საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-813(კ-25) 30 ოქტომბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოპასუხე) - თ.გ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

2023 წლის 13 იანვარს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ სარჩელით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე - თ.გ-ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისთვის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს სახით 1500 ლარის გადახდის დაკისრება.

სარჩელის თანახმად, 2021 წლის 13 სექტემბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და თ.გ-ის შორის გაფორმდა „სამხედრო უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებაში ჩასარიცხ პირთან გასაფორმებელი“ №21/75 კონტრაქტი, რომლის 6.2 პუნქტით განისაზღვრა მოსამსახურის ინიციატივით, ვადამდე დათხოვნის შემთხვევაში, შესაბამისი პირისთვის დასაკისრებელი ჯარიმის ოდენობები.

მოსარჩელემ ასევე აღნიშნა, რომ თ.გ-მა პირადი პატაკის საფუძველზე, ვადაზე ადრე შეწყვიტა კონტრაქტი და კონტრაქტის პირობების დარღვევით, საქართველოს თავდაცვის ძალების მეთაურის 2022 წლის 27 ივლისის №3184 ბრძანებით გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. მოპასუხის ნამსახურობის ვადამ შეადგინა 10 თვე და 6 დღე და მას წარმოეშვა 1500 ლარის ოდენობით ჯარიმის გადახდის ვალდებულება, რაც არ აუნაზღაურებია.

გორის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხე თ.გ-ის მოსარჩელე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს (ჯარიმის) სახით გადასახდელად დაეკისრა 1 500 (ათას ხუთასი) ლარი.

სასამართლოს მითითებით, სადავო საკითხს წარმოადგენდა თ.გ-ის მიერ დადებული ხელშეკრულება გამოხატავდა თუ არა მის ნამდვილ ნებას და დაადასტურა თუ არა აღნიშნული გარემოება მისმა კანონიერმა წარმომადგენელმა, აგრეთვე უნდა გარკვეულიყო დაარღვია თუ არა თ.გ-მა მასთან გაფორმებული კონტრაქტის ისეთი ვალდებულება, რაც იწვევდა მისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრებას.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სსიპ დავით აღმაშენებლის სახელობის საქართველოს ეროვნული თავდაცვის აკადემიის რექტორის 2021 წლის 13 სექტემბრის №21/75-2 კონტრაქტით მოპასუხე ჩარიცხულ იქნა აკადემიის ბაკალავრიატის საგანმანათლებლო პროგრამაზე, ხოლო საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2021 წლის 21 სექტემბრის №2629 ბრძანების საფუძველზე მოპასუხე ჩარიცხულ იქნა საკონტრაქტო (პროფესიულ) სამხედრო სამსახურში და მიენიჭა სამხედრო წოდება „რიგითი“ 2021 წლის 13 სექტემბრიდან. აგრეთვე, სადავო არ იყო, რომ მოპასუხე ხელშეკრულების დადებისას იყო არასრულწლოვანი.

ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ კონტრაქტი ბეჭედდასმული და ხელმოწერილი იყო სამინისტროს წარმომადგენლის, აკადემიის წარმომადგენლის, მოსამსახურე თ.გ-ის მიერ. ხოლო მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი იყო შემდეგი შინაარსის თანხმობა/დასტური, რომლის მიხედვით მოსამსახურის კანონიერი წარმომადგენელი, მამა შ.გ-ი, „ამ კონტრაქტზე ხელმოწერით იძლევა თანხმობას (ადასტურებს) მოსამსახურის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობაზე“. თანხმობა/დასტური შედგენილი იყო ცალკე გვერდზე და ხელმოწერილი იყო კანონიერი წარმომადგენლის მიერ. ცალკე ფურცელზე ხელმოწერით თ.გ-ი 2021 წლის 22 ოქტომბერს ხელმოწერით ადასტურებდა, რომ ამ კონტრაქტის დედანი ჩაიბარა ხელზე.

2022 წლის 1 აპრილს შეთანხმების ოქმით №7734, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და მოსამსახურე თ.გ-ის შორის, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2019 წლის 25 ივნისის №MOD4 19 00000389 ბრძანებით დამტკიცებული, სამხედრო უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებაში ბაკალავრიატის საგანმანათლებლო პროგრამებზე ჩასარიცხ პირთან გასაფორმებელ კონტრაქტში შევიდა ცვლილება, რომელიც კონტრაქტის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს. ამ დროისათვის მოპასუხე სრულწლოვანი იყო და იგი დაეთანხმა კონტრაქტში შესულ ცვლილებას. საქმეში წარმოდგენილი გასაუბრების ფურცლის მიხედვით 2022 წლის 19 ივლისს ჩატარდა გასაუბრება თ.გ-ისა და აკადემიის წარმომადგენლებს შორის და ჩატარებული გასაუბრების შინაარსის მიხედვით, თ.გ-ისათვის ცნობილი იყო ჯარიდან დათხოვნის შემდეგ მისი უფლებები და მოვალეობები, აგრეთვე არ გამოუთქვამს პრეტენზია მეთაურთან.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ.გ-ი საქართველოს თავდაცვის ძალების მეთაურის 2022 წლის 9 დეკემბრის ბრძანებით კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო (პირადი პატაკით) გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და დათხოვნილი იქნა სამხედრო სამსახურიდან. ამასთან, სასამართლოს განმარტებით, დასახელებული ბრძანება პირდაპირ მიუთითებდა მოპასუხის მხრიდან კონტრაქტის პირობების დარღვევაზე და თ.გ-ის კონტრაქტი სწორედ ამ აქტით იყო შეწყვეტილი შესაბამისი საფუძვლის მითითებით. თავად მოპასუხეს კი დასახელებული ბრძანება არ გაუსაჩივრებია.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ არაერთხელ დაადასტურა საკუთარი ნება ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესასრულებლად და გაცნობიერებული ჰქონდა ფინანსური პასუხისმგებლობის შედეგები. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხესთან კონტრაქტი შეწყდა კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო - კონტრაქტის 6.2 პუნქტის საფუძველზე, სახეზე იყო ჯარიმის გადახდაზე მისი პასუხისმგებლობის განსაზღვრის საფუძველი. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შეთანხმებით დადგენილი ჯარიმის ოდენობა (1 500 ლარი) ძირითად სახელშეკრულებო ვალდებულებასთან მიმართებაში, მოცემულ შემთხვევაში, იყო კანონშესაბამისი და გონივრული.

გორის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ.გ-იმა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილებით თ.გ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2024 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თ.გ-ის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ დაეკისრა 500 (ხუთასი) ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თ.გ-ი ვადაზე ადრე იქნა დათხოვნილი სამხედრო სამსახურიდან, რაც იმას ნიშნავდა, რომ წარმოიშვა ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტის თანმდევად მისთვის ფინანსური პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი. ამრიგად, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას თანხის გადახდის დაკისრების თაობაზე და არ გაიზიარა თ.გ-ის სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მხარე სრულად გამორიცხავდა ფინანსური ვალდებულების არსებობას. თუმცა, სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა პირგასამტეხლოს ოდენობას, განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში კონტრაქტით დაკისრებული პირგასამტეხლო (ჯარიმა) სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოდ უნდა ყოფილიყო მიჩნეული, რომლის შემცირებაც დასაშვები იყო და აღნიშნა, რომ ვალდებულების დარღვევის ხასიათის გათვალისწინებით, კონტრაქტით გათვალისწინებული ჯარიმის თანხა (1500 ლარი) არ იყო ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული. შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხისათვის ჯარიმის სახით 500 (ხუთასი) ლარის დაკისრება იქნებოდა სამართლიანი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ს 420-ე მუხლის დანაწესი და აღნიშნავს, რომ სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, ერთმანეთისგან გამიჯნული იყო სახელშეკრულებო და კანონით განსაზღვრული პირგასამტეხლო (ჯარიმა). განსახილველ შემთხვევაში კი, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ფორმა და განსაზღვრული პირგასამტეხლოს ოდენობა მოწესრიგებული იყო კანონის და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების საფუძველზე და დაუშვებელი იყო მისი შემცირება, რამდენადაც იგი წარმოადგენდა არა მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში შეთანხმებულ პირობას, არამედ დადგენილი იყო კანონისმიერი საფუძვლით.

კასატორი „სამხედრო ვალდებულებისა და სამხედრო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის 1⁴ და 1⁵ მუხლებზე, აგრეთვე საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 18 მარტის №238 დადგენილებით დამტკიცებული სამხედრო სამსახურის დებულების მე-18 თავზე (რომელიც განსაზღვრავს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სისტემაში სამხედროს სამსახურის გასავლელად გაფორმებული კონტრაქტის ვადამდე შეწყვეტის შემთხვევაში, კონტრაქტით გათვალისწინებული ფინანსური პასუხისმგებლობის დაკისრების წესს) და აღნიშნული თავის 1¹ პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტზე მითითებით აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხესთან გაფორმებული იყო საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2019 წლის 25 ივნისის №389 ბრძანებით დამტკიცებული „სამხედრო უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებაში ჩასარიცხ პირთან გასაფორმებელი“ №21/75 კონტრაქტი და მოპასუხეს კონტრაქტის ვადაზე ადრე შეწყვეტისთვის (I კურსი), 2014 წლის 18 მარტის №238 დადგენილების მე-18 თავის 1¹ პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტისა და კონტრაქტის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, წარმოეშვა 1500 ლარის ოდენობით ჯარიმის ანაზღაურების ვალდებულება. ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ თავდაცვის სამინისტროს მიერ ჯარიმის სახით მოთხოვნილი თანხა წარმოადგენდა კანონისმიერ ფიქსირებულ თანხას და მასზე სასამართლოს მიერ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის გამოყენება იყო უსაფუძვლო.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 31 ივლისის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

აღსანიშნავია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და თ.გ-ის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ დაეკისრა 500 ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ, ხოლო თ.გ-ის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილება თ.გ-ისთვის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ 500 ლარის დაკისრების ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში და საკასაციო სასამართლო მოკლებულია მასზე მსჯელობის შესაძლებლობას.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში შესაფასებელია თ.გ-ისთვის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სასარგებლოდ დაკისრებული პირგასამტეხლოს (ჯარიმის) შემცირების კანონიერება.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სსიპ დავით აღმაშენებლის სახელობის საქართველოს ეროვნული თავდაცვის აკადემიის რექტორის 2021 წლის 13 სექტემბრის №21/75-2 კონტრაქტით თ.გ-ი ჩარიცხულ იქნა აკადემიის ბაკალავრიატის საგანმანათლებლო პროგრამაზე, ხოლო საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2021 წლის 21 სექტემბრის №2629 ბრძანების საფუძველზე, თ.გ-ი ჩარიცხულ იქნა საკონტრაქტო (პროფესიულ) სამხედრო სამსახურში და მიენიჭა სამხედრო წოდება „რიგითი“ 2021 წლის 13 სექტემბრიდან. დასახელებული კონტრაქტის 6.2 პუნქტის თანახმად, თუ მოსამსახურე ვადამდე იქნება დათხოვნილი სამსახურიდან საკუთარი ინიციატივით (გარდა დასაბუთებული და შესაბამისი დოკუმენტებით დადასტურებული მიზეზის გამო (მათ შორის მძიმე ოჯახური მდგომარეობა, სხვა სახელმწიფოში მუდმივ საცხოვრებლად გადასვლა, სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებში არჩევა ან დანიშვნა)) ან ამ მუხლის პირველი პუნქტის „ვ”-„კ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, მას ეკისრებოდა ჯარიმა შემდეგი ოდენობით: I კურსზე ყოფნისას კონტრაქტის დარღვევის შემთხვევაში - 1500 ლარი; ბ) II კურსზე ყოფნისას კონტრაქტის დარღვევის შემთხვევაში - 2500 ლარი; გ) III კურსზე ყოფნისა კონტრაქტის დარღვევის შემთხვევაში - 4000 ლარი; დ) IV კურსზე ყოფნისას ან მის შემდგომ პერიოდში კონტრაქტის დარღვევის შემთხვევაში - 5000 ლარი.

ასევე დადგენილია, რომ მოპასუხე სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილ იქნა 2022 წლის 14 ივლისიდან საქართველოს თავდაცვის ძალების მეთაურის 2022 წლის 27 ივლისის №3184 ბრძანებით „სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „თ“ (კონტრაქტის პირობების დარღვევის გამო) ქვეპუნქტის, „სამხედრო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებაში ჩასარიცხ პირთა გასაფორმებელი კონტრაქტის“ მე-6 მუხლის „კ“ (აკადემიური მოუსწრებლობის გამო) ქვეპუნქტის საფუძველზე, კონტრაქტის 6.2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ პერიოდში. აქედან გამომდინარე, მოპასუხე ვალდებული იყო კონტრაქტის შეწყვეტიდან არაუგვიანეს 1 თვისა თავდაცვის სამინისტროსათვის (სახელმწიფო ბიუჯეტისათვის) აენაზღაურებინა კონტრაქტის 6.2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული ჯარიმა 1500 ლარის ოდენობით. ამდენად, დადგენილია, რომ თ.გ-ი ვადაზე ადრე იქნა დათხოვნილი სამხედრო სამსახურიდან, შესაბამისად წარმოეშვა ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტის თანმდევი ფინანსური პასუხისმგებლობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 25¹ მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასა და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ 2021 წლის 13 სექტემბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და თ.გ-ის შორის გაფორმებული კონტრაქტით განსაზღვრული ჯარიმა, მისი იმანენტური ბუნებიდან გამომდინარე, წარმოადგენს პირგასამტეხლოს, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად, მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთხელ განუმარტავს, რომ ჯარიმა (საურავი) პირგასამტეხლოს ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს. სამოქალაქო კოდექსი არ იცნობს ჯარიმას, როგორც ცალკე ვალდებულების შესრულების საგარანტიო ღონისძიებას (იხ. სუსგ 11.07.2012წ. საქმე №ბს-175-173(კ-12) და სხვ.).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება დამოუკიდებელია ზიანის მიყენების ფაქტის მტკიცებისაგან, ანუ პირგასამტეხლოს მოთხოვნისათვის კრედიტორს არ ეკისრება მიყენებული ზიანის დამტკიცების ვალდებულება. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება კრედიტორს ყოველთვის გააჩნია, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა მან ზიანი. მთავარია ვალდებულების დარღვევის ფაქტი. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი კრედიტორის ერთი და იმავე ინტერესის დაკმაყოფილებისაკენ არიან მიმართული, დამოუკიდებელ მოთხოვნებად რჩებიან.

საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება.

პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (იხ. სუსგ 06.05.2015წ. საქმე №ას-1158-1104-2014, 10.02.2016წ. საქმე №ას-1265-1187-2015).

წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით განასხვავებენ კანონისმიერ და სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოს. კანონისმიერად მიიჩნევა პირგასამტეხლო, რომელიც კანონის ძალის მქონე სამართლებრივი აქტითაა დადგენილი. მაშასადამე, პირგასამტეხლოს კვალიფიკაციისათვის კანონისმიერ ან სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოდ – გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება, თუ ვისი ნებით არის იგი წარმოშობილი (კანონმდებლის თუ მხარეთა შეთანხმებით).

ამასთან, მართალია, სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრა მხარეთა უფლებაა და აღნიშნული კუთხით მოქმედებს სახელშეკრულებო ურთიერთობებში დამკვიდრებული მხარეთა ნების ავტონომიის პრინციპი, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლი შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს, მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების მიუხედავად, საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო და დაიყვანოს იგი სამართლიან და გონივრულ მოცულობამდე.

რაც შეეხება კანონისმიერ პირგასამტეხლოს, საყურადღებოა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 420-ე მუხლით გათვალისწინებული მოწესრიგება გამოიყენება მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებულ პირგასამტეხლოსთან მიმართებით და ვერ იქნება გამოყენებული კანონისმიერი პირგასამტეხლოს მიმართ, რამეთუ ნორმატიულად განსაზღვრული პირგასამტეხლოს შემცირების შესაძლებლობას კანონი არ ითვალისწინებს (იხ. სუსგ 02.02.2015წ. საქმე №ას-1171-1116-2014).

როგორც უკვე აღინიშნა, 2021 წლის 13 სექტემბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და თ.გ-ის შორის გაფორმებული კონტრაქტი ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას წარმოადგენს (დამტკიცებულია ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით), შესაბამისად, კონტრაქტით დაკისრებული პირგასამტეხლო (ჯარიმა) სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოდ უნდა იქნეს განხილული, რომლის შემცირება დასაშვებია. აღნიშნულ მსჯელობას ასევე ადასტურებს ამჟამად მოქმედი თავდაცვის კოდექსის (მიღებულია 21.09.2023წ. გამოქვეყნდა 12.10.2023 წ.) 35-ე მუხლის მე-4 ნაწილის დანაწესი, რომლის თანახმად, თუ სამხედრო მოსამსახურესთან გაფორმებული კონტრაქტი ვადამდე არ შეწყდება ამ კოდექსის 86-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“, „ბ“, „დ“−„ვ“, „ი“−„ლ“ და „პ“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრული სამხედრო სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლით, აღნიშნული კონტრაქტის ვადამდე შეწყვეტისთვის პირს შეიძლება დაეკისროს ჯარიმა 1 500 ლარიდან 28 000 ლარამდე ოდენობით, თუკი მასთან გაფორმებული, მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დამტკიცებული კონტრაქტი კონკრეტული ოდენობის ჯარიმის გადახდის ვალდებულებას ითვალისწინებს.

პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების არსებობა, ბუნებრივია, ხელშემკვრელ მხარეებს ავალდებულებს იმოქმედონ ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობებით, ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად შეასრულონ შეთანხმებული ვალდებულებები, თუმცა, აღნიშნული არ გამორიცხავს მხარეთა ინტერესების ბალანსირების აუცილებლობას, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მხარეთა თანასწორობისა და სამართლიანობის პრინციპს. სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში პირგასამტეხლოზე შეთანხმება არ ნიშნავს უპირობოდ, მხარისათვის პირგასამტეხლოს შეთანხმებული ოდენობით დაკისრების ვალდებულებას. პალატა კიდევ ერთხელ მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლის დანაწესზე, რაც სასამართლოს ანიჭებს შესაძლებლობას, საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით, შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. ამდენად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლოს შეუძლია შეაფასოს პირგასამტეხლოს გონივრულობა და ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერება. სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს არა მარტო პირის ქონებრივი, არამედ - ყველა სხვა პატივსადები ინტერესი, შეაფასოს, როგორია შესრულების ღირებულება, მისი შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის თანაფარდობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან.

მოცემულ შემთხვევაში, 2021 წლის 13 სექტემბერს გაფორმებული კონტრაქტი შეწყდა თ.გ-ის პირადი პატაკის საფუძველზე, რაც ამავე კონტრაქტის მიხედვით, მხარეთა მიერ შეთანხმებული პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველს წარმოადგენდა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნულთან დაკავშირებით მიიჩნევს, რომ, მართალია, ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის ხელშეკრულებით მხარეთა მიერ შეთანხმებული იყო პირგასამტეხლოს სახის – ჯარიმის ოდენობა, მაგრამ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, ჯარიმის ოდენობა აშკარად შეუსაბამოა და იგი მძიმე მატერიალურ პირობებში აყენებს მხარეს.

საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ვალდებულების დარღვევის ხასიათის გათვალისწინებით, კონტრაქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს თანხა არ არის ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული. ამდენად, სასამართლო უფლებამოსილი იყო, შეემცირებინა ჯარიმის (პირგასამტეხლოს) თანხა გონივრულ ფარგლებში, სამართლიანობის პრინციპის საფუძველზე.

ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილი და კასატორის მიერ მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უპერსპექტივოა, სახეზე არ არის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რაც გამორიცხავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა