით უფრო, აღნიშნული არ შეიძლება გაგებულ იქნეს სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელი ორგანოს - პროკურატურის მიერ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებად. კასატორი მიიჩნვს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის 7 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება არ წარმოადგენს გონივრულ ღონისძიებას, მორალური ზიანის ოდენობის გამოანგარიშების მიზნით, კასატორი ციტირებს საქართველოს საერთო სასამართლოების გადაწყვეტილებებს, რომლებშიც თავისუფლების აღკვეთის ხანგრძლივობის ან სისხლის სამართლებრივი დევნის ინტენსივობის პროპორციულად პირებს მიეკუთვნათ მორალური ზიანის სხვადასხვა ოდენობა.

კასატორი თვლის, რომ დაუსაბუთებელია საადვოკატო მომსახურების ხარჯის 2500 ლარის ოდენობით მისთვის დაკისრება. საქმის მასალების მიხედვით, ადვოკატ ფ. ს-ისა და მ. თ-ის შორის 07.11.2014წ. დადებულია იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება, რომლის მე-2 პუნქტის თანახმად ხელშეკრულების საგანია სისხლის სამართლის საქმის წარმოება, 4.1 პუნქტის მიხედვით მომსახურების საფასურია 2500 ლარი, 4.2 პუნქტის თანახმად, საფასურის გადახდა უნდა მოხდეს ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისთანავე ან მხარეთა შეთანხმებით დადგენილ ვადაში. აღნიშნული შეთანხმება დანართის სახით უნდა დაერთოს წინამდებარე ხელშეკრულებას. 26.07.2016წ. დასრულდა სისხლის სამართლის საქმის წარმოება, გადახდის ქვითარი თარიღდება 24.06.2019წ., ხოლო, დანიშნულება - „2014 წლის სს საქმეზე საადვოკატო მომსახურების საფასური“. წამოდგენილი ადმინისტრაციული სარჩელით სასამართლოს მოსარჩელემ მიმართა 05.07.2019წ., კასატორის მოსაზრებით, წარმოდგენილი დოკუმენტების ანალიზით დგინდება, რომ 04.12.2014წ. დადებულ ხელშეკრულებაში პირდაპირ არაა მითითება კონკრეტულ სისხლის სამართლის საქმეზე. ხელშეკრულების 4.2 პუნქტის თანახმად, გადახდა უნდა მომხდარიყო ხელშეკრულების ხელმოწერისთანავე 07.11.2014წ. და არა 24.06.2019წ., 10 დღით ადრე ადმინისტრაციული სარჩელის სასამართლოში წარმოდგენამდე. კასატორის შეფასებით, მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება დასრულდა 26.07.2016წ., შესაბამისად კასატორმა მიიჩნია, რომ 24.06.2019წ. დათარიღებული ქვითარი არ შეიძლება მიჩნეული იქნეს იმგვარ მტკიცებულებად, რომელიც გათვალისწინებულია საპროცესო კანონმდებლობით. ამდენად, იგი ვერ შეფასდება მ. თ-იის ბრალდების საქმეზე ადვოკატისათვის გადახდილ თანხად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო პალატა საქმეში არსებული მასალებისა და კასატორის მიერ დაფიქსირებული საკვანძო ფაქტობრივ-სამართლებრივი პრეტენზიებისა და არგუმენტაციის შუქზე, შეაფასებს მხოლოდ იმ პრეტენზიების საფუძვლიანობას, რომელთაც უშუალოდ ეფუძნება კასატორის მოთხოვნის წარმატების ბედი (იხ. ევროპული სასამართლოს 09.12.1994წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Hiro Balani v. Spain, App. No. 18064/91, §28; იხ. აგრეთვე. ევროპული სასამართლოს 24.05.2005წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Buzescu v. Romania, Application no. 61302/00, §67.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავის გადაწყვეტა საჭიროებს საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლების გარკვევას, დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობის პროპორციულობის განსაზღვრას, აგრეთვე, ადვოკატის მომსახურებისათვის გადახდილის საფასურის მატერიალური ზიანის სახით ანაზღაურების დაკისრების კანონიერების დადგენას.

საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებებს მოსარჩელის სასარგებლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის უკანონო ბრალდების შედეგად მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების დაკისრებასთან დაკავშირებით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკით არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად ითვლება სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, მარეაბილიტირებელ გარემოებად მიიჩნევა პირის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა (იხ., mutatis mutandis, სუსგ., ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ; ბს-432-429 (2კ-17), 07.02.2019წ.). ამდენად, კასატორის მითითება საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 24.12.2014წ. გადაწყვეტილებაში („საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კონსტიტუციური წარდგინება საქართველოს 1998 წლის 20 თებერვლის სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 546-ე მუხლის და ამავე კოდექსის 518-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონსტიტუციურობის თაობაზე“, საქმე №3/3/601) ნახსენებ ამონარიდზე არ ქმნის საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურებისაგან გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძველს, მით უფრო, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა არა საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, არამედ საკონსტიტუციო სამართალწარმოების მონაწილის მოსაზრება. სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე სახელმწიფო ვალდებულია აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც უკავშირდება რეაბილიტირებული პირისათვის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემას, მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ვინაიდან არ დაიშვება ნორმის ისე განმარტება, რომ გამართლებულ პირს არ მიეცეს უფლების აღდგენის ეფექტური, ქმედითი შესაძლებლობა („ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის“ მე-13 მუხლი), საწინააღმდეგო ინტერპრეტაცია არ თავსდება საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ ადამიანის უფლებების, როგორც უმაღლესი ფასეულობის, პრიორიტეტულობასა და პატივისცემასთან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქმედების მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია, იგი არ არის დამოკიდებული ზიანის მიმყენებლის ცნობიერებასა და მის სამართლებრივ შეფასებაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 20.07.2015წ. №1/116-15 განაჩენით და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 26.07.2016წ. №1/ბ-891-15 განაჩენით დადგინდა პირის არაბრალეულობა. ამდენად, დადასტურებულია, რომ მ. თ-ის მოუწია კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებებზე შემზღუდავი ზემოქმედების ატანა თმენის ვალდებულების დაკისრების დასაბუთებული სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, მ. თ-იი ითვლება უდანაშაულოდ. სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა ისეთი ქმედება, რომელიც ფორმალური მართლზომიერების მიუხედავად დაუსაბუთებლად არღვევს პირის კონსტიტუციით დაცულ უფლებებსა და თავისუფლებებს. უფრო მეტიც, საქმეზე ,,პოღოსიანი და ბაღდასარიანი სომხეთის წინააღმდეგ“ (Case of Poghosyan and Baghdasaryan v. Armenia, 12.09.2012წ., განაცხადი N22999/06) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ უკანონო მსჯავრდების დადასტურებისას, პირისათვის დამდგარი მატერიალური და მორალური ზიანისათვის კომპენსაციის გადახდა უნდა მოხდეს ეროვნულ კანონმდებლობაში აღნიშნული დანაწესის არარსებობის შემთხვევაშიც (§ 51). ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მართლსაწინააღმდეგო შედეგის არსებობა (დადასტურებული უკანონო მსჯავრდება/ბრალდება) განაპირობებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობას, რადგან მ. თ-იის ბრალდებულად ცნობისა და განაჩენის გამოტანის მომენტში თუნდაც ფორმალურად მართლზომიერი საპროცესო მოქმედებები მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე, სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის, მიიჩნევიან უკანონოდ, რადგან ხსენებული ნორმა მიზნად ისახავს დაზარალებულის დაცვას, კერძოდ, გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად კომპენსაციის მიცემას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ რეაბილიტაცია სისხლის სამართლის პროცესში არის იმ პირის უფლებებისა და თავისუფლებების აღდგენა, რომელიც უკანონოდ და დაუსაბუთებელად დაექვემდებარა სისხლისსამართლებრივ დევნასა თუ პასუხისმგებლობას. პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს. განსახილველ შემთვევაში მ. თ-იის მიმართ დამდგარია გამამართლებელი განაჩენი - სახეზეა მარეაბილიტირებელი გარემოება. შესაბამისად, სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის არსებობს იმ ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც უშუალოდ არის გამოწვეული უკანონო ბრალდებითა და მსჯავრდებით.

მ. თ-იისთვის მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად 7 000 ლარის ოდენობით მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობის გონივრულობა უნდა შეფასდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის შუქზე, კომპენსაციის მიღების ქმედითი უფლების კონტექსტში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შეფასებების მხედველობაში მიღების საფუძველზე. ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნებთან შესაბამისობის მიღწევის ზომები ეროვნული კანონით გადასაწყვეტი შიდა პოლიტიკური საკითხია. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სკ-ის 1005.3. მუხლით გათვალისწინებული უფლება აღასრულებს ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის ნორმატიულ მიზანს. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ისეთი კატეგორიის დავებში, რომელიც უკავშირდება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით გამოწვეული მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, სასამართლო გადაწყვეტილებებს, დაზარალებული პირისთვის კონკრეტული ფულადი ოდენობის მიკუთვნების პრესკრიფციული ბუნების გარდა, აქვს აღიარებითი და დეკლარაციული ეფექტიც. აღნიშნული ვლინდება იმაში, რომ სასამართლოს მიერ პირის არაქონებრივი უფლებების ხელყოფის ფაქტის დადასტურებაც, ცალკეულ შემთხვევაში, შესაძლებელია წარმოადგენდეს როგორც განცდილი მორალური ზიანის დაკმაყოფილების, ისე დარღვეული უფლების ეფექტიანად აღდგენის სატისფაქციურ საშუალებას (იხ. ევროპული სასამართლოს 15.09.2010წ. გადაწყვეტილება საქმეზე M.B. and Others v. Turkey, App. No. 36009/08, §55 და სარეზოლუციო ნაწილის მე-8 პუნქტი). ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მოსარჩელის შემთხვევაში უკანონო ბრალდების აღიარებას უკვე აქვს სატისფაქციური ეფექტი. ამასთანავე, ცხადია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დარღვევის მხოლოდ დეკლარაციული ფორმით აღიარება არ ჩათვალეს საკმარის ღონისძიებად და დაზარალებულ კასატორს დამატებით მიაკუთვნეს კომპენსაცია 7 000 (შვიდი ათასი) ლარის ოდენობით. საკასაციო პალატა მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებაზე იმასთან დაკავშირებით, რომ ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი არ ანიჭებს განმცხადებელს კონკრეტული ოდენობის კომპენსაციის მიღების უფლებას (იხ. ევროპული სასამართლოს 11.07.2006წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Şahin Çağdaş v. Turkey, App. No. 28137/02, §34), იმ შემთხვევაში, როდესაც სარჩელის საგანს მენტალური თუ ფიზიკური ტანჯვის საფუძვლით არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს, არ არსებობს რაიმე პირდაპირ შეწონვადი და მათემატიკური მეთოდებით გამოთვლადი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც შესაძლოა ფიზიკური ტკივილის, სულიერი განცდებისა და ასეთი ტანჯვის, დისკომფორტისა და ფსიქოლოგიური სტრესის ფულადი ეკვივალენტის განსაზღვრა (შდრ. ევროპული სასამართლოს 20.02.2014წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Fristov v. Russia, App. No. 42119/04, §35). ევროსასამართლოს შეფასებით ამგვარ შემთხვევებში მორალური ზიანის ანაზღაურების გონივრული ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღება საქმის ინდივიდუალური ფაქტობრივი გარემოებები, ასეთი შეფასება უნდა განხორციელდეს ეროვნული კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად, რომლის დროსაც მხედველობაში მიიღება ქვეყანაში ცხოვრების დონე, თუნდაც აღნიშნული იმას ნიშნავდეს, რომ დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა იმაზე ნაკლები იქნება, ვიდრე ევროსასამართლომ სხვა მსგავს საქმეებში დაადგინა (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §24-25). მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ სრულიად მიზერული ან იმთავითვე არაპროპორციული კომპენსაციის ოდენობის დაკისრება, ვერ იქნება შესაბამისობაში კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნებთან, რადგან ეს უფლებას თეორიულსა და ილუზორულს გახდის (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §21 და 26). სკ-ის 413-ე მუხლის 1-ლი და 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილების ნორმატიული შინაარსის თანახმად, მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა, ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ წყდება, მორალური ზიანის მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (იხ. სუსგ ბს-432-429(2კ-17) 07.02.2019წ.). კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. სკ-ის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებას, შესაბამისად კასატორის მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სხვა საქმეებზე მიღებულ გადაწყვეტილებებზე მითითება უსაფუძვლოა (იხ. სუსგ., ბს-1097(კ-23), 14.02.2025წ.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მართალია მოსარჩელის მიმართ არ ყოფილა გამოყენებული აღკვეთის საპატიმრო ღონისძიება და ამდენად, მისი თავისუფლება შეზღუდული არ ყოფილა, თუმცა ცხადია რომ პირის უკანონო ბრალდებას ყოველთვის სდევს თან ის გარდაუვალი პერსონალური და სულიერი დისკომფორტი, აგრეთვე ბრალდებული სტატუსით გამოწვეული სტიგმა, რომელიც იმანენტურია ყოველი ასეთი პროცესითვის. მოსარჩელის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება აქტიურ ფაზაში შევიდა 05.11.2014წ. (როდესაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 05.11.2014წ. განჩინებით, თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული პროკურატურის პროკურორის ხ. ყ-ის შუამდგომლობა მ. თ-იის დაკავების შესახებ არ დაკმაყოფილდა), ხოლო დასრულდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 26.07.2016წ. №1/ბ-891-15 განაჩენით, რომლითაც მ. თ-იი საბოლოოდ გამართლდა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მ. თ-ის უკანონო ბრალდებით გამოწვეული სულიერი დისკომფორტის თმენა მოუხდა საერთო ჯამში 630 დღის, ე.ი. 1 წლის, 8 თვისა და 21 დღის განმავლობაში. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის სხდომაზე 21-ჯერ მოუწია გამოცხადება (სხდომის ოქმები: 03.02.2015წ., 12.03.2015წ., 30.03.2015წ., 08.04.2015 წ., 21.04.2015წ., 30.04.2015წ., 04.06.2015წ., 09.06.2015წ., 10.06.2015წ., 12.06.2015წ., 19.06.2015წ., 24.06.2015წ., 26.06.2015წ., 30.06.2015წ., 02.07.2015წ., 03.07.2015წ., 13.07.2015წ., 15.07.2015წ., 16.07.2015წ., 17.07.2015წ., 20.07.2015წ.). აღნიშნულის გარდა, პირველი ინსტანციის სასამართლოში სხდომა გადაიდო 2-ჯერ (16.06.2015წ. და 23.06.2015წ.). ამასთანავე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს სააპელაციო ინსტანციაში საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის სხდომაზე 6-ჯერ მოუწია გამოცხადება (სხდომის ოქმები: 03.11.2015წ., 12.01.2016წ., 26.01.2016წ., 01.03.2016წ., 07.06.2016წ., 21.07.2016წ.), სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში, სხვადასხვა მიზეზის გამო, სხდომა სულ 5-ჯერ გადაიდო (08.12.2015წ., 16.02.2016წ., 29.03.2016წ., 05.05.2016წ., 28.06.2016წ.). ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები ის ფაქტიც, რომ ერთ-ერთი მიზეზი, რომელმაც განაპირობა კომპენსაციის 7 000 (ორი ათასი) ლარის ოდენობით განსაზღვრა ეფუძნებოდა მოსარჩელისათვის მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი საშიშროების შემცველი ქმედების დანაშაულად შერაცხვის შესაძლო რისკს, მოსარჩელეს ბრალად ედებოდა სსკ-ის 181-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,გ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულის დამამძიმებელ გარემოებებში ჩადენა, კერძოდ - გამოძალვა, ესე იგი სხვისი ნივთის მოთხოვნა, რასაც ერთვის დაზარალებულის და მისი ახლო ნათესავის მიმართ ძალადობის გამოყენების მუქარა, ჩადენილი ჯგუფურად, დიდი ოდენობით ქონების მიღების მიზნით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელისათვის ბრალად წაყენებული ქმედება სასჯელის სახედ და ზომად ითვალისწინებდა თავისუფლების აღკვეთას ვადით ოთხიდან შვიდ წლამდე, ამდენად, სსკ-ის მე-12 მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტისა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, აღნიშნული ქმედება ითვლებოდა მძიმე დანაშაულად. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე არის ადვოკატი, „ადვოკატთა შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლის “დ” ქვეპუნქტის მიხედვით, ადვოკატის კეთილსინდისიერება, კარგი რეპუტაცია და იურიდიული პროფესიის პატივისცემა საადვოკატო საქმიანობის უმნიშვნელოვანეს პრინციპთაგანია, ხოლო “ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსის” მე-3 მუხლის მიხედვით ადვოკატისადმი კლიენტის ნდობა ეფუძნება ადვოკატის პირად ღირსებასა და პატიოსნებას, აღნიშნული თვისებები ადვოკატის პროფესიული ვალდებულებაა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მ. თ-იისათვის ბრალად შერაცხული ქმედება არსებით საფრთხეს უქმნიდა მოსარჩელის, როგორც ადვოკატის, ეთიკური პორტრეტის საზოგადოებრივ აღქმას. ყოველივე ზემოაღნიშნულის ფონზე, საკასაციო პალატა აგრეთვე მიუთითებს იმას, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დაკმაყოფილებული კომპენსაციის ოდენობა 7 000 ლარი, არის მოთხოვნილი თანხის - 50 000 ლარის ოდენობის მხოლოდ 14%, ბრალდებულს სტიგმის ნიშნით ცხოვრების 630 დღის პროპორციულად, მიკუთვნებული აქვს დღეში დაახლოებით 11.11 ლარი. შესაბამისად, სსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატის შინაგანი რწმენით (იხ. mutatis mutandis ევროპული სასამართლოს 29.03.2006წ. გადაწყვეტილება საქმეზე, Cocchiarella v. Italy, App. No. 64886/01, §80) მოსარჩელე აუცილებლად განიცდიდა სულიერ დისკმოფორტს და დაეუფლებოდა იმაზე მეტი ნეგატიური განცდა, ვიდრე ეს განპირობებულია ბრალდებული სტატუსის პირობებში ცხოვრების გარდაუვალი აუცილებლობით. შესაბამისად, ის კუმულატიური ეფექტი, რომელიც მოსარჩელემ განიცადა კანონსაწინააღმდეგო ქმედებით, პროპორციულად აისახა დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობაში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკითხის ამგვარი გადაწყვეტა არ ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის პრაქტიკას (იხ. სუსგ., ბს-77(კ-24), 20.03.2025წ. სუსგ., ბს-61(2კ-24), 18.09.2024წ.), ასევე, სხვა შემთხვევაში პირს მიეკუთვნა კომპენსაცია 8 000 ლარის ოდენობით (იხ. სუსგ. ბს-486(კ-21), 17.03.2022წ.).

საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების ფაქტობრივ-სამართლებრივ შეფასებებს კასატორისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის (2500 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანი) მატერიალური ზიანის სახით ანაზღაურების დაკისრების კანონიერებასთან დაკავშირებით. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სასამართლოში სარჩელის წარდგენისას, მხარეს შესაძლებელია ჰქონდეს ლეგიტიმური საკანონმდებლო მოლოდინი, რომ იგი წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას შეძლებს საქმის მნიშვნელობის და სირთულის გათვალისწინებით, გონივრულობის და სამართლიანობის პრინციპების შესაბამისად. იურიდიული მომსახურების ხარჯების გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარუდგენლობა იმთავითვე არ გამორიცხავს ამგვარი ხარჯების ანაზღაურების შესაძლებლობას უკეთუ აშკარაა, რომ პირის უფლების დაცვის მიზნით წარმომადგენლობითი მომსახურება გაწეულია, თუმცა აგრეთვე ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის შემთხვევაშიც შეფასებას საჭიროებს ასანაზღაურებელი თანხის ფულადი ოდენობის გონივრულობა, სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებთან შესაბამისობა და მისი პროპორციულობა გაწეული მომსახურების მოცულობასთან (იხ. სუსგ ბს-628(2კ-20), 20.07.2022წ.). საკასაციო პალატა მიუთითებს აგრეთვე იმაზეც, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა მხოლოდ ნაწილობრივ, რაც მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული მხარეებს შორის სასამართლოს გარეშე (ადვოკატის) ხარჯების განაწილების მთლიან პროცესში, მათი პროპორციულად განაწილების მიზნით (იხ. სუსგ. ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების ოდენობა უნდა განისაზღვროს სამივე ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლობითი საქმიანობის შედეგის - მოთხოვნის ნაწილობრივი დაკმაყოფილების გათვალისწინებით, აგრეთვე, საქმის სირთულის, უფლებების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობის და ხანგრძლივობის მხედველობაში მიღებით (იხ. სუსგ ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სრულად დასაბუთებელია ზემოაღნიშნული ოდენობით საადვოკატო ხარჯის კასატორისათვის დაკისრება, სისხლის სამართლის საქმის წარმოება უკავშირდებოდა რთული კატეგორიის დავას, მძიმე დანაშაულის ჩადენაში ბრალდებული პირის გამართლებას. სისხლის სამართლის საქმის წარმოება მიმდინარეობდა საერთო ჯამში 630 დღის განმავლობაში, რომ აღარაფერი ვთქვათ ადვოკატის ჩართულობაზე საგამოძიებო ორგანოებში, ადვოკატს სულ მცირე 27 ჯერ მაინც მოუწია სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოებში საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის სხდომაში მონაწილეობის მიღება და დაცვითი ფუნქციების განხორციელება, ამდენად, ადვოკატისთვის გადახდილი 2 500 ლარი მიკუთვნებულია საქმის განხილვის თითოეულ სხდომაში მონაწილეობის კვალობაზე დაახლოებით 92.57 ლარის ოდენობით. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ასეთი კატეგორიისა და შინაარსის შემცველ, მოცულობით საქმეში როგორც იურიდიულ, ისე ფაქტობრივ ნაწილში, სამართლებრივი პოზციის ჩამოყალიბების, დაცვის სტრატეგიის ფორმულირების, ასევე, მტკიცებულებების შეგროვების, მათი დახარისხების, კლასიფიცირებისა და ორგანიზების თვალსაზრისით, პრეზუმირებულია გონივრული საადვოკატო ძალისხმევის გაღება. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მითითებული თანაფარდობა არ არის არაგონივრული და იგი რელატიურად ასახავს საქმის სირთულეს, საქმის მოცულობას, პროპორციულ და სამართლიან წონასწორობას წარმომადგენლის მიერ გაწეულ ძალისხმევასა და დავის საბოლოო შედეგს შორის. ამდენად, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს და მიიჩნევს, რომ მოპასუხე - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ადვოკატის მომსახურების ხარჯის გადახდა 2 500 ლარის ოდენობით.

ამავდროულად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის შეფასებას იმასთან დაკავშირებით, რომ 07.11.2014წ. იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებით არ ხდება იმ კონკრეტული სისხლის სამართლის საქმის იდენტიფიცირება, რომელშიც ადვოკატს უნდა განეხორციელებინა პირის წარმომადგენლობა. საქმის მასალებით დასტურდება მოსარჩელის ადვოკატის ფ. ს-ის მონაწილეობა მ. თ-იის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებულ სამართალწარმოებაში, ამასთანავე, მოსარჩელეს ბრალი წარედგინა სწორედ 07.11.2014წ. ამდენად, ცხადია, რომ 07.11.2014წ., დათარიღებული იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების ობიექტს წარმოადგენდა მ. თ-იის ინტერესების დაცვა სსკ-ის 181-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,გ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულის შესაძლო ჩადენასთან დაკავშირებულ საქმეში. საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას მასზედ, რომ 24.06.2019წ. შემოსავლის ორდერი ვერ მიიჩნევა სსკ-ის 102.3. მუხლით გათვალისწინებულ განკუთვნად მტკიცებულებად. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება 07.11.2014წ. იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების (საადვოკატო მომსახურების) შესრულების ფაქტს, რამაც სამოქალაქო-სამართლებრივად წარმოშვა საფასურის გადახდის ვალდებულება, ასევე ასეთი საფასურის გადახდის ფაქტს და არა საკუთრივ გადახდის უშუალო თარიღს, ხელშეკრულების 4.2. მუხლის თანახმად, საფასურის გადახდა შეიძლება მომხდარიყო მხარეთა შეთანხმებით დადგენილ სხვა ვადაში. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ 07.11.2014წ. იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება, იურიდიული ბუნებით, სამოქალაქო-სამართლებრივი გარიგებაა, სხვაგვარად დავალების ხელშეკრულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა ორმხრივი, საერთო ნება ყოველთვის პრევალირებს ფორმალურ სახელშეკრულებო გამოხატულებაზე. ამასთანავე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის დაშვებას, რომ შესაძლებელია თანხის გადარიცხვას მხოლოდ ფორმალურად ჰქონოდა ადგილი, ასეთი თანხა იბეგრება საშემოსავლო გადასახადით (საგადასახადო კოდექსის 81.1. მუხ.), დამატებით, ადვოკატის მიერ მომსახურების გაწევის ფაქტი რეალურად არის დადასტურებული, რასაც მინიმუმამდე დაჰყავს სახელშეკრულებო ტრანზაქციის ფორმალურად განხორციელების ალბათობა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 20.12.2023წ. განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: გ. გოგიაშვილი

თ. ოქროპირიძე