საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-82(კ-25) 4 ნოემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოსარჩელეები) - ე. თ-ი, ლ. ნ-ი

პროცესუალური მოწინააღმდეგეები (მოპასუხეები) - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიურო; სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

2019 წლის 22 აპრილს ე. თ-იმა და ლ. ნ-იმა სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს 2014 წლის 11 ივლისს უკანონოდ ჩატარებული იძულებითი საჯარო აუქციონის შედეგად, უძრავი ქონების შეძენისათვის მათ მიერ გადახდილი ფულადი თანხის მოპასუხეებისთვის სოლიდარულად დაკისრება, აუქციონის ჩატარების დღიდან გადაწყვეტილების აღსრულების მომენტისათვის. მოსარჩელეთა შეფასებით, ზიანის თანხა შეადგენდა 25 969 ლარს, საიდანაც 4000 ლარი იყო იურიდიული მომსახურების ხარჯები, ხოლო დანარჩენი იყო იყო ძირითადი, აუქციონში მონაწილეობისათვის გადახდილი და სხვა დამატებით ხარჯები.

მოსარჩელეთა განმარტებით, 2014 წლის 11 ივლისს, ე. თ-იმა მონაწილეობა მიიღო სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ ჩატარებულ საჯარო აუქციონში, რომელში გამარჯვების შედეგად, 14 000 ლარად, შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე - ქ. თბილისი, ...ს შესახვევი №..., მოვალე რ. ჭ-ის საკუთრებაში არსებული 1/4 წილი (ს/კ ...). მოსარჩელემ უძრავი ქონებიდან წილი აჩუქა თავის დას - ლ. ნ-ის, რომელმაც სესხის ხელშეკრულების ფარგლებში, იპოთეკით დატვირთა უძრავი ქონება. მოსარჩელეებმა ასევე აღნიშნეს, რომ გ., თ. და მ. რ-იები, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველზე, გახდნენ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეები, ხოლო ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის საკუთრების უფლება და უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იპოთეკა გაუქმდა.

მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოებს, აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს უნდა დაკისრებოდათ მოსარჩელეთათვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, გამომდინარე იქიდან, რომ იძულებითი აღსრულება განხორციელდა არასწორად, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ საკითხი არ შეისწავლა სრულყოფილად, არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის გამოც, მოსარჩელეებს - ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის მიადგათ მატერიალური ზიანი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ე. თ-იმა და ლ. ნ-იმა, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივლისის განჩინებით ე. თ-ის და ლ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ე. თ-იმა და ლ. ნ-იმა. კასატორებმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 1 თებერვლის განჩინებით ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის (მომზადების თარიღი: 14.06.2013) მიხედვით, ქ. თბილისში, ...ს შესახვევი №...-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/4 ნაწილიდან 1/3 ნაწილზე რეგისტრირებული იყო კ. ხ-ის საკუთრების უფლება, 1/4 ნაწილზე - რ. ჭ-ის საკუთრების უფლება, 1/4 ნაწილზე - თ. რ-ის, გ. რ-ისა და მ. რ-ის საკუთრების უფლება, ხოლო 5/12 ნაწილზე - ა. მ-ის საკუთრების უფლება. 2013 წლის 13 სექტემბერს თბილისის სააღსრულებო ბიუროში იძულებითი აღსრულების მიზნით, წარდგენილ იქნა აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცელი №... (სააღსრულებო ფურცლის გაცემის თარიღი: 09.09.2013წ. კრედიტორი - ნ. რ-ი, მოვალე - რ. ჭ-ი). ამასთან, აღმასრულებელმა, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 9 სექტემბრის №... ბრძანების აღსრულების მიზნით, 2014 წლის 20 იანვარს მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და გამოითხოვა შესაბამისი ინფორმაცია რ. ჭ-ის და მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის და მისი უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ.

დადგენილია, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 24 იანვრის №15678 წერილით აღმასრულებელს ეცნობა, რომ უძრავ ნივთებზე რეგისტრირებული იყო საკუთრების უფლება შემდეგი წილობრივი მონაცემებით: კ. ხ-ი - 1/4 ნაწილიდან 1/3 ნაწილზე; რ. ჭ-ი - 1/4 ნაწილზე; თ. რ-ი, გ. რ-ი, მ. რ-ი - 1/4 ნაწილზე; ა. მ-ი - 5/12 ნაწილზე (განცხადება №..., თარიღი - 28/05/2012 წ.). რ. ჭ-ის კუთვნილი წილი დატვირთული იყო იპოთეკით. ამასთან, აღმასრულებელს დამატებით ეცნობა, რომ რ. ჭ-ის კუთვნილ წილზე ყადაღა რეგისტრირებული იყო თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2013 წლის 12 ნოემბრის №A13059476-007/001 მიმართვის საფუძველზე. რ. ჭ-ის ქონების მიმართ გირავნობა/იპოთეკა რეგისტრირებული არ იყო.

სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე იძულებითი აღსრულების ფარგლებში ჩატარებული აუქციონის შედეგად, აუქციონზე შეძენილ უძრავ ქონებაზე, 2014 წლის 18 ივლისიდან, დარეგისტრირდა ე. თ-ის საკუთრების უფლება (რეგისტრაციის ნომერი: ...), ხოლო სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში გაფორმებული 2014 წლის 29 ივლისის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ე. თ-ის საკუთრებაში აღრიცხულ, ქ. თბილისში, ...ს შესახვევი №...-ში მდებარე უძრავი ქონებაზე (ს/კ: ...) – 1/4 წილი, 2014 წლის 1 აგვისტოდან, დარეგისტრირდა ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის თანასაკუთრება.

დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 2014 წლის 8 სექტემბერს გ. რ-იმა განცხადებით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილების საფუძველზე მოითხოვა უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. განმცხადებლის მიერ წარდგენილ იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 1 სექტემბრის განჩინება, კანონიერ ძალაში შესული ამავე სასამართლოს 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება, სანოტარო აქტი - მოსარჩელეთა მიერ 2500 ლარის ლ. ნ-ისთვის გადასაცემად, დეპოზიტზე შეტანის შესახებ. სამოქალაქო საქმეზე №2/9395-2011 (კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება) იმის გათვალისწინებით, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ნივთის ((ს/კ: ...) – 1/4 წილი) მესაკუთრედ რ. ჭ-ის ნაცვლად ლ. ნ-ი იყო რეგისტრირებული, სასამართლოს 2014 წლის 1 სექტემბრის განჩინებით, რ. ჭ-ის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ლ. ნ-ი. ხოლო, მოგვიანებით, 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებით, რ. ჭ-ის უფლებამონაცვლედ ლ. ნ-ითან ერთად დაშვებულ იქნა ე. თ-ი. „რეგისტრაციის შესახებ“ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 18 ივლისის №... გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოთხოვნა და სარეგისტრაციოდ წარდგენილ უძრავ ნივთზე, საცხოვრებლის 1/4 ნაწილზე დარეგისტრირდა გ., თ. და მ. რ-იების საკუთრების უფლება. კიდევ ერთ ადმინისტრაციულ საქმეზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 30 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (საქმე №3/3904-14), გ. რ-ის, თ. რ-ის, მ. რ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 22 სექტემბრის №... გადაწყვეტილება იპოთეკის წარმოშობის რეგისტრაციის შესახებ.

საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეებს მიადგათ მატერიალური ზიანი. მოსარჩელეებმა, აუქციონზე, კანონით დადგენილი წესით, შეიძინეს უძრავი ნივთი და შემდგომში, დაკარგეს მოპოვებული საკუთრების უფლება, რადგან მათი მხრიდან აუქციონში მონაწილეობის პარალელურად, უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით მიმდინარეობდა სამართალწარმოება, რომლის შედეგების გათვალისწინებითაც, გაუქმდა საჯარო რეესტრში მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია.

საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით, იძულებითი აუქციონის წარმოებაზე პასუხისმგებელი ორგანოა სსიპ „აღსრულების ეროვნული ბიურო“, თუმცა აუქციონის მიმდინარეობის პროცესში, უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით უფლებრივი მდგომარეობის კვლევისას იგი ეყრდნობა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მოწოდებულ მონაცემებს, რომლის მიმართაც მოქმედებს სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფცია. ამდენად, სააღსრულებო წარმოების მიმდინარეობისას, უძრავი ნივთის უფლებრივი მდგომარეობის მოძიების და შეფასებისას, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო ვალდებულია იმოქმედოს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიწოდებული ინფორმაციის შესაბამისად. ამდენად, საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მოქმედებები შესაბამისობაში იყო სააღსრულებო წარმოების, იძულებითი აუქციონის მარეგულირებელ კანონმდებლობასთან.

რაც შეეხება სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს პასუხისმგებლობის საკითხს, საკასაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ „რეგისტრაციის შესახებ“ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 18 ივლისის №... გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოთხოვნა და სარეგისტრაციოდ წარდგენილ უძრავ ნივთზე, საცხოვრებლის 1/4 ნაწილზე დარეგისტრირდა გ., თ. და მ. რ-იების საკუთრების უფლება. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოსარჩელეებმა ე. თ-იმა და ლ. ნ-იმა დაკარგეს რეგისტრირებული საკუთრების უფლება. მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ საკუთარი გადაწყვეტილება დააფუძნა სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესულ 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებას, 2014 წლის 1 სექტემბრის და 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებებს.

საკასაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ ე. თ-იმა 2014 წლის 11 ივლისს გაიმარჯვა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ გამართულ იძულებით საჯარო აუქციონზე და გახდა მოვალე რ. ჭ-ის თანასაკუთრებაში რიცხული (1/4 ნაწილი) უძრავი ქონების შემძენი, რომელმაც უძრავი ქონება შეიძინა 14 000 ლარად და თანხა გადაიხადა სრულად. ამდენად, სააღსრულებო ბიუროს განკარგულება წარმოადგენს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დამოუკიდებელ საფუძველს, რაც სადავო არ გამხდარა და დღემდე იურიდიული ძალის მქონეა. სწორედ აღნიშნული განკარგულების საფუძველზე დარეგისტრირდა ჯერ ე. თ-ის, ხოლო შემდგომ, ჩუქების საფუძველზე, ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის თანასაკუთრების უფლება.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, მართალია სამოქალაქო საქმეზე 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება წარმოადგენდა გ., თ. და მ. რ-იების საკუთრების უფლების დამდგენ საფუძველს, თუმცა ამ გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ, ადმინისტრაციული წარმოების (სააღსრულებო წარმოება) შედეგად მიღებულმა განკარგულებამ დაადგინა უძრავი ქონების ახალი მესაკუთრე, წარმოშვა რეგისტრაციის ახალი საფუძველი, შესაბამისად სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2014 წლის 15 ივლისის №A13059476-025/001 განკარგულებამ სამართლებრივად შემოფარგლა სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილების მოქმედება და მისი სამართლებრივი ეფექტი. სასამართლო გადაწყვეტილება ეხებოდა მისი მიღებისას არსებულ მდგომარეობას, გ., თ. და მ. რ-იების მოთხოვნის საფუძვლიანობას - იმდროინდელი მესაკუთრის - რ. ჭ-ის მიმართ, თუმცა აღნიშნული გადაწყვეტილება ვერ მოახდენდა გავლენას შემდგომში, 2014 წლის 15 ივლისის განკარგულების საფუძველზე, ე. თ-ის წარმოშობილ საკუთრების უფლებაზე. სააღსრულებო განკარგულების საფუძველზე კასატორების საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში და შესაბამისად, სასამართლოს 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებამ, რომლის საფუძველზეც უფლების რეალიზება არ მოუხდენიათ გ., თ. და მ. რ-იებს, დაკარგა სარეგისტრაციო მნიშვნელობა.

სასამართლოს მითითებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 1 სექტემბრის და 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებები, რომელთა შესაბამისად, რ. ჭ-ის უფლებამონაცვლეებად დადგინდნენ ე. თ-ი და ლ. ნ-ი, მიღებულ იქნა მას შემდეგ, რაც უკვე არსებობდა აღსრულების ეროვნული ბიუროს განკარგულება, რომელიც საფუძვლად დაედო ე. თ-ის საკუთრების წარმოშობასა და რეგისტრაციას. საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემული განჩინებები მიღებულ იქნა 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებაზე. შესაბამისად, მათი სამართლებრივი ეფექტი შემოფარგლული იყო ამავე გადაწყვეტილებით. მოცემული განჩინებები არ წარმოადგენდა უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით არსებული ახალი სამართალურთიერთობის მოწესრიგებას, რადგან ისინი გამოტანილი იყო 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებაზე, ხოლო თავად ეს გადაწყვეტილება, სააღსრულებო განკარგულების არსებობიდან გამომდინარე, საკუთრების უფლების დადგენისა და რეგისტრაციის მიზნებისთვის გახდა იურიდიული ეფექტის არმქონე, არა აღსრულებადი. 2014 წლის 1 სექტემბრისა და 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებები არ ეხებოდა და ვერ გააუქმებდა, 2012 წლის 30 მარტის შემდგომ წარმოქმნილ, საკუთრების უფლების წარმოშობის ახალ საფუძველს - სააღსრულებო განკარგულებას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეფასების მიღმა დატოვა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მოქმედებები და მისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლები, რის გამოც, ამ ნაწილში სააპელაციო პალატის განჩინება იყო არსებითად დაუსაბუთებელი და არ პასუხობდა საქმეში არსებულ, მნიშვნელოვან სამართლებრივ საკითხებს.

სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახალი განხილვის შედეგად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ 2024 წლის 24 ოქტომბერს მიღებული განჩინებით, ე. თ-ის და ლ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 1 თებერვლის განჩინებაში აღნიშნული შეფასების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენდა რამდენად არსებობდა მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის მოსარჩელეთა (აპელანტები) სასარგებლოდ რეალური ზიანის დაკისრების საფუძველი.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მოქმედებების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, მნიშვნელოვანი იყო იმის დადგენა, ადგილი ჰქონდა თუ არა, ერთი მხრივ, ე. თ-ის და ლ. ნ-ის და, მეორე მხრივ, გ., თ. და მ. რ-იების საკუთრების უფლების დამდგენი სამართლებრივი საფუძვლების კონკურენციას.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა გ., თ. და მ. რ-იების საკუთრების უფლების დამდგენ სამართლებრივ საფუძველზე. სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით დგინდებოდა, რომ გ. რ-ი, თ. რ-ი და მ. რ-ი უძრავ ქონებაზე (ქ. თბილისში, ...ს შესახვევ №...-ში მდებარე, რ. ჭ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული 46,17 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომი (საკადასტრო კოდი ...; 1/4 ნაწილი)) მესაკუთრეებად ცნობილი იქნენ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე. კერძოდ, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ი. რ-ის, თე. რ-ის და ე. რ-ის მოსარგებლეობის უფლება, ხოლო მოსარჩელეები - გ., თ. და მ. რ-იები მიჩნეულ იქნენ მოსარგებლეთა უფლებამონაცვლეებად.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სანივთო სამართლის სისტემა ვიწრო გაგებით იდენტურია სამოქალაქო კოდექსში შემავალი სანივთო სამართლის სისტემის, ხოლო ფართო გაგებით სანივთო სამართლის სისტემა მოიცავს არა მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსში სანივთო სამართლის წიგნში შემავალ ინსტიტუტებს, არამედ სხვა ნორმატიულ აქტებში შემავალ სპეციალურ წესებს, რომელიც უკავშირდება სანივთო უფლების წარმოშობას, შეცვლასა და შეწყვეტას, ქონებასთან დაკავშირებულ შეზღუდვებსა და აკრძალვებს. აღსანიშნავია, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონმა დაარეგულირა იმ სანივთო უფლების სამართლებრივი ბედი, რომელიც პირებს საცხოვრებელ სადგომზე 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოეშვათ. მითითებული კანონი როგორც მესაკუთრეს, ასევე მოსარგებლეს აკისრებს ურთიერთვალდებულებებს, რომელიც გადადის მათ უფლებამონაცვლეებზე, როგორც სანივთო უფლება.

სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება, როგორც სანივთო უფლება, განსხვავებით ვალდებულებითი ურთიერთობებისაგან, წარმოშობს უფლებას ნივთზე - უძრავ ნივთზე. სანივთო სამართლის შინაარსის და მისი თავისებურებების განხილვისას მნიშვნელოვანია აღინიშნოს სანივთო სამართალში მოქმედი სანივთო უფლებათა მიდევნების პრინციპი. კერძოდ, სანივთო უფლებებს, ქონებასთან მჭიდრო სამართლებრივი კავშირის წყალობით, ახასიათებთ მიდევნების თვისება, ესე იგი, განაგრძობენ არსებობას ახალი მესაკუთრის ხელშიც. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მესაკუთრის შეცვლა, არ იწვევდა მოსარგებლისათვის იმ სამართლებრივი ურთიერთობის ცვლილებას, რაც „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით წესრიგდებოდა. ახალი მესაკუთრე მოსარგებლის მიმართ სარგებლობდა იმავე უფლებებითა და მოვალეობებით, რაც გამსხვისებელს ჰქონდა.

გარდა ამისა, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებაში არაა მითითებული, რომ მოსარჩელეები - გ., თ. და მ. რ-იები (მოსარგებლეთა უფლებამონაცვლეები) წარმოადგენენ ქონების მესაკუთრის (რ. ჭ-ი) მოსარგებლეებს, არამედ მითითებულია, რომ მითითებული პირები წარმოადგენენ სადავო ფართის მოსარგებლეებს. ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 1 სექტემბრის და 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებებით (იმ საფუძვლით, რომ რ. ჭ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეები გახდნენ ე. თ-ი და ლ. ნ-ი) რ. ჭ-ის უფლებამონაცვლეებად დადგინდნენ ე. თ-ი და ლ. ნ-ი. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო მიიჩნევდა, რომ გ., თ. და მ. რ-იები წარმოადგენდნენ ქონების ყოფილი მესაკუთრის (რ. ჭ-ი) მოსარგებლეებს და სააღსრულებო განკარგულების არსებობიდან გამომდინარე 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება გახდა იურიდიული ეფექტის არმქონე, მაშინ განმცხადებლებს უარს ეტყოდა უფლებამონაცვლეობის დადგენაზე.

სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია გ., თ. და მ. რ-იების (მოსარგებლეთა უფლებამონაცვლეები) სანივთო უფლება და უძრავ ნივთზე მესაკუთრის შეცვლა თავისთავად არ ათავისუფლებს ახალ მესაკუთრეს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ვალდებულებისაგან, სანივთო უფლების მიდევნების თვისებიდან გამომდინარე, აუქციონზე ნივთის შემძენი გახდა ამ ნივთთან დაკავშირებული ურთიერთობის, მათ შორის, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ურთიერთობის მხარე. მართალია, გ., თ. და მ. რ-იებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილების საფუძველზე, აუქციონის ჩატარებამდე არ მოუხდენიათ უფლების რეალიზება, კერძოდ, არ მიუმართავთ რეგისტრაციის მოთხოვნით საჯარო რეესტრისთვის, თუმცა, საკუთრების უფლების დამდგენი სამართლებრივი საფუძვლის შინაარსის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მათ ნებისმიერ დროს, მათ შორის, ახალი მესაკუთრის არსებობის პირობებშიც შეეძლოთ უფლების რეესტრში რეგისტრაცია. შესაბამისად, მითითებული გარემოებების ერთიანობაში შეფასების შედეგად სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ადგილი არ ჰქონდა ძალაში მყოფი უფლების დამდგენი სამართლებრივი საფუძვლების კონკურენციას და მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ განხორციელებული მოქმედებები იყო მართლზომიერი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზე არ იყო ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობები - სათანადო წესით არ დასტურდებოდა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რასაც შედეგად მოჰყვა პირის კანონიერი უფლებების შეზღუდვა. მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოსარჩელეების საკუთრების უფლების შელახვას ადგილი არ ჰქონია, რაც თავის მხრივ, სარჩელის უარყოფის საფუძვლად მიიჩნია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ე. თ-იმა და ლ. ნ-იმა, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

საკასაციო სასამართლო პირველ რიგში მიუთითებს კასატორების მოთხოვნაზე - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ოქტომბრის განჩინების გაუქმებისა და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების თაობაზე. კერძოდ, კასატორებმა მოითხოვეს მოწინააღმდეგე მხარეებს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს და საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს სოლიდარულად დაეკისროთ მოსარჩელეების (კასატორების) სასარგებლოდ, 2014 წლის 11 ივლისს უკანონოდ ჩატარებული იძულებითი საჯარო აუქციონის შედეგად მიყენებული ზიანის თანხა, რაც შეადგენდა 25 969 ლარს, საიდანაც 4000 ლარი იყო იურიდიული მომსახურების ხარჯები, ხოლო დანარჩენი იყო იყო ძირითადი, აუქციონში მონაწილეობისათვის გადახდილი და სხვა დამატებით ხარჯები. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში კასატორებმა იშუამდგომლეს, ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარისთვის მოსარჩელეების მიერ გაწეული სასამართლო ხარჯის გადახდის ვალდებულების დაკისრება.

კასატორების მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებაში, სასამართლოს მიერ მოშველიებული არგუმენტები არ წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძვლებს, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, შესაბამისად იგი მიღებულია კანონის მოთხოვნათა დარღვევებით და უნდა გაუქმდეს.

კასატორები მიუთითებენ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე და 97-ე მუხლებზე და მიიჩნევენ, რომ მოპასუხეთა მიერ დარღვეულ იქნა დასახელებული ნორმების დანაწესები. კასატორების მითითებით, საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ. თბილისში, ...ს შესახვევი №..., რეგისტრირებულია თანამესაკუთთრეთა საკუთრება, სადაც მოქალაქეები ა. მ-ი, გ. და თ. რ-იები, კ. ხ-ი, მ. რ-ი, რ. ჭ-ი და სხვები ფიგურირებენ უძრავი ქონების თანამესაკუთთრეებად. დოკუმენტი ადასტურებდა, რომ ამ მისამართზე ადგილი ჰქონდა საკუთრების ყიდვა-გაყიდვებს, რაც ქმნიდა ეჭვის საფუძველზე, რომ სახეზე იყო ხარვეზიანი, ნაკლის მქონე უძრავი ქონება. ამდენად, კასატორები მიიჩნევენ, რომ ამ ვარაუდიდან გამომდინარე სადავო უძრავი ქონების აუქციონზე გამოტანამდე, მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 97-ე მუხლის მოთხოვნებიდან და საქმის გარემოებიდან გამომდინარე, ზედმიწევნით უნდა შეესწავლათ და შეემოწმებინათ აღნიშნულ მისამართზე არსებული სურათი, რასაც თანამესაკუთთრეთა სიმრავლე ქმნიდა, გამოეთხოვათ დამატებითი დოკუმენტები, შეეგროვებინათ მესაკუთრეთა განმარტებები, დაეთვალიერებინათ უძრავი ქონების ცნობები, მოესმინათ ადგილმდებარეობა და ა.შ. რაც არ შესრულებულა და საჯარო, იძულებით ელექტრონულ აუქციონზე სარეალიზაციოდ გამოტანილი იქნა უფლებრივი ნაკლის მქონე ქონება.

ამასთან, კასატორები მიიჩნევენ, რომ უძრავი ქონების ნაკლის გამოაშკარავება გულმოდგინე შემოწმებით შესაძლებელი იყო და ეს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების და არა მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენდა და აღნიშნულ საკითხებთან მიმართებაში მოპასუხეთა არგუმენტები წარმოადგენდა თავის მართლებას, რამდენადაც, წინააღმდეგ შემთხვევაში უფლებრივი ნაკლის მქონე უძრავი ქონება აუქციონზე სარეალიზაციოდ არ გავიდოდა, ამასთან გამოაშკარავდებოდა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ აუქციონზე მოსარჩელის მიერ შეძენილი უძრავი ქონება, თბილისის სამოქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო მარიამ 2012 წლის 30 მარტის კანონიერ 30 მარტის კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით (№2/9395-2011), მოქალაქეები - გ., თ. და მ. რ-იები, რომლებიც ამავე მისამართზე ცხოვრობენ თანამესაკუთთრეთა სტატუსით, ცნობილი იყვნენ, ქ. თბილისში, ...ს შესახვევი №... მდებარე, რ. ჭ-ის სახელზე რიცხული 46.17 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეებად (ს/კ: ...), რაც მათ მოგვიანებით დაარეგისტრირეს საჯარო რეესტრში, მაგრამ ეს ფაქტი არ გამორიცხავდა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების პასუხისმგებლობას.

ამასთან, კასატორებმა ყურადღება გაამახვილეს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს არ გამოუკვლევია და სამართლებრივად არ შეუფასებია, თუ რომელმა მხარემ შეუწყო ხელი ზიანის დადგომას და რომლის განზრახი ან გაუფრთხილებელი ბრალი იყო ზიანის დადგომაში, იმ პირობებში, რომ არ იკვეთება თავად მოსარჩელის ბრალეულობა, რომელმაც განახორციელა ის მოქმედებები, რომელსაც შესაბამისი ქონების შეძენის მიზნით მოითხოვდა ელექტრონული აუქციონის ჩატარების წესები. აღნიშნულის საპირისპიროდ კი, ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ აუქციონზე სარეალიზაციოდ გატანილი უძრავი ქონება უფლებრივი ნაკლის მატარებელი იყო, ამ ქონების აუქციონზე გამოტანის მიზეზები უფრო მეტ წინდახედულობას და დაწვრილებით შემოწმებას მოითხოვდა და საჭირო იყო საჯარო რეესტრის ამონაწერში დაფიქსირებული ყველა პირის დამოკიდებულების გამოკვლევა იპოთეკის საგანთან მიმართებით. კასატორების მითითებით, მოპასუხეები ამ საკითხთან დაკავშირებით მიუთითებდნენ იმ გარემოებაზე, რომ კანონი მათ არ ავალდებულებს ასეთი შემოწმების ჩატარებას, თუმცა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განმარტებები ზიანთან დაკავშირებულ საკითხებზე მეტყველებს, რომ ზოგადად ყველა ფორმის მართლწესრიგი, სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. მოპასუხეთა მხრიდან კი, სწორედ კეთილსინდისიერების პრინციპის გაუთვალისწინებლობამ გამოიწვია აუქციონზე გასატანი ქონების უფლებრივი მდგომარეობის არაჯეროვანი შემოწმება, რაც პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირში იყო მოსარჩელის მიმართ დამდგარ, ზიანის გამომწვევ შედეგთან.

ამდენად, კასატორები მიიჩნევენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება მიიღო საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევებით, იგი იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სააპელაციო სასამართლომ 2024 წლის 24 ოქტომბერს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ისე მიიღო, რომ საერთოდ არ იმსჯელა და არ გაითვალისწინა მოცემულ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 1 თებერვლის განჩინებაში ჩამოთვლილი დარღვევები, რის გამოც საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს და დაეყრდნო იმ მოსაზრებებს, რაც მას თავად ჰქონდა გაკეთებული 2022 წლის 28 ივლისის განჩინებაში ამავე საქმეზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 თებერვლის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 18 სექტემბრის განჩინებით ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. თ-ის და ლ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება ე. თ-ის და ლ. ნ-ის სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებაზე, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი განსაზღვრავს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ იგი იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები). ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) და მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში კასატორებმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის გამოყენებისა და განმარტების კუთხით წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რამაც შექმნა საკასაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გაუქმების და ახალი გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობები.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იგი იმსჯელებს იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემული ადმინისტრაციული წარმოებების დაწყებამდე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მიმდინარე სამოქალაქო საქმეზე მიღებული და კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/9395-2011) დადგინდა, რომ ქ. თბილისში, ...ს შესახვევ №...-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/4 ნაწილი თ. რ-ის, გ. რ-ის და მ. რ-ის საკუთრებაში გადასცა რ. ა-იმა, ხოლო მოსარჩელეები დამატებით ითხოვდნენ იმ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობას, რომელიც აღრიცხული იყო კეკე შერმაზანოვას საკუთრებად. შპს „გ...ს“ აზომვითი ნახაზის მიხედვით ფართი შეადგენდა 46,17 კვ.მ.-ს და საჯარო რეესტრში იმ დროისთვის აღრიცხული იყო რ. ჭ-ის საკუთრებად - 1/4 ნაწილი. მითითებული სასამართლო გადაწყვეტილებით, გ. რ-ის, თ. რ-ისა და მ. რ-ის რ. ჭ-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ 2500 ლარის გადახდა. ამასთან, გ. რ-ი, თ. რ-ი და მ. რ-ი ცნობილ იქნენ ქ. თბილისში, ...ს შესახვევ №...-ში მდებარე, რ. ჭ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული 46,17 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეებად (საკადასტრო კოდი ...; 1/4 ნაწილი).

საქმეზე დადგენილია, რომ საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის (მომზადების თარიღი: 14.06.2013) მიხედვით, ქ. თბილისში, ...ს შესახვევი №...-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/4 ნაწილიდან 1/3 ნაწილზე რეგისტრირებული იყო კ. ხ-ის საკუთრების უფლება, 1/4 ნაწილზე - რ. ჭ-ის საკუთრების უფლება, 1/4 ნაწილზე - თ. რ-ის, გ. რ-ისა და მ. რ-ის საკუთრების უფლება, ხოლო 5/12 ნაწილზე - ა. მ-ის საკუთრების უფლება.

2013 წლის 13 სექტემბერს თბილისის სააღსრულებო ბიუროში იძულებითი აღსრულების მიზნით, წარდგენილ იქნა აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცელი №... (სააღსრულებო ფურცლის გაცემის თარიღი: 09.09.2013წ. კრედიტორი - ნ. რ-ი, მოვალე - რ. ჭ-ი). აღმასრულებელმა, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 9 სექტემბრის №... ბრძანების აღსრულების მიზნით, 2014 წლის 20 იანვარს მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და გამოითხოვა შემდეგი ინფორმაცია: ირიცხებოდა თუ არა რ. ჭ-ის საკუთრებაში უძრავი ქონება (მდებარე - ქალაქი თბილისი, ...ს შესახვევი №..., შენობა-ნაგებობების საერთო ფართი - 153.21 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი - 124.98 კვ.მ (ს/კ: ...) 1/4 წილი); იყო თუ არა აღნიშნული ქონება დატვირთული იპოთეკით (მათ შორის საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით), როდის და ვის სასარგებლოდ, სხვა სანივთო ან სახელშეკრულებო უფლებით (ვალდებულებით), როდის და ვის სასარგებლოდ; იყო თუ არა უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული ყადაღა, როდის და ვის მიერ. აღმასრულებელმა მოითხოვა უძრავი ქონების ამონაწერის ასლი, იპოთეკის ხელშეკრულების ასლები, სხვა სანივთო თუ ვალდებულებითი ხელშეკრულების ასლები, ინფორმაცია დამყადაღებლის და დაყადაღების საფუძვლების შესახებ, ასევე, მათ ხელთ არსებული აღნიშნული უძრავი ქონების ნახაზები და ორთოფოტოები. აღმასრულებლის მიერ ასევე მოთხოვნილ იქნა ინფორმაცია მეწარმეთა და არასამეწარმეო იურიდიულ პირთა რეესტრიდან, რეგისტრირებული იყო თუ არა რ. ჭ-ი სამეწარმეო რეესტრში ინდივიდუალურ მეწარმედ.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 24 იანვრის №15678 წერილით აღმასრულებელს ეცნობა, რომ უძრავ ნივთებზე რეგისტრირებული იყო საკუთრების უფლება შემდეგი წილობრივი მონაცემებით: კ. ხ-ი - 1/4 ნაწილიდან 1/3 ნაწილზე; რ. ჭ-ი - 1/4 ნაწილზე; თ. რ-ი, გ. რ-ი, მ. რ-ი - 1/4 ნაწილზე; ა. მ-ი - 5/12 ნაწილზე (განცხადება №..., თარიღი - 28/05/2012 წ.). რ. ჭ-ის კუთვნილი წილი დატვირთული იყო იპოთეკით, საფუძველი - 1) იპოთეკის ხელშეკრულება, დამოწმების თარიღი - 27/01/2010, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, იპოთეკარი: ნ. რ-ი (პ/ნ: ...), მესაკუთრე რ. ჭ-ი (პ/ნ: ...); საგანი: რ. ჭ-ის კუთვნილი 1/4 ნაწილი მის წილ მიწის ნაკვეთთან ერთად (გან. რეგ. №...; თარიღი - 27.01.2010 წ.); 2) სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება დამოწმების თარიღი 27.12.2011, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო. იპოთეკარი: გ. ს-ი(პ/ნ: ...); მესაკუთრე რ. ჭ-ი (პ/ნ: ...), საგანი: რ. ჭ-ის კუთვნილი 1/4 ნაწილი მის წილ მიწის ნაკვეთთან ერთად (განცხადება №... თარიღი - 27.12.2011 წ.). ამასთან, აღმასრულებელს დამატებით ეცნობა, რომ რ. ჭ-ის კუთვნილ წილზე ყადაღა რეგისტრირებული იყო თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2013 წლის 12 ნოემბრის №A13059476-007/001 მიმართვის საფუძველზე. რ. ჭ-ის ქონების მიმართ გირავნობა/იპოთეკა რეგისტრირებული არ იყო.

2014 წლის 16 ივლისს ე. თ-იმა №... სარეგისტრაციო განცხადებით მიმართა ქონების რეგისტრაციის დეპარტამენტს და მოითხოვა იძულებითი აღსრულება ქ. თბილისში, ...ს შესახვევი №...-ში (ს/კ: ...) მდებარე უძრავ ნივთზე. სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის სახით წარდგენილ იქნა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2014 წლის 15 ივლისის №A13059476-025/001 განკარგულება. აღნიშნული განკარგულების თანახმად, ე. თ-იმა 2014 წლის 11 ივლისს გაიმარჯვა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ გამართულ იძულებით საჯარო აუქციონზე და გახდა მოვალე რ. ჭ-ის თანასაკუთრებაში რიცხული ქ. თბილისში, ...ს შესახვევი №...-ში (ს/კ: ...) მდებარე უძრავი ქონების - 1/4 წილი, შემძენი, რომელმაც უძრავი ქონება შეიძინა 14000 ლარად და თანხა გადაიხადა სრულად. აღსრულება განხორციელდა უზრუნველყოფილი კრედიტორის ნ. რ-ის სასარგებლოდ. აუქციონზე შეძენილ უძრავ ქონებაზე, 2014 წლის 18 ივლისიდან, დარეგისტრირდა ე. თ-ის საკუთრების უფლება (რეგისტრაციის ნომერი: ...).

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში გაფორმებული 2014 წლის 29 ივლისის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ე. თ-ის საკუთრებაში აღრიცხულ, ქ. თბილისში, ...ს შესახვევი №...-ში მდებარე უძრავი ქონებაზე (ს/კ: ...) – 1/4 წილი, 2014 წლის 1 აგვისტოდან, დარეგისტრირდა ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის თანასაკუთრება.

2014 წლის 8 სექტემბერს გ. რ-იმა განცხადებით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილების საფუძველზე მოითხოვა უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. განმცხადებლის მიერ წარდგენილ იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 1 სექტემბრის განჩინება, კანონიერ ძალაში შესული ამავე სასამართლოს 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 10 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება და განმცხადებელს დაევალა სასამართლოს მიერ დამოწმებული იმ აზომვითი ნახაზის წარდგენა, რომლის მიხედვითაც იმსჯელა სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას, ასევე დაევალა კანონიერ ძალაში შესული 2014 წლის 1 სექტემბრის განჩინების წარდგენა. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შეწყდა სარეგისტრაციო წარმოება, შეჩერების ვადაში, შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარუდგენლობის გამო.

№2/9395-2011 სამოქალაქო საქმეზე (კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება) იმის გათვალისწინებით, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ნივთის ((ს/კ: ...) – 1/4 წილი) მესაკუთრედ რ. ჭ-ის ნაცვლად ლ. ნ-ი იყო რეგისტრირებული, სასამართლოს 2014 წლის 1 სექტემბრის განჩინებით, რ. ჭ-ის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ლ. ნ-ი. ხოლო, მოგვიანებით, 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებით, რ. ჭ-ის უფლებამონაცვლედ ლ. ნ-ითან ერთად ჩართულ იქნა ე. თ-ი.

„რეგისტრაციის შესახებ“ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 18 ივლისის №... გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოთხოვნა და სარეგისტრაციოდ წარდგენილ უძრავ ნივთზე, საცხოვრებლის 1/4 ნაწილზე დარეგისტრირდა გ., თ. და მ. რ-იების საკუთრების უფლება. ამავე სარეგისტრაციო წარმოების ფარგლებში, გაუქმდა უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იპოთეკაც, სადაც მესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ ლ. ნ-ი და ე. თ-ი, ხოლო იპოთეკარს - ნ. ჯ-ე (რეგისტრაციის №...).

კიდევ ერთ ადმინისტრაციულ საქმეზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 30 მარტის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (საქმე №3/3904-14), გ. რ-ის, თ. რ-ის, მ. რ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 22 სექტემბრის №... გადაწყვეტილება იპოთეკის წარმოშობის რეგისტრაციის შესახებ.

საქმეზე წარმოდგენილი, საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად (18.07.2016) უძრავ ნივთზე - ქ. თბილისი ...ს შესახვევი №... (ს/კ - ...), რეგისტრირებულია კ. ხ-ის საკუთრების უფლება 1/12 წილზე, ა. მ-ის საკუთრების უფლება 5/12 წილზე და გ., მ. და თ. რ-იების საკუთრების უფლება 2/4 წილზე. რეგისტრაციის საფუძვლებად, მათ შორის, მითითებულია №2/9395-2011 სამოქალაქო საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება და ამავე საქმეზე მიღებული 01.09.2014 წ. და 27.01.2015 წ. განჩინებები.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო უდავოდ დადგენილად მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეებს მიადგათ მატერიალური ზიანი. დადგენილია, რომ მოსარჩელეებმა, აუქციონზე, კანონით დადგენილი წესით, შეიძინეს უძრავი ნივთი. შემდგომში, დაკარგეს მოპოვებული საკუთრების უფლება, რადგან მათი მხრიდან აუქციონში მონაწილეობის პარალელურად, უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით მიმდინარეობდა სამართალწარმოება, რომლის შედეგების გათვალისწინებითაც გაუქმდა საჯარო რეესტრში მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ სამართალწარმოების ფარგლებში, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა მიიჩნიეს, რომ სახეზე არ იყო მოპასუხეთა მხრიდან ბრალეული, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა. განსახილველი დავის ფარგლებში კი, შეფასების საგანს წარმოადგენს სწორედ სწორედ მოპასუხეთა ქმედებების მართლზომიერებისა და შესაბამისად, მათთვის ზიანის დაკისრების საფუძვლიანობის შემოწმება.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი. ამავე შინაარსის დანაწესს კი, „საქართველოს კონსტიტუციაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ საქართველოს 2017 წლის 13 ოქტომბრის კონსტიტუციური კანონის №1324 ამოქმედებამდე, შეიცავდა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი, რომელიც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით: „ყველას ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა. ნათლად არის დადგენილი ანაზღაურების მასშტაბებიც – ზარალი სრულად უნდა ანაზღაურდეს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებითვე, „საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის №2/3/630 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული ნორმა განამტკიცებს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფო პასუხისმგებლობის კონსტიტუციურ-სამართლებრივ გარანტიას. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დამდგენი კონსტიტუციურ-სამართლებრივი ნორმა მიემართება უკანონო ქმედების შედეგად ზიანის მიყენების შემთხვევებს და ანაზღაურების ფარგლებსაც სწორედ ამ პირობებით ითვალისწინებს. შესაბამისად, ნორმის კონსტრუქცია და მისი შინაარსი, ასევე, საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული სასამართლო პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ იმისათვის, რათა წარმოიშვას სახელმწიფოს მხრიდან მიყენებული ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურების მოთხოვნის კონსტიტუციურ-სამართლებრივი საფუძველი, არსებითია დადასტურებულ იქნეს სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელებული ქმედების უკანონობა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავით (207-209 მუხლები) გათვალისწინებული, ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის დამდგენი საკანონმდებლო მოწესრიგება სრულად ასახავს კანონმდებლის მიერ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით (ძველი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი) დადგენილ სტანდარტს. კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. მუნიციპალიტეტის ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია მუნიციპალიტეტი. თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი.

ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წესით, მოსარჩელის მიმართ დამდგარი ზიანის ანაზღაურების მოპასუხეთათვის დაკისრების საფუძველს უნდა წარმოადგენდეს ამ უკანასკნელის მართლსაწინააღმდეგო ხასიათის მოქმედების (უმოქმედობა) არსებობა, რაც შესაძლოა გამოიხატებოდეს მის პასუხისმგებლობას მიკუთვნებული უფლებამოსილების არასათანადო შესრულება/შეუსრულებლობაში, რამაც გამოიწვია დამდგარი ზიანი. ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ მოპასუხე მხარეებად მიუთითა - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სწორედ აღნიშნული ორგანოები იყვნენ ვალდებული, უზრუნველეყოთ აუქციონის წესით ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთის განკარგვა, რის შედეგადაც, აუქციონში გამარჯვებული გახდებოდა კეთილსინდისიერი შემძენი, შესაბამისად მისი საკუთრება არ დადგებოდა კითხვის ნიშნის ქვეშ. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ აუცილებელია შეფასდეს ორივე ადმინისტრაციული ორგანოს მოქმედება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ იძულებითი აუქციონის წესებს არეგულირებს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონი. აღნიშნული კანონის 69-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, იძულებით აუქციონს ამ კანონით დადგენილი წესით ატარებს აღსრულების ეროვნული ბიურო ან სხვა პირი მასთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე. თუ მოვალე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ქონების მესაკუთრედ, აღსრულების ეროვნული ბიურო საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით უზრუნველყოფს იძულებითი აუქციონის ჩატარებას. ამავე მუხლის 1¹ და 1² პუნქტები არეგულირებენ ისეთ შემთხვევებს, როდესაც მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, არ არის უძრავ ქონებაზე მოვალის საკუთრების უფლება რეგისტრირებული, თუმცა აღმასრულებელი ორგანო ვალდებულია გამოიკვლიოს ნივთის უფლებრივი მდგომარეობა და ისე განახორციელოს აღსრულება. კერძოდ, 1¹ პუნქტის თანახმად, თუ მოვალე საჯარო რეესტრში არ არის რეგისტრირებული უძრავი ქონების მესაკუთრედ, აღსრულების ეროვნული ბიურო საჯარო რეესტრის მეშვეობით უზრუნველყოფს ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივიდან ინფორმაციის მოძიებას უძრავ ნივთზე უფლებრივი მდგომარეობის ან/და ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში მოვალის სახელზე რიცხული ქონების თაობაზე. ხოლო 1² პუნქტის მიხედვით, თუ ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივიდან მოძიებული შესაბამისი ცნობით დადასტურდება, რომ მოვალის სახელზე ირიცხება უძრავი ქონება, აღსრულების ეროვნული ბიურო უფლებამოსილია ყადაღა დაადოს ამ ქონებას და განახორციელოს აღსრულება ამ კანონით დადგენილი წესით. მოვალე ან პირი, რომელიც ამტკიცებს, რომ ეს ქონება მას ეკუთვნის, უფლებამოსილია აღსრულების ეროვნულ ბიუროს წარუდგინოს საკუთრების უფლების დამდგენი მტკიცებულებები, რომელთა სარწმუნოდ მიჩნევის შემთხვევაში აღსრულების ეროვნული ბიურო არ განახორციელებს ან/და გააუქმებს ამ ქონების მიმართ იძულებითი აღსრულების ღონისძიებებს. სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში ქონების რეალიზაციის შემთხვევაში მისი შემძენი ხდება ამ ქონების მესაკუთრე. მესამე პირი, რომელიც მიიჩნევს, რომ ქონების რეალიზაციის შედეგად მისი უფლება დაირღვა ან/და მას მიადგა ზიანი, უფლებამოსილია მოვალეს წაუყენოს პრეტენზია.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ამავე კანონის 75-ე მუხლის მე-3 პუნქტზე, რომლის თანახმად, აუქციონში გამარჯვებული პირის მიერ ქონების ფასის სრულად გადახდის შემდეგ აღსრულების ეროვნული ბიურო გამოსცემს განკარგულებას აუქციონზე შეძენილ ქონებაზე საკუთრების უფლების შესახებ, ხოლო მე-5 პუნქტი ადგენს, რომ სააღსრულებო წარმოებისას გაყიდული ქონების ახალი მესაკუთრე იკავებს ძველი მესაკუთრის ადგილს და ხდება საკუთრების გადასვლის მომენტში ამ ქონების ფლობასთან ან/და ამ ქონებით სარგებლობასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ქონების შემძენის ერთადერთ ვალდებულებას წარმოადგენს, კანონმდებლობის და აუქციონის პირობების შესაბამისად, განცხადების წარდგენა და თანხის გადახდა, რის შემდგომაც შემძენი იკავებს მესაკუთრის ადგილს. ამასთან, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონი აუქციონის შედეგების გაუქმების ერთადერთ საფუძვლად მიუთითებს, აუქციონში გამარჯვებული პირის მიერ თანხის გადაუხდელობას. ამასთან, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2011 წლის 31 იანვრის №21 ბრძანებით დამტკიცებული „იძულებითი აუქციონის ჩატარების პროცედურების“ მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ინტერნეტ აუქციონში გამარჯვებული პირის მიერ თანხის სრულად გადახდის შემდეგ აღსრულების ეროვნული ბიურო „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 75-ე მუხლის შესაბამისად გამოსცემს განკარგულებას შეძენილ ქონებაზე საკუთრების უფლების შესახებ.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონი, იძულებითი აუქციონის მარეგულირებელი კანონმდებლობა, აუქციონის პროცესს არეგულირებს იმგვარად, რომ სარეალიზაციო ქონება, დაინტერესებული პირებისათვის წინასწარ ცნობილი ნივთობრივი და უფლებრივი მდგომარეობით გადის აუქციონზე სარეალიზაციოდ. დაინტერესებული პირი ვალდებულია გაეცნოს ქონების შესახებ ინფორმაციას და მიიღოს გადაწყვეტილება აუქციონში მონაწილეობის, ქონების შეძენის თაობაზე. იმ შემთხვევაში, თუკი ქონების აღწერაში სწორად იყო მითითებული ქონების ნივთობრივი და უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია, თუმცა შემძენი უკმაყოფილოა შეძენილი ნივთის მდგომარეობით, შემძენის მხრიდან აუქციონის ჩამტარებლის მიმართ შედავება ხდება უსაფუძვლო. იმ შემთხვევაში, თუ ქონების შეძენის შემდგომ ირკვევა, რომ ნივთის უფლებრივი და ნივთობრივი მდგომარეობა არსებითად შეუსაბამოა გამოქვეყნებულ ინფორმაციასთან და შემძენმა არ იცოდა და არ შეეძლო სცოდნოდა აღნიშნულის შესახებ, იგი კეთილსინდისიერია ამ გარემოების მიმართ, ასეთ დროს დაუშვებელია პასუხისმგებლობის ტვირთის გადმოტანა შემძენზე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონი განსაზღვრავს საჯარო რეესტრის წარმოების ორგანიზაციულ-სამართლებრივ საფუძვლებს, საჯარო რეესტრის მწარმოებელი ორგანოს – საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს უფლება-მოვალეობებს. მოცემული კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრი არის უძრავ ნივთებზე უფლების, უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული ვალდებულებების, მათში ცვლილების და მათი შეწყვეტის, ასევე უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების მიტოვების წარმოშობის შესახებ მონაცემთა ერთობლიობა. ხოლო, ამავე კანონის მე-5 მუხლი ადგენს, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მონაცემთა მიმართ მოქმედებს უტყუარობის პრეზუმფცია, ვიდრე ისინი საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად არ იქნება ცნობილი. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 311-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის მიხედვით, საჯარო რეესტრი არის ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა, ყადაღისა და საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის წარმოშობის, მათში ცვლილების და მათი შეწყვეტის, ასევე უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების წარმოშობის და მასში ცვლილების შესახებ მონაცემთა ერთობლიობა. 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

საკასაციო სასამართლო მითითებული ნორმების საფუძველზე აღნიშნავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით, იძულებითი აუქციონის წარმოებაზე პასუხისმგებელი ორგანოა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო, თუმცა აუქციონის მიმდინარეობის პროცესში, უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით უფლებრივი მდგომარეობის კვლევისას იგი ეყრდნობა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მოწოდებულ მონაცემებს, რომლის მიმართაც მოქმედებს სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფცია. ამდენად, სააღსრულებო წარმოების მიმდინარეობისას, უძრავი ნივთის უფლებრივი მდგომარეობის მოძიების და შეფასებისას, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო ვალდებულია იმოქმედოს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიწოდებული ინფორმაციის შესაბამისად.

განსახილველ შემთხვევაში, აღმასრულებელმა, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 9 სექტემბრის №... ბრძანების აღსრულების მიზნით, 2014 წლის 20 იანვარს მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და გამოითხოვა აუქციონზე სარეალიზაციო ქონების თაობაზე ინფორმაცია, მისი მესაკუთრისა და რეგისტრირებული უფლებების შესახებ, რომლის პასუხად, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 24 იანვრის №15678 წერილით აღმასრულებელს ეცნობა ნივთის უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ, რის საფუძველზეც, უფლებამოსილი ორგანოს მხრიდან მიღებული ცნობების შესაბამისად, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ მოხდა ქონების განკარგვა, ხოლო ე. თ-ის მიერ ამ ქონების შეძენა. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იმეორებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 1 თებერვლის განჩინებაში არსებულ მსჯელობას, რომ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მოქმედებები შესაბამისობაში იყო სააღსრულებო წარმოების, იძულებითი აუქციონის მარეგულირებელ კანონმდებლობასთან, რამდენადაც აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ აუქციონის პროცედურები წარმართა მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით, სარეალიზაციო ქონებასთან დაკავშირებით სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიწოდებული ინფორმაციის შესაბამისად. აუქციონის დასრულების ეტაპზე, შედეგების შემაჯამებელი 2014 წლის 15 ივლისის №A13059476-025/001 განკარგულება გამოცემულ იქნა კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით. ამასთან, არ იკვეთება სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მხრიდან, ბრალეული, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა) და ამ მოქმედებასა და ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი, რაც ათავისუფლებს აღნიშნულ ადმინისტრაციულ ორგანოს (სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიურო) შესაბამისი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისგან.

განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარეს ასევე წარმოადგენს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, ამასთან, ცალსახად დადასტურებულია, რომ მოსარჩელეებს მიადგათ ზიანი, რამდენადაც მათი მხრიდან კანონიერი მოქმედებების განხორციელების მიუხედავად, დაკარგეს უძრავ ქონებაზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული საკუთრების უფლება და ჩატარებული აუქციონის შედეგები ფაქტობრივად გაუქმებულია და ვერ აღსრულდება. ამდენად, ამ პირობებში, მნიშვნელოვანია სწორედ იმ ორგანოს დადგენა, რომელიც როგორც სახელმწიფოს წარმომადგენელი შესაბამის სფეროში, იქნება პასუხისმგებელი იმ ზიანისთვის, რომელიც ფიზიკურ პირს მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო მიადგა, რამდენადაც აუქციონის შედეგი (სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2014 წლის 15 ივლისის №A13059476-025/001 განკარგულება) იურიდიულად ძალაშია და არ გაუქმებულა, თუმცა იგი ფაქტობრივად გაუქმებულია, რამდენადაც ქონების შემძენზე, არ გადავიდა საკუთრების უფლება, მიუხედავად იმისა, რომ მან შეასრულა კანონმდებლობით მასზე დაკისრებული ვალდებულებები.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სააგენტომ კანონიერ ძალაში შესულ 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებაზე, 2014 წლის 1 სექტემბრის და 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებებზე დაყრდნობით, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ 2016 წლის 18 ივლისის №... გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა მოთხოვნა და სარეგისტრაციოდ წარდგენილ უძრავ ნივთზე, საცხოვრებლის 1/4 ნაწილზე დაარეგისტრირა გ., თ. და მ. რ-იების საკუთრების უფლება. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, მოსარჩელეებმა ე. თ-იმა და ლ. ნ-იმა დაკარგეს რეგისტრირებული საკუთრების უფლება. ასევე აღსანიშნავია, რომ 2012 წლის 30 მარტს, აუქციონის ჩატარებამდე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რ. ჭ-ის საკუთრების ობიექტის მესაკუთრეებად აღიარებულ იქნენ გ., თ. და მ. რ-იები, რაც წარმოადგენდა უძრავ ნივთზე მათი საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველს. ხოლო, გ., თ. და მ. რ-იებს აუქციონის ჩატარებამდე არ მოუხდენიათ უფლების რეალიზება, კერძოდ, არ მიუმართავთ რეგისტრაციის მოთხოვნით საჯარო რეესტრისათვის.

ასევე დადგენილია, რომ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2014 წლის 15 ივლისის №A13059476-025/001 განკარგულების თანახმად, ე. თ-იმა 2014 წლის 11 ივლისს გაიმარჯვა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ გამართულ იძულებით საჯარო აუქციონზე და გახდა მოვალე რ. ჭ-ის თანასაკუთრებაში რიცხული (1/4 ნაწილი) უძრავი ქონების შემძენი, რომელმაც უძრავი ქონება შეიძინა 14 000 ლარად და თანხა გადაიხადა სრულად. ამდენად, სააღსრულებო ბიუროს განკარგულება წარმოადგენს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დამოუკიდებელ საფუძველს, რაც სადავო არ გამხდარა და დღემდე იურიდიული ძალის მქონეა. სწორედ აღნიშნული განკარგულების საფუძველზე დარეგისტრირდა ჯერ ე. თ-ის, ხოლო შემდგომ, ჩუქების საფუძველზე, ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის თანასაკუთრების უფლება.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს და იმეორებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 1 თებერვლის განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობას რომ მართალია სამოქალაქო საქმეზე 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება წარმოადგენდა გ., თ. და მ. რ-იების საკუთრების უფლების დამდგენ საფუძველს, თუმცა ამ გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ, ადმინისტრაციული წარმოების (სააღსრულებო წარმოება) შედეგად მიღებულმა განკარგულებამ დაადგინა უძრავი ქონების ახალი მესაკუთრე, წარმოშვა რეგისტრაციის ახალი საფუძველი, შესაბამისად სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2014 წლის 15 ივლისის №A13059476-025/001 განკარგულებამ სამართლებრივად შემოფარგლა სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილების მოქმედება და მისი სამართლებრივი ეფექტი. სასამართლო გადაწყვეტილება ეხებოდა მისი მიღებისას არსებულ მდგომარეობას, გ., თ. და მ. რ-იების მოთხოვნის საფუძვლიანობას - იმდროინდელი მესაკუთრის - რ. ჭ-ის მიმართ, თუმცა აღნიშნული გადაწყვეტილება ვერ მოახდენდა გავლენას შემდგომში, 2014 წლის 15 ივლისის განკარგულების საფუძველზე, ე. თ-ის წარმოშობილ საკუთრების უფლებაზე. ამდენად იმ პირობებში, როდესაც სააღსრულებო განკარგულების საფუძველზე კასატორების საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში, სასამართლოს 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებამ, რომლის საფუძველზეც უფლების რეალიზება არ მოუხდენიათ გ., თ. და მ. რ-იებს, დაკარგა სარეგისტრაციო მნიშვნელობა.

საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ იმეორებს 2024 წლის 1 თებერვლის განჩინებაში გაკეთებულ მითითებას, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 1 სექტემბრის და 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებები, რომელთა შესაბამისად, რ. ჭ-ის (რომელიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებაში წარმოადგენდა მოპასუხეს და დავა წააგო გ., თ. და მ. რ-იებთან) უფლებამონაცვლეებად დადგინდნენ ე. თ-ი და ლ. ნ-ი, მიღებულ იქნა მას შემდეგ, რაც უკვე არსებობდა აღსრულების ეროვნული ბიუროს განკარგულება, რომელიც საფუძვლად დაედო ე. თ-ის საკუთრების წარმოშობასა და რეგისტრაციას. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემული განჩინებები მიღებულ იქნა 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებაზე. შესაბამისად, მათი სამართლებრივი ეფექტი შემოფარგლული იყო ამავე გადაწყვეტილებით. მოცემული განჩინებები არ წარმოადგენდა უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით არსებული ახალი სამართალურთიერთობის მოწესრიგებას, რადგან ისინი გამოტანილი იყო 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებაზე, ხოლო თავად ეს გადაწყვეტილება, სააღსრულებო განკარგულების არსებობიდან გამომდინარე, საკუთრების უფლების დადგენისა და რეგისტრაციის მიზნებისთვის გახდა იურიდიული ეფექტის არმქონე, არა აღსრულებადი. ამდენად, 2014 წლის 1 სექტემბრისა და 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებები არ ეხებოდა და ვერ გააუქმებდა 2012 წლის 30 მარტის შემდგომ წარმოქმნილ, საკუთრების უფლების წარმოშობის ახალ საფუძველს - სააღსრულებო განკარგულებას. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილება, ამავე კოლეგიის 2014 წლის 1 სექტემბრისა და 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებები არ ქმნიდა ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის საკუთრების უფლების გაუქმების და გ., თ. და მ. რ-იების საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძვლებს, იმ პირობებში, როდესაც ძალაში იყო მათი უფლებების დამდგენი სამართლებრივი აქტები, რა გარემოებაც არ გაითვალისწინა საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ.

რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების მოცულობას და მოსარჩელეებისთვის ასანაზღაურებელ თანხას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. ხოლო, დასახელებული კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

აღსანიშნავია, რომ საქმეში არსებული აღსრულების ეროვნული ბიუროს შეფასების სამსახურის 2014 წლის 20 მაისის დასკვნით, აუქციონის გზით მოსარჩელეების მიერ შეძენილი უძრავი ქონება შეფასებული იყო 35 000 ლარად. მოსარჩელეების მოთხოვნას ზიანის ანაზღაურების სახით შეადგინა 25 969 ლარი (იურიდიული მომსახურების ხარჯების გათვალისწინებით). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნაში მითითებული თანხები არის გონივრული და მიყენებული ზიანის შესაბამისი.

აღსანიშნავია, რომ კასატორებმა დააყენეს შუამდგომლობა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარისხთვის მოსარჩელეების მიერ გაწეული სასამართლო ხარჯის გადახდის ვალდებულების დაკისრების თაობაზე, ამასთან, საკასაციო მოთხოვნის გრაფაში დაკონკრეტებული იყო, რომ მოთხოვნილი თანხა მათ შორის მოიცავდა საადვოკატო მომსახურებისთვის გადახდილ და გადასახდელ ხარჯებსაც. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან გამომდინარე მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს (სსკ-ის 37.3 მუხ.). იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით (სსკ-ის 47.2 მუხ.). ადვოკატის მომსახურებისთვის ასანაზღაურებელი ხარჯის ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილ ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, თუმცა ამგვარი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაში, იურიდიული მომსახურების ანაზღაურების ამსახველი ქვითრის, საგადახდო დავალების შესრულების დოკუმენტაციის წარუდგენლობა, არ გამორიცხავს საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების შესაძლებლობას, უკეთუ აშკარაა, რომ პირის უფლების დაცვის მიზნით წარმომადგენლობითი მომსახურება გაწეულია (სუსგ 17.01.2019წ., №ბს-809-805(3კ-17), 07.02.2019 წ., №ბს-432-429(2კ-17)). ამდენად, საკასაციო სასამართლოს ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მხარის მიერ ადვოკატისათვის თანხის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის არარსებობა იმთავითვე არ გამორიცხავს გაწეული მომსახურების ანაზღაურების შესაძლებლობას (ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ფადეევა რუსეთის წინააღმდეგ“, §145, 146, 147).

ასევე აღსანიშნავია, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო სასამართლო ხარჯების ანაზღაურების საკითხის გადასაწვეტად გამოყოფს რამდენიმე პრინციპს, კერძოდ, ხარჯები უნდა იყოს ფაქტობრივად გაწეული, უნდა იყოს აუცილებელი უფლების დარღვევის თავიდან ასაცილებლად, უნდა იყოს გონივრული და დადასტურებული მტკიცებულებებით. ადვოკატის ჰონორარის ანაზღაურების მოთხოვნისას განმცხადებელმა უნდა დაადასტუროს, რომ ჰონორარი გადახდილია ან ევალება მისი გადახდა. რამდენადაც, მხარეს ხელშეკრულებით აკისრია ადვოკატის მომსახურების საფასურის გადახდის ვალდებულება, ამგვარი ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარმოუდგენლობის შემთხვევაშიც, აღნიშნული ხარჯი მიიჩნევა „ფაქტობრივად გაწეულ“ ხარჯად („Tebieti Mühafize Cemiyyetiand Israfilov v. Azerbaijan“, §106, 08.10.2009; Savin v. Ukraine, §57, 16.02.2012; „Belousov v. Ukraine“, §115, 07.11.2013; „Drozdyk and Mikula v. Ukraine“,§67, 24.10.2024). ამდენად, გადახდის ქვითრის, საგადახდო დავალების შესრულების დოკუმენტის წარუდგენლობა არ გამორიცხავს საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების შესაძლებლობას (სუსგ 09.02.2012წ., №ბს-1330-1315 (კ-11); 30.10.15წ. №ას-444-423-2015; 25.03.2016წ. №ას-12-12-2016წ., 17.01.2019წ. №ბს-809-805(3კ-17; 07.02.2019წ. №ბს-432-429 (2კ-17)).

ამდენად, სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოთხოვნილი საადვოკატო მომსახურების თანხის გონივრულობას სასამართლო აფასებს მიუხედავად ამ ხარჯის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენისა. ასეთი სახის ხარჯების გაწევის საჭიროების მიუხედავად სასამართლო „აუცილებლობის“ და „გონივრულობის“ გათვალისწინებით იღებს გადაწყვეტილებას გაღებული ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე („Société Colas Est and Others v. France“, §56, 16.04.2002წ.). ადვოკატის მონაწილეობა საქმის მიმდინარეობაში უზრუნველყოფს ფიზიკური პირის/პირების ინტერესებისა და უფლებების მაქსიმალურ დაცვასა და რეალიზებას. აღსანიშნავია, რომ საქმის მასალებს ერთვის ე. თ-ისა და მ. ხ-ას შორის დადებული 2018 წლის 20 აპრილის ხელშეკრულება №04, რომლის მე-6 პუნქტში მითითებულია კლიენტის (ე. თ-ი) ვალდებულება, ადვოკატისთვის მიუხედავად საქმის სასამართლოში განხილვის შედეგებისა, მომსახურებისთვის 4000 ლარის გადახდის თაობაზე.

შესაბამისად, მატერიალური ზიანის გონივრული ანაზღაურების ფარგლებში, დავის საგნის, დავის სირთულისა და საქმის სხვა ფაქტობრივი გარემოებების, მათ შორის იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ წინამდებარე დავაზე სამართალწარმოება მიმდინარეობს 2019 წლიდან და საკასაციო სასამართლოს მიერ ხელახალი განხილვის მიზნით ერთხელ ჩაბრუნებულ იქნა სააპელაციო სასამართლოში, მოპასუხე - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ადვოკატის ხარჯის 4000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება, წარმოადგენს გონივრულ ოდენობას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლზე, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამავე კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკასთან მიმართებით წინააღმდეგობრივია, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს ამ საქმეზე ახალ გადაწყვეტილებას.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისგან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს უნდა დაეკისროს ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის სარჩელზე საქალაქო, სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში საქმის განხილვისათვის სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 2851 (100+151+1300+1300) ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 394-ე და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს ზიანის სახით 21969 (ოცდაერთი ათას ცხრაას სამოცდაცხრა) ლარის ანაზღაურება;

5. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს ე. თ-ის და ლ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს სამართალწარმოების ფარგლებში ადვოკატის მიერ გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება - 4000 (ოთხი ათასი) ლარის ოდენობით;

6. მოპასუხეს - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს დაეკისროს ე. თ-ისა და ლ. ნ-ის სასარგებლოდ მათ მიერ საქალაქო, სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში საქმის განხილვისათვის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2851 (ორი ათას რვაას ორმოცდათერთმეტი) ლარის ანაზღაურება;

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა