საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

ბს-1281(2კ-24) 27 აგვისტო, 2025წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თამარ ოქროპირიძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა -ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - გ. ქ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) – საქართველოს გენერალური პროკურატურა, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახური

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - გ. ქ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.08.2024წ.

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

გ. ქ-ემ 04.08.2022წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის მის სასარგებლოდ 1 350 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის სოლიდარულად ანაზღაურების დაკისრება. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის - 20 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება უკანონო მსჯავრდების საქმეებზე ადვოკატების მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯებისათვის.

მოსარჩელე გ. ქ-ე (ცვლილებამდელი გვარით - ქ-ი) აღნიშნავს, რომ იგი 1998 წლიდან 2017 წლის ოქტომბრის ჩათვლით სასჯელს იხდიდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში სხვადასხვა სისხლის სამართლის (სულ ხუთი) საქმის ფარგლებში შეფარდებული სასჯელის საფუძველზე. მოსარჩელე რიგით მე-3 სისხლის სამართლის საქმესთან მიმართებით ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილებით საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) მის მიმართ დადგინდა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის დარღვევა (სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი). ეს უკანასკნელი უკავშირდებოდა გ. ქ-ის (ცვლილების შემდგომი გვარით - ქ-ე) მიმართ მე-3 სისხლის სამართლის საქმეზე გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისას დაშვებულ სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების ისეთ ფუნდამენტურ დარღვევებს, რომლებსაც ადგილი ჰქონდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 01.03.2007წ. N1/6046 განაჩენისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 03.10.2007წ. N1/ბ-1856 განაჩენის მიღებისას. ხსნებულ სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელე გ. ქ-ეს შეეფარდა 4 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთა. ევროსასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოსარჩელის შუამდგომლობა ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენის გადასინჯვის თაობაზე დაკმაყოფილდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენით, გ. ქ-ი აღნიშნულ საქმეზე წარდგენილ ბრალდებაში ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ. მე-5 სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით, მოსარჩელე გ. ქ-ემ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ აღნიშნულ საქმეზე მას სსკ-ის 378-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის (არაერთგზის ჩადენილი დანაშაული) საბოლოოდ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 14.06.2013წ. N23აპ-13ა განაჩენით სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 6 წლით, 4 თვითა და 15 დღით თავისუფლების აღკვეთა. ამ კუთხით, მოსარჩელე მიუთითებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე გიორგი ქართველიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ (№1/10/703) 13.10.2017წ. მიღებულ გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-2 პუნქტთან მიმართებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი სსკ-ის 378-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული ქმედებისათვის დადგენილი სასჯელის ზომის („ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით რვიდან ათ წლამდე“) ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც ვრცელდება ამავე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების არაერთგზის ჩადენაზე. აღნიშნულის საფუძველზე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის პალატის 20.10.2017წ. განაჩენით გ. ქ-ის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელი განესაზღვრა ამავე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი სანქციის ფარგლებში, კერძოდ, 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რაც ,,ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 28.12.2012წ. კანონის მე-16 მუხლის თანახმად, შემცირდა ¼-ით და მას სასჯელის სახედ საბოლოოდ განესაზღვრა - 2 წლითა და 3 თვით თავისუფლების აღკვეთა. მოსარჩელე გ. ქ-ე მიიჩნევს, რომ მან უკანონო პატიმრობაში სულ გაატარა 7 წელი, 3 თვე და 28 დღე, რის გამოც მას მიადგა მორალური ზიანი (მე-3 სისხლის სამართლის საქმეზე იგი პატიმრობაში უკანონოდ იმყოფებოდა ოთხი წლის, ხოლო მე-5-ზე 3 წლის 3 თვისა და 28 დღის განმავლობაში). მოსარჩელე განმარტავს, რომ უკანონო პატიმრობის გამო, მას მოესპო გარე სამყაროსთან კონტაქტის შესაძლებლობა, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნისას იგი ვერ სარგებლობდა პაემნის უფლებით, ნათესავებთან კონტაქტი ჰქონდა მხოლოდ მინის გამყოფი ბარიერის მეშვეობით ისიც ერთი საათით, ხოლო სატელეფონო საუბრით სარგებლობდა თვეში ერთხელ, აგრეთვე, მხოლოდ ერთი საათით. მოსარჩელის შეფასების მიხედვით, მორალური ზიანის ოდენობის გამოანგარიშებაზე ზეგავლენა უნდა იქონიოს N... სასჯელაღსრულების დაწესებულების მძიმე, ღირსების შემლახავი პირობების არსებობამ, იგი სწორედ პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში დასნეულდა ...ით და ...ით, ღირსების შემალხველი იყო აგრეთვე ადეკვატური სამედიცინო მომსახურების არარსებობაც, რომელმაც მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა კიდევ უფრო გააუარესა. მოცემული თვალსაზრისით, მოსარჩელემ, აგრეთვე, მოიხმო საქართველოს სახალხო დამცველის 26.10.2015წ. N 15-8/8728 რეკომენდაცია, რომელშიც მიეთითა 06.01.2006წ.-25.05.2015წ. მოსარჩელის სხვა საკანში განცალკევებით (იზოლირებულად) მოთავსების ადამიანის უფლებათა დაცვის სტანდარტებთან შეუსაბამობის შესახებ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 10.08.2021წ. განჩინებით, სასკ-ის 16.1. მუხლის საფუძველზე მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 04.04.2024წ. გადაწყვეტილებით, გ. ქ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეებს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას და საქართველოს იუსტიციის სამინსიტროს სპეციალურ პენიტენციურ დაწესებულებას მოსარჩელე გ. ქ-ეის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ მორალური ზიანის ანაზღაურება 15 000 (თხუთმეტი ათასი) ლარის ოდენობით, აგრეთვე მათ მოსარჩელე გ. ქ-ეის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 2 000 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის (ადვოკატის მომსახურებისათის გაწეული ხარჯები) ანაზღაურება, სხვა ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილა.

თბილისის საქალაქო სასამართლომ თავდაპირველად შეაფასა რიგით მე-5 სისხლის სამართლის საქმეზე მოპასუხეთათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების კანონიერება. აღნიშნული თვალსაზრისით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სკ-ის 128-ე, 130-ე, 142-ე, 1005-ე და 1008-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ სარჩელის სასამართლოში წარდგენის თარიღისათვის – 04.08.2022წ. – უკვე გასული იყო სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, რომელიც აითვლება 20.11.2017წ., კერძოდ თბილისის საააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 20.10.2017წ. განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის მომენტიდან (განაჩენის გამოტანიდან ერთი თვის ვადაში). რაც შეეხება რიგით მე-3 სისხლის სამართლის საქმეს, სასამართლომ დეტალურად მიმოიხილა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 07.07.2018წ. გადაწყვეტილებით საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) განსაზღვრული ფაქტობრივ-სამართლებრივი მოცემულობა. სასამართლომ მიუთითა, რომ სწორედ ევროსასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება გახდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენის გამოტანის საფუძველი, რომელიც სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, წარმოადგენს მარეაბილიტირებელ გარემოებას. მორალური ზიანის ოდენობის გამოანგარიშების მიზნით, სასამართლომ მიუთითა საკითხთან დაკავშირებით ეროვნული და საერთაშორისო სტანდარტებით ჩამოყალიბებულ მიდგომებზე, შესაბამისად სასამართლომ გაითვალისწინა რა, სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანგრძლივობა, უკანონო პატიმრობაში ყოფნის პერიოდი, პატივისა და ღირსების შელახვა, წარდგენილი ბრალდების სიმძიმე, მორალური ზიანის ადეკვატურ ოდენობად მოპასუხეთათვის 15 000 ლარის სოლიდარულად დაკისრება მიიჩნია. ამასთან, მოსარჩელის სხვადასხვა პრეტენზიებთან მიმართებით, იმასთან დაკავშირებით, რომ მას მოცემულ პერიოდში შეეზღუდა რიგი კონსტიტუციური უფლებებით სარგებლობა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ უკანონოდ დაპატიმრებული პირის პატიმრობაში ყოფნა, როგორც ასეთი, უკანონოა, მიუხედავად იმისა დაირღვევა თუ არა რეჟიმის რომელიმე მოთხოვნა, შესაბამისად, მოსარჩელე ცხადია არ იყო ვალდებული ეთმინა პატიმრობასთან დაკავშირებული დისკომფორტი. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას მოპასუხეთათვის ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების 20 000 ლარის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე, სასამართლომ ჩათვალა, რომ არსებულ ნორმატიულ მოწესრიგებასა და სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით აღნიშნული მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილებულიყო მხოლოდ 2 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 04.04.2024წ. გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში გასაჩივრდა მოსარჩელე გ. ქ-ეის მიერ, ამ უკანასკნელმა მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 04.04.2024წ. გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 04.04.2024წ. გადაწყვეტილება გასაჩივრდა მოპასუხეების საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მიერ, მათ მოითხოვეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 04.04.2024წ. გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.08.2024წ. გადაწყვეტილებით გ. ქ-ეის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, სრულად დაკმაყოფილდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის სააპელაციო საჩივარი, ხოლო საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 04.04.2024წ. გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. ქ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე გ. ქ-ეის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 10 000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით, მატერიალური ზიანის (ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯები) სახით დაეკისრა 2 000 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურება, ხოლო სხვა ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელთა წრეც განისაზღვრა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ I სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, ქ.თბილისის დიდუბის რაიონის სასამართლოს 07.05.1999წ. განაჩენით გ. ქ-ი საქარათველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 238-ე მუხლის მე-5 ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა, გ. ქ-ის მიმართ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 105-ე მუხლით წარდგენილი ბრალდება გადაკვალიფიცირდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 107-ე მუხლზე. გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 107-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა. გ. ქ-ის სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო 23.01.1998წ.. ზემოაღნიშნული განაჩენი გასაჩივრდა თბილისის საოლქო სასამართლოში. თბილისის საოლქო სასამართლოს 24.11.2000წ. განაჩენით ცვლილება შევიდა ქ.თბილისის დიდუბის რაიონის სასამართლოს 07.05.1999წ. განაჩენში, გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 108-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 9 წლით თავისუფლების აღკვეთა მკაცრი რეჟიმის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოხდით და სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო 23.01.1998წ.. მე-2 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 24.12.2004წ. განაჩენით (რომელშიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 26.09.2005წ. დადგენილებით აღმოფხვრილი იქნა განაჩენის აღსრულებისას გამოვლენილი უზუსტობა) გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 1 წლით თავისუფლების აღკვეთა და ახლად დანიშნულ სასჯელს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის მე-60 მუხლის საფუძველზე ნაწილობრივ დაემატა თბილისის საოლქო სასამართლოს 24.11.2000წ. განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 1 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა და საბოლოოდ, განაჩენთა ერთობლიობით, გ. ქ-ის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 2 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა მკაცრი რეჟიმის სასჯელაღსრულებით დაწესებულებაში მოხდით. გ. ქ-ის სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო დაკავების დღიდან 12.08.2004წ., ხოლო სასჯელის დასრულების ვადად განესაზღვრა 12.02.2007წ.. განაჩენის თანახმად, მსჯავრდებული გ. ქ-ი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ...ს N... დაწესებულებიდან 12.08.2004წ. ეტაპირებული იქნა თბილისის N... საპყრობილეში, სადაც დაახლოებით 19:45 საათზე, ამავე საპყრობილის თანამშრომელთა მიერ ჩატარდა როგორც სხეულის, ასევე ნივთების შემოწმება, რა დროსაც გ. ქ-ის რაიმე კანონსაწინააღმდეგო საგანი, ან რაიმე სახის დაზიანებები არ აღმოაჩნდა. ამის შემდეგ, საპყრობილის დირექტორის განკარგულებით, ამავე საპყრობილის უსაფრთხოების ჯგუფის უფროსმა რ.ჭ-ემ და კონტროლიორმა დ.შ-ამ გ. ქ-ი წაიყვანეს N14 სამარტოო საკანში მოსათავსებლად. N14 საკანთან მისვლისთანავე გ. ქ-ი მიხვდა რომ ათავსებდნენ სამარტოო საკანში და რ.ჭ-ეს მუქარის ტონით მოსთხოვა მისი ე.წ. ,,კანონიერ ქურდებთან“ მოთავსება, რაზეც რ.ჭ-ემ მოუწოდა ამ უკანასკნელს დამორჩილებოდა მის კანონიერ მოთხოვნას. გაბრაზებულმა გ. ქ-იმა სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენა რ.ჭ-ეს, რითაც ამ უკანასკნელმა მიიღო ჯანმრთელობის მსუბუქი ხარისხის დაზიანება, რასაც ჯანმრთელობის ხანმოკლე მოშლა არ მოჰყლია. მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 01.03.2007წ. N1/6046 განაჩენით გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378² მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა. გ. ქ-ის სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო განაჩენის გამოტანის დღიდან - 01.03.2007წ., მასვე, სასჯელის მოხდის ვადაში ჩაეთვალა 12.02.2007წ.- 01.03.2017წ. პატიმრობაში ყოფნის პერიოდი. ზემოაღნიშნული განაჩენის თანახმად, 08.08.2006წ. დაახლოებით 19:30 საათზე, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის N... საპყრობილის მე-2 საკანში, ამავე დეპარტამენტის უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლების მიერ ჩატარდა მოულოდნელი შემოწმება- დათვალიერება, რა დროსაც გ. ქ-ისთვის განკუთვნილ საწოლზე მოთავსებული ლეიბის ქვეშ აღმოჩენილი იქნა შავტარიანი ფოლადის დანა, რაც ამოღებული და დალუქული იქნა ადგილზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 03.10.2007წ. N1/ბ-1856 განაჩენით შეტანილ იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 01.03.2007წ. განაჩენში, კერძოდ: გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378² მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა. გ. ქ-ის სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო - 12.02.2007წ.. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 11.02.2008წ. N85აპ განჩინებით საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 03.10.2007წ. განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება, კერძოდ, განაჩენიდან ამოირიცხა მითითება საქმეზე ნივთმტკიცებად ცნობილი ვიდეოფირის განადგურების თაობაზე, საქმეზე ნივთმტკიცებად ცნობილი ვიდეოფირი დაერთო სისხლის სამართლის საქმეს და შენახულ იქნა საქმის შენახვის ვადით, განაჩენი სხვა ნაწილში დარჩა უცვლელი. მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.02.2008წ. განაჩენით გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახე და ზომად განესაზღვრა - 1 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ახლად დანიშნულ სასჯელს მთლიანად დაემატა წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 2 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა. საბოლოოდ გ. ქ-ის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 4 წლით, 5 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა. განაჩენის თანახმად, გ. ქ-ი 06.01.2006წ. სასჯელის მოხდის მიზნით შესახლებული იქნა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თბილისის N... საპყრობილეში. 25.06.2007წ. დაახლოებით 10:50 საათზე, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თბილისის N... საპყრობილის ინსპექტორები და უსაფრთხოების განყოფილების უფროსი - გ.ქ-ა ახორციელებდნენ საპყრობილეში მოთავსებული პატიმრების მორიგე ცვლისთვის გადაბარებას, რა დროსაც N6 საკანში განთავსებული გ. ქ-ი არ დაემორჩილა საპყრობილის თანამშრომელთა კანონიერ მოთხოვნას, დროულად არ გამოვიდა საკნიდან, მიაყენა მათ სიტყვიერი შეურაცხყოფა და არ მისცა საშუალება ჩაეტარებინათ მისი შემოწმება, რამაც გარკვეული დროით გამოიწვია საპყრობილის საქმიანობისთვის ხელის შეშლა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.02.2008წ. განაჩენში შევიდა ცვლილება, კერძოდ, გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 1 წლით თავისუფლების აღკვეთა. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის თანახმად, ახლად დანიშნულ სასჯელს მთლიანად დაემატა წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 2 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა და საბოლოოდ გ. ქ-ის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 3 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა. გ. ქ-ის სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო განაჩენის მიღების დღიდან - 15.02.2008წ.. მე-5 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, გ. ქ-ის სასჯელის მოხდის პერიოდში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 15.01.2012წ. გადაწყვეტილებით შეეფარდა ადმინისტრაციული პატიმრობა 60 დღე-ღამის ვადით და ადმინისტრაციული პატიმრობის პირობებში მას წარუდგინეს ახალი ბრალდება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 30.06.2012წ. განაჩენით გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის (არაერთგზის ჩადენილი დანაშაული) და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა - 8 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა. გ. ქ-ის სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო - 22.03.2012წ.. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 18.12.2012წ. განაჩენით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 30.06.2012წ. განაჩენი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 14.06.2013წ. N23აპ-13ა განაჩენით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 18.12.2012წ. განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება. ,,ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის 28.12.212წ. მოქმედი რედაქციის მე-16 მუხლის თანახმად, გ. ქ-ის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 დეკემბრის განაჩენით დანიშნული სასჯელი - 8 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა შეუმცირდა 1/4-ით და განესაზღვრა - 6 წლით, 4 თვითა და 15 დღით თავისუფლების აღკვეთა, რომლის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო 22.03.2012წ.

ამასთანავე, სამედიცინო დოკუმენტაციის ფორმა - 100ა ცნობით ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ დგინდება, რომ N... პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებულ მსჯავრდებულ გ. ქ-ის დაუდგინდა დიაგნოზი: ..., ..., ..., ..., ..., .... .... ..., .... .... 2007 წელს დაიწყო მკურნალობა DOTS-ის პროგრამით და დაასრულა 2008 წელს განკურნებით. გ. ქ-ის რეგურალურად უტარდებოდა სამედიცინო კვლევები და მკურნალობა პენიტენციურ დაწესებულებაში ყოფნის პერიოდში. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 14.12.2017წ. გადაწყვეტილებით ცვლილება შევიდა გ. ქ-ის დაბადების აქტში და მისი გვარი შეიცვალა - ქ-ეით.

მე-3 სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით მოსარჩელემ 03.04.2008წ. მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს საქართველოს წინააღმდეგ ევროკონვენციის მე-3 მუხლის, მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტების დარღვეულად აღიარების მოთხოვნით. მოსარჩელის (განმცხადებლის) შეფასებით, ევროკონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა გამოწვეული იყო შემდეგი ფაქტორებით: ა) პატიმრობის ყოფითი პირობები, რომელშიც იგი იმყოფებოდა შეუთავსებელი იყო ადამიანის ღირსებასთან (იხ., §§40-44); ბ) პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში მოსარჩელე დასნეულდა ...ით (იხ., §§45-47); გ) პატიმრობის ყოფნის პერიოდში მოსარჩელისათვის არ აღმოუჩენიათ ადეკვატური სამედიცინო მხარდაჭერა (იხ., §§27-36 და §§48-54). რაც შეეხება ევროკონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევას, მოსარჩელე აცხადებდა, რომ მისი მსჯავრდება იყო უსამართლო: ეროვნულმა სასამართლოებმა უარი განაცხადეს მოსარჩელის სასარგებლოდ მისი თანამესაკნეების მოწმის სახით დაკითხვაზე იმავე პირობებში, როგორც აღნიშნულს ადგილი ჰქონდა ბრალდების მხარის მოწმეთა, კერძოდ, სასჯელაღსრულების დაწესებულების იმ თანამშრომელთა შემთხვევაში, რომლებმაც ჩაატარეს ჩხრეკა. მოსარჩელის მოსაზრებით, მან ეროვნულ სასამართლოს სარწმუნოდ წარმოუჩინა თანამესაკნეთა ახსნა-განმარტებების მოწმის სახით გამოკითხვის საჭიროება, ხოლო მისი შუამდგომლობის მხოლოდ ზედაპირული დასაბუთების მეშვეობით უარყოფა შეუთავსებელი იყო როგორც ეროვნული (სსკ-ის მე-18 და 232-ე მუხლები) ისე საერთაშორისო კანონმდებლობის (მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი) ნორმებთან. მოსარჩელემ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მის საწოლში დანის სავარაუდო აღმოჩენასთან დაკავშირებით სასჯელაღსრულების დაწესებულების თანამშრომელთა ახსნა-განმარტებების გარდა, საქმეში არ იყო დაცული სხვა პირდაპირი და ერთმნიშვნელოვნად გადამწყვეტი მტკიცებულება მისი ბრალეულობის უტყუარად დასადგენად (იხ., §§57). ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილებით საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის (განმცხადებლის) მოთხოვნა ევროკონვენციის მე-3 მუხლი დარღვევასთან დაკავშირებით (იხ., §§40-44, §§45-47, §§48-54.), თუმცა, დადგენილ იქნა ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტების დარღვევა (იხ., §§59-65 და სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი), სახელმწიფოს მოსარჩელის (განმცხადებლის) სასარგებლოდ დაეკისრა 2 500 ევროს ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურება (§§71,73.). აღნიშნულის შედეგად, მოსარჩელის შუამდგომლობა ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო განაჩენის გადასინჯვის თაობაზე დაკმაყოფილდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენით, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 16.07.2020წ. განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11.02.2008წ. განჩინება. გ. ქ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378² მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპქვეპუნქტით (01.08.2007წ.-მდე მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და გამართლდა. რაც შეეხება მე-5 სისხლის სამართლის საქმეს, მოსარჩელემ მიმართა საკონსტიტუციო სასამართლოს და მოითხოვა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის მე-4 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული ქმედებისათვის დადგენილი სასჯელის ზომის („ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით რვიდან ათ წლამდე“) იმ ნორმატიული შინაარსი არაკონსტიტუციურად ცნობა საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-2 პუნქტთან მიმართებით, რომელიც ვრცელდება ამავე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების არაერთგზის ჩადენაზე. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 13.10.2017წ. N1/10/703 გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა აღნიშნული №703 კონსტიტუციური სარჩელი („საქართველოს მოქალაქე გიორგი ქართველიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). აღნიშნულის შედეგად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის პალატის 20.10.2017წ. განაჩენით გ. ქ-ის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 13.10.2017წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე, სასჯელი განესაზღვრა ამავე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი სანქციის ფარგლებში, კერძოდ, 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რაც ,,ამნისტიის შესახებ“ კანონის 28.12.2012წ. მოქმედი რედაქციის მე-16 მუხლის თანახმად, შეუმცირდა ¼-ით და საბოლოოდ განესაზღვრა - 2 წლითა და 3 თვით თავისუფლების აღკვეთა. მხედველობაში იქნა მიღებული, რომ გ. ქ-ი ამ ეპიზოდისთვის სასჯელს იხდიდა 22.03.2012წ. და მას 20.10.2017წ. ფაქტობრივად უკვე მოხდილი ჰქონდა დაახლოებით - 5 წლითა და 7 თვით თავისუფლების აღკვეთა, შესაბამისად, იგი გათავისუფლდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები, აგრეთვე მათზე მითითების გზით გაიზიარა შესაბამისი სამართლებრივი შეფასებებიც, თუმცაღა, პირველი ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებით, ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის ოდენობა განსხვავებულად შეაფასა. აღნიშნული თვალსაზრისით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ გამოთქმული პრეტენზია ნაწილობრივ საფუძვლიანი იყო, შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილში არსებობდა მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების წინაპირობები. სააპელაციო პალატამ მოიხმო საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტი, მე-4 მუხლი და ამავე მუხლის მე-5 პუნქტი, მე-9 მუხლი, ევროკონვენციის მე-5 მუხლი, სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 და მე-6 ნაწილები, ამავე კოდექსის 413-ე, 1005-ე და 1008-ე მუხლები, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლი, სზაკ-ის 207-ე და 208-ე მუხლები, აღნიშნულის მსგავს ფაქტიურ შემთხვევებში მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით არსებული ეროვნული (იხ. სუსგ., №ბს-972-936(3კ-08), 08.04.2009წ; იხ. სუსგ., №ბს-890(კ-18), 26.11.2019წ.) და საერთაშორისო მიდგომები (იხ., ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები: Patsuria v. Georgia, App. No. 30779/04, 06.11.2007წ.; Giorgi Nikolaishvili v. Georgia, App. No. 37048/04, 13.01.2009წ.; Ramishvili and Kokhreidze v. Georgia, App. No. 1704/06, 27.01.2009წ.; Jashi v. Georgia, App. No. 10799/06, 08.01.2013წ.), დეტალურად მიმოიხილა მოსარჩელის წინააღმდეგ არსებული რიგით მე-3, მე-4 და მე-5 სისხლის სამართლის საქმეები, ასევე, ეროვნულ და საერთაშორისო დონეზე ამ საქმეებთან დაკავშირებული საპროცესო-სამართლებრივი მოვლენების განვითარების თანმიმდევრობა, კონტექსტუალურად გამოიკვლია III სისხლის სამართლის საქმესთან მიმართებით - ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08), ხოლო მე-5 სისხლის სამართლის საქმესთან მიმართებით - საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 13.10.2017წ. გადაწყვეტილება N1/10/703 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე გ. ქ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ.“ სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის უკანონო პატიმრობაში ყოფნის პერიოდთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ მოსარჩელე იმ დანაშაულისათვის, რომლის ჩადენაშიც გამართლდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. №69აგ-20 განაჩენით, პატიმრობაში იმყოფებოდა 12.02.2007წ.-15.02.2008წ. კერძოდ, მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 03.10.2007წ. განაჩენით დანიშნული სასჯელიდან - 4 წლიდან, რომელიც უცვლელად დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11.02.2008წ. განჩინებით, მოსარჩელემ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში გაატარა 1 წელი, 0 თვე და 4 დღე. აღნიშნული ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასკვნის მიზეზი უკავშირდებოდა იმ გარემოებას, რომ მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.02.2008წ. განაჩენით გ. ქ-ი კვლავ ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახე და ზომად განესაზღვრა 1 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა. საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ახლად დანიშნულ სასჯელს მთლიანად დაემატა წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 2 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა. საბოლოოდ, გ. ქ-ის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 4 წლით, 5 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.02.2008წ. განაჩენში შევიდა ცვლილება, კერძოდ, გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახე და ზომად განესაზღვრა 1 წლით თავისუფლების აღკვეთა, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის თანახმად, ახლად დანიშნულ სასჯელს მთლიანად დაემატა წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 2 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა და საბოლოოდ, გ. ქ-ის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 3 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა, გ. ქ-ის სასჯელის მოხდის ვადის ათვლა დაეწყო განაჩენის მიღების დღიდან - 15.02.2008წ.. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტის - გ. ქ-ეის აპელირება სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მის მიერ 4 წლის უკანონოდ გატარებასთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელია. სააპელაციო პალატამ არაგონივრულად მიაჩნია მორალური ზიანის სახით 15 000 (თხუთმეტი ათასი) ლარის დაკისრება. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ საპატიმრო დაწესებულებაში დაჰყო 1 წელი, 0 თვე და 4 დღე (იმ დანაშაულისათვის, რომლის ჩადენაშიც გამართლდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. №69აგ-20 განაჩენით), პატიმრობაში ყოფნის პერიოდის მხედველობაში მიღებით, სააპელაციო პალატამ მორალური ზიანის გონივრულ და სამართლიან ოდენობად განსაზღვრა 10 000 (ათი ათასი) ლარი. დამატებით, სააპელაციო პალატის შეფასებით, დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის მოთხოვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ საქართველოს გენერალურ პროკურატურასთან ერთად, სპეციალური პენიტენციურ სამსახურისაც უნდა დაკისრებოდა სოლიდარულად მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. სააპელაციო პალატამ ამ ნაწილში არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და აღნიშნა, რომ სადავო პერიოდში (2007-2008 წლებში) მოქმედი საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველ ნაწილის შესაბამისად, სისხლისსამართლებრივ დევნას ახორციელებდა პროკურატურა, იდენტურად იყო მოწესრიგებული აღნიშნული საკითხი დავის გადაწყვეტის დროს მოქმედი საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით. სსკ-ის 32-ე მუხლის თანახმად, სისხლისსამართლებრივი დევნის ორგანოს წარმოადგენს პროკურატურა, ხოლო ამავე კოდექსის მე-12 მუხლის მე-2 ნაწილით, სისხლისსამართლებრივ დევნას ამ კოდექსით დადგენილი წესით ახორციელებს მხოლოდ პროკურორი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დამდგარი ზიანი სწორედ პროკურორის ქმედების პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი იყო, მოცემულ შემთხვევაში ზიანის მიმყენებელს წარმოადგენს საქართველოს გენერალური პროკურატურა, რომელიც დამოუკიდებლად აგებს პასუხს მის მიერ ჩადენილი ქმედებისათვის.

სააპელაციო პალატამ განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ 07.06.2018წ. საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) მიღებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის §§40-44, §§45-47, §§48-54-ში ჩამოყალიბებულ იმ ფაქტობრივ-სამართლებრივ მსჯელობაზე, რომელიც უკავშირდებოდა ევროკონვენციის მე-3 მუხლით დაცული უფლებების დარღვევას იმის საფუძველზე, რომ თითქოს ა) მოსარჩელის პატიმრობის საცხოვრებელი (ყოფითი) პირობები, რომელშიც იგი იმყოფებოდა შეუთავსებელი იყო ადამიანის ღირსებასთან (იხ., §§40-44); ბ) პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში მოსარჩელე დასნეულდა ...ით (იხ., §45-47) და გ) პატიმრობის ყოფნის პერიოდში მოსარჩელეს არ გაეწია ადეკვატური სამედიცინო მხარდაჭერა (იხ., §§27-36 და §§48-54). ყოველივე აღნიშნულის საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. განაჩენით გამართლებული მოსარჩელის მიმართ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს არ დაუდგენია ევროკონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა პენიტენციურ დაწესებულებაში გ. ქ-ეის როგორც პატიმრობის პირობებთან, ასევე, ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან და არასათანადო მკურნალობასთან დაკავშირებით. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა გ. ქ-ეის უკანონოდ თავისუფლების აღკვეთის პერიოდში - 12.02.2007წ.-15.02.2008წ. - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მიერ მის მიმართ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის ფაქტი, შესაბამისად, დადგენილი არ იყო, რომ დელიქტური პასუხისმგებლობისთვის აუცილებელი მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მისი არსებობის შემთხვევაშიც, წარმოადგენდა უშუალო წინაპირობას დამდგარი შედეგისათვის.

სააპელაციო პალატამ სარჩელის ხანდაზმულობაზე მითითებით არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ მას უნდა ანაზღაურებოდა მორალური ზიანი მე-5 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში 3 წლის, 3 თვისა და 28 დღის განმავლობაში უკანონოდ ყოფნის საფუძვლით. მოსარჩელის მოთხოვნის მართლზომიერების გამოკვლევის მიზნით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა მე-5 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში არსებულ საპროცესო მოვლენათა განვითარების თანმიმდევრობაზე, კერძოდ: ა) თბილისის საქალაქო სასამართლოს 30.06.2012წ. განაჩენზე; ბ) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 18.12.2012წ. განაჩენზე; გ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 14.06.2013წ. N23აპ-13ა განაჩენზე, დ) საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 13.10.2017წ. N1/10/703 გადაწყვეტილებაზე, რომელიც მიღებულ იქნა საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე გიორგი ქართველიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“; ე) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 20.12.2017წ. განაჩენზე, რომლითაც იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ, თუმცა შეიცვალა მხოლოდ მოსარჩელისათვის დანიშნული სასჯელი. სააპელაციო პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას, სკ-ის 1008-ე მუხლიდან გამომდინარე სარჩელის ხანდაზმულობის სამ წლიანი ვადის დარღვევით, კერძოდ, 04.08.2022წ. წარდგენასთან დაკავშირებით. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს შეეძლო სამწლიან ვადაში დაეწყო დავა შესაძლო დარღვეული უფლების აღდგენის შესახებ, რაც მას არ განუხორციელებია, აგრეთვე, მან დამატებით მიუთითა, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას არ აქვს უკუქცევითი ძალა, იგი მის მიღებამდე წარმოშობილ ურთიერთობებზე ვერ გავრცელდებოდა, აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის მიერ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის პალატის 20.10.2017წ. განაჩენზე დაყრდნობით ხანდაზმულობის ვადის დაცვით დავის დაწყების შემთხვევაშიც კი, არ იარსებებდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

რაც შეეხება ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების მოპასუხეთათვის დაკისრების კანონიერებას, სააპელაციო პალატამ მოიხმო სკ-ის 317-ე, 408-ე, 409-ე და 411-ე მუხლები და 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, ასკ-ის მე-4 და მე-17 მუხლები, სსკ-ის მე-4 მუხლი, საკითხთან დაკავშირებით არსებული უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (იხ. სუსგ., №1330-1315(კ-11), 09.02.2012წ.; №ბს 432-429(2კ-17), 07.02.2019წ.) და რელევანტური საერთაშორისო ნორმები (ევროპული სასამართლოს 09.06.2005წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Fadeyeva v. Russia, App. No. 55723/00.). სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ გამართლებული პირისათვის, მორალური ზიანის სახით ფულადი კომპენსაციის მიცემისას, მის მიერ ადვოკატებისათვის გაწეული ხარჯები განხილულ უნდა იქნეს როგორც მატერიალური ზიანი, რომ არა მის მიმართ უკანონო ბრალდება, მას აღნიშნული თანხის გაღების აუცილებლობა არც ექნებოდა. სააპელაციო პალატის შეფასებით, დადასტურებული იყო პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ფულად ზარალსა და საქართველოს გენერალურ პროკურატურის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება გონივრულ ფარგლებში - 2 000 (ორი ათასი) ლარის ოდენობით კანონშესაბამისი იყო. სააპელაციო პალატამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს სარჩელით მოთხოვნილი ჰქონდა ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯების მხოლოდ საქართველოს გენერალურ პროკურატურისათვის დაკისრება. სააპელაციო პალატამ ასკ-ის 28¹ და სსკ-ის 248-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ მოცემული დავის ფარგლებში მოსარჩელე გ. ქ-ეის მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დავალების თაობაზე მიმართული იყო მხოლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ, მასზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში სრულიად მართებულად მიუთითა, თუმცა სარეზოლუციო ნაწილში, რომელიც წარმოადგენს გადაწყვეტილების აღსრულებად ნაწილს, მიუთითა განსხვავებულად და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება ორივე მოპასუხე ორგანოს სოლიდარულად დააკისრა. სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ ვინაიდან ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნების ფარგლებს, შესაბამისად, მითითებულ ნაწილში სახეზე იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 04.04.2024წ. გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.08.2024წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა როგორც გ. ქ-ეის, ისე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

კასატორი გ. ქ-ე არ იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში იმ დანაშაულისათვის, რომლის ჩადენაშიც გამართლდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. №69აგ-20 განაჩენით, პატიმრობაში იმყოფებოდა 12.02.2007წ.-15.02.2008წ. პერიოდში, მხოლოდ 1 წლის, 0 თვის და 4 დღის განმავლობაში. კასატორი მიიჩნევს, რომ მან ჯამში, იმ დანაშაულისათვის რომლის ჩადენაშიც გამართლდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ზემოაღნიშნული განაჩენით, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უკანონოდ გაატარა ოთხი წელი. აღნიშნული თვალსაზრისით, კასატორი ყურადღებას ამახვილებს საქმეში დაცულ მასალებზე კერძოდ, მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში მიღებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 01.03.2007წ. N1/6046 განაჩენზე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 03.10.2007წ. N1/ბ-1856 განაჩენსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 11.02.2008წ. N85აპ განჩინებაზე, აგრეთვე, მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში მიღებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 15.02.2008წ. განაჩენსა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 15.04.2008წ. განაჩენზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენით დანიშნულ ახალ სასჯელს, ერთ წელს, მთლიანად დაემატა წინა განაჩენით, ე.ი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 03.10.2007წ. N1/ბ-1856 განაჩენით დანიშნული ოთხი წლიდან სასჯელის მოუხდელი ნაწილის - 2 წლით, 11 თვითა და 26 დღით - ვადით თავისუფლების აღკვეთა. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ უკანონო განაჩენის არ არსებობის პირობებში, იგი ფიზიკურად ვერ ჩაიდენდა ისეთ დანაშაულს, რომლის ჩადენაც მხოლოდ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში არის შესაძლებელი - სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლით გათვალისწინებულ ქმედებას, ე.ი. წინასწარი პატიმრობის ან სასჯელაღსრულების დაწესებულების საქმიანობისათვის ხელის შეშლას ან ამ საქმიანობის დეზორგანიზაციას. მე-5 სისხლის სამართლის საქმეზე გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანამდე, კასატორს უკვე სრულად ჰქონდა მოხდილი უკანონო პატიმრობაში გატარებული ოთხი წელი. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა უნდა გამოანგარიშდეს სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უკანონოდ გატარებული ოთხი წლის კვალობაზე. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ მან მე-5 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენის საფუძველზე სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უკანონოდ გაატარა 3 წელი 3 თვე და 28 დღე, აღნიშნულს ცხადყოფდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 20.10.2017წ. განაჩენი მიღებული საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 13.10.2017წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე №1/10/703 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე გიორგი ქართველიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ.“ ამასთანავე, კასატორი მიუთითებს, რომ უკანონო პატიმრობის გამო, მას მოესპო გარე სამყაროსთან (მათ შორის ოჯახის წევრებთან და ნათესავებთან) კონტაქტის შესაძლებლობა. კასატორმა კვლავ გაიმეორა 04.08.2022წ. სარჩელში მითითებული მოსაზრებები და აღნიშნა, რომ მორალური ზიანის ოდენობის გამოანგარიშებაზე ზეგავლენა უნდა იქონიოს N... სასჯელაღსრულების დაწესებულების მძიმე, ღირსების შემლახავი პირობების არსებობამ, ასევე იმ ფაქტმაც, რომ მოსარჩელე სწორედ პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში დასნეულდა ...ითა და ...ით, კასატორისათვის ღირსების შემალხველი იყო აგრეთვე ადეკვატური სამედიცინო მომსახურების არარსებობაც, რომელმაც მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა კიდევ უფრო გააუარესა. მოცემული თვალსაზრისით, კასატორმა კვლავ მიუთითა საქართველოს სახალხო დამცველის 26.10.2015წ. N 15-8/8728 რეკომენდაციაზე, რომელშიც ყურადღება გამახვილდა 06.01.2006წ.-25.05.2015წ. მოსარჩელის სხვა საკანში განცალკევებით (იზოლირებულად) მოთავსების ადამიანის უფლებათა დაცვის სტანდარტებთან შეუსაბამობაზე. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება სოლიდარულად უნდა დაეკისროს ასევე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს. დამატებით, კასატორის შეფასებით, ადვოკატის მომსახურებისათვის 2 000 ლარის ოდენობით დაკისრებული თანხა არ არის გონივრული და სამართლიანი.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს, რომ საერთოდ არ არსებობს მის მიმართ მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივი საფუძლები. ევროსასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე მიღებული გამამართლებელი განაჩენი უკანონოდ ვერ აქცევს პროკურატურის მიერ განხორციელებულ სრულიად კანონიერ მოქმედებებს. პროკურატურის მოქმედებები ყველა ეტაპზე გადიოდა სასამართლო კონტროლს და ამ უკანასკნელის მიერ კმაყოფილდებოდა როგორც აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების, ისე მისი ძალაში დატოვების შუამდგომლობები, ასევე, ყველა ეტაპზე დამდგარი იყო გამამტყუნებელი განაჩენი. ამასთან, ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა „სამართლიანი სასამართლოს უფლების“ დარღვევა და გადაწყვეტილებაში ცალსახად მიუთითა, რომ შიდა ეროვნულმა სასამართლოებმა არ მისცეს გ. ქ-ეს მოწმეთა დაკითხვის საშუალება, რითაც მთლიანობაში პროცესი უსამართლო გახდა. შესაბამისად, ევროპულმა სასამართლომ მთლიანი პასუხისმგებლობა დააკისრა ეროვნულ სასამართლოებს და არა პროკურატურას, რის გამოც მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი ვერ იქნება საქართველოს გენერალური პროკურატურა. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ყურადღების მიღმა დარჩა აგრეთვე ის ფაქტიც, რომ მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გამოტანილი განაჩენის საფუძველზე 4 წლიანი სასჯელის განსაზღვრის შემდეგ, გ. ქ-ე 25.07.2007წ. მხილებულ იქნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378² მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ახალი დანაშაულის ჩადენაში და საბოლოოდ, მას განესაზღვრა 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა. შესაბამისად, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378² მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის განსაზღვრული სასჯელი, რომელიც საბოლოოდ უკანონოდ იქნა მიჩნეული, მოქმედებდა მაქსიმუმ 12.02.2007წ.- 25.07.2007წ. პერიოდში. სადავო გადაწყვეტილების მიღებისას, სააპელაციო პალატას ასევე უნდა გაეთვალისწინებინა ის ფაქტი, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378² მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით წარდგენილი ბრალდების საქმეზე (მე-3 სისხლის სამართლის საქმე) მსჯელობისას ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ჯერ კიდევ 07.06.2018წ. გ. ქ-ეს მიაკუთვნა დარღვეული უფლების აღსადგენად ადეკვატური და სამართლიანი ანაზღაურება როგორც მორალური, ისე მატერიალური (ადვოკატის ხარჯი) ზიანის კუთხით. შესაბამისად, ხსენებულ დარღვევაზე სახელმწიფომ უკვე აგო პასუხი მოსარჩელის წინაშე შესაბამისი თანხის გადახდით. გარდა ამისა, სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილება გახდა პირის რეაბილიტაციის მიზეზი, სწორედ აღნიშნული გადაწყვეტილება დაედო საფუძვლად ხსენებულ ეპიზოდში გ. ქ-ეის გამართლებას, საკასაციო სასამართლოს მიერ 01.06.2021წ. განაჩენით გ. ქ-ე გამართლდა. შესაბამისად, სპეციალური „სატისფაქციური“ ეფექტი, რომელიც მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზანს წარმოადგენს, სააპელაციო პალატას მიღწეულად უნდა ჩაეთვალა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გ. ქ-ეის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, ხოლო საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო პალატა საქმეში არსებული მასალებისა და კასატორთა მიერ დაფიქსირებული საკვანძო ფაქტობრივ-სამართლებრივი პრეტენზიებისა და არგუმენტაციის შუქზე (იხ. ევროპული სასამართლოს 09.12.1994წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Hiro Balani v. Spain, App. No. 18064/91, §28) შეაფასებს მათი ფაქტობრივ-სამართლებრივი პრეტენზიების საფუძვლიანობას. საკასაციო პალატა თავდაპირველად შეაფასებს კასატორ გ. ქ-ეის, შემდგომ კი საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობას.

დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის შეფასება მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში მოსარჩელის უკანონო პატიმრობაში ყოფნის საერთო ხანგრძლივობასთან დაკავშირებით. სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ მოსარჩელე, იმ დანაშაულისათვის, რომლის ჩადენაშიც გამართლდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. №69აგ-20 განაჩენით, პატიმრობაში იმყოფებოდა 12.02.2007წ.-15.02.2008წ. პერიოდში, უფრო კონკრეტულად დაუსაბუთებელია სამართლებრივი დასკვნა იმის შესახებ, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 03.10.2007წ. განაჩენით დანიშნული სასჯელიდან (4 წლით თავისუფლების აღკვეთა), რომელიც უცვლელად დარჩა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11.02.2008წ. განჩინებით, მოსარჩელემ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უკანონოდ დაჰყო მხოლოდ 1 წელი, 0 თვე და 4 დღე. აღნიშნულ სამართლებრივ დასკვნას სააპელაციო პალატა ამყარებს მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილისა და მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში დანიშნული სასჯელის (სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის იმჟამინდელი მოწესრიგების თანახმად) შეკრებითობის წესის საფუძველზე შეჯამების მეთოდზე დაყრდნობით. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.02.2008წ. განაჩენით გ. ქ-ი კვლავ ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 1 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ახლად დანიშნულ სასჯელს მთლიანად დაემატა, მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, წინა განაჩენით (ე.ი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 03.10.2007წ. განაჩენით დანიშნული სასჯელიდან - 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა) დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 2 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა. საბოლოოდ, გ. ქ-ის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 4 წლით, 5 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 15.02.2008წ. განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილება, კერძოდ, გ. ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 1 წლით თავისუფლების აღკვეთა, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის თანახმად, ახლად დანიშნულ სასჯელს მთლიანად დაემატა მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, წინა განაჩენით (ე.ი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 03.10.2007წ. განაჩენით დანიშნული სასჯელიდან - 4 წლიდან) დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 2 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა და საბოლოოდ, გ. ქ-ის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 3 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა. სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უკანონო დაჰყო მხოლოდ 1 წელი, 0 თვე და 4 დღე, სავარაუდოდ ეფუძნება დაშვებას (ვარაუდს) მასზედ, რომ უკეთუ მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში მიღებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენი (მათ შორის, მასში ასახული მსჯელობა სასჯელის დანიშვნის სპეციფიკასთან დაკავშირებით, სსკ-ის 59.2 მუხ.) მართლმსაჯულების კანონიერი აქტია, მიზეზობრივი კავშირის ჯაჭვი, რომელსაც უნდა ეარსება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენით განსაზღვრულ უკანონო მსჯავრდებასა და აქედან უშუალოდ („კაუზალურად“) მომდინარე უკანონო პატიმრობას შორის, უკვე აღარ არსებობს. მართალია სააპელაციო პალატა პირდაპირ და უშუალოდ არ მიუთითებს აღნიშნულზე, თუმცა სააპელაციო პალატის მიერ დამდგარი სამართლებრივი შედეგი იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უკანონო დაჰყო 1 წელი, 0 თვე და 4 დღე სავარაუდოდ ეფუძნება დაშვებას მასზედ, რომ მე-3 სისხლის სამართლის საქმეზე უკანონო მსჯავრდების აქტები (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 01.03.2007წ. განაჩენი; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 03.10.2007წ. განაჩენი; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11.02.2008წ. განჩინება) უკვე აღარაა უკანონო პატიმრობის ხანგრძლივობის დამფუძნებელი პირდაპირი და უშუალო სამართლებრივი წყარო, რამეთუ მართლმსაჯულების კანონიერმა აქტმა (მე-4 სისხლის სამართლის საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 15.04.2008წ. განაჩენი) „გახლიჩა“ მიზეზობრიობის აღნიშნული ჯაჭვი და თავად დააფუძნა პატიმრობის დამოუკიდებელი და თვითმყოფადი საფუძველი. სწორედ ამგვარი პრეზუმირების საფუძველზე აღნიშნა სააპელაციო პალატამ სადავო გადაწყვეტილებაში, რომ მოსარჩელე იმ დანაშაულისათვის, რომლის ჩადენაშიც გამართლდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. №69აგ-20 განაჩენით, პატიმრობაში უშუალოდ იმყოფებოდა 12.02.2007წ.-15.02.2008წ (ე.ი. მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 03.10.2007წ. განაჩენით დანიშნული სასჯელიდან (4წ.) მოსარჩელემ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უშუალოდ გაატარა 1 წელი, 0 თვე და 4 დღე.). სააპელაციო პალატის აღნიშნული მითითება შეუსაბამოა ევროკონვენციის მე-5 მუხლის სულისკვეთებასთან, რომელიც როგორც უშუალოდ მოქმედი სამართალი “არაა დაყოფილი სამართლის დარგებით” (იხ. სუსგ., №ბს-1170(კ-19, 18.09.2023წ.). სამართლებრივ შედეგს არ ცვლის სააპელაციო პალატის აღნიშნული დასკვნის „სამართლის“ თუ „ფაქტის“ საკითხად მიჩნევა, მოცემულ შემთხვევაში, „ფაქტები“ და „სამართლებრივი ინტერპრეტაცია“ იმდენად გადაჯაჭვულია ერთმანეთთან, რომ მათი ერთმანეთისაგან გამიჯვნა რთული და ირელევანტურია (ევროპული სასამართლოს 12.01.2010წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Suuripää v. Finland, App. No. 43151/02, §44.).

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მიხედვით, თუ „მსჯავრდება“ არის იმგვარი მართლმსაჯულების შედეგი, რომელიც საკუთარი არსით უტოლდება „მართლმსაჯულებაზე აშკარა უარის თქმას,“ ე.ი. „აშკარად წინააღმდეგობაში მოდის მე-6 მუხლის დებულებებთან ან მასში განსახიერებულ პრინციპებთან,“ ასეთი სამართალწარმოების შედეგად გამოწვეული თავისუფლების აღკვეთა დაუსაბუთებელია ევროკონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის (a) ქვეპუნქტის საფუძველზეც (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 24.03.2005წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Stoichkov v. Bulgaria, App. No. 9808/02, §51). საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილების დაკმაყოფილებული ნაწილის მოტივაციაზე (§§62-65), რომლითაც დადგინდა ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის დარღვევა (სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი). ხსენებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის თანახმად, მოსარჩელის მსჯავრდება დაეფუძნა საქმის განხილვისას დაშვებულ არსებით საპროცესო დარღვევებს, იგი განხორციელდა მხოლოდ ირიბი მტკიცებულების - განმცხადებლის საკანში აღმოჩენილი დანის - საფუძველზე და, შესაბამისად, არსებითად ეფუძნებოდა აღნიშნული მტკიცებულებებს და მათ სავარაუდო სანდოობას (§62). შეჯიბრებითობის პრინციპს ეწინააღმდეგებოდა მოსარჩელის თანამესაკნეთა ჩვენებების მოსმენაზე უარი, რომლებიც წარმოადგენდნენ საკანში ჩატარებული ჩხრეკის უშუალო თვითმხილველებს და რომელთა ჩვენებებსაც შეეძლო ეჭვქვეშ დაეყენებინა ბრალდების მხარის ძირითადი მოსაზრებები (§§63-64). დანარჩენი მტკიცებულებები (ვიდეოჩანაწერი და წერილობითი ჩხრეკის ოქმი) იყო არადამაჯერებელი მოსარჩელის ბრალეულობის დასადგენად, ამდენად განმცხადებელს მოესპო მის წინააღმდეგ წამოყენებულ საკვანძო მტკიცებულებაზე ქმედითად შედავების შესაძლებლობა (§65). საქართველოს უზენაესი სასამართლო, 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენის მიღებისას, დაეყრდნო ევროსასამართლოს დასკვნებს (§14-20), საკასაციო სასამართლოს ხსენებული განჩინებით მოსარჩელე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378² მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (2007 წლის 01 აგვისტომდე მოქმედი რედაქცია) მსჯავრდებაში გამართლდა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სისტემური თვალსაზრისით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენი წარმოადგენს „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) საქმეზე ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის დარღვევათა მიმართ ეროვნულ დონეზე განხორციელებული უფლებააღდგენითი სამართალწარმოების გამოვლინებას (თავად ევროსასამართლომ გადაწყვეტილების 74-ე პარაგრაფში მიუთითა, რომ „ევროკონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევის დადასტურების შემთხვევაში … შესაძლებელია შესაბამისი ეროვნული კანონმდებლობის ფარგლებში საქმის გადასინჯვის მოთხოვნა”), რომლის შედეგი - მოსარჩელის უდანაშაულოდ ცნობა - ადასტურებს იმასაც, რომ თავისუფლების აღკვეთა დაუსაბუთებელი იყო ევროკონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის (a) ქვეპუნქტის საფუძველზეც. ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი მოიაზრებს იმას, რომ უკვე დადგენილია მე-5 მუხლის სხვა პუნქტებიდან ერთ-ერთის დარღვევა ეროვნული ან ევროპული სასამართლოს მიერ (ევროპული სასამართლოს 08.07.2004წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vachev v. Bulgaria, App. No. 42987/98, §78.). ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნებთან შესაბამისობის მიღწევის ზომები ეროვნული კანონით გადასაწყვეტი შიდა სახელმწიფოებრივი საკითხია, ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებული უფლება უცილობლად ვრცელდება იმ შემთხვევებზე, როდესაც შიდა სახელმწიფოებრივი კანონმდებლობით პირი უფლებამოსილია მიიღოს კომპენსაცია მისი დაკავების ან პატიმრობის უკანონოდ მიჩნევის შედეგად (იხ. mutatis mutandis, ევროპული სასამართლოს 22.10.2020წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Norik Poghosyan v. Armenia, App. No. 63106/12, §§33-35.). აღნიშნული, სკ-ის 1005.3 მუხლის შინაარსის შესაბამისად აფუძნებს მარეაბილიტირებელი გარემოების არსს და წარმოშობს მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სრულფასოვან უფლებას (იხ. mutatis mutandis, სუსგ., №ბს-1170(კ-19, 18.09.2023წ.). მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სკ-ის 1005.1 მუხლით გათვალისწინებული უფლება აღასრულებს ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის ნორმატიულ მიზანს (იხ., mutatis mutandis, ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 17.01.2012წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Stanev v. Bulgaria, App. No.36760/06, §§183,184; იხ. აგრეთვე., ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 19.02.2009წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of A. and Others v. the United Kingdom, App. No. 3455/05, §229.), ამდენად, იგი უნდა განიმარტოს ევროკონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის სტანდარტების მხედველობაში მიღებით, გადაჭარბებული ფორმალიზმის გარეშე (ევროპული სასამართლოს 12.06.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Fernandes Pedroso v. Portugal, App. No. 59133/11, §137.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავოა ის პერიოდი და ხანგრძლივობა, რომელიც უნდა დაექვემდებაროს კომპენსაციის ღონისძიებას (მორალური ზიანის ანაზღაურებას) სკ-ის 1005.3 და ევროკონვენციის 5.5 მუხლის შესაბამისად. „ნორმატიული აქტების შესახებ“ ორგანული კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტით თანახმად, ზოგადი წესის მიხედვით, საერთაშორისო ხელშეკრულება სარგებლობს უპირატესი იურიდიული ძალმოსილებით სხვა შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ. ამავე ორგანული კანონის 7¹ მუხლით გაწერილია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებების სამართლებრივი ბუნება, „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპის კონვენციისა და მისი დამატებითი ოქმების ნორმების გამოყენებისას ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებები ამ კონვენციისა და მისი დამატებითი ოქმების ნორმების ოფიციალურ განმარტებებად მიიჩნევა და აღნიშნული ნორმების გამომყენებელს შეუძლია ამ განმარტებებს დაეყრდნოს. სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სამართლის ნორმები დარღვეულად მიიჩნევა, თუ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი (მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია და მისი დამატებითი ოქმები), რაც ამ განმარტებების მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან შეუსაბამობით გამოიხატება. ამდენად, ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მიხედვით, როდესაც სადავოა თავისუფლების აღკვეთის „კანონიერება,“ მათ შორის საკითხი იმასთან დაკავშირებით, დაცული იყო თუ არა „კანონით დადგენილი პროცედურა,“ კონვენცია არსებითად ეროვნულ კანონმდებლობაზე მიუთითებს და უპირველეს ყოვლისა ადგენს ეროვნული კანონმდებლობის მატერიალური და პროცედურული ნორმების დაცვის ვალდებულებას (იხ., ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 29.01.2008წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Saadi v. the United Kingdom, App. No. 13229/03, §67.). თვითნებური პატიმრობის შეუთავსებლობა ევროკონვენციის მე-5 მუხლთან ფუნდამენტური პრინციპთაგანია, ხოლო „თვითნებობის“ ცნება მე-5 მუხლის კონტექსტში სცდება ეროვნულ კანონმდებლობასთან შესაბამობის საკითხს, რაც იმას ნიშნავს, რომ თავისუფლების აღკვეთა მართალია შესაძლოა ფორმალურად შეესაბამებოდეს კანონმდებლობას, მაგრამ მაინც თვითნებური იყოს და ამდენად ეწინააღმდეგებოდეს ევროკონვენციის პრინციპებს (§67). ეროვნული კანონმდებლობის ფორმალური მოთხოვნების დაცულობის მიუხედავად, პატიმრობა თვითნებური იქნება ეროვნული ორგანოების მიერ შესაბამისი საკანონმდებლო დებულებების ევროკონვენციის შუქზე განმარტების მცდელობის უგულვებელყოფის შემთხვევაში (იხ., ევროპული სასამართლოს 15.10.2015წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Gafgaz Mammadov v. Azerbaijan, Application no. 60259/11, §106.). შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ის დროის პერიოდი და ხანგრძლივობა, რომელიც უნდა დაექვემდებაროს სკ-ის 1005.3. და ევროკონვენციის 5.5. მუხლით გათვალისწინებულ კომპენსაციის ღონისძიებას, არ უნდა იყოს თვითნებური, უნდა ასახავდეს ეროვნული ნორმების ძირითადი უფლებების დაცვის შუქზე განმარტების მცდელობას, მხედველობაში უნდა იღებდეს ევროკონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის სულისკვეთებას. ამდენად, მოწმდება შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის განმარტებისა და გამოყენების პრაქტიკის კონვენციის პრინციპებთან თავსებადობა (ევროპული სასამართლოს 08.11.2011წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Shulgin v. Ukraine, App. No. 29912/05, §65.). მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 03.10.2007წ. განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელ ნაწილზე (2 წელი, 11 თვე და 26 დღე) მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გამოტანილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში განხორციელებული მითითება (სისხლის სამართლის კოდექსის 59.2 მუხლის მიხედვით სასჯელის მოუხდელ ნაწილზე) ვერ აქარწყლებს „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) ევროსასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენით დამდგარ სამართლებრივ შედეგს, რომლითაც მოსარჩელე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378² მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპქვეპუნქტით (2007 წლის პირველ აგვისტომდე მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და გამართლდა. მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში დამდგარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში სასჯელის მოუხდელ ნაწილზე მითითების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა იმჟამინდელი სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის მიხედვით განაჩენთა ერთობლიობის დროს სასჯელის დანიშვნისას სასამართლო ბოლო განაჩენით დანიშნულ სასჯელს მთლიანად მიუმატებს წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელ ნაწილს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსი შედგება ზოგადი და კერძო ნაწილისგან, მუხლები შინაარსობრივი სიახლოვის გათვალისწინებით შეიძლება დაჯგუფდეს თავებად („ნორმატიული აქტების შესახებ“ ორგანული კანონის 16.7 მუხ. 2 წინ.), ხოლო ნორმატიულ აქტში ზოგადი ნორმები წინ უნდა უსწრებდეს სპეციალურ ნორმებს („ნორმატიული აქტების შესახებ“ ორგანული კანონი 16.3 მუხ.), სსკ-ის 59-ე მუხლი მოთავსებული იყო სისხლის სამართლის კოდექსის ზოგად ნაწილში - „სასჯელის დანიშვნის“ თავში (IX თავი) და წინ უსწრებდა სისხლის სამართლის კერძო ნაწილში მოთავსებულ ნორმებს, ამდენად წარმოადგენდა ზოგადი ხასიათის გენერალური მოწესრიგების შემცველ საკანონმდებლო ნორმას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხსნებული ნორმის დისპოზიცია თავისი შინაარსით შედგება ორი ძირითადი ელემენტისაგან, კერძოდ: ა) ნორმის მოქმედების ობიექტისაგან და ბ) სამართლებრივი შედეგისაგან, რომელიც ვრცელდება ნორმის მოქმედების ობიექტის მიმართ. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილში ნორმის მოქმედების ობიექტია - განაჩენთა ერთობლიობის დროს სასჯელის დანიშვნა, ასეთ დროს სახეზეა რამდენიმე (ერთზე მეტი) განაჩენი, რომლებიც მთლიანობაში ქმნიან განაჩენთა ერთობლიობას. საკასაციო პალატა აგრეთვე მიუთითებს, რომ სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილში გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი, რომელიც ვრცელდება ნორმის მოქმედების ობიექტის მიმართ, არის სასჯელის დანიშვნის პროცესში სასამართლოს სპეციალური კანონისმიერი უფლებამოსილება, ასეთ დროს ერთი მხრივ, სახეზეა პირის მიმართ ბოლო განაჩენით დანიშნული სასჯელი, ხოლო მეორე მხრივ, წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი, განაჩენთა ერთობლიობის დროს სასჯელის დანიშვნის თავისებურება გამოიხატება სწორედ იმით, რომ ბოლო განაჩენით დანიშნული სასჯელის ოდენობას მთლიანად (არა ნაწილობრივ) ემატება წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილის ოდენობა, აღნიშნული მთლიანობაში აფუძნებს სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ელემენტების (ნორმის მოქმედების ობიექტისა და ნორმის ობიექტის მიმართ მოქმედი სამართლებრივი შედეგის) თანაქმედებას, კერძოდ განაჩენთა ერთობლიობის დროს სასჯელის შეფარდების იურიდიულ შემადგენლობას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ასრულებს სასჯელის ინდივიდუალიზაციის ფუნქციას, ნათლად არის გამოკვეთილი ბოლო განაჩენით დანიშნული სასჯელის ოდენობა, აგრეთვე წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილის ოდენობაც, ეს უკანასკნელი მთლიანად უნდა მიემატოს ახლად დანიშნულს. ამასთან, სასჯელის ინდივიდუალიზაცია ემსახურება განაჩენთა ერთობლიობის დროს თითოეული განაჩენით შეფარდებული სასჯელის დიფერენცირების ლეგიტიმურ მიზანს, ამდენად, ინდივიდუალიზაცია ემსახურება სასჯელთა დიფერენცირების ფუნქციასაც. დიფერენცირების ფუნქციის პრაქტიკული შედეგი ისაა, რომ აღნიშნულის საფუძველზე ნათლად იკვეთება მსჯავრდებული უშუალოდ რომელი განაჩენის საფუძველზე რა ოდენობის სასჯელს იხდის, ბოლო განაჩენით დანიშნული სასჯელი იმიჯნება წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილისაგან. ხსენებული თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ადგენს სასჯელის შეფარდების წესს განაჩენთა ერთობლიობისას, ამ წესის შესაბამისად სასჯელის შეფარდებისას პირი სასჯელს იხდის ორივე განაჩენის საფუძველზე, როგორც ბოლო განაჩენით დანიშნულ სასჯელს ისე წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელ ნაწილს. მართალია განაჩენთა ერთობლიობის დროს ინიშნება ერთი კონკრეტული სასჯელი, თუმცა იგი შედგება ბოლო განაჩენით დანიშნული სასჯელისგან და წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილისგან. უკვე აღინიშნა, რომ სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილი მხოლოდ სასჯელის შეფარდების წესია, იგი ეფუძნება სასჯელის მოხდას უშუალოდ განაჩენთა ერთობლიობაში შემავალი განაჩენების საფუძველზე, შეფარდებული სასჯელის კანონიერება დერივაციულია, იგი გამომდინარეობს მის საფუძვლად არსებული განაჩენების კანონიერებისაგან, მასზე ზეგავლენას არ ახდენს სკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული წესი, რომელიც განსაზღვრავს მარტოოდენ სასჯელის შეფარდების მეთოდს განაჩენთა ერთობლიობის დროს, ეს მუხლი თავისი შინაარსით „პროცედურულია“ და არა „მატერიალური“. ყოველივე ზემოაღნიშნულის საფუძველზე, მე-4 სისხლის სამართლის საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენის მიღებისას სკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის იმჟამად მოქმედი რედაქცია ადგენდა მხოლოდ განაჩენთა ერთობლიობის არსებობის შემთხვევაში სასჯელის შეკრებითობის წესის გამოყენების მეშვეობით დანიშვნის კანონისმიერ მეთოდს. საკასაციო პალატა მიუთითებს იმაზე, რომ აღნიშნული წესი მხოლოდ სასჯელის შეფარდებისას გამოყენებული ღონისძიებაა, იმჟამად კანონიერ ძალაში მყოფი მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 03.10.2007წ. განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 2 წელი, 11 თვე და 26 დღე - ამ მეთოდის გამოყენებით სრულად აისახა მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში მიღებული, - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში. ამდენად, მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში მიღებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილის მიხედვით, მოსარჩელეს ერთობლიობაში უნდა მოეხადა სასჯელი ორი დანაშაულისათვის: ა) მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, იმჟამად კანონიერად შეფარდებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 03.10.2007წ. განაჩენით დანიშნული 4 წლიანი სასჯელიდან სასჯელის მოუხდელი ნაწილი (2წ. 11 თვ. 26 დღ.) და ბ) მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენის მიხედვით დანიშნული სასჯელი (1 წ.). შესაბამისად, მე-3 და მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში კანონიერი განაჩენების არსებობის პირობებში სწორედ განაჩენთა ერთობლიობის გათვალისწინებით, სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, გ. ქ-ის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 3 წლით, 11 თვითა და 26 დღით თავისუფლების აღკვეთა. საკასაციო პალატა ერთმანეთისაგან მიჯნავს სასამართლო განაჩენს, რომლითაც პირს სასჯელი უშუალოდ შეეფარდა, იმ ახალი სასამართლო განაჩენისაგან, რომელიც თუმცა შეეხება ახალი დანაშაულისთვის სასჯელის შეფარდებას, მაგრამ ამავდროულად, შეიცავს მითითებებს იმ ზომების შესახებ, რომელიც გამოიყენება წინა განაჩენით უშუალოდ დანიშნული სასჯელის აღსრულებისათვის. მე-4 სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით მიღებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენი შეიცავდა მითითებებს იმჟამად კანონიერ ძალაში მყოფი წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელიდან (4 წლით თავისუფლების აღკვეთა) სასჯელის მოუხდელი ნაწილის (2 წლის, 11 თვისა და 26 დღის) აღსრულების ზომებთან დაკავშირებით. მე-4 სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენი ვერ იქნება მიჩნეული მე-3 სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარე მოსარჩელის მიერ სასჯელის მოუხდელი ნაწილის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში გატარების კანონიერების ლეგიტიმაციის წყაროდ. უკვე აღინიშნა, რომ სასჯელის განაჩენთა ერთობლიობის საფუძველზე დანიშვნის წესი გულისხმობდა ერთი მხრივ, შეკრებილი სასჯელების დიფერენცირებას, მათ გამიჯვნას იმ განაჩენების შინაარსის მიხედვით, რომლებითაც ისინი დაინიშნა, ხოლო მეორე მხრივ, მათ უწყვეტ მოქმედებას, ამდენად, განაჩენთა ერთობლიობისას სასჯელის დანიშვნის წესის გამოყენებით შეფარდებული სასჯელის იურიდიული ვალიდურობა სრულად დამოკიდებულია მის საფუძვლად არსებული მსჯავრდების კანონიერებაზე, თავდაპირველი განაჩენის გაუქმების შემთხვევაში ამ ნაწილში ერთობლიობის წესით დანიშნული სასჯელი მოკლებულია სამართლებრივ დასაბუთებას. საქართველოს უზენაესი სასამართლო 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენით, რომელიც ეყრდნობა „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილებას, მოსარჩელე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა, ამდენად, საქართველოს უზენაესი სასამართლო 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენით მოსარჩელის მიმართ დადგენილი უკანონობა ვრცელდება როგორც მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში მოხდილი სასჯელის ნაწილზე - 1 წელზე, 0 თვესა და 4 დღეზე, ისევე მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში 59-ე მუხლზე მითითებით დამატებული წინა განაჩენით დადგენილი სასჯელის მოუხდელი ნაწილის (2 წელი, 11 თვე, და 26 დღე) პერიოდზე. უკეთუ ეს უკანასკნელი წარმოადგენს მხოლოდ სასჯელის აღსრულების საშუალებას, მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში დანიშნული 4 წლიანი სასჯელის სრულად მოხდის, მისი აღსრულების მიზნით, პრეზუმირებულია რომ მოსარჩელემ სასჯელის ზემოაღნიშნული მოუხდელი ნაწილი (2 წელი, 11 თვე და 26 დღე) სწორედ მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში მოიხადა, რომელიც ინდივიდუალიზდა და დიფერენცირდა მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლზე მითითების გზით. საკასაციო პალატა ამ სამართლებრივი დასკვნის დამფუძნებელ არგუმენტად (სხვა შეფასებებთან ერთად) მიუთითებს მიზეზობრივი კავშირის დოქტრინაზე, რომელიც დადგენილია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის №7 დამატებითი ოქმის (საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებულია 13.04.2000წ. დადგენილებით) მე-3 მუხლით, რომლის მიხედვით „თუ საბოლოო გადაწყვეტილებით პირი მსჯავრდებულია სისხლის სამართლის დანაშაულისათვის და შემდგომში მისი ეს მსჯავრდება გაუქმდა, ან სასჯელის მოხდისაგან ის გათავისუფლდა იმის გამო, რომ ახალმა ან ახლად გამოვლენილმა გარემოებებმა ცხადყო, რომ მის მიმართ მართლმსაჯულება გამრუდდა, ამგვარი მსჯავრდების გამო სასჯელისათვის მას მიეკუთვნება კომპენსაცია შესაბამის სახელმწიფოში მოქმედი კანონის ან დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, თუკი არ დამტკიცდება, რომ მანამდე უცნობი გარემოებების დროულად აღმოჩენის ან გამოვლენის შეფერხება მთლიანად ან ნაწილობრივ ამავე პირის მიზეზით მოხდა.“ მოხმობილი ნორმის შინაარსზე დაყრდნობით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში თავისუფლების აღკვეთის სახით სასჯელის შეფარდების შედეგი უშუალოდ უნდა იყოს გამოწვეული კანონიერი მსჯავრდებით. მე-4 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 15.04.2008წ. გამოტანილი განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში სისხლის სამართლის კოდექსის 59-ე მუხლზე მითითება სასჯელის მიმატებასთან დაკავშირებით არ არის დამოუკიდებელი და ავტონომიური სამართლებრივი წყარო, პირიქით, იგი მკაცრად დერივაციულია, მთლიანად დეტერმინირებული და დაფუძნებელია მისი კანონიერების უშუალოდ განმაპირობებელი (დამფუძნებელი) იმ მსჯავრდების არსებობაზე, რომელიც მოგვიანებით გაუქმდა საკასაციო სასამართლოს 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენით. შესაბამისად, სწორედ უკანონო მსჯრავრდება (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 01.03.2007წ. განაჩენი; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 03.10.2007წ. განაჩენი; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11.02.2008წ. განჩინება) წარმოადგენდა თავისუფლების აღკვეთის განგრძობადობის პირდაპირ და უშუალო მიზეზს, სასჯელის შეკრებითობის წესი არ წარმოადგენდა ex post facto უკანონოდ ცნობილი მსჯავრდების ლეგიტიმაციის სამართლებრივ წყაროს. აღნიშნული სამართლებრივი არგუმენტაცია აქარწყლებს საქართველოს გენერალური პროკურატურის მითითებას მასზედ, რომ მე-3 სისხლის სამართლის საქმეში განსაზღვრული სასჯელი მოქმედებდა მაქსიმუმ 12.02.2007წ.-25.07.2007წ. პერიოდში. მოცემული მოსაზრება უგულვებელყოფს სკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნამდვილ შინაარსს, აგრეთვე ევროკონვენციის მე-5 მუხლის პერსპექტივის გათვალისწინებით ხასიათდება „გადაჭარბებული ფორმალიზმით,“ მე-3 სისხლის სამართლის საქმეზე უკანონოდ შეფარდებული სასჯელი მოსარჩელემ სრულად მოიხადა. ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარში, ასევე სააპელაციო პალატის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მე-3 და მე-4 სისხლის სამართლის საქმეთა ფარგლებში შეფარდებულ სასჯელთა ურთიერთმიმართებასთან დაკავშირებით გაკეთებული ინტერპრეტაცია ვერ ჩაითვლება განჭვრეტადად ევროკონვენციის მე-5 მუხლის შუქზე, პატიმრობის, მათ შორის მისი ვადის განსაზღვრულობა და არსებითი კანონიერება მისი მართლზომიერების აუცილებელი კომპონენტთაგანია (იხ. mutatis mutandis, ევროპული სასამართლის დიდი პალატის 21.10.2013წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Del Río Prada v. Spain, App. No. 42750/09, §125.). ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ვალდებულია „გარეგნული მხარის მიღმა გაიხედოს (გასცდეს „ფორმალობებს“) და გამოიკვლიოს საჩივრის საგნად არსებული სიტუაციისა და ვითარების სინამდვილე, პრაქტიკული და ეფექტიანი უფლებების გარანტირების მიზნით“ (ევროპული სასამართლოს 08.11.2011წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Shulgin v. Ukraine, App. No. 29912/05, §58.). სასამართლოს სამართლებრივ დასკვნას არ უნდა ახასიათებდეს „გადაჭარბებული ფორმალიზმი“, იგი არ უნდა იყოს მოკლებული ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის სულისკვეთებას (იხ. იქვე., §66.). მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ისიც, რომ სააპელაციო პალატის დასკვნა კომპენსაციის ოდენობის მხოლოდ 1 წლის, 0 თვისა და 4 დღის კვალობაზე გამოანგარიშების და არა სრულად 4 წლის კვალობაზე გამოანგარიშების შესახებ, მხოლოდ ნაწილობრივ უზრუნველყოფს მოსარჩელის რეაბილიტაციას სკ-ის 1005.3. მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სკ-ის 1005.3. მუხლი ითვალისწინებს სრული რეაბილიტაციის პრინციპს. უკეთუ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პირმა სრულად მოიხადა უკანონო გადაწყვეტილებით განსაზღვრული სასჯელი, მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული კომპენსაციის გაცემა სასჯელის მხოლოდ ნაწილის პროპორციულად და არა სრულად მიკუთვნება წინააღდეგობაში მოდის სკ-ის 1005.3 მუხლით გათვალისწინებულ სრული რეაბილიტაციის პრინციპთან. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეზე Shulgin v. Ukraine (App. No. 29912/05) ევროსასამართლოს 08.11.2011წ. გადაწყვეტილებაზე, რომელიც წარმოადგენს განსახილველის მსგავს შემთხვევას (ე.წ. „ratio decidendi“) და ამდენად, პრეცედენტული მნიშვნელობისაა განსახილველი საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის. აღნიშნული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით (§§7-25), ევროსასამართლომ შეაფასა ეროვნული სასამართლოების მიერ განმცხადებლისთვის მორალური ზიანის მიკუთვნებაზე უარის ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტთან შესაბამისობა, განმცხადებლის მიერ შემდგომში უკანონოდ ცნობილი მსჯავრდების საფუძველზე სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ორ წლიანი სასჯელის მოხდის კონტექსტში (§40) და აღნიშნა, რომ სასამართლოებმა კომპენსაციის მოთხოვნა ზედმეტად ფორმალისტური მიდგომით უარყვეს, რადგან მიიჩნიეს, რომ კომპენსაციის მიკუთვნება შეიძლებოდა მხოლოდ განაჩენის მთლიანად გაუქმების შემთხვევაში. შესაბამისად, უგულებელყოფილ იქნა უშუალო მიზეზობრივი კავშირი უკანონოდ გამოცხადებულ მსჯავრსა და კონკრეტულად ამ მსჯავრის გამო უკანონოდ მოხდილ ორწლიან პატიმრობას შორის (§§62-65). ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ Shulgin-ის საქმეში ჩამოყალიბებული სამართლებრივი პრინციპი (ე.წ. „ratio decidendi“) ადასტურებს საკასაციო პალატის სამართლებრივ დასკვნას, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის ოდენობა გამოანგარიშებულ უნდა იქნეს შემდგომში უკანონოდ ცნობილი განაჩენის საფუძველზე სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში სრულად გატარებული პერიოდის პროპორციულად.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს კასატორის მორიგ საკვანძო პრეტენზიაზე, რომ განცდილი მორალური ზიანის - 10 000 ლარის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრება არ არის პროპორციული სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უკანონოდ გატარებული ოთხი წლის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით. აღნიშნული თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უკეთუ იურიდიული შემადგენლობის ერთ-ერთი გადამწყვეტი ელემენტი, იურიდიული ფაქტი (ხდომილება) უსწოროდ განისაზღვრა სააპელაციო პალატის 06.08.2024წ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, თვით ამ ხდომილებაზე დაფუძნებული იურიდიული შეფასებაც სათანადო საფუძველს არის მოკლებული. რაც შეეხება კასატორისათვის მისაკუთვნებული მორალური ზიანის ოდენობას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ისეთი კატეგორიის დავებში, რომელიც უკავშირდება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით გამოწვეული მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, სასამართლო გადაწყვეტილებებს, დაზარალებული პირისთვის კონკრეტული ფულადი ოდენობის მიკუთვნების პრესკრიფციული ბუნების გარდა, აქვს აღიარებითი და დეკლარაციული ეფექტიც. აღნიშნული ვლინდება იმაში, რომ სასამართლოს მიერ პირის არაქონებრივი უფლებების ხელყოფის ფაქტის დადასტურებაც, ცალკეულ შემთხვევაში, შესაძლებელია წარმოადგენდეს როგორც განცდილი მორალური ზიანის დაკმაყოფილების, ისე დარღვეული უფლების ეფექტიანად აღდგენის სატისფაქციურ საშუალებას. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ კასატორის საქმეში უკანონო პატიმრობის საფუძვლით ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მოთხოვნების დარღვევის აღიარებას უკვე აქვს სატისფაქციური ეფექტი. ამავდროულად, საკასაციო პალატის შეფასებით, ეჭვს არ იწვევს ის გარემოება, რომ აღნიშნული დარღვევის მხოლოდ დეკლარაციული ფორმით აღიარება არ არის თანაზომიერი (იხ. ევროპული სასამართლოს 13.01.2009წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Giorgi Nikolaishvili v. Georgia, App. no. 37048/04, §140.). დელიქტით გამოწვეული მძიმე შედეგის გათვალისწინებით, მხოლოდ დარღვევის ფაქტის კონსტატაცია არ არის საკმარისი არაქონებრივი სიკეთის შელახვით გამოწვეული მორალური ზიანის კომპენსაციისათვის (სუსგ., ბს-972-936(3კ-08), 08.04.2009წ.). საკასაციო პალატა მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებაზე იმასთან დაკავშირებით, რომ ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი არ ანიჭებს განმცხადებელს კონკრეტული ოდენობის კომპენსაციის მიღების უფლებას (იხ. ევროპული სასამართლოს 11.07.2006წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Şahin Çağdaş v. Turkey, App. No. 28137/02, §34). როდესაც სარჩელის საგანს მენტალური თუ ფიზიკური ტანჯვის საფუძვლით არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს, არ არსებობს რაიმე პირდაპირ შეწონვადი და მათემატიკური მეთოდებით გამოთვლადი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც შეიძლება ფიზიკური ტკივილის, სულიერი განცდებისა და ასეთი ტანჯვის, დისკომფორტისა და ფსიქოლოგიური სტრესის ფულადი ეკვივალენტის განსაზღვრა (ევროპული სასამართლოს 20.02.2014წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Fristov v. Russia, App. No. 42119/04, §35). ევროსასამართლოს შეფასებით ამგვარ შემთხვევებში მორალური ზიანის ანაზღაურების გონივრული ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღება საქმის ისეთი ინდივიდუალური ფაქტობრივი გარემოებები, როგორიცაა პატიმრობის ხანგრძლივობა, პატიმრობის პირობების კუმულატიური ეფექტი განმცხადებელზე, მნიშვნელობა აგრეთვე ენიჭება იმ ტანჯვის, სტრესის ან/და შფოთვის ხარისხსაც, რომელიც უკანონო პატიმრობამ იქონია პირზე (ევროპული სასამართლოს 20.02.2014წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Fristov v. Russia, App. No. 42119/04, §35; ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §23). მხედველობაშია მისაღები ასევე ისეთი ფაქტორიც როგორებიცაა ბრალად შერაცხული დანაშაულის სიმძიმე, აგრეთვე, უშუალოდ პატიმრობაში ყოფნის მიზეზით გამოწვეული ჯანმრთელობის დაზიანების საკითხი. დამატებით ევროსასამართლო აღნიშნავს, რომ ასეთი შეფასება უნდა განხორციელდეს ეროვნული კანონმდებლობის მოთხოვნების შესაბამისად, რომლის დროსაც მხედველობაში მიიღება ქვეყანაში ცხოვრების დონე (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §24-25). მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით მსჯელობისას მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე, რომ ევროპული სასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილებით საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) სახელმწიფოს მოსარჩელის (განმცხადებლის) სასარგებლოდ უკვე დაეკისრა 2 500 ევროს ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურება (§§71,73.). ფორმალური თვალსაზრისით მორალური ზიანის ანაზღაურების მიკუთვნება დაეფუძნა ევროკონვეციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტების დარღვევას, ევროსასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის „მსჯავრდებაზე“ პირდაპირი ზეგავლენა იქონია აღნიშნულმა დარღვევამ (§61.). ამასთანავე, უკვე აღინიშნა, რომ ევროკონვენციის მე-6 მუხლის აშკარა დარღვევით ჩატარებული სამართალწარმოების შედეგად გამოწვეული თავისუფლების აღკვეთა არღვევს ევროკონვენციის მე-5 მუხლის 1-ლი პუნქტის (a) ქვეპუნქტის დანაწესს (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 24.03.2005წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Stoichkov v. Bulgaria, App. No. 9808/02, §51.). სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 310-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნტის მიხედვით, განაჩენი ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო გადაისინჯება, თუ არსებობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), რომელმაც დაადგინა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის ან მისი ოქმების დარღვევა ამ საქმესთან დაკავშირებით, და გადასასინჯი განაჩენი ამ დარღვევას ეფუძნება. საქართველოს უზენაესი სასამართლო 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენის მიღებისას დაეყრდნო ევროსასამართლოს დასკვნებს (§14-20). ამდენად, უკეთუ ევროკონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევა წარმოადგენს ევროკონვენციის მე-5 მუხლით გათვალისწინებული აკრძალული სამართლებრივი შედეგის დადგომის უშუალო მიზეზს, მე-6 მუხლის დარღვევის გამო მიკუთვნებული მორალური ზიანის ოდენობა მართალია სრულად ვერ შეამსუბუქებს მე-5 მუხლის დარღვევით დამდგარი სამართლებრივ შედეგით განცდილ მორალურ ზიანს, თუმცა მის ოდენობაზე იქონიებს ზეგავლენას.

სკ-ის 413-ე მუხლის 1-ლი და 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილების ნორმატიული შინაარსის თანახმად, მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. ამასთან, ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა, ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ წყდება, მორალური ზიანის მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (იხ. სუსგ ბს-432-429(2კ-17) 07.02.2019წ.). არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ., ბს-972-936(3კ-08), 08.04.2009წ.). უკვე აღინიშნა, რომ თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთას ყოველთვის თან სდევს ის გარდაუვალი პერსონალური და სულიერი დისკომფორტი, აგრეთვე, რიგი კონსტიტუციური უფლებების შეზღუდვა, რომელიც იმანენტურია ყოველი ასეთი პროცესითვის. ამასთანავე, ეროვნული ხელისუფლების ორგანოების მიერ მინიჭებული კომპენსაციის ოდენობის ევროსასამართლოს მიერ სხვა მსგავს საქმეებში მინიჭებულ კომპენსაციის ოდენობაზე ნაკლებობა ავტომატურად არ იწვევს ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნათა დარღვევას (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.09.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Mehmet Hasan Altan v. Turkey, App. No. 13237/17, §176). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ევროსასამართლოს ხსნებული მიდგომა განპირობებულია მისი როგორც საერთაშორისო ტრიბუნალის suis generis (უნიკალური) ინსტიტუციურ-ორგანიზაციული თავისებურებებით, აგრეთვე ეკონომიკური კეთილდღეობის განსხვავებულ საფეხურზე მყოფი წევრი სახელმწიფოების განსხვავებული პოლიტიკურ-სამართლებრივი გამოწვევებით, რომლებიც უკავშირდება მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრას (იხ. სუსგ., ბს-63(კ-24), 14.02.2025წ.). შესაბამისად, ევროსასამართლო ხელმძღვანელობს ევროკონვენციის 41-ე მუხლით გათვალისწინებული ინდივიდუალური კრიტერიუმებით (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §23). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ არა ყოველი შეუსაბამობა განაპირობებს ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებული დათქმის (რეპარაციის უფლება) დარღვევას, არამედ შეუსაბამობებს შორის აშკარა, ცხადი, უსამართლო, ერთმნიშვნელოვნად არაგონივრული და დაუსაბუთებელი სხვაობის შემთხვევები. დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობის კონვენციის მოთხოვნებთან შესაბამისობის გამოკვლევა, ევროკონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მიზნებისთვის, ხორციელდება იმის შეფასების საფუძველზე, თუ რამდენადაა ეროვნულ დონეზე დაკისრებული კომპენსაციით განსაზღვრული თანხა კომპენსაციის იმგვარ ოდენობაზე არსებითად ან/და მნიშვნელოვნად ნაკლები, რომელსაც ევროსასამართლო თავად განსაზღვრავს ცალკეულ საქმეებში (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.09.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Mehmet Hasan Altan v. Turkey, App. No. 13237/17, §176). ევროსასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში დამკვიდრებული შეფასების სტანდარტის მიხედვით, მისაკუთვნებელი კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს „აშკარად არასაკმარისი“ („manifestly insufficient“), „სრულად არაპროპოციული“ („wholly disproportionate“), „აბსოლუტურად დაუსაბუთებელი“ („negligible in absolute terms“) ან/და “არსებითად დაბალი” (“considerably lower”) (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.09.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Mehmet Hasan Altan v. Turkey, App. No. 13237/17, §175-176; ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §24; ევროპული სასამართლოს 27.09.2011წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Cristina Boicenco v. Moldova, App. No. 25688/09, §43). მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ სრულიად მიზერული ან იმთავითვე არაპროპორციული კომპენსაციის ოდენობის დაკისრება, ვერ იქნება შესაბამისობაში კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნებთან, რადგან ეს უფლებას თეორიულსა და ილუზორულს გახდის (იხ. ევროპული სასამართლოს 10.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Vasilevskiy and Bogdanov v. Russia, App. Nos. 52241/14 და 74222/14, §21 და 26).

დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ მე-3 სისხლის სამართლის საქმეში უკანონო განაჩენის არ არსებობის პირობებში, კასატორი ფიზიკურად ვერ ჩაიდენდა ისეთ ახალ დანაშაულს, რომლის ჩადენაც მხოლოდ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაშია შესაძლებელი, რის გამოც სახეზე არ იქნებოდა მე-4 სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენი. კასატორი თვლის, რომ ხსენებულმა ფაქტორმა ზეგავლენა უნდა იქონიოს მორალური ზიანის ოდენობაზე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კასატორის აღნიშნული მოსაზრება ეფუძნება სამართალში მიზეზობრივი კავშირის დოქტრინის არასწორ გაგებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზობრიობა თავისი არსით საგანთა და მოვლენათა ისეთ თანმიმდევრობას გულისხმობს, როდესაც ერთი მოვლენა წინ უსწრებს მეორე მოვლენას და აუცილებლობით განაპირობებს მის არსებობას, მიზეზობრიობა არის ობიექტური სინამდვილის კავშირმიმართებათა მომენტი, მიზეზად მიიჩნევა მოვლენა ან მოვლენათა ჯგუფი, რომლებიც გარკვეულ პირობებში აუცილებლობით იწვევს სხვა მოვლენას, განაპირობებს მის არსებობას, შედეგი კი არის ის მოვლენა, რომელიც შესაბამის პირობებში გარკვეული მიზეზის მიერ წარმოიშობა. მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა გულისხმობს მოვლენათა ისეთ თანმიმდევრობას, როდესაც ამ მოვლენებს შორის უბრალოდ დროში თანმიმდევრობა კი არ იგულისხმება, არამედ აუცილებელი კავშირი მათ შორის. აღნიშნულის შესაბამისად, მიზეზობრივი კავშირი მიზეზსა და შედეგს შორის აუცილებელი კავშირია, რაც გულისხმობს ორი მოვლენის არა უბრალო თანმიმდევრობას, არამედ შედეგის უცილობელ თანმიმდევრობას თავისი მიზეზის მიმართ. მიზეზობრიობის მთავარი მომენტია არსებითი კავშირი, სადაც დამოკიდებულება მიზეზსა და შედეგს შორის აქტიურ ხასიათს ატარებს (სუსგ., ბს-1800-1768 (კ-11), 06.03.2014წ.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის არგუმენტი ეფუძნება ფაქტობრივი მიზეზობრიობის გაგებას, მიზეზობრიობის ე.წ. “but-for” ტესტს, რომელიც არის მიზეზობრიობის სამართლებრივი გაგების უცილობელი, თუმცა არა საკმარისი პირობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზობრიობის ფაქტობრივი გაგების მიხედვით, შეფასებას ექვემდებარება მოვლენათა უბრალო ფაქტობრივი თანმიმდევრობა, საკითხი მასზედ, მიადგებოდა თუ არა პირს გარკვეული ზიანი, რომ არა სამართალდამრღვევის ქმედება, მიზეზობრივი კავშირის ასეთი გაგება, თავისი შინაარსით მხოლოდ მექანიკური და რეტროსპექტიულია, „უკვე მომხდარის” (მოვლენათა მიმდევრობის) სიტუაციური ანალიზია, იგი მხედველობაში იღებს ყველა გარემოებას, რომელიც ჩაერთო მიზეზობრიობის ჯაჭვში და გამოიწვია ან არ გამოიწვია ესა თუ ის შედეგი, იმის მიუხედავად იყო თუ არა ასეთი შედეგის დადგომა შესაბამის გარემოებებში გარდაუვალი, უცილობელი. ხსენებული თვალსაზრისით, ცხადია ის ფაქტი, რომ მე-3 სისხლის სამართლის საქმეში უკანონო მსჯავრდების არ არსებობის პირობებში, მოსარჩელე უბრალოდ, ფიზიკურად, ფაქტობრივად ვერ ჩაიდენდა ისეთ დანაშაულს, რომლის ჩადენაც მარტოოდენ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში არის შესაძლებელი, შედეგად, მოვლენათა უბრალო ქრონოლოგიური მიმდევრობის კუთხით - სახეზე არ იქნებოდა მე-4 სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერად გამოტანილი განაჩენი. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ზემოხსენებული მხოლოდ მიზეზსა და შედეგს შორის ფაქტობრივ, მოვლენათა უბრალო მიმდევრობას გამოხატავს, არ არსებობს აუცილებელი კონცეპტუალური კავშირი მე-3 სისხლის სამართლის საქმეში დამდგარ უკანონო მსჯავრდებასა და მე-4 სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარ კანონიერ განაჩენს შორის, ფაქტობრივი მიზეზობრიობა წარმოადგენს სამართლებრივი მიზეზობრიობის აუცილებელ, თუმცა არა საკმარის პირობას, ფაქტობრივი მიზეზობრიობით არ დგინდება აუცილებელი კავშირი ზემოაღნიშნულ ორ მოვლენას შორის. მიზეზობრივი კავშირი სამართლებრივი გაგებით, სხვა სიტყვებით - უშუალო მიზეზობრიობა, მიზნად ისახავს მიყენებულ ზიანსა და უკანონო ქმედებას შორის უშუალო და აუცილებელი კავშირის დადგენას, ასეთი ზიანი არ უნდა იყოს შორეული ან/და ლოგიკურად განუჭვრეტადი, უნდა ექცეოდეს სამართალდამრღვევის ქცევით დეტერმინირებული რისკების სფეროში (იხ. მაგ., სკ-ის 412 მუხ.). მიზეზსა და შედეგს შორის კავშირი აუცილებელია, როდესაც მიზეზი ან მიზეზთა ერთობლიობა გარკვეულ შედეგს უშუალოდ, აუცილებლობით იწვევს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის აუცილებლობის ელემენტი. უკეთუ სახეზეა ახალი შუალედური ქმედება (novus actus interveniens) - დანაშაული, საწყის უკანონო ქმედებასა (განაჩენი მე-3 სისხლის სამართლის საქმეში) და კანონიერ განაჩენს შორის, რომლის გამოც მოთხოვნილია მორალური ზიანის ოდენობის ზრდა, სამართლებრივად აღარ არსებობს მიზეზობრიობის ჯაჭვი, იგი „გახლეჩილია“. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უკანონო განაჩენმა შექმნა ის გარემო, რომელშიც მომდევნო დანაშაული მოხდა, თუმცა მას იგი უშუალოდ არ გამოუწვევია, მეოთხე სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი განაჩენის მიზეზი იყო არა მესამე სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი უკანონო განაჩენი, არამედ განმცხადებლის თავისუფალი, ნებაყოფლობითი, გაცნობიერებული და განზრახი ქმედება - ჩაედინა დანაშაული (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 378-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით (2007 წლის 02 ოქტომბრამდე მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებული ქმედება). აღნიშნული თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიუთითებს იმაზეც, რომ ზიანისთვის სახელმწიფო პასუხისმგებელია იმ შემთხვევაში, როდესაც ასეთი ზიანი, გონივრულობის ფარგლებში, სახელმწიფოს ქმედების წინასწარ განჭვრეტად შედეგს წარმოადგენდა, განჭვრეტადობა საჭიროებს უფრო მეტს ვიდრე უბრალო ალბათობაა, ზიანი უნდა იყოს ისეთი ტიპის, რომელიც მოვლენათა ჩვეულებრივი მსვლელობისას უკანონო ქმედების უშუალო, აუცილებელი შედეგია და შედის სახელმწიფოს მიერ ნაკისრი რისკის ფარგლებში. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უკანონო მსჯავრდების შედეგად წარმოშობილი წინასწარ განჭვრეტადი მორალური ზიანი არსებითია და მოიცავს თავისუფლების შეზღუდვასთან დაკავშირებულ ფსიქოლოგიურ ტანჯვას, რეპუტაციის შელახვასა და სულიერ ტკივილს, ეს არის უმართლობის უშუალო და ბუნებრივი შედეგი, თუმცა განჭვრეტადად ვერ მიიჩნევა ის, რომ პირი აღნიშნულის შედეგად აირჩევს სხვა დანაშაულის ჩადენას - ასეთი ქმედება წარმოადგენს დამოუკიდებელი ნებელობისა და პირის განზრახულობის გამოვლინებას, იგი იმდენად დაშორებულია თავდაპირველად დამდგარი უკანონო განაჩენისგან, რომ თავისი არსით არ ექცევა სახელმწიფოს რისკის სფეროში, რომლის გამოც ეს უკანასკნელი ვერ შეერაცხაება მას. თავდაპირველ განაჩენსა და შემდგომ განაჩენს შორის აუცილებელი მიზეზობრიობა არ არსებობს, მნიშვნელობა არ აქვს თავდაპირველი (მე-3 საქმეზე გამოტანილი) განაჩენის შემდგომში უკანონოდ ცნობას. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მოსარჩელის მოსაზრებას, რომელიც უკანონო ქმედების შედეგებისათვის კომპენსაციის მოთხოვნას განაპირობებს (პრინციპი - Ex Turpi Causa Non Oritur Actio). შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ დასახელებული ფაქტორი ვერ იქონიებს ზეგავლენას ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის ოდენობაზე.

მოსარჩელე ითხოვს პატიმრობის პირობების მხედველობაში მიღებას მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას. ამავდროულად, იგი აღნიშნავს, რომ მითითებული გარემოებები ქმნის მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების დამოუკიდებელ საფუძვლებს. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე, სულ მცირე, მიუთითებს მესამე, მეოთხე და მეხუთე სისხლის სამართლის საქმეთა ფარგლებში თავისუფლების აღკვეთის სხვადასხვა ასპექტის პრობლემურობასა და ხსენებული თვალსაზრისით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ბრალეულობაზე. მოსარჩელემ დელიქტური სარჩელით ადმინისტრაციული ორგანოს წინააღმდეგ სასამართლოს მიმართა მხოლოდ 2022 წლის 04 აგვისტოს, მანამდე ეროვნული სასამართლოსადმი დელიქტური სარჩელით მიმართვა არ ფიქსირდება. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სკ-ის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობა - „როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ“ - არსებობდა როგორც მინიმუმ 2008 წლის 03 აპრილის მდგომარეობით, როდესაც მოსარჩელის მიერ ევროსასამართლოში წარდგენილ იქნა საჩივარი სწორედ თავისუფლების აღკვეთის პირობებზე მითითებით ევროკონვენციის მე-3 მუხლის დარღვეულად ცნობის მოთხოვნით („ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) ევროსასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილება, §§1-3.). ამავდროულად, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მე-5 სისხლის სამართლის საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის პალატის 20.10.2017წ. განაჩენით მოსარჩელე გათავისუფლდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დელიქტური სარჩელის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის დენის საწყის მომენტად გათავისუფლების პერიოდი რომც იყოს მიჩნეული (თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 20.10.2017წ. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილით განისაზღვრა მოსარჩელის დაუყოვნებლივ გათავისუფლება სასჯელაღსრულების დაწესებულებიდან), მოსარჩელის მოთხოვნები მაინც არ არის წარდგენილი ხანდაზმულობის ვადის დაცვით თითოეული სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში თავისუფლების აღკვეთის პირობებთან დაკავშირებით. ამავდროულად, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დღევანდელი მდგომარეობით, მოთხოვნას აღნიშნულ ნაწილში მაინც არ აქვს წარმატების პერსპექტივა. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის შეფასების საგანია არა აბსტრაქტულად N... სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში არსებული ზოგადი პირობები, არამედ ამ პირობების ზეგავლენის ეფექტი კონკრეტულად მოსარჩელის მიმართ. ამავდროულად, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ იმისთვის რათა პატიმრობის პირობები მოექცეს ევროკონვენციის მე-3 მუხლის ფარგლებში, უფლებების შეზღუდვა უნდა გასცდეს თავისუფლების შეზღუდვასთან ზოგადად დაკავშირებულ დისკომფორტს (ევროპული სასამართლოს 27.01.2014წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Neshkov and Others v. Bulgaria, App. Nos. 36925/10, 21487/12, 72893/12, 73196/12, 77718/12 and 9717/13, §§227-228.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე მოთავსებული იყო №... პენიტენციურ დაწესებულებაში, 09.03.2010წ. კანონის „პატიმრობის კოდექსის“ (ძალადაკარგულია 15.12.2023წ. №3988 კანონით, „პენიტენციური კოდექსის“ 147.1 მუხ. „ა“ ქვ.პ.) მე-12¹ მუხლის 1-ლი პუნქტისა და საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრის 27.08.2015წ. №107 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს №... პენიტენციური დაწესებულების დებულების“ (ძალადაკარგულია საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 01.06.2020. №553 ბრძანებით) მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, აღნიშნული დაწესებულება არის განსაკუთრებულად დაცული, შეიარაღებული დაცვით უზრუნველყოფილი, სპეციალური დამცავი ზღუდეებით გარშემორტყმული პატიმრობისა და განსაკუთრებული რისკის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულება, რომელშიც მიღებულია უსაფრთხოების განსაკუთრებული ზომები და უზრუნველყოფილია ბრალდებულთა/მსჯავრდებულთა მუდმივი მეთვალყურეობა. „პატიმრობის კოდექსის“ 66² მუხლის 1-ლი ნაწილი ითვალისწინებდა განსაკუთრებული რისკის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში სასჯელის მოსახდელად საშიშროების მაღალი რისკის მსჯავრდებულის მოთავსებას, რომლის პიროვნული თვისებები, კრიმინალური ავტორიტეტი, დანაშაულის ჩადენის მოტივი, დამდგარი მართლსაწინააღმდეგო შედეგი ან/და თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში გამოვლენილი ქცევა მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნიდა ან შეეძლო შეექმნა თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების ან გარშემომყოფთათვის, აგრეთვე საზოგადოების, სახელმწიფოს ან/და სამართალდამცველი ორგანოების უსაფრთხოებისათვის. კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 24.12.2004წ. განაჩენით მოსარჩელეს თავისუფლების აღკვეთა შეეფარდა მკაცრი რეჟიმის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში. ზოგადი წესის თანახმად, პატიმრის მიმართ განსაკუთრებით მაღალი უსაფრთხოების რეჟიმის (ე.წ. “high-security regime”) გამოყენება თავისთავად არ წარმოადგენს ევროკონვენციის (მე-3 ან მე-8 მუხლი) დარღვევას (ევროპული სასამართლოს 30.06.2022წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Maslák v. Slovakia (No. 2), App. Nos. 38321/17 and 8 others, §141.). ამასთანავე, პატიმრობა, ისევე როგორც თავისუფლების შემზღუდავი ნებისმიერი სხვა ღონისძიება, გულისხმობს პირის უფლებების სხვადასხვა შეზღუდვას (§142), შესაბამისად საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ თავისუფლების აღკვეთის მდგომარეობა არ არის პირის ცხოვრების ორდინალური ვითარება, ასეთ დროს პრეზუმირებულია უფლებების გარკვეული დოზით შეზღუდვა. მოსარჩელე მიუთითებს ხანგრძლივი ვადით პაემნით სარგებლობის შესაძლებლობის უქონლობაზე, ახლო ნათესავებთან მინის გამყოფი ბარიერით მხოლოდ 1 საათით შეხვედრაზე, სატელეფონო საუბრის შესაძლებლობის თვეში მხოლოდ 15 წუთით მიცემაზე, მოსარჩელე უთითებს აგრეთვე ადმინისტრაციის მიერ ფარულ ვიდეო ჩაწერასა და მიყურადებაზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ დასახელებული გარემოებები წარმოადგენდა თავისუფლების აღკვეთის პროცესში განხორციელებულ ორდინალურ უფლებაშემზღუდავ ღონისძიებებს, რომლებიც გათვალისწინებული იყო „პატიმრობის კოდექსის“ 66² მუხლის მე-2 პუნქტით (ხანმოკლე და ხანგრძლივი პაემნის, აგრეთვე სატელეფონო საუბრის უფლებები), „დებულების“ 34-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის „ა.გ)“ ქვეპუნქტით, 42-ე მუხლის მე-6 და მე-7 პუნქტით (სატელეფონო საუბრის განხორციელების წესი), 43-ე მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტებით (ხანმოკლე პაემანი), 44-ე მუხლის მე-4, მე-5 და მე-7 პუნქტებით (ხანმოკლე პაემნის განხორციელების წესი). რაც შეეხება ფარულ ვიდეო ჩაწერასა და მიყურადებას, „დებულების“ მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებდა დაწესებულებაში მსჯავრდებულის საკანში განთავსებას, სადაც მასზე მუდმივად ხორციელდება ვიზუალური ან/და ელექტრონული საშუალებით მეთვალყურეობა და კონტროლი, აუდიოსაშუალებებით მეთვალყურეობისა და კონტროლის განხორციელება დასაშვებია საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. „პატიმრობის კოდექსის“ 54-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციას უფლება აქვს, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გამოიყენოს აუდიო-, ვიზუალური, ელექტრონული ან კონტროლის სხვა ტექნიკური საშუალებები დაწესებულებიდან გაქცევის, სხვა დანაშაულისა და სამართალდარღვევათა თავიდან აცილებისა და ბრალდებულთა/მსჯავრდებულთა ყოფაქცევის შესახებ აუცილებელი ინფორმაციის მიღების მიზნით, ამავე მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებდა კონტროლისა და ზედამხედველობის ტექნიკური საშუალებების გამოყენების თაობაზე მსჯავრდებულის/მსაჯვრდებულების გაფრთხილებას („პატიმრობის შესახებ“ 22.07.1999წ. №2263_რს კანონის 8.4. მუხ., ძალადაკარგულია 09.03.2010წ. №2696–Iს კანონით, „პატიმრობის კოდექსის“ 126 მუხ. „ა“ ქვ.პ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს პატიმრობის განმავლობაში არ მიუმართავს შესაბამისი ორგანოსთვის კანონით მინიჭებული უფლებების შეზდღუდვასთან დაკავშირებით. ასეთ შესაძლებლობას ითვალისწინებდა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 26.06.2006წ. №620 ბრძანებით დამტკიცებული „მსჯავრდებულთა და პატიმართა მიერ სასჯელაღსრულების დაწესებულების ადმინისტრაციის, მოსამსახურეთა, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ან სხვა სახელმწიფო დაწესებულების უკანონო მოქმედების გასაჩივრების და მათი საჩივრების განხილვის ინსტრუქციის“ („ნორმატიული აქტების შესახებ“ ორგანული კანონის 25-ე მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტის მიხედვით ძალადაკარგულია „პატიმრობის შესახებ“ 22.07.1999წ. კანონის ძალადაკარგულად გამოცხადებისთანავე) მე-5 (განცხადებები და საჩივრები, რომელიც მოიცავს სასჯელაღსრულების თანამშრომელთა ქმედებას) და მე-7 (განცხადებები და საჩივრები განსახილველად არ ეგზავნება იმ ხელმძღვანელ პირს ან მისდამი დაქვემდებარებულ პირებს, რომელთა ქმედებასაც მოიცავს აღნიშნული განცხადება ან საჩივარი) პუნქტები (იხ. ევროპული სასამართლოს 24.02.2009წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Poghosyan v. Georgia, App. No. 9870/07, §21.). ამასთან, „პატიმრობის კოდექსის“ მე-14 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტი ითვალისწინებდა მსჯავრდებულის უფლებას საჩივრის შეტანაზე, რომლის საფუძველიც შეიძლებოდა ყოფილიყო სასჯელაღსრულების სფეროში საქმიანობის განმახორციელებელი თანამშრომლის ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), სამართლებრივი აქტი, გადაწყვეტილება და ამ კოდექსით გათვალისწინებულ უფლებათა სხვაგვარი ხელყოფა, საჩივრის შეტანა შესაძლებელი იყო შესაბამისი საფუძვლის გამოვლენიდან 3 თვის ვადაში, რომელიც შემდგომი ცვლილებებით 1 თვემდე შემცირდა (96.1 და 96.3 მუხ.). საჩივართან დაკავშირებული წარმოების პროცედურა დადგენილი იყო კანონით („პატიმრობის კოდექსის“ 96, 98, 99, 102, 103, 104, 108 მუხ.). აღნიშნული თვალსაზრისით, ევროსასამართლომ „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ გადაწყვეტილების 42-ე პარაგრაფში მიუთითა, რომ „როგორც მინიმუმ, სავალდებულო იყო, ერთ-ერთი პასუხისმგებელი სახელმწიფო ორგანო მაინც ყოფილიყო ინფორმირებული განმცხადებლის სუბიექტური შეფასების შესახებ, რომლის მიხედვითაც, პატიმრობის მოცემული პირობები წარმოადგენდა განმცხადებლის ღირსების უპატივცემულობას ან მის დაკნინებას.“ სადღეისოდაც, სარჩელში, სააპელაციო საჩივარსა და საკასაციო საჩივარშიც იგი შემოიფარგლება მარტოოდენ ზეპირსიტყვიერი მითითებებით, რასაც სხვა დამატებითი განკუთვნადი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშე, ვერ მიენიჭება სარწმუნო იურიდიული ძალა (სსკ-ის 102.3, 103.1 მუხ. და 105.1 მუხ.). ამავდროულად, მოსარჩელე შემოიფარგლება მხოლოდ აბსტრაქტული, კონკრეტიკას მოკლებული მითითებებით, არ არის მითითებული დროის მონაკვეთი, უშუალო შემთხვევის არსი, არცერთი იმგვარი საკვანძო ელემენტი, რომელიც საქმის განმხილველ ორგანოს მისცემს რეაგირების შესაძლებლობას. იგივე სამართლებრივი ვითარება არის სახეზე მოსარჩელის მიერ თავისუფლების აღკვეთის სხვა არადაკმაყოფილებელი პირობების ჩამონათვალის მიმართაც (ნესტიანი და უჰაერო გარემო, სანიტარულ-ჰიგიენური ნორმების დაუცველობა, სავენტილაციო სისტემის გაუმართაობა, საკნის ფართის სიმცირე, საპირფარეშოების მცირე ზომა, არასაკმარისი ბუნებრივი განათება, მცირე სასეირნო სივრცე, სარეაბილიტაციო პროგრამების, აგრეთვე ხანგრძლივი პაემნის ინფრასტრუქტურის უქონლობა). სწორედ ევროსასამართლომ „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ გადაწყვეტილების 43-ე პარაგრაფში ცხადად მიუთითა, რომ „განმცხადებელს არასდროს შეუტყობინებია შესაბამისი ორგანოებისთვის №... სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მისი პატიმრობის მატერიალური პირობების რომელიმე კონკრეტულ ასპექტთან დაკავშირებით თავისი უკმაყოფილების შესახებ”, რის გამოც განმცხადებლის მოთხოვნა ევროკონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევის დადგენილად ცნობასთან დაკავშირებით არ დაკმაყოფილდა და შესაბამისად, ევროსასამართლოს არ დაუდგენია კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა (§43.). ზოგადი წესის თანახმად, ისეთი მექანიზმი, რომლის ფარგლებშიც საჩივარს თავდაპირველად განიხილავს საპატიმრო დაწესებულების ადმინისტრაცია, ხოლო შემდგომში საქმე ექვემდებარება სასამართლო გადასინჯვას სასჯელის აღსრულების საკითხებზე უფლებამოსილი მოსამართლის მიერ, წარმოადგენს სამართლებრივი დაცვის ეფექტიან საშუალებას (იხ. mutatis mutandis, ევროპული სასამართლოს 14.11.2017წ. განჩინება საქმეზე Domján v. Hungary (dec.), App. No. 5433/17, §§21-23.). დადასტურებული ფაქტია, რომ მოსარჩელემ ევროსასამართლოს მიმართა 03.04.2008წ. (§1). ევროსასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მითითებულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით შემოიფარგლა „მხოლოდ ბუნდოვანი და ზოგადი მითითებებით“ (§43.). ხსენებული თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მოსაზრება საქართველოს სახალხო დამცველის 26.10.2015წ. N 15-8/8728 რეკომენდაციაზე, რომელშიც მიეთითა 06.01.2006წ.-25.05.2015წ. მოსარჩელის სხვა საკანში განცალკევებით (იზოლირებულად) მოთავსებაზე. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის 18.04.2023წ. შესაგებელში ასახული მოსაზრების მიხედვით, მოსარჩელე ერთადგილიან საკანში იყო მოთავსებული და არა განცალკევებით, სამარტოო საკანში, როგორც ეს საქართველოს სახალხო დამცველის 26.10.2015წ. N 15-8/8728 რეკომენდაციაში იქნა მითითებული. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის 18.04.2023წ. შესაგებლის მიხედვით, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრის 27.08.2015წ. №107 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს №... პენიტენციური დაწესებულების დებულების“ (ძალადაკარგულია საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 01.06.2020. №553 ბრძანებით) მე-14 მუხლის 1-ელ პუნქტსა და 24-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით, ადმინისტრაციულმა ორგანომ ერთმანეთისაგან გამიჯნა მსჯავრდებულის ერთ ადგილიან საკანში მოთავსება და მსჯავრდებულის განცალკევებით მოთავსება, როგორც უსაფრთხოების ღონისძიების სახე, შესაბამისად, მიუთითა რომ გ. ქ-ი მოთავსებული იყო ერთადგილიან საკანში და არა განცალკევებით. ევროპულმა სასამართლომ საქმეში Schmidt and Šmigol v. Estonia ყურადღება გაამახვილა სამარტოო საპატიმრო ღონისძიების (“solitary confinment”) გამოყენებაზე, როდესაც იგი გამოიყენება დისციპლინური ღონისძიების სახით, ხანგრძლივად და ერთმანეთის მიმდევრობით, ამგვარი ფორმით პირისათვის თავისუფლების აღკვეთა, თავისი ბუნებით გულისხმობს ადამიანის ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე მავნე ზემოქმედების არსებით რისკს, თავისუფლების აღკვეთასთან დაკავშირებული მატერიალური თუ სხვა გარემო პირობების მიუხედავად (ევროპული სასამართლოს 28.11.2023წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Schmidt and Šmigol v. Estonia, App. Nos. 3501/20, 2 others, §§ 133,140, 149-163.). სამარტოო პატიმრობა თავისთავად არ წარმოადგენს კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევას, მართალია ურთიერთობისგან ხანგრძლივი იზოლაცია არასასურველია, თუმცა, ასეთი ღონისძიების კონვენციის მე-3 მუხლის ფარგლებში მოქცევა დამოკიდებულია კონკრეტულ გარემოებებზე - მათ შორის, მისი გამოყენების პირობებზე, ღონისძიების სიმკაცრეზე, მის ხანგრძლივობაზე, მიზანზე, რომლის მიღწევასაც იგი ემსახურება და მის ზეგავლენაზე შესაბამისი პირის მიმართ (ევროპული სასამართლოს 21.07.2005წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Rohde v. Denmark, App. No. 69332/01, §93.). სხვა პატიმრებთან ურთიერთობის აკრძალვა, თუკი იგი განპირობებულია უსაფრთხოების, დისციპლინური ან პირის დაცვის აუცილებლობით, თავისთავად არ განისაზღვრება როგორც არაადამიანური მოპყრობა ან არაადამიანური სასჯელის დაწესება (ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 04.07.2006წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Ramirez Sanchez v. France, App. No. 59450/00, §123.). ასეთი ღონისძიება უნდა ითვალისწინებდეს შესაბამისი პირის ჯანმრთელობის მდგომარეობას (ევროპული სასამართლოს 31.03.2020წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Jeanty v. Belgium, App. No. 82284/17, §117.). სამარტოო პატიმრობა არ უნდა იქნას გამოყენებული პირის მიმართ განუსაზღვრელი ვადით, ის უნდა ეფუძნებოდეს ნამდვილ გარემოებებსა თუ საფუძვლებს, გამოყენებული უნდა იქნეს მხოლოდ განსაკუთრებულ, საგამონაკლისო შემთხვევებში, აუცილებელი პროცედურული გარანტიების თანხლებით (ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე 13.11.2018წ. A.T. v. Estonia (No. 2), App. No. 70465/14, § 73). ამავდროულად, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, ერთი მხრივ, „თავისთავად ის გარემოება, რომ სასჯელის მოსახდელად თავისუფლებააღკვეთილი პირის განთავსება ხდება ერთადგილიან საკანში, არ გულისხმობს პატიმრის მიმართ არასათანადო მოპყრობას“, ხოლო მეორე მხრივ, „ხანგრძლივი განმარტოებული პატიმრობა არ წარმოადგენს არაადამიანურ მოპყრობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 21.12.2022წ. გადაწყვეტილება N1/10/1676 საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს იუსტიციის მინისტრის წინააღმდეგ“, §§II-11, II-29.). აღნიშნულ საქმეში საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ პირის ერთადგილიან საკანში მოთავსების მარეგულირებელი სადავო ნორმები ძალადაკარგულად ცნო მხოლოდ საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრული პოზიტიური ვალდებულებების ჭრილში არსებული ნორმატიული შინაარსის ნაწილში, კერძოდ იმ ნაწილში „რომელიც გულისხმობს გადაწყვეტილების მიღებას სასჯელის მოსახდელად მსჯავრდებულის ერთადგილიან საკანში განუსაზღვრელი ვადით განთავსების თაობაზე და უშვებს ამ საკანში მის ხანგრძლივად და განუსაზღვრელი ვადით დატოვებას პენიტენციური დაწესებულების დირექტორის - ზეპირი და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების საფუძველზე, რომელიც სავალდებულო წესით არ ეფუძნება ინდივიდუალური შეფასებისა და გამოკვლევის შედეგებს, არ ითვალისწინებს პენიტენციური დაწესებულების მხრიდან მიღებული გადაწყვეტილების პერიოდული შეფასების ვალდებულებას და არ უზრუნველყოფს მსჯავრდებულს ქმედითი და ეფექტიანი გასაჩივრების უფლებით“ (იხ. სარეზოლუციო ნაწილის 1-ლი პუნქტი, აგრეთვე., §II-29; §II-30; §II-44.). ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ მიუთითებს დადასტურებულ ფაქტზე, რომ მოსარჩელემ ევროსასამართლოს მიმართა 03.04.2008წ (§1). ევროსასამართლოს გადაწყვეტილება თარიღდება 2018 წლის 07 ივნისით, ხოლო სახალხო დამცველის რეკომენდაცია - 2015 წლის 02 ოქტომბრით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო შემთხვევა უკავშირდება პატიმრობის არსებითი პირობების ადამიანის ღირსებასთან შესაბამისობის გამოკვლევას (ევროპული სასამართლოს 27.11.2012წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Janiashvili v. Georgia, App. No. 35887/05, §70), ამდენად მოსარჩელის მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად მიიჩნევა ევროკონვენციის მე-3 მუხლი (ევროპული სასამართლოს 27.01.2009წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Ramishvili and Kokhreidze v. Georgia, App. No. 1704/06, §79.). მოსარჩელეს შეეძლო სახალხო დამცველის ზემოაღნიშნული რეკომენდაციის ევროსასამართლოში წარდგენა, ვინაიდან “ევროსასამართლოს წინაშე სამართალწარმოებისას არ არსებობს მტკიცებულებების დასაშვებობის პროცედურული ბარიერები“ (ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 13.12.2012წ. გადაწყვეტილება საქმეზე El-Masri v. the former Yugoslav Republic of Macedonia, App. No. 39630/09, §151.). საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) ევროსასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილება არ შეიცავს რაიმე, ზოგად მსჯელობასაც კი სახალხო დამცველის 26.10.2015წ. რეკომენდაციასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, ლოგიკურია ევროსასამართლოს გადაწყვეტილების 41-ე პარაგრაფში გაკეთებული მითითება იმაზე, რომ განმცხადებელს „არ წარმოუდგენია საკნის (მატერიალური) პირობების სრული, დეტალური და ინდივიდუალიზებული სურათი“ (§41), რაც დაგვირგვინებულია გადაწყვეტილების 43-ე პარაგრაფში არსებული შეჯამებით მასზედ, რომ მოსარჩელე „მხოლოდ ბუნდოვანი და ზოგადი მითითებებით“ (§43) შემოიფარგლა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახალხო დამცველის საკონსტიტუციო ინსტიტუტი (კონსტ. 35 მუხ.) ღირებულ ფუნქციას ასრულებს უფლებადამცავ საქმიანობაში „სახალხო დამცველის შესახებ“ ორგანული კანონით მინიჭებული მანდატის შესაბამისად, თუმცა სახალხო დამცველის რეკომენდაცია ვერ ჩაანაცვლებს ევროსასამართლოს მიერ სადავო შემთხვევაზე მიღებულ გადაწყვეტილებას. ევროკონვენციის 46-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით „მაღალი ხელშემკვრელი მხარეები კისრულობენ დაემორჩილონ სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას საქმეებზე, რომლებშიც ისინი მხარეს წარმოადგენენ.“ ყოველივე ზემოაღნიშნულის საფუძველზე, საქართველოს სახალხო დამცველის 26.10.2015წ. N 15-8/8728 რეკომენდაციაში ასახული მოსაზრებები ვერ იქნება მხედველობაში მიღებული, ვინაიდან სკ-ის 1005.3 მუხლით გათვალისწინებული მარეაბილიტირებელი გარემოება ეფუძნება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. N69აგ-20 გამამრთელბელ განაჩენს, ამ უკანასკნელის ვალიდურობის წყაროს წარმოადგენს „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) ევროსასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის მიმართ არ დადგინდა ევროკონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მართებულად იხელმძღვანელა ევროსასამართლოს მიერ „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) საქმეზე გაკეთებული შეფასებებით (§§41-43.).

დაუსაბუთებლია აგრეთვე მოსარჩელის მოსაზრება პატიმრობის პირობებში ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების საფუძვლით ზიანის ანაზღაურების შესახებ, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ევროკონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევით არასათანადო მკურნალობასთან დაკავშირებით მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა ევროსასამართლოს მიერ, ამდენად სახეზე არაა ევროკონვენციის მე-3 მუხლის მოთხოვნათა დარღვევა (§45-54). ხსენებული თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სადღეისოდ წარმოდგენილი სარჩელი (04.08.2022წ.) საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მიმართ, რომელიც უკავშირდება ...ს, ...სა და ადეკვატური სამედიცინო დახმარების არ არსებობას, ხანდაზმულია სზაკ-ის 207-ე, სკ-ის 413-ე მუხლის, სკ-ის 992-ე და სკ-ის 1008-ე მუხლის მიზნებისათვის (იხ., mutatis mutandis, ევროპული სასამართლოს 20.11.2012წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Goloshvili v. Georgia, App. No. 45566/08, §24-25.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დღევანდელი მდგომარეობით, მოთხოვნას აღნიშნულ ნაწილში მაინც არ აქვს წარმატების პერსპექტივა. ევროსასამართლომ პირდაპირ მიუთითა, რომ სახეზე არ იყო ევროკონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა მისი დაუშვებლობის გამო, უკეთუ განმცხადებელს “არასდროს უცდია სამოქალაქო სარჩელის შეტანა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სავარაუდო ...ით დაინფიცირების გამო, რომელიც განმცხადებლის მოსაზრებით მას სწორედ ციხეში შეეყარა” (§§45-47, §47.). საფუძველს მოკლებულია მოსარჩელის პრეტენზიები ადეკვატური სამედიცინო მხარდაჭერის აღმოუჩენლობასთან დაკავშირებით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პატიმრებისთვის გაწეული სამედიცინო მომსახურება უნდა აკმაყოფილებდეს საერთო სტანდარტებს და არ გულიხმობს იმ დონეზე მომსახურების გაწევას, როგორც ეს საუკეთესო სამედიცინო დაწესებულებებში ხდება, ამასთანავე, სახელმწიფოს მიერ მძიმე ავადმყოფი პატიმრის განკურნების ვალდებულების შესრულება განისაზღვრება მიღებული ზომით და არა დამდგარი შედეგით (იხ. სუსგ., ბს-448-443, 13.02.2013წ.). ევროსასამართლომ „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) საქმეზე პირდაპირ მიუთითა, რომ „პენიტენციურ დაწესებულებაში სამედიცინო დახმარების სათანადოობის შეფასებისას, ზოგადად, აუცილებელია საკმარისი მოქნილობა ჯანდაცვის აუცილებელი სტანდარტის განსაზღვრისას, რომელიც, ერთი მხრივ, უნდა ითვალისწინებდეს პატიმრობის კანონიერ მოთხოვნებს, მაგრამ, მეორე მხრივ, თავსებადი უნდა რჩებოდეს ადამიანის ღირსებასთან და სახელმწიფოთა მიერ პოზიტიური ვალდებულებების ჯეროვან შესრულებასთან“ (§50.). ამავდროულად, განმცხადებლის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების უბრალო ფაქტი, თავისთავად არ არის საკმარისი კონვენციის მე-3 მუხლით გათვალისწინებული სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულებების დარღვევის დასადგენად, თუ, სხვა მხრივ, დგინდება, რომ შესაბამისმა ეროვნულმა ორგანოებმა დროულად უზრუნველყვეს ყველა გონივრულად ხელმისაწვდომი სამედიცინო დახმარების გაწევა, მოცემული დაავადების განვითარების შეფერხებისკენ მიმართული კეთილსინდისიერი ძალისხმევით (იხ. იქვე.,). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფომ შეასრულა ევროკონვენციის მე-3 მუხლით განსაზღვრული პოზიტიური ვალდებულებები სამედიცინო მომსახურებასთან დაკავშირებით (იხ., სუსგ., ბს-448-443, 13.02.2013წ.). გადაწყვეტილების 52-54 პარაგრაფებში თანმიმდევრულად არის გადმოცემული ...ისა და ...ის მართვის სამედიცინო და თერაპიული სტრატეგია, რის მიხედვითაც ჰქონდა ადგილი მოსარჩელის მკურნალობას. მოსარჩელე სრულად განიკურნა ...ისგან (§§31-33, §52.), რაც შეეხება ...ს, მოსარჩელემ 2010 წლის ივნისში თავად მიიღო გადაწყვეტილება გადაევადებინა მკურნალობის დაწყება ვირუსული აქტივობის დაბალი მაჩვენებლის და პოტენციური გვერდითი ეფექტების გათვალისწინებით (§35 და §53). სააპელაციო პალატამ მართებულად აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიმართ ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არ დაადგინა კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა პენიტენციურ დაწესებულებაში განმცხადებლის ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან და არასათანადო მკურნალობასთან დაკავშირებით. ამდენად, საკასაციო პალატა, ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სახეზე არაა იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რაც გამორიცხავს მისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას. ჩატარებული მკურნალობის შედეგად მოსარჩელე განიკურნა ...ისგან, ხოლო ...ის მავნე ეფექტი კი მინიმუმამდე შემცირდა სწორედ სამსახურის უშუალო ჩართულობით, ამდენად მოსარჩელის მითითება ...ით და ...ით დასნეულებაზე ვერ იქნება მხედველობაში მიღებული მორალური ზიანის ოდენობის შეფასებისას.

დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ან/და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს მის მიმართ უნდა დაეკისროს მორალური ზიანის ანაზღაურება მე-5 სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარე გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენის საფუძველზე სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში უკანონოდ გაატარებული 3 წლის, 3 თვის და 28 დღის გამო. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 20.10.2017წ. განაჩენი მიღებულ იქნა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 13.10.2017წ. გადაწყვეტილების საფუძველზე №1/10/703 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე გიორგი ქართველიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ.“ საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მე-5 სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარე მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადის დარღვევით. საკასაციო პალატის ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, ასეთ საქმეებში ხანდაზმულობის ვადა განისაზღვრება სკ-ის 1008-ე მუხლით, იგი შეადგენს 3 წელს და ვადის დენა იწყება იმ მომენტიდან, როდესაც დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ (იხ. მაგ., სუსგ., ბს-1239(კ-23), 15.02.2024წ.; ბს-362(კ-21), 21.09.2021წ; ბს-166(2კ-23), 02.11.2023წ; ბს-278(კ-19), 10.02.2022წ; ბს-492(კ-23), 10.04.2024წ.). ამავდროულად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ ვინაიდან საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ ვრცელდება მის მიღებამდე წარმოშობილ ურთიერთობებზე, აქედან გამომდინარე სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის დაცვით წარდგენის შემთხვევაშიც არ იარსებებდა სასარჩელო მოთხოვნაზე მსჯელობის წინაპირობები. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში პირისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტა თავისი იურიდიული შინაარსით ეფუძნება არა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დროში მოქმედების თავისებურებებს („საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ ორგანული კანონის 20 მუხ.; 23.1 მუხ.; 25.2 მუხ.), არამედ მარეაბილიტირებელი გარემოების მართებულად იდენტიფიცრებას. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე, მარეაბილიტირებელ გარემოებას წარმოადგენს არა საკონსტიტუციო სასამართლოს, არამედ საერთო სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. სკ-ის 1005.3 მუხლით გათვალისწინებული ზიანი პირს (მათ შორის) შეიძლება მართლმსაჯულების აქტით მიადგეს, აღნიშნულში არ იგულისხმება საკონსტიტუციო სასამართლოს აქტები, ვინაიდან, ეს უაკანასკნელი, „საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ“ ორგანული კანონის 1-ლი მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, ახორციელებს მხოლოდ საკონსტიტუციო კონტროლს, იცავს კონსტიტუციურ კანონიერებას, მართლმსაჯულების აქტის ნორმატიული შინაარსი კონტროლს ექვემდებარება მხოლოდ აბსტრაქტული და არა რეალური საკონსტიტუციო კონტროლის მეშვეობით (ევროპული სასამართლოს 28.11.2006წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Apostol v. Georgia, App. No. 40765/02, §§32-47.), ამდენად, საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ შუალედურ, მაკავშირებელ როლს ასრულებს მართლმსაჯულების უკანონო აქტსა და მარეაბილიტირებელ გარემოებას შორის. ამდენად, საკონსტიტუციო სასამართლოს აქტით შეიძლება დადასტურდეს ნორმატიული აქტის არაკონსტუტციურობა, უზენაეს კანონთან შეუსაბამობა, თუმცა, მორალური ზიანის ანაზღაურების სკ-ის 1005.3 მუხლით გათვალისწინებული მიზნებიდან გამომდინარე, საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება (დროში მოქმედების თავისებურებებიდან გამომდინარე) ავტომატურად არ აფუძნებს მარეაბილიტირებელი გარემოების სახით სასჯელის უკანონობას, უმართლობას ან მაგ., პირის უდანაშაულობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მხოლოდ გამამართლებელი განაჩენი ადგენს პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევს მისი უფლებების აღდგენას, ე.ი. გამართლებული პირის რეაბილიტაციას. ეს უკანასკნელი შეიძლება დადასტურდეს მხოლოდ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 310-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით დადგენილი წესით, რომლის მიხედვით განაჩენი ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო გადაისინჯება, თუ არსებობს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელმაც არაკონსტიტუციურად ცნო ამ საქმეში გამოყენებული სისხლის სამართლის კანონი. ამდენად, სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე, საკონსტიტუციო სასამართლოს აქტი არა ავტომატურად, არამედ მხოლოდ ახლად გამოვლენილ გარემოებათა საფუძველზე განაჩენის გადასინვჯის გზით შეასრულებს პირის უფლებათა დაცვის ფუნქციას, შედეგად უშუალო სამართლებრივ შედეგს წარმოშობს არა საკონსტიტუციო სასამართლოს აქტი, არამედ ახლად გამოვლენილ გარემოებით განაჩენის გადასინჯვის შედეგად მიღებული საერთო სასამართლოების აქტი. ზემოაღნიშნულის საფუძველზე, საკასაციო პალატა თვლის რომ სარჩელის ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადის დაცვით წარდგენის შემთხვევაში, საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დროში მოქმედების საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული თავისებურება, ცალკე აღებული, ვერ დააბრკოლებდა სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი გამართულობის შემოწმების შესაძლებლობას შესაბამისი ფაქტიური და სამართლებრივი გარემოებების არსებობის შემთხვევაში. ამასთანავე, მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატის მიერ მართებულად შეფასდა სარჩელის წარდგენა ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით, რაც გამორიცხავს სარჩელის მატერიალურ სამართლებრივ ასპექტებზე მსჯელობის აუცილებლობას.

დაუსაბუთებელია კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის - მოსაზრებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლები საერთოდ არ არსებობს, ვინაიდან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენით უკვე მიღწეულ იქნა „სატისფაქციური ეფექტი“, ხოლო ევროსასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილებით საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) მოსარჩელეს უკვე მიეკუთვნა მორალური ზიანის ანაზღაურება 2 500 ევროს ოდენობით (§73). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. N69აგ-20 განაჩენს გააჩნია სატისფაქციური და დეკლარაციული ეფექტი მოსარჩელის ევროკონვენციის მე-6 მუხლთან მიმართებით. მოცემულ შემთხვევაში ცალკე აღებული „დეკლარაციული“ ან/და „სატისფაქციური“ ეფექტი არ წარმოადგენს მოსარჩელის დარღვეული უფლების აღდგენის მიზნით გატარებულ საკმარის ღონისძიებას. რაც შეეხება უკვე მიკუთვნებულ 2 500 ევროს, საკასაციო პალატამ უკვე განმარტა, რომ აღნიშნულმა ოდენობამ უნდა იქონიოს გარკვეული, თუმცა, არა გადამწყვეტი ზეგავლენა ასანაზღაურებელი ზიანის საბოლოო ოდენობაზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ მის მიერ განხორციელებული ყველა საპროცესო მოქმედება ეფუძნებოდა მე-3 სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში ძალაში მყოფ (მოქმედ) იმჟამინდელ კანონმდებლობას, მოკლებულია საამისოდ გათვალისწინებულ ფაქტობრივ-სამართლებრივ წანამძღვრებს, მსგავსი საკითხი უკვე გადაწყვეტილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით (იხ. სუსგ., ბს-1097(კ-23), 14.02.2025წ; სუსგ., ბს-1288(კ-24), 17.03.2025წ; სუსგ., ბს-778(კ-24), 25.09.2024წ; სუსგ., ბს-316(კ-22), 08.06.2022წ). საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას მასზედ, რომ საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) ევროსასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილებით დადგენილი ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის დარღვევები შეერაცხება უშუალოდ სასამართლოს და არა საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, იმ არგუმენტზე მითითებით, რომ დარღვევები ფორმალური თვალსაზრისით უკავშირდებოდა სწორედ სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლების დარღვევას. მოცემული თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა პასუხისმგებლობის გამიჯვნის დიფერენცირების ზემოაღნიშნული მოდელი შეუთავსებელია საერთაშორისო-სამართლებრივ ნორმებთან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ ევროკონვენციის ნებისმიერი მუხლის, მათ შორის მე-6 მუხლის დარღვევა შეერაცხება არა უშუალოდ სახელმწიფოს რომელიმე კონკრეტულ ორგანოს, მაგ. სასამართლოს, არამედ მთლიანობაში მოპასუხე სახელმწიფოს, როგორც თვითკმარ საერთაშორისო-სამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილე დამოუკიდებელ და თვითმყოფად სუბიექტს, სახელმწიფოს ლოკალური საკანონმდებლო სისტემით განსაზღვრული თავისებურებების მიუხედავად. მოცემული სამართლებრივი პრინციპი მყარად არის ფესვგადგმული გაეროს ფარგლებში მოქმედი საერთაშორისო სამართლის კომისიის მიერ შემუშავებული დოკუმენტში „Draft articles on Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts“ (ARSIWA), რაც სადღეისოდ სარგებლობს საერთაშორისო ჩვეულებითი სამართლის ნორმების სტატუსით, აღნიშნული დოკუმენტის მე-4 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, “ნებისმიერი სახელმწიფო ორგანოს ქცევა ჩაითვლება ამ სახელმწიფოს ქმედებად საერთაშორისო სამართლის მიხედვით, განურჩევლად იმისა ახორციელებს თუ არა ეს ორგანო საკანონმდებლო, აღმასრულებელ, სასამართლო ან რაიმე სხვა ფუნქციებს, რა პოზიციას იკავებს სახელმწიფოს ორგანიზაციაში, და რა ხასიათისაა როგორც ცენტრალური მთავრობის ორგანო ან სახელმწიფოს ტერიტორიული ერთეულის ორგანო.” აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა ესადაგება სახელმწიფოს განუყოფლობის იდეას, “სახელმწიფოს ერთიანობის პრინციპი მოითხოვს, რომ ყველა მისი ორგანოს ქმედება ან უმოქმედობა განხილულ იქნეს როგორც სახელმწიფოს ქმედება ან უმოქმედობა საერთაშორისო პასუხისმგებლობის კონტექსტში” (იხ. გვ.11. §(5)). აღნიშნული პრინციპი ქმნის ევროკონვენციის, როგორც საერთაშორისო ხელშეკრულების ფუძემდებლურ, სახელმძღვანელო აღქმის იდეას, ამდენად იგი განმტკიცებულია ევროსასამართლოს პრაქტიკაში, „ევროკონვენციის ფარგლებში სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა შეიძლება წარმოიშვას მისი ყველა ორგანოს, აგენტის და მოსამსახურის ქმედებებისთვის“ (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 28.10.199წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Wille v. Liechtenstein, App. No. 28396/95, §46.). შესაბამისად, დაუსაბუთებელია საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარში მოყვანილი მოსაზრება, რომ ევროკონვენციის მე-6 მუხლის მოთხოვნათა დაუცველობა სახელმწიფო პასუხისმგებლობის მიზნებისთვის შეერაცხება საქართველოს საერთო სასამართლოებს. საკასაციო პალატა მიუთითებს აგრეთვე ეროვნული სამართლის ფუძემბდელურ პრინციპზე, რომლის მიხედვით სასამართლო იმუნიტეტი არის შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის პრინციპი, რომელიც იცავს სასამართლოებსა და მოსამართლეებს სამოქალაქო პასუხისმგებლობისგან სამოსამართლო უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში მიღებული მართლმსაჯულების აქტებისათვის. ეს ნიშნავს, რომ გადაწყვეტილებები, საპროცესო განჩინებები და საქმის განხილვისას მიღებული სხვა ზომები არ შეიძლება გახდეს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი აღნიშნული ქმედებები მიჩნეულია სამართლებრივად მცდარად ან უფლებათა დარღვევად. აღნიშნული იმუნიტეტი, რომელიც სასამართლოს დამოუკიდებლობის, გადაწყვეტილებათა საბოლოოობისა და ხელისუფლების დანაწილების პრინციპების აუცილებლობის იდეებს ეფუძნება, უზრუნველყოფს დავების გადაწყვეტას გასაჩივრების ან სხვაგვარი გადასინჯვის და არა მართლმსაჯულების განმახორციელებელი ორგანოს წინააღმდეგ ზიანის ანაზღაურების სარჩელის წარდგენის გზით. ასეთი იმუნიტეტის არ არსებობის პირობებში შესაძლებელი იქნებოდა დელიქტური სარჩელის წარდგენის გზით მართლმსაჯულების განხორციელების პროცესზე ირიბი, საპროცესო კოდექსით გაუთვალისწინებელი ზემოქმედების დაწესების ბერკეტის გამოყენება, რაც ეწინააღმდეგება სასამართლო აქტების სავალდებულოობისა და ასეთი აქტების მხოლოდ ინსტანციური კონტროლისათვის დაქვემდებარების იდეას. ამავდროულად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დაუშვებელია იმუნიტეტის ისეთი ინტერპრეტაცია, რომლის შედეგადაც მოსარჩელე კონვენციის დარღვევით მიყენებული ზიანისათვის, ქმედითი შიდასახელმწიფოებრივი მოპასუხის გარეშე აღმოჩნდება, ამგვარი მიდგომა შექმნის სამართლებრივი დაცვის საშუალებათა ვაკუუმს, რაც წინააღმდეგობაში მოვა კონვენციის მე-13 მუხლთან. მოცემულ საქმეში პროკურატურა, - როგორც აღმასრულებელი ხელისუფლების რგოლი და სადავო სამართალწარმოების მხარე, - გვევლინება სწორედ იმ სახელმწიფო უწყებად, რომელმაც სახელმწიფოს სახელით უნდა იკისროს პასუხისმგებლობა განცდილი მორალური ზიანისთვის, აღნიშნულს კი ადგილი აქვს იმ კონკრეტული სამართლებრივი შეფასებისაგან დამოუკიდებლად თუ რამდენად იყო დარღვევის გამომწვევი უშუალო წყარო თავად ორგანოს ქმედება ან უმოქმედობა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველი სარჩელი ეფუძნება მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც გამოწვეულია მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობით (სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენის გამოტანით). მოცემულ შემთხვევაში პროკურატურისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს ქმნის სკ-ის 1005.3 მუხლი, რომლის თანახმად ზიანი ანაზღაურდება ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად. სკ-ის 1005.3 მუხლის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ ზიანი ანაზღაურდება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს ქმნის ქმედების უკანონობა და პირის მარეაბილიტირებლი გარემოების არსებობა. კანონმდებლობა არ შეიცავს მარეაბილიტირებელი გარემოების ჩამონათვალს, თუმცა უდავოა, რომ ასეთ გარემოებას განეკუთვნება გამამართლებელი განაჩენის არსებობა, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს. მართლსაწინააღმდეგო შედეგის არსებობა (უკანონო ბრალდება, პატიმრობა) განაპირობებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობას, რადგან განაჩენის გამოტანის მომენტში ფორმალურად მართლზომიერი საპროცესო მოქმედებები მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე სკ-ის 1005.3 მუხლის მიზნებისთვის მიიჩნევიან უკანონოდ, რადგან ხსენებული ნორმა მიზნად ისახავს დაზარალებულის დაცვას, კერძოდ, გამართლებული პირისთვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად კომპენსაციის მიცემას (სუსგ 04.06.2015წ. საქმე №ბს-485-474(2კ-14), 07.02.2019წ. საქმე №ბს-432-429 (2კ-17)). დაუსაბუთებელია მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად კასატორის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ პროკურატურის მიერ განხორციელებული საპროცესო მოქმედებები ეფუძნებოდა კანონს, რაც კასატორის მოსაზრებით გამორიცხავს პროკურატურის მიერ ზიანის ანაზღაურების საფუძვლების არსებობას. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 9.1 მუხლის მიხედვით, სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებისთანავე სისხლის სამართლის პროცესი ხორციელდება მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე. პროკურატურა სისხლისსამართლებრივი დევნის ორგანოა, რომელიც ამ ფუნქციის შესრულების უზრუნველსაყოფად ახორციელებს გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობას, სრული მოცულობით ატარებს დანაშაულის გამოძიებას, სასამართლოში მხარს უჭერს სახელმწიფო ბრალდებას (32-ე მუხ.). გამომძიებელი ვალდებულია სისხლის სამართლის საქმის გამოძიებასთან დაკავშირებით შეასრულოს პროკურორის მითითება (37.3 მუხ.), თავის მხრივ გამომძიებელი ვალდებულია გამოძიება აწარმოოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად (37.2 მუხ.). სასამართლოს ეკრძალება ბრალდების დამადასტურებელ ან დაცვის ხელშემწყობ მტკიცებულებათა დამოუკიდებლად მოპოვება და გამოკვლევა, მტკიცებულებათა მოპოვება და წარდგენა მხარეების კომპეტენციაა (25.2 მუხ.). შეჯიბრებითობის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ სისხლის სამართლის პროცესის მხარეებისთვის შექმნას შესაძლებლობა წარმოადგინონ სისხლის სამართლის საქმის მოვლენათა განვითარების საკუთარი ვერსია, აღნიშნული ვერსიის ხელშემწყობი არგუმენტები და მტკიცებულებები, ასევე გამოთქვან მოსაზრებები, გაეცნონ მოწინააღმდეგე მხარის მტკიცებულებებს, გამოხატონ პოზიციები აღნიშნულ მტკიცებულებებზე ან/და საქმესთან დაკავშირებულ სხვა გარემოებებზე, გააქარწყლონ მოწინააღმდეგე მხარის ყველა მტკიცებულება და არგუმენტი, რომელზეც სასამართლომ შეიძლება დააფუძნოს თავისი მოსაზრება, აგრეთვე დაარწმუნონ სასამართლო საკუთარი არგუმენტების სისწორეში და გავლენა მოახდინონ დასაბუთებული, სწორი და სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღებაზე (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 14.12.2018წ. №2/13/1234,1235 გადაწყვეტილება საქმეზე „რ. მიქელაძე და გ. ბურჯანაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-75). სასამართლოა ის ორგანო, რომელიც როგორც ნეიტრალური არბიტრი, ორგანიზებას უწევს, ზედამხედველობს, აკვირდება და აკონტროლებს სისხლის სამართლის საქმის განხილვას, მათ შორის, მტკიცებულებების გამოკვლევას, რათა უზრუნველყოს სამართლიანი, შეჯიბრებითობისა და მხარეთა თანასწორობის პრინციპებზე დაფუძნებული პროცესი (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 28.12.2021წ. გადაწყვეტილება საქმეზე №3/2/1478, II-37). შეჯიბრებითი მოდელის მქონე სისხლის სამართლის პროცესის სისტემაში სამართალწარმოების მხარეებისა და გადაწყვეტილების მიმღები სუბიექტების როლები გამიჯნულია, მოსამართლის როლი შემოიფარგლება ნეიტრალური არბიტრის ფუნქციით, ხოლო ბრალდების დამადასტურებელი ან დაცვის ხელშემწყობი მტკიცებულებების მოპოვებისა და სასამართლოში წარდგენის ინიციატივა მხარეებზეა მინდობილი, რამდენადაც მიიჩნევა, რომ სათანადოდ მომზადებული და დაინტერესებული მხარეები სასამართლოს წარუდგენენ საკმარის ინფორმაციასა და არგუმენტებს, ხოლო მოსამართლის ძირითად ამოცანას მხარეთათვის ასეთი შესაძლებლობის უზრუნველყოფა წარმოადგენს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.09.2015წ. გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/608, 609, II-15). ამდენად, სისხლის სასამართლოწარმოებაში შეჯიბრებითობის პრინციპის მოქმედებიდან გამომდინარე სისხლის სამართლის საქმეზე ბრალდების მხარის მიერ გამოყენებული მტკიცებულების ნამდვილობაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება ბრალდების მხარეს, მხოლოდ პროკურატურის კომპეტენციას წარმოადგენდა დანაშაულის გამოძიება და სისხლისსამართლებრივი დევნის განხორციელება (სუსგ 20.07.2022წ. №ბს-628(2კ-20)). შესაბამისად, საქმეზე „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) ევროსასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილებით დადგენილი ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის დარღვევები საერთო ჯამში დაეფუძნა სამართალწარმოების, როგორც ერთი მთლიანის შეფასებას (§62), ევროსასამართლომ პირდაპირ მიუთითა შემდეგზე: „იმ გარემოებებში, როდესაც მომჩივნის წინააღმდეგ ბრალდება ეფუძნებოდა დაშვებას, რომ ის საკანში უკანონო ნივთს ფლობდა, ამ უკანასკნელის სურვილი დაეკითხათ მისი თანამესაკნეები, სხვა არაფერი იყო, თუ არა ამ საკვანძო დაშვების ეფექტიანად სადავოდ გახდომის გონივრული მცდელობა … ეს მოსაზრება განსაკუთრებით მართებულია იმ სამი ფაქტის გათვალისწინებით, რომლებმაც საეჭვო გახადეს სამართალწარმოების საერთო სამართლიანობა. პირველ რიგში, ბრალდების მხარის მოწმეებმა — პენიტენციური დაწესებულების იმ თანამშრომლებმა, რომლებმაც მომჩივნის საკანი გაჩხრიკეს — აშკარად ურთიერთგამომრიცხავი ჩვენებები მისცეს იმ ზუსტ გარემოებებთან დაკავშირებით, რომლებშიც დასაკეცი დანა იქნა აღმოჩენილი. მეორე, თავად პროკურორმაც აღიარა სასამართლო პროცესზე, რომ ჩხრეკის ვიდეოჩანაწერი დანამდვილებით არ ადგენდა, ნამდვილად მომჩივნის საწოლში იპოვეს თუ არა დასაკეცი დანა. და ბოლოს, არსებობდა აშკარა წინააღმდეგობა ზემოხსენებულ ვიდეოჩანაწერსა და ჩხრეკის ოქმს შორის, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ დასაკეცი დანა ნაპოვნი იქნა საწოლზე, ლეიბის ქვეშ” (§63). შესაბამისად კასატორის პრეტენზია მის მიმართ ზიანის ანაზღაურების საფუძვლების არარსებობაზე, არ არის დასაბუთებული.

სააკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას მოსარჩელისათვის ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების როგორც ოდენობის (2 000 ლარი), ისე ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი სუბიექტის (საქართველოს გენერალური პროკურატურა) განსაზღვრის შესახებ. უკეთუ დადასტურებულია პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ფულად ზარალსა და საქართველოს გენერალურ პროკურატურის უკანონო ქმედებას შორის, საქართველოს გენერალურ პროკურატურისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება გონივრულ ფარგლებში - 2 000 (ორი ათასი) ლარის ოდენობით კანონშესაბამისია. სსკ-ის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მესამე წინადადების თანახმად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სასამართლოში სარჩელის წარდგენისას, მხარეს შესაძლებელია ჰქონდეს ლეგიტიმური საკანონმდებლო მოლოდინი, რომ იგი წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას შეძლებს საქმის მნიშვნელობის და სირთულის გათვალისწინებით, გონივრულობის და სამართლიანობის პრინციპების შესაბამისად, არაუმეტეს 2 000 ლარის ოდენობით. სსკ-ის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მე-3 წინადადებით განსაზღვრული თანხა არაქონებრივი დავის შემთხვევაში წარმოადგენს იმ მაქსიმალურ საკანონმდებლო ზღვარს, რომელიც წაგებულ მხარეს შესაძლოა დაეკისროს მოგებული მხარის სასარგებლოდ (იხ. სუსგ. ბს-432-429(2კ-17), 07.02.2019წ.). იურიდიული მომსახურების ხარჯების გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარუდგენლობა იმთავითვე არ გამორიცხავს ამგვარი ხარჯების ანაზღაურების შესაძლებლობას უკეთუ აშკარაა, რომ პირის უფლების დაცვის მიზნით წარმომადგენლობითი მომსახურება გაწეულია, თუმცა აგრეთვე ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის შემთხვევაშიც შეფასებას საჭიროებს ასანაზღაურებელი თანხის ფულადი ოდენობის გონივრულობა, სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებთან შესაბამისობა და მისი პროპორციულობა გაწეული მომსახურების მოცულობასთან (იხ. სუსგ ბს-628(2კ-20), 20.07.2022წ.). საკასაციო პალატა, აგრეთვე, მიუთითებს იმაზეც, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა მხოლოდ ნაწილობრივ, რაც მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული მხარეებს შორის სასამართლოს გარეშე (ადვოკატის) ხარჯების განაწილების მთლიან პროცესში, მათი პროპორციულად განაწილების მიზნით (იხ. სუსგ. ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.). ამრიგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმთავითვე დაუსაბუთებელია კასატორის მოთხოვნა ადვოკატის მომსახურების გაწევისთვის - 20 000 ლარის ოდენობით დაკისრების შესახებ. კასატორს არ აქვს წარმოდგენილი იურიდიული მომსახურების გაწევის ხელშეკრულება და სასამართლოსთვის მოთხოვნილი მომსახურების თანხის გადახდის დამადასტურებელი განკუთვნადი მტკიცებულება. ამასთანავე, კასატორს ხსენებული საბუთები წარმოდგენილი რომც ჰქონდეს, მოთხოვნილი ოდენობა ნებისმიერ შემთხვევაში გადაჭარბებულია. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურების ოდენობა უნდა განისაზღვროს სამივე ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლობითი საქმიანობის შედეგის - მოთხოვნის ნაწილობრივი დაკმაყოფილების გათვალისწინებით, აგრეთვე, საქმის სირთულის, უფლებების დარღვევის აღსაკვეთად წარმომადგენლობითი ფუნქციის განხორციელების ინტენსივობის და ხანგრძლივობის მხედველობაში მიღებით (იხ. სუსგ ბს-1170(კ-19), 18.09.2023წ.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სახელმწიფოს ორგანოს მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნა განეკუთვნება რთული კატეგორიის დავას, თუმცა, კასატორის მიერ წარმოდგენილ თავდაპირველ სარჩელში, სააპელაციო საჩივარში, საკასაციო საჩივარსა და სხვადასხვა შუამდგომლობაში წარმოდგენილი ფაქტობრივ-სამართლებრივი მოსაზრებები იყო ერთგვაროვანი, ანალოგიური, თითქმის იდენტური, მხოლოდ მცირედი რედაქციული ცვლილებებით, ისინი ძირითადად შეიცავდნენ ციტირებულ ამონარიდებს საკასაციო სასამართლოს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ზოგიერთი გადაწყვეტილებიდან. საქმის მტკიცებულებით ნაწილთან მიმართებით, წარმოდგენილ მტკიცებულებათა შეგროვების, დახარისხების, კლასიფიცირების და ორგანიზების ნაწილში, ადვოკატის ძალისხმევა, საქმის იურიდიული კატეგორიის გათვალისწინებით, ლოგიკურად უკავშირდებოდა მხოლოდ ადმინისტრაციული სამართალწარმოებისათვის აუცილებელი სხვადასხვა მასალის (ევროსასამართლოს გადაწყვეტილება, სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენები და განჩინებები) მობილიზებას და სასამართლოში წარდგენას. მართალია აღნიშნული საქმე განეკუთვნება რთული სამართლებრივი კატეგორიის დავას, თუმცა ნორმის განმარტება, სამართლებრივი შეფასების გაკეთება თუ ნორმით დაცული წინაპირობების ფაქტობრივ გარემოებებთან შეჯერება („სუბსუმცია“), ძირითადად, სასამართლოს კომპეტენციაა (იხ. mutatis mutandis, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 04.11.2014წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Tarakhel v. Switzerland, App. No. 29217/12, §55.). მხედველობაშია მისაღები ის ფაქტიც, რომ სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის ეტაპზე საქმე განხულილ იქნა ზეპირი მოსმენის გარეშე, ხოლო პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვა დასრულდა სულ III სხდომაში (I სხდომა – 25.04.2023წ.: 12:34:41სთ – 12:43:06სთ; II სხდომა – 03.10.2023წ.: 15:33:36სთ – 16:31:00სთ; III სხდომა – 07.03.2024წ. 11:12:04სთ – 12:24:48სთ). ამავდროულად, დამატებით ერთ სასამართლო სხდომაზე, რომელიც ჩატარდა 04.04.2024წ.: 11:00სთ – 11:02სთ-ზე მოხდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადება, რომელსაც მხარე არ დასწრებია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სარჩელი დაკმაყოფილდა მხოლოდ ნაწილობრივ, მხოლოდ 10 000 ლარის ნაწილში, რაც სარჩელით მოთხოვნილი მთლიანი ფულადი თანხის - 1 350 000 ლარის - მინიმალურ ოდენობას შეადგენს. ამავდროულად, წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯები ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, 2 000 ლარის ოდენობით, სარჩელით მოთხოვნილი მთლიანი ფულადი თანხის - 20 000 ლარის - 10 %-ია, თუმცა სსსკ-ის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მე-3 წინადადებით დაწესებული 2 000 ლარიანი ზედა საკანონმდებლო ზღვრის მაქსიმალური ოდენობით. საქმეში „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) ევროსასამართლომ აღნიშნა, რომ „განმცხადებელმა მოითხოვა 680 ლარი (დაახლოებით 300 ევრო შესაბამის დროს) ეროვნულ სასამართლოებსა და ევროპულ სასამართლოში გაწეული ხარჯებისა და სხვა დანახარჯებისთვის, ამ მოთხოვნის დასასაბუთებლად მან წარმოადგინა რამდენიმე იურიდიული და ფინანსური დოკუმენტი (ხელშეკრულება, ინვოისები და ქვითრები), რომლებიც ადასტურებდა, რომ მას რეალურად გაეწია შესაბამისი იურიდიული, საფოსტო და თარგმანის მომსახურება ამ საჩივართან დაკავშირებით“ (§75). შესაბამისად, მე-3 სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელეს უკვე მიეკუთვნა ანაზღაურება მატერიალური ზიანისათვის 300 ევროს ოდენობით (§77; სარეზოლუციო ნაწილის 3(a)(II) ქვ.პ.). ევროსასამართლომ განმარტა, რომ განმცხადებელს უფლება აქვს მოითხოვოს ხარჯებისა და დანახარჯების ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დადასტურდება, რომ ისინი რეალურად და აუცილებლობით იყო გაწეული და გონივრულია მათი ოდენობის თვალსაზრისით, რის გამოც აღნიშნული მოთხოვნა სრულად დაკმაყოფილდა (§77.). რაც შეეხება მე-5 სისხლის სამართლის საქმეს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა მისი ხანდაზმულობის გამო, რაც გამორიცხავს მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლიანობას. საკასაციო პალატა თვლის, რომ დაკისრებული ოდენობა არ არის არაგონივრული და იგი რელატიურად ასახავს პროპორციულ და სამართლიან წონასწორობას საქმის სირთულეს, საქმის მოცულობას, წარმომადგენლის მიერ გაწეულ ძალისხმევასა და დავის საბოლოო შედეგს შორის. ამდენად, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს და მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მართებულად დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 2 000 ლარის ოდენობით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ მიღებულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში ასახული მოსაზრებები სრულად არ ასაბუთებს საქმეზე დამდგარ სამართლებრივ შედეგს, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმების და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველს ქმნის. საკასაციო პალატა წინამდებარე განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის სიცხადის უზრუნველსაყოფად, აგრეთვე ამ საქმის სამართლებრივი კომპლექსურობის გათვალისწინებით, განმარტავს სარეზოლუციო ნაწილს და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატის 06.08.2024წ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაზიარებული იქნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში, აგრეთვე, საკასაციო პალატის მიერ არ იქნა გაზიარებული თავისუფლების აღკვეთის პირობების ან ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე მითითების გზით ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის ოდენობის გაზრდის მოთხოვნა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ. ამასთან, სააპელაციო პალატის 06.08.2024წ. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მართებულად მიეთითა მე-5 სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე. თუმცა, სააპელაციო პალატის 06.08.2024წ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა მხოლოდ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 01.06.2021წ. №69აგ-20 განაჩენით სისხლის სამართლის კოდექსის 378².2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით (2007 წლის 1 აგვისტომდე მოქმედი რედაქცია) მსჯავრდებაში გამართლების, ოთხი წლის ვადით თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთის საფუძვლით, მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში. კერძოდ, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქმის მასალების მიხედვით დასტურდება მოსარჩელის მიმართ ხუთი სისხლის სამართლის საქმის არსებობა. ერთი მხრივ, მოსარჩელე სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნავს, რომ პირველი მსჯავრდების გარდა ყველა დანარჩენი მსჯავრდება უკავშირდება სასჯელის აღსრულებას, მეორე მხრივ, განსაკუთრებული ყურადღება მოსარჩელის მიერ მახვილდება მე-3-მე-5 საქმეებთან დაკავშირებით მსჯავრდებებზე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პირველ, მეორე და მეოთხე სისხლის სამართლის საქმეების ანალიზით არ დგინდება უმართლობის, მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობის ელემენტი, აღნიშნული სასამართლო აქტები კანონიერ ძალაშია და არ გაუქმებულა, ამდენად, ამ საქმეებთან მიმართებით არ იკვეთება სკ-ის 1005.3 მუხლის გათვალისწინებით მორალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძვლები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სკ-ის 1005.3 მუხლით გათვალისწინებული მარეაბილიტირებელი გარემოება ეფუძნება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.06.2021წ. N69აგ-20 გამამართლებელ განაჩენს, მისი ვალიდურობა კი, ეფუძნება „ქართველიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ (App. No. 17716/08) ევროსასამართლოს 07.06.2018წ. გადაწყვეტილებას, რომლითაც მოსარჩელის მიმართ დადგინდა ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტისა და მე-6 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის და არა ევროკონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა. შესაბამისად, გ. ქ-ეის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, მე-3 სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 01.03.2007წ. განაჩენი; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 03.10.2007წ. განაჩენი; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11.02.2008წ. განჩინება) თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთის საერთო ხანგრძლივობის დადგენის (უფრო კონკრეტულად, მოცემულში იგულისხმება როგორც მე-3 სისხლის სამართლის საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 03.10.2007წ. განაჩენით გათვალისწინებული 4 წლიანი სასჯელიდან 1 წელი, 0 თვე და 4 დღე, ასევე მე-4 სისხლის სამართლის საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 15.04.2008წ. განაჩენის სარეზოლუციო ნაწილში სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე მითითების გზით დამატებული წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი 2 წელი, 11 თვე და 26 დღე) და აღნიშნულის შესაბამისად, მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში, ამავდროულად სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის 10 000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების მიკუთვნება ძალაში დარჩა. ამასთანავე, გ. ქ-ეის საკასაციო საჩივრის ის ნაწილი, რაც უკავშირდება თავისუფლების აღკვეთის პირობების ან ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე მითითების გზით, მორალური ზიანის ოდენობის გაზრდას საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ ან ამავე საფუძვლების გათვალისწინებით მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურისათვის, არ იქნა საკასაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებული მისი დაუსაბუთებლობის გამო. რაც შეეხება მე-5 სისხლის სამართლის საქმეს (თბილისის საქალაქო სასამართლოს 30.06.2012წ. განაჩენი; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 18.12.2012წ. განაჩენი; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 14.06.2013წ. N23აპ-13ა განაჩენი; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 13.10.2017წ. N1/10/703 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე გიორგი ქართველიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 20.12.2017წ. განაჩენი), საკასაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებულ იქნა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრებები სარჩელის ხანდაზმულობის სამ წლიანი ვადის დაუცველად (04.08.2022წ.) წარდგენასთან დაკავშირებით, აღნიშნული გამორიცხავს მოსარჩელის მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივ დასაბუთებაზე მსჯელობის აუცილებლობას. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მოცემულ განჩინებაში ჩამოყალიბებული მოტივაცია სრულად ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილის არსს და იგი ამგვარად უნდა იქნეს გაგებული.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს; გ. ქ-ეის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.08.2024წ. გადაწყვეტილება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 01.06.2021წ. №69აგ-20 განაჩენით სისხლის სამართლის კოდექსის 378².2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით (2007 წლის 1 აგვისტომდე მოქმედი რედაქცია) მსჯავრდებაში გამართლების გამო საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: თ. ოქროპირიძე

გ. აბუსერიძე