საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1287(კ-23) 8 ივლისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - მ.ა-ა

პროცესუალური მოწინააღმდეგეები (მოპასუხეები) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

მ.ა-ამ 2022 წლის 20 იანვარს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების: ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის მიმართ, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 11 ოქტომბრის №001428 დადგენილებისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2021 წლის 16 დეკემბრის №1736 ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

სარჩელის მიხედვით, ქ. თბილისში, ...ის ... შესახვევის №4-ში, №... საკადასტრო საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე ლითონის კონსტრუქციების მოწყობისათვის (რაც დაკავშირებულია №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ფართის ფასადთან, სცდება საკადასტრო საზღვრებს და გადადის სახელმწიფოს მიწაზე), ასევე მავთულბადის ღობის ნაწილის განთავსებისათვის, მ.ა-ა მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 11 ოქტომბრის №001428 დადგენილებით დაჯარიმდა 8 000 ლარით. ამავე დადგენილებით მას დაევალა სახელმწიფოს მიწაზე სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე განთავსებული მავთულბადის ღობის დარჩენილი ნაწილის დემონტაჟი. აღნიშნული დადგენილება გასაჩივრდა ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში, თუმცა ქ. თბილისის მერიამ ადმინისტრაციული საჩივარი არ დააკმაყოფილა. მიუხედავად მოსარჩელის განმარტებისა, ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა არ გამოიკვლიეს, თუ როდის და ვის მიერ მოეწყო ზემოაღნიშნული ლითონის კონსტრუქციები (მოწყობილია დაახლოებით 30 წლის წინ), სამართალდამრღვევად ერთმნიშვნელოვნად მიიჩნიეს მოსარჩელე და შეუფარდეს ამჟამად მოქმედი ადმინისტრაციული სანქციები, რის გამოც მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სადავო აქტები უკანონო და დაუსაბუთებელია. ამასთან, მოსარჩელის განმარტებით, მითითებული სამართალდარღვევისთვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 7 თებერვლის დადგენილებით, მას დაკისრებული ჰქონდა პასუხისმგებლობა და ერთი და იმავე დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის რამდენჯერმე დაკისრება დაუშვებლად მიაჩნია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილებით მ.ა-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 11 ოქტომბრის №001428 დადგენილებით, მ.ა-ა დაჯარიმდა 8 000 (რვა ათასი) ლარით, ქ. თბილისში, ...ის მე-.... შესახვევში, №4-ში, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე, შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე ლითონის კონსტრუქციების მოწყობისთვის, რომლებიც დაკავშირებულია №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ფართის ფასადთან, სცდება საკადასტრო საზღვრებს და გადადის სახელმწიფოს მიწაზე, ასევე, სახელმწიფოს მიწაზე მავთულბადის ღობის ნაწილის განთავსებისთვის.

საქალაქო სასამართლომ „საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსისა“ და „მშენებლობის ნებართვის გაცემისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების წესისა და პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 31 მაისის №255 დადგენილებაზე მითითებით განმარტა, რომ სამშენებლო სამუშაოების კანონიერად განხორციელების საფუძვლად კანონმდებლობა იმპერატიულად მიიჩნევს შესაბამის სანებართვო დოკუმენტაციას, მათ შორის, I კლასის შენობა-ნაგებობის შემთხვევაში უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განზრახული მშენებლობის შესაძლებლობის თაობაზე გაცემულ შეტყობინებას. შესაბამისად, პირი, რომელიც გეგმავს მშენებლობის განხორციელებას, ვალდებულია სამშენებლო სამუშაოები წარმართოს ზემოხსენებული მოთხოვნების დაცვით, წინააღმდეგ შემთხვევაში ადგილი ექნება უნებართვო მშენებლობას.

საქალაქო სასამართლო საქმეში არსებული მასალებზე, მათ შორის, ფოტო-მასალაზე დაყრდნობით დაადგინა, რომ სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე სათანადო ნებართვის გარეშე განხორციელებული იყო ისეთი სახის სამშენებლო სამუშაო, რომელსაც ესაჭიროებოდა უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გაცემული ნებართვა, რაც სადავო შემთხვევაში სახეზე არ არის. რაც შეეხება მოსარჩელისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს, საქალაქო სასამართლომ მიუთითა „საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის“ 122-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და აღნიშნა, რომ სამშენებლო სამართალდარღვევის არსებობის შემთხვევაში, პირველ რიგში პასუხისმგებლობა ეკისრება იმ პირს (სუბიექტს), რომლის ქმედებამაც უშუალოდ გამოიწვია სამშენებლო სამართალდარღვევა, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ შეუძლებელია ასეთი პირის დადგენა, სამართალდარღვევაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს/მოსარგებლეს, მრავალბინიანი სახლის მესაკუთრეს/მოსარგებლეს. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით დადგენილი იყო მ.ა-ას მიერ კონკრეტული ტერიტორიით სარგებლობის ფაქტი. საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციაში მ.ა-ას მიმართ მიმდინარე ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში, 2021 წლის 16 ივლისს გამართულ ზეპირი მოსმენის სხდომაზე, მ.ა-ამ დაადასტურა მიმდინარე სამართალდარღვევის საქმეზე მითითებისა და შემოწმების აქტის ჩაბარება. მანვე განაცხადა, რომ მის მიერ ნაწარმოები სამშენებლო სამართალდარღვევა იყო გამოსწორებული და დარჩენილი დარღვევების გამოსწორების მიზნით წარმოების მაქსიმალური ვადა მოითხოვა. გარდა ამისა, მისივე განმარტებით, 30 წლის წინ მშენებლებმა შემოღობეს ტერიტორია მაშინდელი საკადასტრო მონაცემების მიხედვით, შესაბამისად, ბოძები მუშების მიერ იყო განთავსებული, თუმცა, მათი ვინაობის შესახებ ინფორმაცია არ გააჩნდა. სასამართლოს შეფასებით, ვინაიდან შეუძლებელი იყო მშენებლობის მწარმოებელი პირის დადგენა, მ.ა-ასთვის, როგორც მოსარგებლისთვის, პასუხისმგებლობის დაკისრება გამომდინარეობდა მოქმედი კანონმდებლობიდან.

ერთი და იმავე დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის რამდენჯერმე დაკისრებასთან დაკავშირებით მოსარჩელის მოსაზრებები სასამართლომ არ გაიზიარა და აღნიშნა, რომ მართალია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 7 თებერვლის (საქმე №4/884-07) დადგენილებით, მ.ა-ა ცნობილ იქნა ადმინისტრაციულ სამართალდამრღვევად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 55² მუხლის პირველი ნაწილით და სახდელის ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 1000 (ათასი) ლარის ოდენობით, თუმცა იმ პირობებში, როდესაც საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2010 წლის 2 აგვისტოს №91 გადაწყვეტილების საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეები იყო განადგურებული და საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 55² მუხლის დეფინიცია (2007 წლის თებერვლის მდგომარეობით მოქმედი რედაქცია) და „საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის“ 131-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შინაარსი არ იყო თანხვედრაში, გამოირიცხებოდა მოსარჩელის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 აპრილის განჩინებით მ.ა-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორად შეაფასა საქმესთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები. თავის მხრივ, აპელანტმა სააპელაციო საჩივარში ვერ გააქარწყლა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გაკეთებული სამართლებრივი დასკვნები, ვერ მიუთითა და ვერ წარმოადგინა ისეთი არგუმენტები, რომლებზე დაყრდნობითაც შესაძლებელი იქნებოდა საქმეზე დადგენილი ფაქტების სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასება.

სააპელაციო პალატამ დამატებით მიუთითა „მშენებლობის ნებართვის გაცემისა და შენობა-ნაგებობის ექსპლუატაციაში მიღების წესისა და პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 31 მაისის №255 დადგენილების 24-ე მუხლზე და განმარტა, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს მეორე და უფრო მაღალი კლასის მშენებლობისათვის შესაბამისი ნებართვის გაცემას, ხოლო პირველი კლასის მშენებლობისათვის ნებართვის გამცემი ორგანოსათვის წინასწარ შეტყობინებას განზრახული მშენებლობის შესახებ. შესაბამისი ნებართვის ან შეტყობინების გარეშე მშენებლობის წარმოება ითვლება უნებართვო მშენებლობად.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კანონმდებლობით ზუსტად არის გაწერილი მშენებლობის მარტივი შეტყობინების წესი. შესაბამისად, პირი, რომელიც აპირებს I კლასის მშენებლობის განხორციელებას, ვალდებულია სამშენებლო სამუშაოები აწარმოოს ზემოაღნიშნული მოთხოვნების დაცვით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, უნებართვო მშენებლობის სახით, ადგილი ექნება სამშენებლო სამართალდარღვევას, რისთვისაც განისაზღვრება პასუხისმგებლობა „საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის“ შესაბამისად.

სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელე დაჯარიმდა ქალაქ თბილისში, ...ის მე-... შესახვევში, №4-ში, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე, ლითონის კონსტრუქციების უნებართვოდ მოწყობისთვის, რომლებიც დაკავშირებულია №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ ფართის ფასადთან და სცდება საკადასტრო საზღვრებს და გადადის სახელმწიფოს მიწაზე, ასევე, მავთულბადის ღობის ნაწილის სახელმწიფოს მიწაზე მოწყობისთვის. აღნიშნული სამუშაოების მ.ა-ას მიერ შესრულება დადასტურებულია მისივე განმარტებით, კერძოდ, 2021 წლის 16 ივლისს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციაში ზეპირი მოსმენის სხდომაზე განაცხადა, რომ მის მიერ ნაწარმოები სამშენებლო სამართალდარღვევა იყო გამოსწორებული და დარჩენილი დარღვევების გამოსწორების მიზნით ითხოვა დამატებითი ვადა. მოსარჩელემ მხოლოდ ლითონის ბოძების მის მიერ მოწყობის ფაქტი გახადა სადავო. პალატის შეფასებით, ლითონის ბოძების მოწყობის ნაწილში მ.ა-ას პასუხისმგებლობა არ დაჰკისრებია, ვინაიდან ვერ იქნა დადასტურებული აღნიშნული ობიექტის მოსარჩელის მიერ განთავსების ფაქტი, ხოლო ლითონის კონსტრუქციები, რომლებიც დაკავშირებულია №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ფართის ფასადთან, სცდება საკადასტრო საზღვრებს და გადადის სახელმწიფოს მიწაზე და მავთულბადის ღობის ნაწილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დამატებით განსაზღვრულ ვადაშიც არ იქნა დემონტირებული, ამდენად, სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს პოზიცია კონკრეტულ სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე სამართალდარღვევის სუბიექტის განსაზღვრასთან დაკავშირებით და „საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის“ 122-ე მუხლის მე-2 ნაწილსა და 131-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე მითითებით განმარტა, რომ არსებობდა მოსარჩელისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი.

რაც შეეხება მოსარჩელის მითითებას თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 7 თებერვლის (საქმე №4/884-07) დადგენილებაზე და ერთი და იმავე დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის რამდენჯერმე დაკისრების დაუშვებლობაზე, სააპელაციო პალატა სრულად დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასკვნას ამ მიმართებით მოსარჩელის მოსაზრებების გაზიარების არარსებობის საფუძველთან დაკავშირებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ.ა-ამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საკასაციო საჩივრის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების უგულებელყოფით მიიღო კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილება. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატა თუ უტყუარად დაადგენდა ფაქტებს და ზედაპირულად არ მიუდგებოდა საკითხს, გამოირიცხებოდა „პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსით“ გათვალისწინებული სამშენებლო სამართალდარღვევის ჩადენის შესაძლებლობა, თუმცა აღნიშნული კანონის მოქმედების პერიოდში ჩადენილად და 2021 წლის 25 მაისს გამოვლენილად რომც მიეჩნია სასამართლოს სამართალდარღვევა (როცა მუნიციპალურმა ინსპექციამ გამოსცა მითითება), ბუნებრივია, დღის წესრიგში დადგებოდა მოსარჩელის ქმედებისათვის „ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ 18.09.2019 წლის კანონის მისადაგების საკითხი, რომლის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით, ადმინისტრაციული სახდელისაგან თავისუფლდება ამ კანონის ამოქმედების დროისათვის პენსიონერი (ქალი 60 წლის ასაკიდან, მამაკაცი 65 წლის ასაკიდან). მ.ა-ა (დაბ. 28.11.1948 წელს) პენსიონერია 2008 წლიდან, შესაბამისად არსებობდა მისი პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების საფუძველი.

კასატორის განმარტებით, სამშენებლო სამართალდარღვევისათვის დაკისრებული სანქციის ოდენობის კანონიერების შეფასებისას უნდა გამოეყენებინა დარღვევის ჩადენისას მოქმედი კანონმდებლობა. მოცემულ საქმეზე „პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის“ გამოყენებას გამორიცხავს ის ფაქტიც, რომ აღნიშნული კანონი მიღებულია 25.05.2012 წელს, ხოლო საქმის მასალებში წარმოდგენილ 04.05.2012 წლის ფოტომასალაზე ასახულია ლითონის კონსტრუქცია, რაც დაჯარიმების საფუძველი გახდა და ერთვის ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის არქიტექტურის სამსახურში წარდგენილ კორპუსის საზღვრების დადგენის თაობაზე ბმა „...ის ...-ის“ თავმჯდომარის განცხადებას. ფოტო, რომელიც ერთოდა ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...ის ...“-ის თავმჯდომარის, რ.დ-ას ქ.თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურში წარდგენილ №181940 განცხადებას და ატვირთულია საქმის წარმოების ვებ-გვერდზე, რის საფუძველზეც არქიტექტურის სამსახურის №367369 ბრძანებით შეთანხმებულად ჩაითვალა ქ. თბილისში, ...ის მე-... შესახვევის №... კორპუსის საზღვრები, ადასტურებს იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ლითონის კონსტრუქციების დამონტაჟება არათუ კორპუსის საზღვრების დადგენამდე, არამედ ზემოაღნიშნულ საკითხზე 2012 წლის მაისში შუალედური გადაწყვეტილების მიღებისას უკვე განხორციელებული იყო.

კასატორის განმარტებით, საქმის მასალებში წარმოდგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმე კოლეგიის მიერ 07.02.2007 წელს №4/884-07 საქმეზე მიღებული დადგენილება, რომლითაც მოსარჩელის მიმართ ერთხელ უკვე იქნა შეფარდებული შესაბამისი პასუხისმგებლობის ზომა ჩადენილი სამართალდარღვევისათვის, თუმცა სასამართლომ არ გამოიყენა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 232-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც „ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის წარმოება არ უნდა დაიწყოს, ხოლო დაწყებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმე უნდა შეწყდეს: თუ არსებობს იმავე ფაქტზე ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში მიცემული პირის მიმართ კომპეტენტური ორგანოს (თანამდებობის პირის) დადგენილება ადმინისტრაციული სახდელის დადების შესახებ.“ კასატორმა მიუთითა 25.01.2018 წლის №ბს-1061-1055(3კ-17) გადაწყვეტილებაზე და აღნიშნა, რომ მითითებულ საქმეზე საკასაციო პალატამ გაიზიარა სააპელაციო პალატის მოსაზრება ერთსა და იმავე ქმედებაზე პასუხისმგებლობის ორჯერ დაკისრების დაუშვებლობასთან დაკავშირებით, თუმცა განსახილველ საქმეზე არც ადმინისტრაციული ორგანოს და არც სასამართლოს მიერ არ გამოირიცხა 2007 წელს და 2021 წელს დაკისრებული პასუხისმგებლობის არაიდენტურობის საკითხი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 09 თებერვლის განჩინებით მ.ა-ას საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 ნოემბრის განჩინებით მ.ა-ას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად. ამავე განჩინებით დადგინდა საკასაციო საჩივრის განხილვა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ.ა-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; უნდა გაუქმდეს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება მ.ა-ას სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა მიუთითებს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-2 მუხლის დანაწესზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ საქართველოს კანონმდებლობა შედგება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ ამ კოდექსისა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო აქტებისაგან. ამავე კოდექსის მე-8 მუხლის მიხედვით, არავის არ შეიძლება შეეფარდოს ზემოქმედების ზომა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის გამო, თუ არა კანონმდებლობით დადგენილ საფუძველზე და წესით. ამავე ნორმის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეებს აწარმოებენ კანონიერების მკაცრი დაცვის საფუძველზე. საამისოდ უფლებამოსილი ორგანოები და თანამდებობის პირნი ადმინისტრაციული ზემოქმედების ზომებს შეუფარდებენ თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში, კანონმდებლობის ზუსტი შესაბამისობით. კოდექსის მე-10 მუხლი განსაზღვრავს, რომ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად (გადაცდომად) ჩაითვლება სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი წესრიგის, საკუთრების, მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების, მმართველობის დადგენილი წესის ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) მოქმედება ან უმოქმედობა, რომლისთვისაც კანონმდებლობით გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა. ხოლო 33-ე მუხლის პირველი ნაწილი მოითხოვს, რომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის პირს სახდელი დაედოს იმ ნორმატიული აქტით დაწესებულ ფარგლებში, რომელიც ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის ამ კოდექსის და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ სხვა აქტების ზუსტი შესაბამისობით.

ამდენად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის ზოგადი ნორმები ადგენენ ადმინისტრაციული გადაცდომისათვის კანონით გათვალისწინებული სანქციის გამოყენების საერთო წესს. აქედან გამომდინარე, სამშენებლო სამართალდარღვევებთან დაკავშირებული საქმის წარმოებისა და ცალკეული სამართალდარღვევებისათვის პასუხისმგებლობის ზომის განსაზღვრა, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით დადგენილ ზოგად პრინციპებს, მათ შორის, აღნიშნული კოდექსის მე-8 მუხლით განსაზღვრულ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისათვის ზემოქმედების ზომათა შეფარდებისას კანონიერების უზრუნველყოფის პრინციპს ემყარება. აღნიშნული პრინციპის თანახმად, არავის შეიძლება შეეფარდოს ზემოქმედების ზომა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის გამო, თუ არა კანონმდებლობით დადგენილ საფუძველზე და წესით. ამავე კოდექსის 264-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ ორგანო (თანამდებობის პირი) ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების განხილვისას მოვალეა დაადგინოს: ჩადენილი იყო თუ არა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა, ბრალეულია თუ არა პირი მის ჩადენაში, ექვემდებარება თუ არა იგი ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას, არის თუ არა პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელი და დამამძიმებელი გარემოებები, აგრეთვე გამოარკვიოს სხვა გარემოებანი, რომელთაც მნიშვნელობა აქვთ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის. ამდენად, ცალსახაა, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ, გამოვლენილი სამართალდარღვევა ყველა შემთხვევაში უნდა შეაფასოს ინდივიდუალურად, რა დროსაც ასევე ყურადღება უნდა მიექცეს იმის გამოკვლევას, ხომ არ არსებობს შემამსუბუქებელი ან დამამძიმებელი გარემოებები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, მართალია სამშენებლო სამართალდარღვევის დენადი ხასიათის გათვალისწინებით, სამშენებლო კანონმდებლობა ითვალისწინებს უძრავი ნივთის მესაკუთრისათვის, უნებართვო მშენებლობის გამო პასუხისმგებლობის დაკისრებას, თუმცა აღნიშნული დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაუდგენელია მშენებლობის უშუალოდ მწარმოებელი პირი (სუსგ №ბს-1025(3კ-19), 24 მარტი, 2022 წ.).

ზემოაღნიშნული განმარტებიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული საქმის წარმოებისას, სამშენებლო სამართალდარღვევის არსებობის შემთხვევაში, შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია უტყუარად დაადასტუროს მშენებლობის უშუალოდ მწარმოებელი პირის დადგენის შეუძლებლობა და უნებართვო მშენებლობისთვის გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა მხოლოდ ამის შემდეგ გადააკისროს შენობა-ნაგებობის ან/და სამშენებლო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს ან მოსარგებლეს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე სამშენებლო სამართალდარღვევისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც არ არის დადგენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩამდენი კონკრეტული პირი, არ ადასტურებს პასუხისმგებლობის დაკისრებას სხვისი ბრალისათვის. ასეთ შემთხვევაში მესაკუთრე/მოსარგებლე პასუხს აგებს არა სხვისი, არამედ თავისი ბრალისათვის, რომელიც გამოვლინებას პოულობს მის უმოქმედობაში. მესაკუთრეს ეკისრება ვალდებულება უზრუნველყოს სათანადო სამშენებლო ნორმების დაცვა, მის სარგებლობაში არსებული ნაგებობის უსაფრთხოების მოთხოვნებთან შესაბამისობა და შემდგომში კანონშესაბამისი ექსპლუატაცია (სუსგ №926-922(2კ-17), 20 დეკემბერი, 2019 წ.).

საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტა, რომ სავარაუდო დამრღვევს უნდა მიეცეს გონივრული, კონკრეტულად განსაზღვრული ვადა გადაცდომის გამოსასწორებლად. უკეთუ პირი დადგენილ ვადაში გამოასწორებს დარღვევას, მისთვის სახდელის დაკისრების წინაპირობა უქმდება, მიუხედავად იმისა, რომ მითითების მიცემისას გადაცდომა სახეზე იყო. სამართალდარღვევის საქმის წარმოება მიმართულია უკვე არსებულ ფაქტზე, ხდება ისეთ ქმედებაზე რეაგირება, რომელიც უკვე ჩადენილია. აღნიშნულის მიუხედავად არ ხდება დამრღვევისათვის სანქციის დაუყოვნებლივ შეფარდება, მოქმედი მოწესრიგების მიხედვით პირს ეძლევა სამშენებლო გადაცდომის გამოსწორების შესაძლებლობა. ამდენად, ცხადია, რომ კანონმდებლის უპირატესი მიზანია არსებული სამართალდარღვევის აღმოფხვრა, მისი გამოსწორება და არა დამრღვევის დასჯა (სუსგ №ბს-1390(კ-18), 12.09.2019წ.).

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მნიშვნელოვანია ყურადღება გამახვილდეს საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-9 მუხლით დადგენილ პრინციპზე, რომლის მიხედვითაც, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩამდენმა პასუხი უნდა აგოს სამართალდარღვევის ჩადენის დროს და ადგილას მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისათვის პასუხისმგებლობის შემამსუბუქებელ ან გამაუქმებელ აქტებს აქვთ უკუქცევითი ძალა, ესე იგი ვრცელდებიან ამ აქტების გამოცემამდე ჩადენილ სამართალდარღვევებზეც. აქტებს, რომლებიც აწესებენ ან აძლიერებენ პასუხისმგებლობას ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისათვის, უკუქცევითი ძალა არა აქვთ.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2021 წლის 24 მაისს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის მიერ, მ.ა-ას მიმართ შედგა №001428 მითითება, რომლის თანახმად, ქ. თბილისში, ...ის ქუჩაზე, მე-... შესახვევის №4-ში არსებულ №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე და მის მიმდებარედ, დაფიქსირდა ლითონის კონსტრუქციების, ასევე დაბალი კაპიტალური კედლების უნებართვოდ მოწყობა მინაბლოკით და მავთულბადით. ამავე მითითებით მ.ა-ას განესაზღვრა 15 (თხუთმეტი) კალენდარული დღის ვადა, განხორციელებული სამუშაოების კანონიერების დამადასტურებელი დოკუმენტაციის წარსადგენად ან უსაფრთხოების წესების დაცვით, უნებართვოდ მოწყობილი ობიექტის დემონტაჟის განსახორციელებლად.

თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 11 ივნისის №001428 შემოწმების აქტის თანახმად, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 24 მაისის №001428 მითითებით გათვალისწინებული პირობები ნაწილობრივ შესრულდა; კერძოდ, დემონტირებულია დაბალი კაპიტალური კედლების ნაწილი, მინაბლოკი და მავთულბადის ნაწილი. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურ ინსპექციაში მიმდინარე ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში, მ.ა-ამ დარჩენილი დარღვევების გამოსწორების მიზნით წარმოების მაქსიმალური ვადა მოითხოვა, რაც დაკმაყოფილდა. მ.ა-ას განმარტებით, მითითებულ ტერიტორიაზე ბოძების განთავსება და ტერიტორიის შემოღობვა 30 წლის წინ მშენებლების მიერ იყო განხორციელებული, თუმცა მათი ვინაობის შესახებ ინფორმაცია არ გააჩნდა.

ინსპექტირებისა და ლანდშაფტურ-სარეკრეაციო ტერიტორიის დაცვის სამმართველოს მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული განყოფილების უფროსი სპეციალისტის 2021 წლის 11 ოქტომბრის მოხსენებითი ბარათის თანახმად, ობიექტის გადამოწმების შედეგად დადგინდა 2021 წლის 24 მაისის №001428 მითითებით განსაზღვრული პირობების შეუსრულებლობა; კერძოდ, წარდგენილი არ იყო განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოების კანონიერების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია და დემონტირებული არ იყო №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ფართის ფასადთან დაკავშირებული ლითონის კონსტრუქციები და მავთულბადის ღობის ნაწილი და ლითონის ბოძები. შესაბამისად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 11 ოქტომბრის №001428 დადგენილებით, მ.ა-ა დაჯარიმდა 8 000 (რვა ათასი) ლარით, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე, შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე მისი კუთვნილი სახლის ფასადთან დაკავშირებული ლითონის კონსტრუქციების მოწყობისთვის, ასევე, სახელმწიფოს მიწაზე მავთულბადის ღობის ნაწილის განთავსებისთვის. ამავე დადგენილებით განიმარტა, რომ ვინაიდან არ დასტურდებოდა უნებართვოდ მოწყობილი ლითონის ბოძების მ.ა-ას მიერ განთავსების ან/და სარგებლობის ფაქტი, ამ ნაწილში არ არსებობდა მისთვის ჯარიმის დაკისრების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა დასკვნებს №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე ლითონის კონსტრუქციების, ასევე, სახელმწიფოს მიწაზე მავთულბადის ღობის ნაწილის მოწყობისათვის მ.ა-ას, როგორ სამშენებლო სამართალდარღვევის სუბიექტად განსაზღვრის შესახებ და აღნიშნავს, რომ საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციულ ორგანოს ობიექტურად არ შეეძლო აღნიშნული მშენებლობის განმახორციელებელი პირის უტყუარად დადგენა. საგულისხმოა, რომ მ.ა-ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება სივრცობრივ-ფუნქციურ კავშირშია სამართალდარღვევად მიჩნეულ ობიექტებთან, ამასთან, კასატორის მიერ საქმეში არ წარმოდგენილა მტკიცებულებები და სამართლებრივი არგუმენტები, რომლებითაც დაადასტურებდა სხვა, კონკრეტული პირის მიერ ლითონის კონსტრუქციებისა და ღობის მოწყობას, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მ.ა-ას მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა.

მიუხედავად ზემოაღნიშნული ფაქტის დადასტურებისა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხოლოდ ამ გარემოების არსებობა საკმარისი არ არის მ.ა-ას მიმართ საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის 131-ე მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად. ამ მიმართებით უპირველეს ყოვლისა მნიშვნელოვანია დადგენილიყო მშენებლობის დასრულების პერიოდი (ადმინისტრაციული ორგანო სადავოდ არ ხდის, რომ სახეზეა I კლასის მშენებლობა), მითუმეტეს იმ პირობებში, როდესაც საქმეში არსებულ მასალებში უნებართვო მშენებლობის სტატუსად მითითებულია „დასრულებული მშენებლობა“. მშენებლობის დასრულების პერიოდის დადგენას მნიშვნელობა ენიჭება დასაკისრებელი სანქციის ოდენობის განსაზღვრისთვის, რადგანაც სამშენებლო კანონმდებლობა უნებართვო მშენებლობისთვის სხვადასხვა პერიოდში განსხვავებული ოდენობის სანქციას ითვალისწინებდა. შესაბამისად, მიუხედავად უნებართვო მშენებლობის გამოვლენის დროისა, სანქციის დაკისრების მიზნებისათვის გამოყენებული უნდა ყოფილიყო ამ ქმედებისათვის კანონმდებლის მიერ გათვალისწინებული სანქციებიდან ყველაზე მსუბუქი სანქცია (სასკ-ის მე-9 მუხლი). გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ 2008 წლის 27 ოქტომბრამდე, სამშენებლო კანონმდებლობა, კერძოდ, „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №140 დადგენილება ნებართვის აღებისა და შეტყობინების ვალდებულებას არ ითვალისწინებდა I კლასის შენობა-ნაგებობაზე. შესაბამისად მითითებულ პერიოდამდე, ამ სახის მშენებლობა კანონის მიერ სამშენებლო სამართალდარღვევად არ განიხილებოდა.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 13 ივლისის №ბს-698-691(კ-16) განჩინებაზე, რომლითაც განიმარტა, რომ „საერთო წესის თანახმად, კანონის მოქმედების ძალა შემოფარგლულია კანონის გამოქვეყნებისა და გაუქმების პერიოდით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, იგი არ გამოიყენება: 1) იმ ფაქტების მიმართ, რომელიც განხორციელდა მის გამოცემამდე და 2) იმ ფაქტების მიმართ, რომელიც დადგა მისი მოქმედების შეწყვეტის შემდეგ; ორივე შემთხვევა წარმოადგენს უმაღლესი იურიდიული პრინციპის ორ მხარეს: განსახილველ ფაქტებთან დაკავშირებით სასამართლო გამოიყენებს იმ კანონს, რომლის მოქმედების პირობებში ამ ფაქტებს ჰქონდა ადგილი.“

მომწესრიგებელი ნორმის დროში მოქმედებასთან მიმართ, როგორც საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტი, ასევე ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-7 მუხლი ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებს, რომ თუკი ქმედება მისი ჩადენის დროს სამართალდარღვევას არ წარმოადგენდა არც ეროვნული და არც საერთაშორისო სამართლით, დაუშვებელია, პირის მიმართ პასუხისმგებლობის დაკისრება (nullum crimen, nulla poena, sine lege). დასახელებული კონსტიტუციური დებულება საკუთარ თავში აერთიანებს მრავალ უფლებრივ კომპონენტს, რომელთა ერთობლიობაც ქმნის პირის დამნაშავედ ცნობისა და მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების კონსტიტუციურ საფუძვლებს. საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის მე-9 პუნქტის პირველი წინადადება „ადგენს პირის პასუხისგებაში მიცემის საფუძვლებს, განამტკიცებს გარანტიას, რომ ნებისმიერი დანაშაული და სასჯელი მკაფიოდ უნდა იყოს განსაზღვრული სისხლის სამართლის კანონში“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 11 ივლისის №3/2/416 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-38). კონსტიტუციურსამართლებრივად პასუხისმგებლობის დაკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება იყოს გამართლებული, თუ პირმა იცოდა ან შეეძლო წინასწარ განესაზღვრა კანონმდებლობით აკრძალული ქმედების არსი და მისგან მომდინარე შესაძლო შედეგები (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2024 წლის 7 ივნისის №3/1/740,764 გადაწყვეტილება საქმეზე „გიორგი უგულავა, ნუგზარ კაიშაური, დავით წიფურია, გიზო ღლონტი, გიორგი ლობჟანიძე და არჩილ ალავიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ II-29).

საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2005 წლის 11 აგვისტოს №140 დადგენილების მე-60 მუხლში მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს შეტყობინების ვალდებულების შესახებ ცვლილება განხორციელდა 2008 წლის 27 ოქტომბერს; კერძოდ, აღნიშნული საკანონმდებლო ცვლილებით განისაზღვრა, რომ I კლასის შენობა-ნაგებობების მშენებლობა წარმოებდა ნებართვის მიღების გარეშე, თუმცა, მშენებლობის დაწყება შესაძლებელი ხდებოდა მას შემდეგ, რაც შესაბამისი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე ან/და მოსარგებლე მშენებლობის ნებართვის გამცემ ორგანოში გააგზავნიდა შეტყობინებას მშენებლობის განზრახვის თაობაზე, რომელსაც თან ურთავდა მიწის ნაკვეთის საკუთრების ან სარგებლობის დამადასტურებელ დოკუმენტს, ხოლო მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანო 5 დღის ვადაში დაადასტურებდა წარდგენილი დოკუმენტ(ებ)ის სისწორეს და პასუხს აცნობებდა შემტყობინებელს. იმ შემთხვევაში, თუ 5 დღის ვადაში მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანო შემტყობინებელს არ აცნობებდა პასუხს, მაშინ შემტყობინებელს უფლება ჰქონდა დაეწყო მშენებლობა.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მ.ა-ა როგორც ადმინისტრაციული წესით საქმის განხილვისას, ასევე სასამართლო სხდომებზე მიუთითებდა, რომ სამშენებლო სამართალდარღვევა, რისთვისაც მას დაეკისრა პასუხისმგებლობა, არსებობდა წლების მანძილზე, რის დასტურადაც მიუთითებდა საქმის მასალებში დაცულ ფოტომასალაზე, რაც ერთოდა 2012 წლის მაისში ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „...ის ...“-ის თავმჯდომარის რ.დ-ას თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურში წარდგენილ №181940 განცხადებაზე და ატვირთული იყო საქმისწარმოების ვებ-გვერდზე. აღნიშნული განცხადების და სხვა მასალების საფუძველზე, არქიტექტურის სამსახურის №367369 ბრძანებით შეთანხმებულად ჩაითვალა ქალაქ თბილისში, ...ის მე-... შესახვევის №... -ში მდებარე კორპუსის საზღვრები.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტზე და განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარება მოიცავს ადმინისტრაციული ორგანოს უმნიშვნელოვანეს პროცედურულ ვალდებულებას - გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, რა დროსაც ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია დაასაბუთოს კანონით გათვალისწინებული რა არსებითი სახის საფუძველი არსებობდა, რომელმაც განაპირობა კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღება. ამ გარემოების გარკვევას და დასაბუთებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს იმ თვალსაზრისით, რომ დადგინდეს, მ.ა-ასთან მიმართებაში ადგილი ხომ არ ჰქონია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის (უფლებამოსილების განხორციელება კანონის საფუძველზე) იმპერატიული დანაწესის დარღვევას. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ეს უმნიშვნელოვანესი იმპერატიული ხასიათის დანაწესი ემსახურება საჯარო მმართველობის კანონიერების პრინციპს/კანონიერი საჯარო მმართველობის სტანდარტის მიღწევას, რამდენადაც ყოველი მმართველობითი გადაწყვეტილების მიღება უნდა ეფუძნებოდეს განსახილველი საკითხის გარემოებებისა და ფაქტების ობიექტურ შესწავლა-გამოკვლევას, რომლის შეფასებიდან უნდა გამომდინარეობდეს საკითხის გადასაწყვეტად ჩამოყალიბებული დასკვნა. კანონმდებელი იმდენად არსებით და აქტის კანონიერების განმსაზღვრელ ფუნქციას ანიჭებს საქმის გარემოებათა გამოკვლევას, რომ კრძალავს, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ (სუსგ №ბს- 246-243 (კ-14), 23.09.2014წ ).

საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას ამახვილებს „ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონზე (01.10.2019წ. (N4964-Iს)), რომლის პირველი მუხლის შესაბამისად, აღნიშნული კანონის მიზანს წარმოადგენს ერთჯერადი ხასიათის დროებითი და განსაკუთრებული ღონისძიების სახით ამავე კანონით განსაზღვრული იმ ფიზიკური პირების ადმინისტრაციული სახდელისგან − ჯარიმისგან და შესაბამისი საურავისგან გათავისუფლება, რომლებმაც საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა 2019 წლის 15 იანვრამდე ჩაიდინეს და რომელთა მიმართაც ადმინისტრაციული სახდელის დადების შესახებ დადგენილება ამ კანონის ამოქმედებამდე არ აღსრულებულა. ამავე კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს, რომ საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულმა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების განხილვის უფლებამოსილების მქონე ორგანოებმა და თანამდებობის პირებმა ამ კანონის პირველი მუხლით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე ფიზიკური პირის ადმინისტრაციული სახდელისგან − ჯარიმისგან და შესაბამისი საურავისგან გათავისუფლების საკითხი გადაწყვიტონ ამავე კანონის შესაბამისად.

მითითებული კანონის მეორე მუხლის პირველი პუნქტი ითვალისწინებს ადმინისტრაციული სახდელისაგან გათავისუფლების წინაპირობებს; კერძოდ „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, პასუხისმგებლობისგან თავისუფლდება ამ კანონის ამოქმედების დროისთვის ასაკით პენსიონერი (ქალი − 60 წლის ასაკიდან, მამაკაცი − 65 წლის ასაკიდან). ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად კი, ამ კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლება გულისხმობს ფიზიკური პირის გათავისუფლებას ადმინისტრაციული სახდელისა − ჯარიმისა და შესაბამისი საურავის აღუსრულებელი ნაწილისგან.

მართალია, განსახილველ საქმეზე უპირველეს ყოვლისა უნდა დადგინდეს სამშენებლო სამართალდარღვევის ჩადენის პერიოდი და გამოკვლეულ იქნეს მ.ა-ას მიმართ არსებობდა თუ არა პასუხისმგებლობის შეფარდების წინაპირობები, თუმცა თუკი ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად დადგინდება მ.ა-ას მიერ სამშენებლო სამართალდარღვევის ჩადენა 2019 წლის 15 იანვრამდე, ადმინისტრაციულმა ორგანომ მხედველობაში უნდა მიიღოს ის გარემოება, რომ მ.ა-ა დაბადებულია 1948 წლის 28 ნოემბერს, შესაბამისად იგი ,,ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მოქმედების დროისათვის (01.10.2019წ. (N4964-Iს)) წარმოადგენდა 60 წელს გადაცილებულ პირს, ამდენად, „ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მეორე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, იგი დაექვემდებარება დაკისრებული ჯარიმის (ასე საურავის) გადახდისაგან გათავისუფლებას.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, უფლებამოსილია, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად ცნოს იგი და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალოს, ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ - სამართლებრივი აქტი. აღნიშნული დანაწესის გამოყენების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს სასამართლოს მხრიდან საქმის გარემოებების გამოკვლევისა და სადავო საკითხის არსებითად გადაწყვეტის შეუძლებლობა. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით მინიჭებულ უფლებამოსილებას სასამართლო იყენებს იმ შემთხვევაში, როცა სასამართლო წესით ვერ ხერხდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა და შეფასება. მათი დადგენა მხოლოდ ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია მისთვის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე ან აღნიშნული საკითხი მის დისკრეციას განეკუთვნება. შესაბამისად, შეუძლებელი ხდება სასამართლოს მიერ სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მატერიალური კანონიერების შეფასება (სუსგ №ბს-681-681(კ-18), 13 დეკემბერი, 2018 წ.).

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების წინაპირობები - ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ დადგენილა და გაანალიზებულა ის მნიშვნელოვანი ფაქტები, რასაც განმსაზღვრელი მნიშვნელობა გააჩნდა მ.ა-ას პასუხისმგებლობის საკითხის შესაფასებლად, შესაბამისად, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 11 ოქტომბრის №001428 დადგენილება და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალოს საქმის გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, კანონით დადგენილ ვადაში, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა.

რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2021 წლის 16 დეკემბრის №1736 ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულ საჩივარს, როგორც უფლების დაცვის საშუალებას, მხარისათვის განსაკუთრებული ინტერესი გააჩნია. ადმინისტრაციული წარმოება ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებით გულისხმობს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერების გადამოწმებას როგორც ფორმალური, ისე მატერიალური თვალსაზრისით. ამდენად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას გასაჩივრებული აქტის კანონიერებისა და მიზანშეწონილობის გადამოწმების ვალდებულება წარმოეშვა მაღალი ხარისხით, თუმცა საჩივრის უარყოფის შესახებ გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, დამატებით არ შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არ გააკეთა დასაბუთებული დასკვნა სადავო აქტის კანონიერებასთან დაკავშირებით. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახეზეა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2021 წლის 16 დეკემბრის №1736 ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმის გარემოებების სათანადო გამოკვლევის გარეშე, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია აანაზღაუროს პროცესის ხარჯები მის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების გამოტანის შემთხვევაშიც. აღნიშნულიდან ნორმების დანაწესიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხეებს; ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურ ინსპექციას მ.ა-ას სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ 550 (100+150+300) ლარის გადახდა მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (პირველი ინსტანციის სასამართლოში - 100 ლარის ოდენობით; სააპელაციო სასამართლოში - 150 ლარის ოდენობით; საკასაციო სასამართლოში - 300 ლარის ოდენობით) ანაზღაურების მიზნით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. მ.ა-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 აპრილის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. მ.ა-ა სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 11 ოქტომბრის №001428 დადგენილება და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურ ინსპექციას დაევალოს საქმის გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, კანონით დადგენილ ვადაში, სადავო საკითხთან დაკავშირებით გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი;

5. ბათილად იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2021 წლის 16 დეკემბრის №1736 ბრძანება;

6. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურ ინსპექციას, მ.ა-ას სასარგებლოდ დაეკისროს სარჩელზე, სააპელაციო და საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 550 (100+150+300) ლარის ანაზღაურება;

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა