საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-452(კ-25) 9 ოქტომბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – სსიპ შემოსავლების სამსახური

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – ზ. გ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 დეკემბრის განჩინება

დავის საგანი – მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2018 წლის 10 მარტს ზ. გ-იმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, 2012 წელს სს “თ...ს” დირექტორმა ზ. გ-ის 2500 ლარად მიჰყიდა სს “თ...ს” საკუთრებაში არსებული უფუნქციოდ დარჩენილი, ჯართად ქცეული ავტომობილი .., გამოშვებული .. წელს, სახელმწიფო ნომრით ... ყიდვის შემდეგ ავტომობილს ჩაუტარდა სარემონტო სამუშაოები და აღდგა მისი ყველა ფუნქცია. სს „თ...ს“ საგადასახადო ვალდებულებების გამო, მოსარჩელეს 2016 წლის 18 მარტს ჩამოერთვა ზემოაღნიშნული ავტომობილი. ზ. გ-ი ავტომობილს აქტიურად იყენებდა ფერმერულ საქმიანობაში. ფერმერული საქმიანობის გაგრძელების მიზნით მოსარჩელე იძულებული გახდა სხვა ავტომობილი დაექირავებინა. 16.01.2017წ. სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ზ. გ-ი ცნობილ იქნა ავტომობილის მესაკუთრედ. 2016 წლის ივნისში სს „თ...მა“ გადაიხადა საგადასახადო ვალდებულება, თუმცა აღნიშნულის მიუხედავად, მოსარჩელეს ავტომობილი დროულად უკან არ დაუბრუნდა. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ მის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ სასამართლო აქტის აღსრულების მიზნით, მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს. მოპასუხის წერილობითი პასუხით, მოსარჩელეს ეცნობა, რომ ხორციელდებოდა შესაბამისი რეაგირება. სსიპ შემოსავლების სამსახურმა არ გადაიხადა სადავო ავტომობილის საჯარიმო სადგომზე დგომის ღირებულება. ზ. გ-ი იძულებული იყო მანქანის ჩამორთმევიდან (18.03.2016წ.) მის დაბრუნებამდე (21.09.2017წ.) პერიოდში დაექირავებინა სხვა ავტომობილი, რაშიც გადაიხადა 26 300 ლარი. მოსარჩელის განმარტებით, მან ნაქირავები ავტომობილი გამოიყენა 290 დღის განმავლობაში, აქედან ფერმერული საქმიანობისთვის ნაკლებად აქტიურ თვეებში (იანვარი, თებერვალი, მარტი, დეკემბერი) ავტომობილი იქირავა 5 დღე თვეში, ხოლო ფერმერული საქმიანობისთვის აქტიურ დღეებში 15-დან 25 დღემდე თვეში. ავტომანქანას სადგომზე ყოფნის პერიოდში დაუზიანდა სხვადასხვა ნაწილი, შესაბამისად, მის რემონტზე მოსარჩელემ ასევე გაიღო ხარჯები.

ამდენად, მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისთვის მის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის (ავტომობილის ქირა, საჯარიმო სადგომზე დგომის ღირებულება, რემონტის ხარჯები) სახით 28 806.9 ლარის დაკისრება. მოსარჩელის მოთხოვნას ასევე წარმოადგენდა ექსპერტიზისთვის გაწეული ხარჯისა და ადვოკატის მომსახურებისთვის გადახდილი თანხის ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ზ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სსიპ შემოსავლების სამსახურს ზ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით - ავტომანქანის დაქირავებისათვის გაღებული თანხის 23 600 (ოცდასამი ათას ექვსასი) ლარისა და საჯარიმო ავტოსადგომზე დგომის საფასურის 482 (ოთხას ოთხმოცდაორი) ლარის ანაზღაურება; სსიპ შემოსავლების სამსახურს ზ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა საპროცესო ხარჯის - ადვოკატის მომსახურების ღირებულების 1000 ლარის ანაზღაურება; სსიპ შემოსავლების სამსახურს ზ. გ-ის სასარგებლოდ ექსპერტიზის ჩატარების საფასურის - 400 ლარის ანაზღაურება; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 717,32 ლარი მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასაზღაურებლად; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურმა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შემოსავლების სამსახურის 2015 წლის 3 აპრილის N... ბრძანების საფუძველზე, 2016 წლის 18 მარტს ყადაღა დაედო სს "თ...ს‘’ საკუთრებაში არსებულ ავტომანქანას ..., .. წლის გამოშვება, სახელმწიფო ნომერი .... შემდგომში, შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2016 წლის 25 მაისის N... ბრძანებით, გაუქმდა შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2015 წლის 3 აპრილის N... ბრძანება ,,ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ‘’ და სს ,,თ...ს" ქონების (ავტომანქანის) მიმართ ყადაღა ჩაითვალა მოხსნილად. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 16 იანვრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, ზ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და იგი ცნობილი იქნა ავტომანქანა "...”-ის მესაკუთრედ (შასის ნომერი: ..., ძრავის ნომერი: ..., გამოშვების წელი: .., სახელმწიფო ნომერი ,,..”). ასევე, დადგინდა ზ. გ-ის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანის ყადაღისგან და საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკისგან გათავისუფლება. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2017 წლის 28 აპრილს. ზ. გ-იმა საგარეჯოს რაიონის სოფელ ...ს საჯარიმო სადგომიდან ავტომანქანა გამოიყვანა 2017 წლის 21 სექტემბერს.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლზე, საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებზე. სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა), წარმოშობილი ზიანი და მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ყადაღის გაუქმების შემდგომ, დროებით ჩამორთმეული სატრანსპორტო საშუალების ავტოსადგომზე დატოვება მოკლებული იყო სამართლებრივ საფუძვლებს და წარმოშვა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება მასზედ, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის ქმედება, გამოხატული ყადაღის გაუქმების შემდგომ, ავტომანქანის მესაკუთრისთვის დაუბრუნებლობაში, უტყუარად ადასტურებს დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის სავალდებულო ყველა კომპონენტის - მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობას, რაც, თავის მხრივ, წარმოშობს სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების საფუძველს ყადაღის გაუქმების დღიდან ავტომანქანის დაბრუნებამდე პერიოდზე დაანგარიშებით.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში არსებულ ხელწერილზე, რომლის თანახმად, ზ. გ-ის ვ. ნ-ისგან 2016 წლის 20 მარტიდან 2017 წლის 20 სექტემბრამდე, ფერმერულ საქმიანობაში ინტენსიურად გამოსაყენებლად ნაქირავები ჰქონდა ავტომობილი ..., სახელმწიფო ნომრით: .... ქირაობის ღირებულებაა 26 300 ლარი, რომელიც მიღებული აქვს ვ. ნ-ის. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა ჩამორთმეული ავტომანქანის გაჭიანურებული დაბრუნების მიზეზით, ავტომობილის დაქირავების ხარჯების გაწევასთან დაკავშირებით, მხოლოდ 2016 წლის 25 მაისიდან (ყადაღის გაუქმება) - 2017 წლის 21 სექტემბრამდე (ავტომანქანის დაბრუნება) პერიოდში. მითითებულ პერიოდზე სააპელაციო სასამართლომ ასევე მართებულად ჩათვალა მოპასუხისთვის ავტომანქანის დგომის საფასურის მატერიალური ზიანის სახით 482 ლარის (დღე - 1 ლარი) დაკისრება. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის წარმომადგენელმა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე 18.01.2018წ. გადაიხადა საფასური 400 ლარის ოდენობით, მისივე მოთხოვნით მომზადდა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 18 იანვრის N000347818 დასკვნა. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ ექსპერტიზისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით მოსარჩელის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყო და მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა.

ადვოკატისთვის გაწეული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურების კონტექსტში, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.1 მუხლზე და აღნიშნა, რომ ვინაიდან ზ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, შესაბამის ნაწილში არსებობდა ასევე საადვოკატო მომსახურების ხარჯის მოწინააღმდეგისათვის დაკისრების წინაპირობაც. დავის სირთულისა და წარმომადგენლის მიერ გაწეული მომსახურების, ასევე დავის გადაწყვეტის შედეგის გათვალისწინებით, სსიპ შემოსავლების სამსახურისთვის ზ. გ-ის სასარგებლოდ წარმომადგენლის მომსახურების ხარჯის 1 000 ლარის ოდენობით დაკისრება, პალატის მოსაზრებით, არ ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილ სტანდარტს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 დეკემბრის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურმა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი მიუთითებს, რომ გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული. კასატორი აღნიშნავს, რომ არ იზიარებს სასამართლოთა შეფასებას ზიანის წარმოშობის წინაპირობების არსებობის შესახებ, რადგან ზიანი სსიპ შემოსავლების სამსახურის ქმედებით არ ყოფილა გამოწვეული. კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ გაუგებარია რა საფუძვლით მიიჩნია სასამართლომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის ქმედება ბრალეულად. ნიშანდობლივია, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე ყადაღის გავრცელების მომენტისთვის ავტომობილის მესაკუთრეს ზ. გ-ი არ წარმოადგენდა, ის სასამართლოს კანონიერ გადაწყვეტილებით მესაკუთრედ ცნობილ იქნა 2017 წლის 28 აპრილს. სსიპ შემოსავლების სამსახურმა კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით მოხსნა ავტომანქანას ყადაღა, რის თაობაზეც ეცნობა გადასახადის გადამხდელს, ავტომობილის ავტოსადგომზე დაყოვნებაში მოპასუხის ბრალეულობა არ ვლინდება. ზ. გ-ის თავად უნდა უზრუნველეყო ავტოსადგომიდან მანქანის გამოყვანა, რადგან აღნიშნული მის ინტერესებში შედიოდა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, პასუხისმგებლობის აუცილებელი პირობაა ზიანის მიმყენებლის ბრალის არსებობა. მნიშვნელოვანია, რომ ზიანის მიმყენებლის მოქმედება იყოს ბრალეული. განსახილველ შემთხვევაში კი ბრალის ელემენტი სახეზე არ არის. კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთი პირობა ზიანის მიმყენებლის ქმედების არამართლზომიერებაა. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, შემოსავლების სამსახურის ბრალეული მოქმედება გამოიხატა ყადაღის მოხსნის შემდგომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრისთვის დაუბრუნებლობაში. კასატორი აღნიშნავს, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურმა ყადაღის მოხსნის შემდგომ მესაკუთრეს შეატყობინა აღნიშნულის შესახებ. ავტომობილის საჯარიმო სადგომიდან გაყვანა საგადასახადო ორგანოს პასუხისმგებლობას არ წარმოადგენდა. კასატორი არ იზიარებს სასამართლოთა არგუმენტაციას მასზედ, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, რადგან მოსარჩელის ინტერესში შემავალი იყო ავტომანქანის საჯარიმო სადგომიდან გამოყვანა, რაც მას არ განუხორციელებია. ავტომანქანის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ (2017 წლის 18 აპრილი) ზ. გ-ი უფლებამოსილი იყო ავტომანქანა გაეყვანა საჯარიმო სადგომიდან, თუმცა მან სხვა ავტომობილის დაქირავებისთვის დახარჯა უფრო მეტი თანხა, ვიდრე მას საკუთარი ავტომობილის დასაბრუნებლად დასჭირდებოდა. მოსარჩელის მიერ არაგონივრულად გაზრდილი თანხის ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრება ცალსახად ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მოთხოვნებს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 8 მაისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 24 ივლისის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 დეკემბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ზ. გ-ის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეულია მატერიალური სამართლის ნორმები. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, სათანადო შეფასება არ მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, დასაბუთებულია საკასაციო საჩივარში ჩამოყალიბებული არგუმენტები მატერიალური სამართლის ნორმების დარღვევების შესახებ, რაც სსსკ-ის 393-ე მუხლისა და ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, აღნიშნავს, რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის ნორმატიული მოწესრიგება საქართველოს კონსტიტუციიდან იღებს სათავეს. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ანალოგიური შინაარსის დათქმას ითვალისწინებდა საქართველოს კონსტიტუციის 2018 წლის 16 დეკემბრამდე მოქმედი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „ამ ნორმით გათვალისწინებულია როგორც მატერიალური, ასევე, პროცესუალური ხასიათის კონსტიტუციური გარანტიები. 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ყველას ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა. ნათლად არის დადგენილი ანაზღაურების მასშტაბებიც – ზარალი სრულად უნდა ანაზღაურდეს. ამ სახით ჩამოყალიბებული კონსტიტუციური ნორმა კანონმდებელს უტოვებს თავისუფალი მოქმედების ვიწრო არეალს, რაც, უპირატესად, კონსტიტუციური მოთხოვნების დაცვით პროცედურული საკითხების მოწესრიგებას მოიცავს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის N2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული ნორმა განამტკიცებს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფო პასუხისმგებლობის კონსტიტუციურ-სამართლებრივ გარანტიას. საგულისხმოა, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დამდგენი კონსტიტუციურ-სამართლებრივი ნორმა მიემართება უკანონო ქმედების შედეგად ზიანის მიყენების შემთხვევებს და ანაზღაურების ფარგლებსაც სწორედ ამ პირობებით ითვალისწინებს. შესაბამისად, ნორმის კონსტრუქცია და მისი შინაარსი, ასევე, საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული სასამართლო პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ იმისათვის, რათა წარმოიშვას სახელმწიფოს მხრიდან მიყენებული ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურების მოთხოვნის კონსტიტუციურ-სამართლებრივი საფუძველი, არსებითია დადასტურებულ იქნეს სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელებული ქმედების უკანონობა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავით (207-208 მუხლები) გათვალისწინებული, ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის დამდგენი საკანონმდებლო მოწესრიგება სრულად ასახავს კანონმდებლის მიერ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით (ძველი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი) გამოხატულ სულისკვეთებას. კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. მუნიციპალიტეტის ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია მუნიციპალიტეტი. თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი.

ამასთან, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება შესაძლებელია, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 23 ივლისის განჩინება Nბს-52-47(კ-13)).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის) უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. მნიშვნელოვანია, რომ პირს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაეკისრება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შემდეგი პირობები: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/630 „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). აღსანიშნავია, რომ ნორმაში მოცემული პირობები კუმულაციური სახით არის წარმოდგენილი და აღნიშნულ ელემენტთაგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველია.

ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს ზემოაღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს სამივე ზემოაღნიშნული წინაპირობა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონეა განისაზღვროს მოცემულ შემთხვევაში არის თუ არა სახეზე ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობები კუმულაციურად გამოხატული მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ზიანისა და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის სახით.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ შემოსავლების სამსახურის 2015 წლის 3 აპრილის N... ბრძანების საფუძველზე, 2016 წლის 18 მარტს ყადაღა დაედო სს "თ...ს" საკუთრებაში არსებულ ავტომანქანას ..., .. წლის გამოშვება, სახელმწიფო ნომერი ....

შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2016 წლის 25 მაისის N... ბრძანებით, გაუქმდა შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2015 წლის 3 აპრილის N... ბრძანება ,,ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ" და სს ,,თ...ს" ქონების (ავტომანქანის) მიმართ ყადაღა ჩაითვალა მოხსნილად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 16 იანვრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, ზ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და იგი ცნობილი იქნა ავტომანქანა ,,...”-ის მესაკუთრედ (შასის ნომერი: ..., ძრავის ნომერი: ..., გამოშვების წელი: .., სახელმწიფო ნომერი ,,..”). ამავე გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით დადგინდა ზ. გ-ის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანის ყადაღისგან და საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკისგან გათავისუფლება.ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2017 წლის 28 აპრილს.

ზ. გ-იმა სოფელი ...ს საჯარიმო სადგომიდან ავტომანქანა გამოიყვანა 2017 წლის 21 სექტემბერს.

საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების მოტივაციაზე, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ყადაღის გაუქმების შემდგომ, დროებით ჩამორთმეული სატრანსპორტო საშუალების ავტოსადგომზე დატოვება მოკლებული იყო სამართლებრივ საფუძვლებს, რამაც წარმოშვა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სსიპ შემოსავლების სამსახურის ქმედება, გამოხატული ყადაღის გაუქმების შემდგომ, ავტომანქანის მესაკუთრისთვის დაუბრუნებლობაში, უტყუარად ადასტურებს დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის სავალდებულო ყველა კომპონენტის - მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედებისა და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობას, რაც, თავის მხრივ, წარმოშობს სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების საფუძველს ყადაღის გაუქმების დღიდან ავტომანქანის დაბრუნებამდე პერიოდზე დაანგარიშებით.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ შეფასებას. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატამ შეფასება არ მისცა შემდეგ სამართლებრივ საკითხებს: 1. რა პერიოდიდან წარმოეშვა მოსარჩელეს ავტომობილის უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება; 2. ყადაღის მოხსნის დროისთვის ვინ იყო ნივთის ვინდიკაციურად გამოთხოვაზე უფლებამოსილი პირი; 3. ავტოსატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრის მიერ განხორციელებული ქმედებები (საგადასახადო ორგანოსადმი წერილობით მიმართვა) საკმარისი იყო თუ არა ნივთის დასაბრუნებლად.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170.1 მუხლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე ავტოსატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრედ ცნობილი იქნა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით 2017 წლის 28 აპრილიდან, რის შემდგომაც მან სსიპ შემოსავლების სამსახურში წარადგინა ორი განცხადება. ნიშანდობლივია, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება მოსარჩელის ან მისი უფლებრივი წინამორბედის მიერ ყადაღის მოხსნის დროისთვის (25.05.2016წ.) საგადასახადო ორგანოსთვის მიმართვისა და მოპასუხის მხრიდან ნივთის დაბრუნების ხელშეშლის ფაქტი. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მასზედ, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურისთვის სამოქალაქო დავის ფარგლებში, არსებული სამართალწარმოებიდან გამომდინარე, ცნობილი უნდა ყოფილიყო ნივთის სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ, ვინაიდან მართალია მხარე სადავოდ ხდიდა ქონებაზე საკუთრების უფლებას, თუმცა აღნიშნული იმთავითვე დავის მის სასარგებლოდ გადაწყვეტას არ მოასწავებდა, მითუფრო, უდავოა, რომ ნივთზე რეგისტრირებული საკუთრების უფლება გააჩნდა სს "თ...ს".

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.1 და 102.3 მუხლებზე, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.1 მუხლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს თავისი სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 238-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, საგადასახადო დავალიანების უზრუნველყოფის მიზნით განახორციელოს ქონებაზე ყადაღის დადება. ამავე კოდექსის 241.1 მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე დაადოს ყადაღა პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და ბალანსზე რიცხულ (გარდა ლიზინგით გადაცემული ქონებისა) ნებისმიერ ქონებას აღიარებული საგადასახადო დავალიანების უზრუნველყოფის ფარგლებში. ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირის გამოსცემს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. ამავე ნორმის მე-2 პუნქტის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს წარმომადგენელი ყადაღადადებულ ნივთებს აღნუსხავს ქონებაზე ყადაღის დადების აქტში. მითითებული ნორმის მე-9 პუნქტის თანახმად, ქონებაზე დადებული ყადაღა უქმდება ამ კოდექსის 239-ე მუხლის მე-9 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-9 ნაწილით გათვალიწინებულია საგადასახადო გირავნობა-იპოთეკის უფლების გაუქმების შემთხვევები, კერძოდ: ა)ამ კოდექსის 242-ე მუხლით განსაზღვრული უფლებამოსილი ორგანოს მიერ საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონების საგადასახადო დავალიანების დაფარვის მიზნით რეალიზაციის შემთხვევაში; ბ) თუ გადასახადის გადამხდელმა საგადასახადო ორგანოს წერილობითი თანხმობით განახორციელა ქონების ან მისი ნაწილის რეალიზაცია და ამონაგები თანხა სრულად მიმართა საგადასახადო დავალიანების დასაფარავად; გ) საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ქონების სახელმწიფო საკუთრებაში მიქცევის შემთხვევაში; დ) „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის შემთხვევაში; ე)თუ ამ კოდექსის 265-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცედურების განხორციელებით არ წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის N994 ბრძანებით დამტკიცებული „მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების წესის“ (25.05.2016წ. მდგომარეობით) 45-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, ქონებაზე დადებული ყადაღა უქმდება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-9 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას საგადასახადო ორგანოს უფროსი/მოადგილე დაუყონებლივ გამოსცემს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს გადასახადის გადამხდელის ქონებაზე და უგზავნის შესაბამის მარეგისტრირებელ ორგანოს, მაგრამ თუ აღნიშნული აქტის გამოცემა შეუძლებელია დაუყონებლივ, აქტის გამოცემის ვადა არ უნდა აღემატებოდეს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით განცხადების განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღებისთვის დადგენილ ვადას.

განსახილველ შემთხვევაში უდავოა, რომ სს “თ...ს” დირექტორმა 3.06.2016წ. გადაიხადა 54 641 ლარი. შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 20 ივნისის ... ცნობის თანახმად, შემოსავლების სამსახურის ერთიანი ელექტრონული ბაზის მონაცემების მიხედვით, 20.06.2016 წლის 09:39 საათის მდგომარეობით, ერიცხება ზედმეტობა - 0 ლარი. ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის სს "თ...ს" (ს/ნ ...) (2.0.2016-დან 21.06.2016-მდე პერიოდი) შედარების აქტის თანახმად, სს ,,თ...ს" გადასახდელი თანხები არ უფიქსირდებოდა. შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2016 წლის 25 მაისის N... ბრძანებით, გაუქმდა შემოსავლების სამსახურის ადმინისტრირების დეპარტამენტის 2015 წლის 3 აპრილის N... ბრძანება ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ და სს "თ...ს‘’ ქონების მიმართ ყადაღა ჩაითვალა მოხსნილად. ამავე ბრძანებაში აღნიშნულია, რომ იგი გაეგზავნა შესაბამის უწყებებს და გადასახადის გადამხდელს.

საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებით დადგენილად მიიჩნევს, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურმა კანონის მოთხოვნათა დაცვით, გადასახადის გადამხდელის მიერ აღიარებული დავალიანების დაფარვის შემდეგ, გამოსცა შესაბამისი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი სს "თ...ს" ქონებებზე ყადაღის მოხსნის თაობაზე.

საგულისხმოა, რომ მოსარჩელემ საკუთრებად მიკუთვნებული მოძრავი ნივთის ფაქტობრივ ბატონობაში დაბრუნების მიზნით აქტიურ მოქმედებებს მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მიმართა. მოსარჩელეს 8.05.2017წ. განცხადების პასუხად ეცნობა, რომ ზ. გ-ის მიმართ მიღებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 16.01.2017წ. გადაწყვეტილებაზე ხორციელდებოდა შესაბამისი რეაგირება.

საკასაციო სასამართლო მიმოიხილავს საკანონმდებლო რეგულაციებს, რათა პასუხი გაეცეს მოსარჩელის პრეტენზიას მიმართულს საგადასახადო ორგანოსადმი მასზედ, რომ ავტომობილის საჯარიმო სადგომზე დგომის ღირებულების გადახდა საგადასახადო ორგანოს ვალდებულებას წარმოადგენდა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 242.5 მუხლზე, რომლის თანახმად, ყადაღადადებული ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული შემოსავლით პირველ რიგში დაიფარება: ა) აღსრულების საფასური და აღსრულების ხარჯი-აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ ქონების რეალიზაციის შემთხვევაში, ბ)ქონების ამოღებასთან და შენახვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო ამ მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ქონების რეალიზაციის შემთხვევაში - აგრეთვე ქონების რეალიზაციასთან დაკავშირებული თანხები; გ) გადასახადის თანხები; დ)ჯარიმისა და საურავის თანხები.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 39.4 მუხლზე, რომლის თანახმად, აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებით გაწეული ქონების შენახვის, ტრანსპორტირების, საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების აღიარების ან/და დადგენის პროცედურების განხორციელებასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯი დაეკისრება მოვალეს და ამოიღება აღსასრულებელ მოთხოვნასთან ერთად, თუ ეს ხარჯი გაიღო აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ მესამე პირთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე და შესაძლებელია მისი დადასტურება შესაბამისი დოკუმენტაციით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 764-ე მუხლის თანახმად, მიბარება უსასყიდლოა, თუ შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. თუ შემნახველი ახორციელებს შენახვას სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში, მაშინ საზღაური დუმილითაც შეთანხმებულად ჩაითვლება. თუ საზღაურის ოდენობა არ არის განსაზღვრული, მაშინ ტარიფების არსებობისას შეთანხმებულად მიიჩნევა სატარიფო განაკვეთი, ხოლო ტარიფების არარსებობისას - ჩვეულებრივი საზღაური. ამავე კოდექსის 776-ე მუხლის თანახმად, კუთვნილი საზღაურის მიღებამდე და შენახვისთვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებამდე შემნახველს შეუძლია უარი თქვას მიბარებული ნივთის დაბრუნებაზე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ნორმის განმარტებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს მოწესრიგების მიზანი, ნორმა უნდა განიმარტოს სხვა ნორმებთან კავშირში და არა იზოლირებულად. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კანონმდებლის ნება არ მიემართება ყადაღადადებული მოძრავი ქონების შენახვის ხარჯების საგადასახადო ორგანოსთვის დაკისრებისკენ.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საგადასახადო ორგანომ მოსარჩელის წერილებზე რეაგირება მოახდინა კანონით დადგენილ ვადაში. ამასთან, მხარეს განემარტა, რომ საჯარიმო სადგომის მიმართ არსებული დავალიანების გადახდის შემთხვევაში შეეძლო ავტომობილის დაბრუნება. საქმეში დაცული საგადასახადო ორგანოსა და მოსარჩელის კორესპოდენციით დგინდება, რომ ზ. გ-ი მანქანის საჯარიმო სადგომზე დგომის ღირებულების გადახდის წინააღმდეგი იყო, რადგან მიიჩნევდა, რომ აღნიშნული საგადასახადო ორგანოს ვალდებულებას წარმოადგენდა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ დროებით ჩამორთმეული სატრანსპორტო საშუალების მიღება-ჩაბარების აქტს, რომელშიც (ტ.1, ს.ფ. 126) მითითებულია ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე გაწეული მომსახურების და პარკირების ხარჯების ავტომანქანის მფლობელის მიერ ანაზღაურების თაობაზე, საგულისხმოა, რომ ხელს აწერს მოსარჩელე. შესაბამისად, ზ. გ-ისთვის იმთავითვე ცნობილი იყო ავტომობილის შენახვასთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურებაზე მისი პასუხისმგებლობის შესახებ. ამასთან, მოსარჩელე სსიპ შემოსავლების სამსახურისთვის მიწერილ 28.06.2017წ. წერილში (ტ.1, ს.ფ 112-115) ავტოსატრანსპორტო საშუალების საჯარიმო სადგომიდან გაყვანის დამაბრკოლებელ გარემოებად მარტოოდენ ავტოსადგომის მიმართ არსებულ დავალიანებას ასახელებდა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელესა და საჯარიმო სადგომს შორის წარმოშობილი სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, საჯარიმო სადგომის ადმინისტრაციას ხელეწიფებოდა ნივთის დაკავება თანხის გადახდამდე. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოსარჩელის მითითებებს მასზედ, რომ საგადასახადო ორგანოს ვალდებულებას წარმოადგენდა ყადაღადადებული ნივთის შენახვასთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურება. შესაბამისად, მოსარჩელის სამოქალაქო სამართლებრივი ვალდებულების შეუსრულებლობის უარყოფით შედეგებზე პასუხისმგებლობა ვერ დაეკისრება სსიპ შემოსავლების სამსახურს.

საკასაციო პალატა არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მოსარჩელისათვის მოპასუხის მიერ ზიანის მიყენების შესახებ. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენებული დასკვნა ემყარება მარტოოდენ ვარაუდს, რამდენადაც საქმის მასალებში არ მოიპოვება სარწმუნო მტკიცებულება, რომელიც უტყუარად დაადასტურებდა საგადასახადო ორგანოს მხრიდან მოსარჩელის მიმართ კუთვნილი ავტომობილის უკან დაბრუნების ხელის შეშლის განზრახვას.

მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულების დაფარვისთანავე გამოიცა შესაბამისი ბრძანება საგადასახადო ყადაღის მოხსნის თაობაზე. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას მასზედ, რომ ყადაღის მოხსნის შემდგომ ნივთის ფაქტობრივ ბატონობაში დასაბრუნებლად უფლებამოსილი პირის მხრიდან გარკვეული მოქმედებების განხორციელება იყო საჭირო, რაშიც უსათუოდ მოიაზრება მანქანის საჯარიმო სადგომზე დგომის საფასურის გადახდა. საქმის მასალების თანახმად, ზ. გ-იმა სასამართლო გადაწყვეტილებით საკუთრებად მიკუთვნებული ავტომობილის დასაბრუნებლად საგადასახადო ორგანოს მხოლოდ სასამართლო აქტის კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მიმართა. საქმის მასალებით არ იკვეთება სსიპ შემოსავლების სამსახურის მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედება/უმოქმედობა მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეალიზების მიზნებისთვის, რამეთუ მოსარჩელემ კუთვნილი ნივთი მიიღო ყოველგვარი დაბრკოლების გარეშე, საჯარიმო სადგომის მიმართ არსებული დავალიანების გადახდის შემდეგ, რაც მის სამართლებრივ ვალდებულებას წარმოადგენდა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურმა კანონით დადგენილ ვადაში რეაგირება მოახდინა მოსარჩელის განცხადებებზე. საგადასახადო ორგანოს წერილობითი კორესპოდენციით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ ზ. გ-ის უარი ეთქვა ყადაღის მოხსნის თაობაზე და საგადასახადო ორგანოს წინაშე არსებული ვალდებულებების გამო გაჭიანურდა მისთვის ნივთის დაბრუნების პროცესი. ამდენად, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ზიანის ანაზღაურების დაკისრების აუცილებელი ელემენტი - მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. მითუმეტეს, გამოირიცხება მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეფასა საქმეში დაცული წერილობითი თუ სხვა მტკიცებულებები და არასწორად განმარტა კანონი.

საქმის მასალებით არ დგინდება საგადასახადო ყადაღის მოხსნის შემდეგ მოპასუხის ბრალეული ქმედებით ან უმოქმედობით მესაკუთრისთვის ავტომობილის დაუბრუნებლობის ფაქტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობდა ზ. გ-ის სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე, არსებობს სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. ამავე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, ხოლო მოსარჩელის მიერ ბაჟის ზედმეტად გადახდა იწვევს გადახდილი თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაბრუნებას. მითითებული კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები. მითითებული კოდექსის 44-ე მუხლის თანახმად, საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯებია: ა) მოწმეების, სპეციალისტებისა და ექსპერტებისათვის მისაცემი თანხები; ბ) თარჯიმნად მოწვეული პირებისათვის მისაცემი თანხები; გ) ადგილობრივ დათვალიერებებზე გაწეული ხარჯები; გ¹) სასამართლოს დავალებით ფაქტების კონსტატაციაზე გაწეული ხარჯები; დ) მოპასუხის მოძებნის ხარჯები; ე) სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები; ვ) ადვოკატისათვის სახელმწიფო სალაროდან გადახდილი თანხები; ზ) სპეციალურ საექსპერტო დაწესებულებაში სასამართლო ექსპერტიზის ჩატარების ხარჯები. ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში, ზ. გ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 864.25 ლარი უნდა ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად, ასევე არ დაკმაყოფილდეს მოსარჩელის მოთხოვნა საადვოკატო მომსახურებისთვის გაღებული ხარჯისა და ექსპერტიზის ჩატარების საფასურის მოპასუხისთვის დაკისრების თაობაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 დეკემბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ზ. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა