საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-96(კ-25) 4 ნოემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - სს „ე...“

პროცესუალური მოწინააღმდეგეები (მოპასუხეები) - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერია

მესამე პირები - ლ. კ-ე, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

2020 წლის 16 მარტს სს „ე...მ“ სარჩელით მიმართა ბოლნისის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს და მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მარნეულის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 11 თებერვლის №35 საკუთრების მოწმობის ნაწილობრივ (25 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნაწილში) ბათილად ცნობა, აგრეთვე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილების ნაწილობრივ და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 16 აგვისტოს №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

სარჩელის თანახმად, სს „ე...მ“ 2007 წლის 29 ივნისს ს...ისგან შეიძინა და მას შემდგომ უწყვეტად ფლობს და სარგებლობს მარნეულში, სოფელ ...ში მდებარე 25 კვ.მ უძრავი ქონებით და მასზე არსებული სატრანსფორმატორო პუნქტით. ამასთან, უძრავ ქონებაზე (ს/კ: №...) სს „ე...ს“ საკუთრების უფლება რეგისტრირებულ იქნა საჯარო რეესტრში. მოსარჩელემ, 2020 წლის 6 თებერვალს მიმართა საჯარო რეესტრს და მოითხოვა დასახელებული უძრავი ქონების უფლებაში ცვლილების რეგისტრაცია (დაზუსტება), თუმცა რეესტრის გადაწყვეტილებით სარეგისტრაციოდ წარდგენილ და ს/კ: №... რეგისტრირებულ უძრავი ქონების საკადასტრო მონაცემებს შორის დადგინდა ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება.

მოსარჩელემ ასევე აღნიშნა, რომ მარნეულში, კერძოდ, სოფელ ...ში მდებარე 4401 კვ.მ ფართობის მქონე ს/კ: №... უძრავი ქონება, საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილების საფუძველზე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 24 ნოემბრის №... გადაწყვეტილებით, თ. კ-ეის საკუთრებად დარეგისტრირდა, ხოლო 2019 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, აღნიშნული უძრავი ქონება მემკვიდრეობით მიიღო ლ. კ-ემ. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ უძრავი ქონების ნაწილი, 25 კვ.მ რეალურად არა ლ. კ-ეის, არამედ, სს „ე...ს“ საკუთრებაა. ამასთან, მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ კერძო საკუთრების ობიექტად ვერ აღირიცხებოდა განსაკუთრებული საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე ენერგოობიექტი - სატრანსფორმატორო პუნქტი და ფიზიკური პირის საკუთრებაში ამ ობიექტის მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთის რეგისტრაცია ყოველგვარ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძველს იყო მოკლებული.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 23 მარტის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა ლ. კ-ე. ამავე განჩინებით, საქმეში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მესამე პირად ჩაბმულ იქნა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სს „ე...ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მარნეულის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 11 თებერვლის №3 სხდომის ოქმის თანახმად, აღიარებულ იქნა თ. კ-ეის საკუთრების უფლება, მარნეულში, სოფ. ...ში მდებარე 4401 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო (სახნავი) დანიშნულების მიწის ფართობზე. ხოლო, მარნეულის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ, 2009 წლის 11 თებერვალს გაცემულ იქნა №35 საკუთრების უფლების მოწმობა, რის საფუძველზეც, თ. კ-ეს საკუთრებაში გადაეცა სასოფლო-სამეურნეო (სახნავი) მიწის ნაკვეთი 4401 კვ.მ, მდებარე: მარნეული, სოფ. ....

სასამართლომ ასევე მიუთითა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც დაკმაყოფილდა თ. კ-ეის განცხადება საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე და უძრავი ქონება მდებარე: მარნეული, ...ს ტერიტორიული ერთეული, ს/კ: №..., დაზუსტებული ფართობი 4401 კვ.მ, დარეგისტრირდა თ. კ-ეის საკუთრებაში. საკუთრების უფლების დამდგენ დოკუმენტად მითითებულ იქნა: საკუთრების უფლების მოწმობა №25, 11.02.09წ. ხოლო სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 16 აგვისტოს №... გადაწყვეტილებით, უძრავი ქონება მდებარე: მარნეული, სოფ. ..., ს/კ: №..., დაზუსტებული ფართობი 4401 კვ.მ დარეგისტრირდა ლ. კ-ეის საკუთრებაში. საკუთრების უფლების დამდგენ დოკუმენტად მითითებულ იქნა: სამკვიდრო მოწმობა №..., 23.07.19წ.

დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 2002 წლის 2 ოქტომბრის №... მიწის სააღრიცხვო ბარათის თანახმად, სს „ს...ის“ სახელზე, საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ იქნა, მარნეულში, სოფ. ...ში მდებარე 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ს/კ: .... 2007 წლის 29 ივნისის №... მიწის სააღრიცხვო ბარათის თანახმად კი, სს „ე...ს“ სახელზე, საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ იქნა მარნეულში, სოფ. ...ში მდებარე 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ს/კ: .... უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულ იქნა: სს „ს...ასთან“ გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (29.06.07წ, №1-6293).

2020 წლის 6 თებერვალს, სს „ე...მ“, №... განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა მიწის ნაკვეთზე (მდებარე: მარნეული, სოფ. ...) უფლებათა ცვლილების სპორადული რეგისტრაცია, სარეგისტრაციოდ წარდგენილ იქნა საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზი 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 12 თებერვლის №... გადაწყვეტილებით, შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება. გადაწყვეტილებაში აღნიშნულ იქნა, რომ დაინტერესებული პირის მიერ სარეგისტრაციოდ წარდგენილ მიწის ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემებსა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებს შორის, დადგინდა ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება (საკადასტრო კოდი: ..., მესაკუთრე: ლ. კ-ე).

სასამართლოს მითითებით, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ, საქმეზე წარმოდგენილი სიტუაციური რუკის მიხედვით, №... განცხადებით გათვალისწინებულ უძრავ ნივთს (იგივე უძრავი ქონება, ს/კ: ...) და ს/კ: ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ნივთს შორის მანძილი, დაახლოებით 1.114 კმ-ია. ამასთან, საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სს „ე...“ სოფ. ...ში რამდენიმე სატრანსფორმატორო ობიექტს ფლობდა.

საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელის განმარტებაზე, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე მის სასარგებლოდ განხორციელებული იყო რეგისტრაცია, რაც გამორიცხავდა მე-3 პირის საკუთრებას, თუმცა, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, მოსარჩელის რეგისტრირებული მონაცემები (ს/კ: ...), სასამართლოს მოსაზრებით, წინააღმდეგობრივი იყო მოსარჩელის არგუმენტებთან. კერძოდ, მოსარჩელის საკუთრების დაზუსტებული მონაცემებით რეგისტრაცია განხორციელდა მის მიერ წარდგენილი აზომვითი ნახაზის მიხედვით. რეგისტრირებული მონაცემების თანახმად კი, ს/კ: ... და ს/კ: ... უძრავ ნივთებს შორის მანძილი იყო დაახლოებით 1.114 კმ, შესაბამისად, რეგისტრაციები ერთმანეთს არ ემთხვეოდა. ამდენად სასამართლომ მიიჩნია, რომ ს/კ: ... (29.06.07წ., №... მიწის სააღრიცხვო ბარათი) უძრავი ქონების რეგისტრაციის საფუძველზე, არ დგინდებოდა, რომ მარეგისტრირებელმა ორგანომ დაუშვა ერთი ნაკვეთის მიმართ ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო ჩანაწერის არსებობა.

სასამართლომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.2 მუხლის „ი“ ქვეპუნქტზე მითითებით აღნიშნა, რომ საკუთრების აღიარებას არ ექვემდებარება საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის ობიექტი, რაზეც მიუთითებდა თავად მოსარჩელეც და განმარტავდა, რომ მოპასუხემ სწორედ მსგავსი სტატუსის ობიექტზე მოახდინა ფიზიკური პირის საკუთრების უფლების აღიარება. სასამართლომ, მოსარჩელის მიერ დასახელებული არგუმენტის საპირისპიროდ კი მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მტკიცების საგანი განსხვავებულ მოცემულობას გულისხმობდა და სატრანსფორმატორო პუნქტის კუთვნილების საკითხი, სადავო გარემოებას წარმოადგენდა.

სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, სადავო ტერიტორია წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების სტატუსის მიწის ნაკვეთს და მას განსაკუთრებული რეგულირების ტერიტორიის სტატუსი არასდროს ჰქონია მინიჭებული. ამასთან, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, რომ განსახილველ დავაში ერთმნიშვნელოვნად არ დგინდებოდა, სატრანსფორმატორო პუნქტი რამდენად წარმოადგენდა საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის ობიექტს და მიუთითა მესამე პირის განმარტებაზე, რომლის თანახმად სადავო უძრავი ქონება და მისი მიმდებარე ტერიტორია 4401 კვ.მ, 90-იანი წლებიდან მისი ოჯახის/კოოპერატივი „მ...ს“ სარგებლობაში იმყოფებოდა. დენის ტრანსფორმატორი შეძენილ იქნა კოოპერატივის ფინანსებით, საზღვარგარეთ და კოოპერატივი მას იყენებდა საწარმოო მიზნებისათვის, კერამიკის ნაკეთობის გამოსაწრთობად. მესამე პირი ასევე მიუთითებდა, რომ კოოპერატივის კეთილი ნების საფუძველზე, სოფლის მოსახლეობაც სარგებლობდა ტრანსფორმატორით. ბოლო წლებში, კოოპერატივი აღარ იყენებდა სამეწარმეო მიზნებისთვის ტრანსფორმატორს, თუმცა იგი კვლავ სოფლის მაცხოვრებლების სარგებლობაში რჩებოდა და სწორედ ამ გარემოების გამო, მის საკუთრებაში არსებული სატრანსფორმატორო პუნქტის მოვლას, უზრუნველყოფდა მოსარჩელე.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ „ელექტრონული ქსელების ხაზობრივი ნაგებობის დაცვის წესისა და მათი დაცვის ზონების დადგენის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 24 დეკემბრის №336 დადგენილების თანახმად, ელექტრული ქსელის ხაზობრივი ნაგებობების დაცვის ზონაში მდებარე მიწის ნაკვეთი და სხვა უძრავი ქონება შესაძლოა იმყოფებოდეს ფიზიკური პირის სარგებლობა/საკუთრებაში (მე-2 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი). შესაბამისად, სასამართლოს მითითებით, იმ დაშვების პირობებში, თუ დადგენილი იქნებოდა მესამე პირის საკუთრების უფლება სატრანსფორმატორო პუნქტზე, ცალსახაა, რომ კერძო საკუთრება ვერ ჩაითვლებოდა საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის ობიექტად და მასზე საკუთრების რეგისტრაცია დასაშვები იქნებოდა, საგამონაკლისო წესების გარეშე. შესაბამისად, გამოირიცხებოდა საკუთრების უფლების აღიარების დამაბრკოლებელი საფუძველიც.

სატრანსფორმატორო პუნქტის ფლობასთან დაკავშირებით მოსარჩელის არგუმენტზე კი, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა რომ მოსარჩელეს უდასტურდებოდა მხოლოდ ს/კ: ... ადგილმდებარეობის მიხედვით, სატრანსფორმატორო ობიექტზე საკუთრების უფლება, რომელიც სადავო ტერიტორიიდან 1.114 კმ-ით იყო დაშორებული. ამასთან, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ტრანსფორმატორი წარმოადგენდა მოძრავ ნივთს, ხოლო მისი კუთვნილების თაობაზე, კერძო სამართლის პირებს შორის დავა, არ განეკუთვნებოდა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების განსჯადობას. ამასთან, სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 აპრილის განჩინებაზე (საქმე №ბს-264-264(კ-18)) მითითებით, აღნიშნა, რომ მართალია, არსებული მდგომარეობით, ტრანსფორმატორის მოვლას უზრუნველყოფდა მოსარჩელე, თუმცა, აღნიშნული ვერ შეფასდებოდა საკუთრების უფლების დამდგენ და განმსაზღვრელ წინაპირობად. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხოლოდ ამ საფუძვლით, სატრანსფორმატორო პუნქტზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება ვერ იქნებოდა დადგენილი.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, სასამართლომ არარელევანტურად მიიჩნია მოსარჩელის მოსაზრება, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ გამოიკვლია უძრავი ნივთის ადგილმდებარეობა, რამაც შელახა მისი საკუთრების უფლება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის ძალაში ყოფნის პირობებში (ს/კ: ...), ამგვარი მოსაზრება იყო დაუსაბუთებელი. ამასთან, საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენდა მესამე პირის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სატრანსფორმატორო პუნქტზე, ხოლო სასამართლო ვერ გასცდებოდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს (საკ-ის 28¹ მუხ.). ამდენად, სასამართლოს მითითებით, იგი არ იყო უფლებამოსილი განსახილველ დავაში შეემოწმებინა მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის მართებულობა (ს/კ: ...), განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც არ დასტურდებოდა ერთი და იგივე ობიექტზე კონკურენტული ჩანაწერის არსებობა.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ე...მ“, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით სს „ე...ს“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ძირითადად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს.

სასამართლომ ერთი მხრივ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მართალია საკუთრების აღიარებას არ ექვემდებარებოდა საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის ობიექტი, თუმცა მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდებოდა, რომ სწორედ ამგვარ ობიექტზე მოხდა საკუთრების უფლების აღიარება, რამდენადაც სადავო ტერიტორია წარმოადგენდა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების სტატუსის მიწის ნაკვეთს და მას განსაკუთრებული რეგულირების ტერიტორიის სტატუსი არასდროს ჰქონია მინიჭებული, ამასთან, სასამართლომ საყურადღებოდ მიიჩნია, რომ განსახილველ დავაში ერთმნიშვნელოვნად არ დგინდებოდა, სატრანსფორმატორო პუნქტი რამდენად წარმოადგენდა საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის ობიექტს. ხოლო მეორე მხრივ, „ელექტრონული ქსელების ხაზობრივი ნაგებობის დაცვის წესისა და მათი დაცვის ზონების დადგენის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 24 დეკემბრის №366 დადგენილების მე-2 მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ დადგენილი იქნებოდა მესამე პირის საკუთრების უფლება სატრანსფორმატორო პუნქტზე, კერძო საკუთრება ვერ ჩაითვლებოდა საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის ობიექტად და მასზე საკუთრების რეგისტრაცია დასაშვები იყო, საგამონაკლისო წესების გარეშე და გამოირიცხებოდა საკუთრების უფლების აღიარების დამაბრკოლებელი საფუძველიც.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ დასახელებული აქტებით - მარნეულის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 11 თებერვლის №3 სხდომის ოქმით და მის საფუძველზე 2009 წლის 11 თებერვალს გაცემული №35 საკუთრების უფლების მოწმობით - მესამე პირის მამკვიდრებლის საკუთრების უფლების აღიარება განხორციელდა მხოლოდ მიწის ნაკვეთზე და განსახილველ შემთხვევაში, სატრანსფორმატორო პუნქტის კუთვნილების საკითხი, სადავო გარემოებად მიიჩნია. რაც შეეხება მოსარჩელის განმარტებას, რომ სატრანსფორმატორო პუნქტი მის საკუთრებას წარმოადგენდა, სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელეს უდასტურდებოდა მხოლოდ ს/კ: №... ადგილმდებარეობის მიხედვით სატრანსფორმატორო ობიექტზე საკუთრების უფლება, რომელიც სადავო ტერიტორიიდან 1.114 კმ-ით იყო დაშორებული.

სააპელაციო სასამართლომ, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად აღნიშნა, რომ მოძრავი ნივთის კუთვნილების თაობაზე კერძო სამართლის პირებს შორის დავა, არ განეკუთვნებოდა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვის საგანს. პარალელურად, სასამართლომ მიუთითა, რომ იმ პირობებში, თუ ტრანსფორმატორის მოვლას უზრუნველყოფდა მოსარჩელე, მხოლოდ აღნიშნული ვერ შეფასდებოდა საკუთრების უფლების დამდგენ და განმსაზღვრელ წინაპირობად (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ანალოგიური სამართლებრივი პრაქტიკა საქმეზე: ბს-264-264(კ-18)), შესაბამისად, მხოლოდ ამ საფუძვლით, სატრანსფორმატორო პუნქტზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება ვერ იქნებოდა დადგენილი.

რაც შეეხება საჯარო რეესტრში განხორციელებულ სადავო რეგისტრაციებს, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის საკუთრების დაზუსტებული მონაცემებით რეგისტრაცია, მის მიერ წარდგენილი აზომვითი ნახაზის მიხედვით, განხორციელებული იყო 2007 წლის 29 ივნისის №... მიწის სააღრიცხვო ბარათის საფუძველზე (ს/კ: ..., 25 კვ.მ), ხოლო მესამე პირის საკუთრების რეგისტრაცია განხორციელდა მოსარჩელის ზემოაღნიშნული რეგისტრაციის შემდგომ, 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილებით (ს/კ: ..., დაზუსტებული ფართობი 4401 კვ.მ). ამასთან, რეგისტრირებული მონაცემების თანახმად, ს/კ: ... და ს/კ: ... უძრავ ნივთებს შორის მანძილი იყო დაახლოებით 1.114 კვ.მ; ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ რეგისტრაციები ერთმანეთს არ ემთხვეოდა და ს/კ: №... უძრავი ქონების რეგისტრაციის საფუძველზე არ დგინდებოდა, რომ მარეგისტრირებელმა ორგანომ დაუშვა ერთი ნაკვეთის მიმართ ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო ჩანაწერის არსებობა.

სს „ე...ს“ მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ გამოიკვლია უძრავი ნივთის ადგილმდებარეობა და ამგვარად შელახა მისი საკუთრების უფლება, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება, რომ მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის ძალაში ყოფნის პირობებში (ს.კ ...), ამგვარი მოსაზრება იყო დაუსაბუთებელი. სასამართლოს მითითებით, განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენდა მე-3 პირის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სატრანსფორმატორო პუნქტზე, ხოლო სასამართლო ვერ გასცდებოდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს (საკ-ის 28¹ მუხ.) და სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი განსახილველ დავაში შეემოწმებინა მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის მართებულობა (ს/კ: ...), განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც არ დასტურდებოდა ერთი და იგივე ობიექტზე კონკურენტული ჩანაწერის არსებობა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ე...მ“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ი“ ქვეპუნქტზე, სადავო პერიოდში მოქმედ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის №525 დადგენილების მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტზე მითითებით მიიჩნევს, რომ მარნეულის რაიონის სოფელ ...ს ტერიტორიაზე თ. კ-ეის სახელზე სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება განხორციელებული იყო კანონის დარღვევით, რითაც დაირღვა კომპანიის კანონიერი ინტერესები და საკუთრების უფლება. კასატორი ასევე მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 24 ნოემბრის №ბს-137(კ-22) გადაწყვეტილებაზე და აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ გაკეთდებოდა დაშვება, რომ ქონება კ-ეების საკუთრებად რეგისტრირებული იყო 90-იან წლებში, მიწის რეფორმის ფარგლებში, მაშინ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის დადგენილება, რომლის თანახმად, კერძო პირების საკუთრებაში არ გადადიოდა ის მიწა, რომელზეც სტრატეგიული დანიშნულების ობიექტი იყო განთავსებული.

კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არსებული მსჯელობა, რომ ენერგოობიექტით დაკავებული მიწა წარმოადგენდა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწას, ეწინააღმდეგებოდა „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონს. გარდა ამისა, კასატორმა მიუთითა სასამართლოს მსჯელობაზე, რომ ტრანსფორმატორი იყო მოძრავი ნივთი და ამავდროულად დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ნივთს უვლიდა მოსარჩელე. ამდენად, გამოდიოდა, რომ მოძრავი ნივთი, რომელსაც უვლიდა, ფლობდა და რომლითაც სარგებლობა მოსარჩელე არ წარმოადგენდა ენერგოკომპანიის საკუთრებას, აღნიშნულით კი, სასამართლო ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლს, რომლის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა „ელექტრული ქსელების ხაზობრივი ნაგებობების დაცვის წესისა და მათ დაცვის ზონების დადგენის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 24 დეკემბრის №366 დადგენილების მე-2 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი, რომელშიც საუბარია ელექტრული ხაზობრივი ნაგებობების დაცვის ზონაში მოქცეულ მიწის ნაკვეთზე. ხოლო განსახილველ შემთხვევაში, ორივე ინსტანციის სასამართლომ შეცდომით მიიჩნია, რომ დადგენილება დასაშვებად მიიჩნევდა მესამე პირის საკუთრების უფლებას სატრანსფორმატორო პუნქტზე.

კასატორი „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონზე მითითებით აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, წარმოდგენილი მტკიცებულებით დასტურდებოდა, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე სს „ე...ს“ საკუთრების უფლების რეგისტრაცია განხორციელდა მანამ, სანამ იმავე უძრავ ქონებაზე დარეგისტრირდებოდა თ. კ-ეის საკუთრების უფლება და მესამე პირების საკუთრების უფლების რეგისტრაცია ეწინააღმდეგებოდა „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე–13 მუხლით დადგენილ მოთხოვნებს, რაც ადასტურებდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის უზუსტობას და ქმნიდა მისი ბათილობის საფუძველს.

კასატორმა დამატებით გაამახვილა ყურადღება სასამართლოს მითითებაზე, რომ ს/კ: №... და ს/კ: №... უძრავ ქონებებს შორის მანძილი იყო დაახლოებით 1.114 კმ და აღნიშნა, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება არ შეესაბამებოდა სინამდვილეს. კასატორის მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ რეესტრის წარმომადგენელმა წარმოადგინა მტკიცებულება თითქოს, მოსარჩელის ქონება აბსოლუტურად სხვაგან მდებარეობდა, მისი შეფასების შემდეგ აშკარა იყო, რომ რეესტრის მიერ მითითებულ ტერიტორიაზე საერთოდ არ მდებარეობდა არანაირი ენერგოობიექტი, შესაბამისად ალოგიკური იყო მისი ენერგოკომპანიისთვის მიკუთვნება ყოველგვარი დამატებითი მოკვლევის გარეშე. სს „ე...ს“ მითითებით, 2007 წლის 29 ივნისით დათარიღებული ამონაწერით დგინდება, რომ საკუთრების უფლება რეგისტრირებულია მიწაზე, რომელზეც დგას კსპ შენობა და ტრანსფორმატორი, შესაბამისად აღნიშნული მტკიცებულება კიდევ ერთხელ ამყარებს იმ არგუმენტს, რომ საჯარო რეესტრმა სრულიად უსაფუძვლოდ მიუთითა სხვა ცარიელ ადგილზე და სასამართლო შეიყვანა შეცდომაში. კასატორის მოსაზრებით, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო მიუთითებდა რა მიწის ნაკვეთებს შორის 1.114 კმ დაშორებაზე, ვალდებული იყო მიეთითებინა, სად მდებარეობდა ის მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული ენერგოობიექტით, რომელიც თავად დაარეგისტრირა 2007 წლის 29 ივნისს. ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ მიწის ნაკვეთების ადგილზე დათვალიერებას შესაძლოა დაედგინა მათი იდენტურობა, რაც სრულიად გამოაცლიდა საფუძველს ორივე ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას.

სს „ე...მ“ ასევე ყურადღება გაამახვილა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოებმა საერთოდ არ მიიღეს მხედველობაში და გადაწყვეტილებაში არ ასახეს ის ფაქტი, რომ საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას, სადავო ენერგოობიექტი უკვე დამონტაჟებული იყო ტერიტორიაზე. მესამე პირს, ლ. კ-ეს საქმეზე არავითარი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია, მისი პოზიცია გამყარებული იყო მხოლოდ ზეპირი ახსნა-განმარტებების საფუძველზე და სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ, უპირატესობა მესამე პირის პოზიციას მიანიჭა. კასატორი მიიჩნევს, რომ თუ ტრანსფორმატორი ნამდვილად იყო შპს კოოპერატივ „...ს“ სარგებლობაში ეს უნდა დადასტურებულიყო შესაბამისი მტკიცებულებით და არა მხარის ზეპირი ახსნა-განმარტებით. ამასთან, კასატორმა არ გაიზიარა სასამართლოს მსჯელობა, რომელმაც მისაღებად მიიჩნია კერამიკული საწარმოს ფუნქციონირება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე და რატომღაც იმავე მიწაზე გამორიცხა ტრანსფორმატორის ფუნქციონირება. ამავე დროს სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მართალია ტრანსფორმატორი მოძრავი ნივთია, მაგრამ ენერგოკომპანიის ამონაწერითაც და სადავო მიწაზეც, ტრანსფორმატორი განთავსებული იყო შენობაში. ამრიგად, კასატორი მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სრულად გამორიცხული იყო ტრანსფორმატორის მონაცვლეობა, თანაც ს/კ: №... მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებული იყო დაუზუსტებელი მონაცემებით და მასზე საერთოდ არ მდებარეობდა არანაირი ენერგოობიექტი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 31 იანვრის განჩინებით, სს „ე...ს“ საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 15 ივლისის განჩინებით, სს „ე...ს“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ე...ს“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სს „ე...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი განსაზღვრავს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ იგი იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები). ხოლო ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) და მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რამაც შექმნა საკასაციო სასამართლოს მიერ განჩინების გაუქმების და ახალი გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობები.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იგი იმსჯელებს იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

განსახილველ შემთხვევაში, შპს „ე...ს“ მიერ წარმოდგენილი სარჩელით მოთხოვნილია მარნეულის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე, საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის (შემდეგში - კომისია) 2009 წლის 11 თებერვლის №35 საკუთრების მოწმობის (რომლითაც თ. კ-ეს საკუთრებაში გადაეცა სასოფლო-სამეურნეო (სახნავი) მიწის ნაკვეთი 4401 კვ.მ, მდებარე: მარნეული, სოფ. ...) ნაწილობრივ (25 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნაწილში) ბათილად ცნობა, აგრეთვე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, რომლითაც დაკმაყოფილდა თ. კ-ეის განცხადება და უძრავი ქონება მდებარე: მარნეული, ...ს ტერიტორიული ერთეული, ს/კ: ..., დაზუსტებული ფართობი 4401 კვ.მ, დარეგისტრირდა თ. კ-ეის საკუთრებაში; გარდა ამისა, მოსარჩელემ მოითხოვა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 16 აგვისტოს №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, რომლითაც უძრავი ქონება მდებარე: მარნეული, სოფ. ..., ს/კ: ..., დაზუსტებული ფართობი 4401 კვ.მ დარეგისტრირდა ლ. კ-ეის საკუთრებაში. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე ითხოვს დასახელებული აქტების ბათილად ცნობას იმ საფუძვლით, რომ მესამე პირის - ლ. კ-ეის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების ნაწილი - სოფელ ...ში მდებარე 25 კვ.მ რეალურად წარმოადგენს სს „ე...ს“ საკუთრებას, რომელიც მასზე არსებული სატრანსფორმატორო პუნქტით შეიძინა 2007 წლის 29 ივნისს სს „ს...ისაგან“ და მას შემდეგ უწყვეტად ფლობს და სარგებლობს ამ ქონებით. შესაბამისად, განსახილველი დავის ფარგლებში სასამართლო სადავო აქტების კანონიერებას შეამოწმებს სადავო 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის კანონიერების ნაწილში.

განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელის ობიექტს წარმოადგენს საკუთრების უფლების დაცვა სწორედ იმ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის გზით, რომლებმაც მოსარჩელის მოსაზრებით შელახა მისი საკუთრების უფლება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე, რომლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოაღნიშნული კონსტიტუციური დებულებით „აღიარებულია საკუთრების ინსტიტუტის, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ საფუძვლად არსებული ღირებულების კონსტიტუციური მნიშვნელობა, რომელიც ინდივიდის პიროვნული თავისუფლებისა და ინდივიდუალური თვითრეალიზების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს წარმოადგენს.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 29 დეკემბრის №3/7/679 გადაწყვეტილება საქმეზე შპს სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2“ და „შპს ტელეკომპანია საქართველო“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II-13). ამასთან, აღსანიშნავია, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის (საქართველოს კონსტიტუციის ამჟამინდელი რედაქციის მე-19 მუხლი) დაცვის სუბიექტია კერძო პირთა საკუთრება, როგორი ფუნქციური დატვირთვაც არ უნდა ჰქონდეს მას, სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად იქნება გამოყენებული თუ არასამეწარმეო მიზნებისათვის. საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის №1/2/411 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „რუსენერგოსერვისი“, შპს „პატარა კახი“, სს „გორგოტა“, გივი აბალაკის ინდივიდუალური საწარმო „ფერმერი“ და შპს „ენერგია“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს წინააღმდეგ, II-23).

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით დაცული საკუთრების უფლების განხილვისას, უპირველეს ყოვლისა აღსანიშნავია, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად, ზემოაღნიშნული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი შედგება სამი განცალკევებული წესისგან. დიდი პალატის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილების თანახმად (საქმეზე - „იატრიდისი საბერძნეთის წინააღმდეგ, no. 31107/96) ისინი განმარტებულია შემდეგნაირად: „პირველი წესი, რომელიც პირველი პარაგრაფის პირველ წინადადებაშია ჩამოყალიბებული, ზოგადი ხასიათისაა და აყალიბებს საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის პრინციპს. მეორე წესი, რომელიც პირველი პარაგრაფის მეორე წინადადებაშია მოცემული, ეხება მხოლოდ საკუთრების ჩამორთმევას და უქვემდებარებს მას კონკრეტულ პირობებს. მესამე წესი, რომელზეც მეორე პარაგრაფი მიუთითებს, აღიარებს, რომ ხელშემკვრელი სახელმწიფოები უფლებამოსილები არიან, inter alia, საჯარო ინტერესის შესაბამისად განახორციელონ საკუთრების გამოყენების კონტროლი.“ იმისათვის, რომ საკუთრების უფლებაში ნებისმიერი ფორმით ჩარევა, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის დარღვევის დადგენის საფუძვლად არ მიიჩნიოს, საჭიროა მოცემული ჩარევა პირველ რიგში იცავდეს კანონიერების პრინციპს. კანონიერების პრინციპი კი, ზემოაღნიშნული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი და ყველაზე მნიშვნელოვანი მოთხოვნაა. ამაზე მეტყველებს ასევე დიდი პალატის გადაწყვეტილება - „ბელანე ნაგი უნგრეთის წინააღმდეგ“ no. 53080/13, რომელშიც ხაზგასმით არის აღნიშნული, რომ ხსენებულ უფლებაში ნებისმიერ ჩარევა მოცემულ მოთხოვნას აუცილებლად უნდა აკმაყოფილებდეს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით უზრუნველყოფილი საკუთრების უფლება თავის თავში მოიაზრებს როგორც საკუთრების ჩამორთმევისგან პირის დაცვას და ჩამორთმევის საგამონაკლისო წინაპირობების რეგლამენტაციას, ასევე სახელმწიფოს ვალდებულებას შესაბამისი საფუძვლების გარეშე არ შეუზღუდოს პირს აღნიშნული უფლება და საკუთრების განკარგვა/გამოყენება. ამდენად, საკუთრებით სარგებლობის შეზღუდვის ყველა შემთხვევაში, უფლებაში ჩარევა უნდა განხორციელდეს საჯარო და კერძო ინტერესების შეპირისპირების შედეგად, ემსახურებოდეს მხოლოდ მკაფიოდ განსაზღვრულ ლეგიტიმურ მიზანს და იყოს მიზნის მიღწევისთვის აუცილებელი და თანაზომიერი საშუალება. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხი ფაქტობრივად/შედეგობრივად უკავშირდება კერძო სუბიექტებს შორის (სს „ე...“ და ლ. კ-ე) ქონების განაწილების საკითხს, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ საკუთრების უფლების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, სწორად იქნეს განსაზღვრული ამ შემთხვევაში ვინ არის აღნიშნული უფლების მატარებელი სუბიექტი და არ მოხდეს შესაბამისი საფუძვლის გარეშე, რომელიმე მხარის უფლებების მომეტებული შეზღუდვა.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ კომისიის მიერ 2009 წლის 11 თებერვალს გაცემულ იქნა №35 საკუთრების უფლების მოწმობა, რის საფუძველზეც, თ. კ-ეს საკუთრებაში გადაეცა სასოფლო-სამეურნეო (სახნავი) მიწის ნაკვეთი 4401 კვ.მ, მდებარე: მარნეული, სოფ. .... №35 საკუთრების უფლების მოწმობაში მითითებული არ არის მიწის ნაკვეთის ფლობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი. აღნიშნული უძრავი ქონება თ. კ-ეის საკუთრებად დარეგისტრირებულ იქნა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილებით, ხოლო ამავე სააგენტოს 2019 წლის 16 აგვისტოს №... გადაწყვეტილებით აღნიშნული უძრავი ქონება დარეგისტრირდა ლ. კ-ეის საკუთრებად.

2002 წლის 2 ოქტომბრის №... მიწის სააღრიცხვო ბარათის თანახმად, მარნეულში, სოფ. ...ში მდებარე 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ს/კ: ..., საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იყო სს „ს...ის“ სახელზე. ასევე დადგენილია, რომ 2007 წლის 29 ივნისის №... მიწის სააღრიცხვო ბარათის თანახმად, მარნეულში, სოფ. ...ში მდებარე 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ს/კ: ..., საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იყო სს „ე...ს“ სახელზე, უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად კი მითითებულ იქნა: სს „ს...ასთან“ გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, 29.06.07წ, №1-6293.

2020 წლის 6 თებერვალს სს „ე...მ“ №... განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა მიწის ნაკვეთზე უფლებათა ცვლილების სპორადული რეგისტრაცია. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 12 თებერვლის №... გადაწყვეტილებით, შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება იმ საფუძვლით, რომ დაინტერესებული პირის მიერ სარეგისტრაციოდ წარდგენილ მიწის ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემებსა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებს შორის, დადგინდა ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება (ს/კ: №..., მესაკუთრე: ლ. კ-ე). ამავე გადაწყვეტილებით განიმარტა, რომ წარდგენილი საკადასტრო აზომვითი ნახაზის თანახმად, ნაკვეთი იცვლიდა ადგილმდებარეობას 1/3-ზე მეტად. საყურადღებოა, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ, საქმეზე წარმოდგენილი სიტუაციური რუკის მიხედვით, №... განცხადებით გათვალისწინებულ უძრავ ნივთს (იგივე უძრავი ქონება, ს/კ: ...) და ს/კ: ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ნივთს შორის მანძილი, დაახლოებით 1.114 კმ-ით განისაზღვრა.

აღსანიშნავია, რომ თავად ლ. კ-ეის განმარტებით, სადავო უძრავი ქონება და მისი მიმდებარე ტერიტორია 4401 კვ.მ, 90-იანი წლებიდან მისი ოჯახის/კოოპერატივი „...ს“ სარგებლობაში იმყოფებოდა. დენის ტრანსფორმატორი შეძენილი იყო კოოპერატივის ფინანსებით, საზღვარგარეთ და კოოპერატივი მას იყენებდა საწარმოო მიზნებისათვის, კერამიკის ნაკეთობის გამოსაწრთობად. მან ასევე მიუთითა, რომ კოოპერატივის კეთილი ნების საფუძველზე, სოფლის მოსახლეობაც სარგებლობდა ტრანსფორმატორით. ბოლო წლებში, კოოპერატივი აღარ იყენებდა სამეწარმეო მიზნებისთვის ტრანსფორმატორს, თუმცა იგი კვლავ სოფლის მაცხოვრებლების სარგებლობაში რჩებოდა. ამდენად, მესამე პირის მითითებით, სწორედ ამ გარემოების გამო, მის საკუთრებაში არსებული სატრანსფორმატორო პუნქტის მოვლას უზრუნველყოფდა მოსარჩელე.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით, 2008 წლის 12 დეკემბრამდე პერიოდში მართალია კომისია იხილავდა როგორც მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნებს, თუმცა მითითებულ კანონში საქართველოს 2008 წლის 5 დეკემბრის №614-სსმ კანონით შესული ცვლილებით (გამოქვეყნდა 12.12.2008 წ.), კომისია იხილავდა მხოლოდ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების საკითხებს. ამდენად შეიძლება დავასკვნათ, რომ 2009 წლის 11 თებერვლის №35 საკუთრების უფლების მოწმობის გამოცემა ეფუძნებოდა თ. კ-ეის მიერ მარნეულში, სოფ. ...ში მდებარე 4401 კვ.მ მიწის ნაკვეთის თვითნებურად ფლობის ფაქტს.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს 2009 წლის 11 თებერვლის მდგომარეობით მოქმედ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტზე, რომელიც მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში აღიარების საკანონმდებლო მოთხოვნად განიხილავდა ფიზიკური პირის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის თვითნებურად ფლობას, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, დაინტერესებულ პირს ფაქტობრივად დაკავებული უნდა ჰქონოდა მიწის ნაკვეთი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე.

კონკრეტულ შემთხვევაში, სადავო არაა ის გარემოება, რომ მარნეულში, სოფ. ...ში მდებარე 4401 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან 25 კვ.მ ფართზე მდებარეობდა და ამჟამადაც მდებარეობს კასატორის სარგებლობაში არსებული სატრანსფორმატორო პუნქტი, რომლითაც ელექტროენერგია მიეწოდება სოფლის მაცხოვრებლებს. აქედან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ კომისიის მიერ 2009 წლის 11 თებერვალს №35 საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემის დროისთვის სახეზე არ იყო კანონმდებლის სავალდებულო მოთხოვნა - 25 კვ.მ ფართის ნაწილში თ. კ-ეის მიერ მიწის ნაკვეთის თვითნებურად ფლობა, რა გარემოებაც გამორიცხავდა სადავო ნაწილში №35 საკუთრების მოწმობის გაცემის შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლზე, რომელიც განსაზღვრავს, რომ სარეგისტრაციო წარმოების დაწყების საფუძველია განცხადება ან უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. განცხადებას უნდა ერთოდეს ინსტრუქციით განსაზღვრული სარეგისტრაციო დოკუმენტაცია და ინფორმაცია. სასამართლო ასევე მიუთითებს აღნიშნული კანონის მიღებამდე მოქმედი (ძალის დაკარგვის თარიღი: 13/01/2009) „უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „კ“ ქვეპუნქტზე, რომლითაც უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი განმარტებული იყო როგორც ნორმატიული ან/და ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, სასამართლო (საარბიტრაჟო) აქტი, გარიგება ან სხვა სამართლებრივი აქტი, რომელიც წარმოშობს უძრავ ნივთზე უფლების, უფლების შეზღუდვის, უძრავ ნივთზე მიბმული ვალდებულების, ყადაღისა და საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის წარმოშობის, მათში ცვლილების და მათი შეწყვეტის რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლებას. ამასთან, სადავო პერიოდში მოქმედი (ძალადაკარგულია - 31.12.19 №487) „საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-8 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საკადასტრო გეგმა და საკადასტრო რუკა გაიცემოდა საჯარო რეესტრის მონაცემთა ბანკის საფუძველზე და ასახავდა მისი მომზადების მომენტისათვის მიწის ნაკვეთის და ნაგებობების შესახებ ძალაში მყოფ მონაცემებს. ამავე ინსტრუქციის მე-14 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მიწის ნაკვეთზე მისი არსებითი შემადგენელი ნაწილების (შენობა-ნაგებობის) არსებობა დგინდება საკადასტრო აზომვითი ნახაზით.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმის მასალებში არსებულ სს „ს...ის“ 2007 წლის 29 ივნისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე, რომლის 1.2 პუნქტის თანახმად: „წინამდებარე „ხელშეკრულების“ შესაბამისად გადასაცემი უძრავი აქტივები განსაზღვრულია წინამდებარე „ხელშეკრულების“ დანართში მოცემული „საჯარო რეესტრის“ შესაბამისი ტერიტორიული ორგანოების მიერ გაცემული ამონაწერებით, რომლებიც წარმოადგენს წინამდებარე „ხელშეკრულების“ განუყოფელ ნაწილს. აღსანიშნავია, რომ საჯარო რეესტრის 2007 წლის 4 ივნისით დათარიღებული ამონაწერით დგინდება, რომ სს „ს...ის“ საკუთრების უფლება რეგისტრირებული იყო ს/კ: ... მიწაზე, რომელზეც იდგა კსპ, შენობა და ტრანსფორმატორი ..., (ნაკვეთის წინა ნომერი ..., ნაკვეთის ფუნქცია: არასასოფლო-სამეურნეო), რომელიც მდებარეობდა სწორედ მარნეულში, სოფელ ...ში. საჯარო რეესტრის 2007 წლის 29 ივნისის ამონაწერის თანახმად კი, არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მქონე მარნეულში, სოფელ ...ში მდებარე 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (ს/კ: ...) მესაკუთრედ ფიქსირდება სს „ე...“.

საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ წინამდებარე თავის ფარგლებში, საყურადღებო გარემოებას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ სს „ე...მ“, როგორც ენერგოკომპანიამ, 2007 წელს შეიძინა ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება და მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გზით გახდა ს/კ: ... უძრავი ქონების მესაკუთრე, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შეძენის განმსაზღვრელ მიზეზად, მოსარჩელის სამუშაო სპეციფიკიდან გამომდინარე, სწორედ მასზე არსებული და საჯარო რეესტრის 2007 წლის 4 ივნისით დათარიღებული ამონაწერში მითითებული ტრანსფორმატორი უნდა მივიჩნიოთ. სასამართლო მიუთითებს კასატორის განმარტებაზე, რომ მიუხედავად იმისა, რომ რეესტრის წარმომადგენელმა წარმოადგინა მტკიცებულება თითქოს, მოსარჩელის ქონება აბსოლუტურად სხვაგან მდებარეობდა, მისი შეფასების შემდეგ აშკარა იყო, რომ რეესტრის მიერ მითითებულ ტერიტორიაზე საერთოდ არ მდებარეობდა არანაირი ენერგოობიექტი, შესაბამისად ალოგიკური იყო მისი ენერგოკომპანიისთვის მიკუთვნება ყოველგვარი დამატებითი მოკვლევის გარეშე. გარდა კასატორის აღნიშნული განმარტებისა, სასამართლოსთვის ბუნდოვანია ენერგოკომპანიის მხრიდან 25 კვ.მ ზომის ისეთი მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნობრიობა, რომელზეც ენერგოობიექტი არ მდებარეობს.

ამასთან, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმეზე არ დგინდება ზემოაღნიშნული სატრანსფორმატორო პუნქტის ადგილმონაცვლეობის ფაქტი, ასევე საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის არგუმენტაციას და აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ იკვეთება, რომ ადმინისტრაციული წარმოების ან ქვედა ინსტანციებში მიმდინარე სამართალწარმოების ფარგლებში გამოკვლეულ იქნა სს „ე...ს“ საკუთრებაში არსებულ ს/კ: №... უძრავ ნივთზე ტრანსფორმატორის არსებობის საკითხი; თავად კასატორი კი აღნიშნავს, რომ სრულად გამორიცხული იყო ტრანსფორმატორის მონაცვლეობა, თანაც ს/კ: №... მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებული იყო დაუზუსტებელი მონაცემებით და მასზე საერთოდ არ მდებარეობდა არანაირი ენერგოობიექტი.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სადავო მიწის ნაკვეთი, მასზე მდებარე ტრანსფორმატორით 2007 წლის 29 ივნისამდე იყო სს „ს...ის“ საკუთრებაში, ხოლო 2007 წლის 29 ივნისს რეგისტრირებულ იქნა სს „ე...ს“ საკუთრებაში, ამდენად, შესაბამის უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარების და შემდგომ აღნიშნული უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტისთვის, სადავო 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მასზე არსებული ტრანსფორმატორით უკვე წარმოადგენდა სს „ე...ს“ საკუთრებას, შესაბამისად, იგი როგორც კერძო საკუთრებაში არსებული ქონება არ ექვემდებარებოდა სახელმწიფოს მიერ სხვა პირისთვის აღიარების გზით გადაცემის შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომელიც სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწას განმარტავს, როგორც საძოვრის, სათიბის, სახნავის (მათ შორის, მრავალწლოვანი ნარგავებით დაკავებული) ან საკარმიდამოს კატეგორიის მიწას, რომელიც გამოიყენება ან რომლის გამოყენებაც შესაძლებელია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით, მასზე არსებული შენობა-ნაგებობით ან მის გარეშე. ამავე კანონის მე-8 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად კი, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწები, რომლებიც პრივატიზებას არ ექვემდებარება, განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქმის მასალების თანახმად, თ. კ-ეისთვის აღიარებული 4401 კვ.მ მიწის ნაკვეთის სტატუსი როგორც №35 საკუთრების უფლების აღიარების მოწმობაში, აგრეთვე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ამონაწერში დაფიქსირებულია როგორც სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების. სადავო 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთი კი, მასზე არსებული სატრანსფორმატორო პუნქტით, განეკუთვნებოდა რა არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწას, თ. კ-ეს ვერ გადაეცემოდა როგორც სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 27 დეკემბრის №964 ბრძანებულებით დამტკიცებული „ელექტრული ქსელების ხაზობრივი ნაგებობების დაცვის წესი და მათი დაცვის ზონების“ მე-2 მუხლის პირველი პუნტის „თ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად მიწათმოსარგებლე განმარტებული იყო რროგორც პირი, რომლის სარგებლობაში ან საკუთრებაში არის ელექტრული ქსელის ხაზობრივი ნაგებობების დაცვის ზონაში მდებარე მიწის ნაკვეთი და სხვა უძრავი ქონება (საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 24 დეკემბრის №366 დადგენილებით დამტკიცებული „ელექტრული ქსელების ხაზობრივი ნაგებობების დაცვის წესი და მათი დაცვის ზონების“ მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მიწათმოსარგებლე ასევე განმარტებულია როგორც პირი, რომლის სარგებლობაში ან საკუთრებაში არის ელექტრული ქსელის ხაზობრივი ნაგებობების დაცვის ზონაში მდებარე მიწის ნაკვეთი და სხვა უძრავი ქონება). საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ იმ დაშვების პირობებში, თუ დადგენილი იქნებოდა მესამე პირის საკუთრების უფლება სატრანსფორმატორო პუნქტზე, ცალსახაა, რომ კერძო საკუთრება ვერ ჩაითვლებოდა საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის ობიექტად და მასზე საკუთრების რეგისტრაცია დასაშვები იქნებოდა, საგამონაკლისო წესების გარეშე. შესაბამისად, გამოირიცხებოდა საკუთრების უფლების აღიარების დამაბრკოლებელი საფუძველიც. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა სწორად გაამახვილა ყურადღება იმ გარემოებაზე, რომ დასახელებული პუნქტი უკავშირდება ელექტრული ხაზობრივი ნაგებობების დაცვის ზონაში მოქცეულ მიწის ნაკვეთს და ავტომატურად დასაშვებად არ მიიჩნევს მესამე პირის საკუთრების უფლებას სატრანსფორმატორო პუნქტზე.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში თ. კ-ეის მიერ საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნით წარდგენილ სარეგისტრაციო დოკუმენტაციაში არ დაფიქსირებულა, რომ სარეგისტრაციოდ წარდგენილი მიწის ნაკვეთის ნაწილში განთავსებული იყო მოქმედი სატრანსფორმატორო პუნქტი, რომელიც არ წარმოადგენდა და ვერც იქნებოდა მისი საკუთრება, ამასთან, საქმის მასალებში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა სს „ე...ს“ მიერ შესყიდული, სახელმწიფო ქონების დანგრევის და მისი შემდგომ თ. კ-ეის ან მისი ოჯახის მიერ აშენების ფაქტს, ამასთან, არ დასტურდება რომ მესამე პირის მიერ იქნა აშენებული შესაბამისი ქონება, ხოლო მხარეები სადავოდ არ ხდიან, რომ სადავო ქონებით და მასზე არსებული ტრანსფორმატორით დღემდე სარგებლობს სწორედ მოსარჩელე. ამდენად, თ. კ-ეის სახელზე განხორციელებული რეგისტრაციის სამართლებრივ საფუძვლად არსებული უფლებადამდგენი დოკუმენტები არ მიუთითებენ მისთვის სატრანსფორმატორო პუნქტის გადაცემაზე, შესაბამისად თ. კ-ეს (მემკვიდრე - ლ. კ-ე) არ გადასცემია სატრანსფორმატორო პუნქტი და სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენდა სახელმწიფო კომპანიის (სახელმწიფოს 99,9% წილობრივი საწარმოს - სს „ს...ის“) საკუთრებას, რომელიც 2007 წლის 29 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით გადაეცა სს „ე...ს“. აღნიშნულიდან გამომდინარე კი, თ. კ-ეისთვის ვერ მოხდებოდა მიწის ნაკვეთის მასზე არსებული სატრანსფორმატორო პუნქტის აღიარება, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში სახეზე არ გვაქვს ერთი და იმავე ქონების სხვადასხვა დროს სხვადასხვა პირზე გადაცემის შემთხვევა და დავის გადაწყვეტის მიზნით, სადავო მიწის ნაკვეთზე უკეთესი უფლების დადგენის საჭიროება (სუსგ ბს-137(კ-22), 24.11.2022წ). ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, სახეზეა დასახელებული მოწმობის ნაწილობრივ (25 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნაწილში) ბათილად ცნობის წინაპირობების არსებობა.

რაც შეეხება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სადავო აქტებს, საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ მიუთითებს ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ, ხაზგასასმელია, რომ მოსარჩელის საკუთრების რეგისტრაცია, მის მიერ წარდგენილი აზომვითი ნახაზის მიხედვით, განხორციელებული იყო 2007 წლის 29 ივნისის №... მიწის სააღრიცხვო ბარათის საფუძველზე (ს/კ: ..., 25 კვ.მ), ხოლო მესამე პირის, ლ. კ-ეის მამკვიდრებლის - თ. კ-ეის საკუთრების რეგისტრაცია განხორციელდა მოსარჩელის ზემოაღნიშნული რეგისტრაციის შემდგომ, 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილებით (ს/კ: ..., დაზუსტებული ფართობი 4401 კვ.მ).

საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 12 თებერვლის №... გადაწყვეტილებით, შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება იმ საფუძვლით, რომ დაინტერესებული პირის მიერ სარეგისტრაციოდ წარდგენილ მიწის ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემებსა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებს შორის, დადგინდა ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება (ს/კ: №..., მესაკუთრე: ლ. კ-ე). ამავე გადაწყვეტილებით განიმარტა, რომ წარდგენილი საკადასტრო აზომვითი ნახაზის თანახმად, ნაკვეთი იცვლიდა ადგილმდებარეობას 1/3-ზე მეტად. ასევე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ, საქმეზე წარმოდგენილი სიტუაციური რუკის მიხედვით, ს/კ: №... და ს/კ: №... უძრავ ნივთებს შორის მანძილი, დაახლოებით 1.114 კმ-ს წარმოადგენდა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ უპირატესობა უნდა მიენიჭოს იმ უფლებას, რომელიც ქრონოლოგიურად უფრო ადრე არის რეგისტრირებული, ვინაიდან წინმსწრები რეგისტრაციის ჩანაწერის მოქმედება გამორიცხავს შემდეგი ჩანაწერის კანონიერებას. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, თუ სარეგისტრაციო ობიექტზე მოთხოვნილია რამდენიმე ისეთი უფლების რეგისტრაცია, რომლებიც თავიანთი შინაარსით გამორიცხავს ერთმანეთს, მაშინ რეგისტრირდება მხოლოდ ის უფლება ან უფლებები, რომელიც (რომლებიც) სხვა უფლებაზე ან უფლებებზე ადრე იქნა წარდგენილი სარეგისტრაციოდ („უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონი, მუხლი 14.1). ამასთან, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, მართალია მარეგისტრირებელი ორგანო და მისი თანამშრომელი პასუხს არ აგებენ წარდგენილი სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის ნამდვილობაზე, თუმცა ისინი პასუხისმგებელი არიან რეგისტრირებული მონაცემებისა და მათთან დაცული სარეგისტრაციო თუ სხვა დოკუმენტაციის ურთიერთშესაბამისობასა და უსაფრთხოებაზე. შესაბამისად, სარეგისტრაციო სამსახურს ეკისრება პასუხისმგებლობა, საკუთრების უფლების პირველადი რეგისტრაციის განხორციელებისას, ყოველმხრივ გადაამოწმოს სხვა პირზე რეგისტრაციის არსებობა“ (სუსგ №ბს-459-453(3კ-14), 24.03.2025წ).

ამასთან, აღსანიშნავია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 სექტემბრის განჩინებაში მოცემული სამართლებრივი მსჯელობა, რომლის თანახმად: „საქართველოში უფლებათა რეგისტრაცია დამფუძნებელი ეფექტის პრინციპს ემყარება, რაც გულისხმობს, რომ საკუთრების უფლების გადაცემა ან ხელშეკრულებით რეალური უფლების წარმოშობა დასრულდება მხოლოდ რეგისტრაციის შემდგომ. რეგისტრაცია არის უძრავ ქონებაზე უფლების წარმოშობის, შეცვლის სახელმწიფოს მხრიდან დადასტურების იურიდიული აქტი. საჯარო რეესტრს გააჩნია სამართლებრივი გარანტის ფუნქცია - კერძოდ, მესაკუთრეს, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით დაცული აქვს თავისი საკუთრება სხვისი ხელყოფისაგან, ხოლო შემძენი, თავის მხრივ, ენდობა საჯარო რეესტრის ჩანაწერს. რეგისტრაციის ეფექტიდან გამომდინარეობს „წინააღმდეგ მოქმედების პრინციპი“, რომლის მიხედვით, უფრო ადრე წარმოშობილ საკუთრების უფლებას აქვს უპირატესობა მომდევნოსთან შედარებით. საჯაროობის მიზნიდან გამომდინარე, პირი რომელიც მიაღწევს ამ პრინციპს რეგისტრაციით, უპირატესობა ენიჭება მასთან შედარებით, ვინც არ დაარეგისტრირა უფლება. დროის მიხედვით, პირველად რეგისტრირებულ უფლებას აქვს უპირატესობა. უფლების რეგისტრაციის დრო დგინდება რეესტრის მონაცემების მიხედვით. ურთიერთდაპირისპირებული ჩანაწერების არსებობასთან მიმართებით უპირატესობა უნდა მიენიჭოს იმ უფლებას, რომელიც ქრონოლოგიურად უფრო ადრე არის რეგისტრირებული, ვინაიდან წინმსწრები რეგისტრაციის ჩანაწერის მოქმედება გამორიცხავს შემდეგი ჩანაწერის კანონიერებას. ამავე დროს რეესტრის ჩანაწერთა კონკურენციისას რეესტრის სანდოობა ვერ იმოქმედებს“ (სუსგ №ბს-1004(კ-20), 29.09.2022წ.).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ხაზგასასმელია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სარეგისტრაციო სამსახურს არ გამოუკვლევია ის გარემოება, რომ თ. კ-ეის და შემდგომ ლ. კ-ეის სახელზე განხორციელებულმა რეგისტრაციამ ასევე მოიცვა სს „ე...ს“ საკუთრებაში არსებული 25 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული სატრანსფორმატორო პუნქტი, შესაბამისად, ვინაიდან დასარეგისტრირებელი მიწის ნაკვეთი და სს „ე...ს“ საკუთრებაში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საზღვრები ერთმანეთს ფარავდა.

ამასთან, დამატებით აღსანიშნავია, რომ კომისიის 2009 წლის 11 თებერვლის №35 საკუთრების მოწმობის ნაწილობრივ, კერძოდ, 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნაწილში უკანონოდ მიჩნევა ასევე უნდა აისახოს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილებასა (შესაბამის ნაწილში) და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 16 აგვისტოს №... გადაწყვეტილებაზე, რამდენადაც აღნიშნული გადაწყვეტილებები მიღებულია სწორედ აღიარების კომისიის 2009 წლის 11 თებერვლის №35 საკუთრების მოწმობის გაცემის შედეგად და ეფუძნება კომისიის გადაწყვეტილებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკუთრების უფლების უკანონოდ აღიარების საფუძველზე, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში თ. კ-ეის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მარნეულში, სოფელ ...ში მდებარე 4401 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან (ს/კ: ...) 25 კვ.მ ნაწილის ფარგლებში ასევე უკანონოა. რაც შეეხება სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 16 აგვისტოს №... გადაწყვეტილებას, რომლითაც უძრავი ქონება მდებარე: მარნეული, სოფ. ..., ს/კ: ..., დაზუსტებული ფართობი 4401 კვ.მ დარეგისტრირდა ლ. კ-ეის საკუთრებაში. აღნიშნულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად უდევს სამკვიდრო მოწმობა, რომელიც მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია და ძალაშია, თუმცა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით და იმ ფაქტის მხედველობაში მიღებით, რომ სადავო ქონება კერძო საკუთრებაში იმყოფებოდა და თ. კ-ეს ვერ გადაეცემოდა სს „ე...ს“ საკუთრებაში მყოფი, არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (აღიარებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის ნაწილი - 25 კვ.მ) მასზე არსებული სატრანსფორმატორო პუნქტით, ამდენად აღსანიშნავია, რომ დასახელებული მიწის ნაკვეთი ვერ მოექცეოდა თ. კ-ეის სამკვიდროში და იგი მემკვიდრეობით ვერ გადაეცემოდა ლ. კ-ეს. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ დავის ამგვარი გადაწყვეტა არ ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკას, რომლის თანახმად, წინა რეგისტრაციის უკანონობა თავისთავად არ იწვევს შემდგომი რეგისტრაციების ბათილობას, შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლების კანონიერების გადასინჯვის გარეშე.

განსახილველ შემთხვევაში, დავას იწვევს არა ლ. კ-ეის უფლებადამდგენი დოკუმენტი, არამედ აღიარების კომისიისა და მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები და სადავო ნაწილში სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა გამომდინარეობს აღიარების კომისიის 2009 წლის 11 თებერვლის №35 საკუთრების მოწმობის შესაბამის ნაწილში უკანონოდ ცნობიდან, ხოლო სააგენტოს 2019 წლის 16 აგვისტოს №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა გამომდინარეობს დასახელებული საკუთრების მოწმობის და მის წინ განხორციელებული რეგისტრაციის (სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილება) უკანონობის საფუძვლებიდან (სუსგ №ბს-137(კ-22), 24.11.2022წ).

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, გარდა აღიარების კომისიის სადავო აქტის შესაბამისი ნაწილისა, აგრეთვე სახეზეა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილების ნაწილობრივ და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 16 აგვისტოს №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის წინაპირობები.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53.1 მუხლის შესაბამისად, მოპასუხეებს - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიას სს „ე...ს“ სასარგებლოდ თანაბარწილად უნდა დაეკისროთ მის მიერ საქალაქო, სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში საქმის განხილვისათვის სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 550 (100+150+300) (ხუთას ორმოცდაათი) ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სს „ე...ს“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. სს „ე...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი მარნეულის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე, საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 11 თებერვლის №35 საკუთრების მოწმობა (2020 წლის 6 თებერვლის №... სარეგისტრაციო განაცხადით წარდგენილი საკადასტრო-აზომვითი ნახაზით გათვალისწინებული 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნაწილში);

5. ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2009 წლის 4 აპრილის №... გადაწყვეტილება (2020 წლის 6 თებერვლის №... სარეგისტრაციო განაცხადით წარდგენილი საკადასტრო-აზომვითი ნახაზით გათვალისწინებული 25 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნაწილში);

6. ბათილად იქნეს ცნობილი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2019 წლის 16 აგვისტოს №... გადაწყვეტილება;

7. მოპასუხეებს - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიას სს „ე...ს“ სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისროთ მის მიერ საქალაქო, სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში საქმის განხილვისათვის სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 550 (100+150+300) (ხუთას ორმოცდაათი) ლარის ანაზღაურება;

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა