საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-39(კ-23) 16 ოქტომბერი, 2025 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გენადი მაკარიძე, ბადრი შონია

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა რ. ზ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 აპრილის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერია; მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2019 წლის 12 მარტს რ. ზ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა ბოლნისის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხეების მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიისა და მარნეულის მუნიციპალიტეტის მიმართ.

მოსარჩელემ, სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შემდეგ, მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიისა და მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოსათვის საჯარო ინფორმაციის გაცემის მოთხოვნით, რ. ზ-ის 08.02.19წ განცხადებების აზერბაიჯანულიდან ქართულ ენაზე თარგმნის დავალება, მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოსათვის 2019 წლის 20 თებერვალს გაცემული საჯარო ინფორმაციის (ინფორმაცია, თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტიდან, მოსახლეობისთვის დამატებითი სოციალური მომსახურების სახეების და აღნიშნული დამატებითი სოციალური მომსახურების გაცემის წესის თაობაზე) და მისი დანართების („მარნეულის მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი ბიუჯეტიდან სოციალური დახმარების გაცემის წესის“ შესახებ, მარნეულის მუნიციპალიტეტის №07 2 დადგენილების) აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნის დავალება, მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის 2019 წლის 21 თებერვალს გაცემული საჯარო ინფორმაციის (ინფორმაცია, მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიის მხრიდან უსახლკაროთა რეგისტრაციისა და მათი თავშესაფრით უზრუნველყოფის პირობების თაობაზე) აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნის დავალება და მოპასუხეებისათვის საქართველოს მოქალაქე ეთნიკურ აზერბაიჯანელთა განცხადებების, საჩივრების, სხვა წერილობითი დოკუმენტების მიღება აზერბაიჯანულ ენაზე და ადმინისტრაციული წარმოების შუალედური, შემაჯამებელი გადაწყვეტილებების, პასუხების აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნის დავალება მოითხოვა.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 11 ივნისის განჩინებით, მოპასუხეებისათვის - საქართველოს მოქალაქე ეთნიკურ აზერბაიჯანელთა განცხადებების, საჩივრების, სხვა წერილობითი დოკუმენტების აზერბაიჯანულ ენაზე მიღების და ადმინისტრაციული წარმოების შუალედური, შემაჯამებელი გადაწყვეტილებების, პასუხების აზერბაიჯანულ ენაზე თარგმნის დავალების მოთხოვნის ნაწილში შეწყდა საქმის წარმოება, სარჩელის დაუშვებლობის გამო.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით რ. ზ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 აპრილის განჩინებით რ. ზ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სადავო საკითხის გადასაწყვეტად უნდა შეფასებულიყო სახელმწიფოს (თვითმმართველი ერთეულის) ვალდებულება, ეთნიკური უმცირესობის ენაზე განეხორციელებინა ადმინისტრაციული წარმოება და ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელთათვის უზრუნველეყო საჯარო ინფორმაციის (ნორმატიული აქტების) ხელმისაწვდომობა კონკრეტულ თვითმმართველ ერთეულში კომპაქტურად დასახლებული ეთნიკური უმცირესობის ენაზე.

სააპელაციო პალატის მითითებით, ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის შესახებ ჩარჩო კონვენციის 10.2. მუხლის თანახმად, იმ ადგილებში, სადაც ტრადიციულად ან დიდი რაოდენობით ცხოვრობენ ეროვნული უმცირესობისადმი კუთვნილი პირები, თუკი ეს პირები მოითხოვენ და სადაც ეს მოთხოვნა პასუხობს რეალურ საჭიროებას, მხარეები ეცდებიან შეძლებისდაგვარად უზრუნველყონ ისეთი პირობები, რაც შესაძლებელს გახდის უმცირესობის ენის გამოყენებას ამ პირებსა და ადმინისტრაციულ ორგანოებს შორის ურთიერთობებში. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო ენა არის ქართული, ხოლო აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში − აგრეთვე აფხაზური. სახელმწიფო ენა დაცულია ორგანული კანონით. ამასთან, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 73.3. მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული წარმოება ხორციელდება ქართულ ენაზე, ხოლო აფხაზეთში – აგრეთვე აფხაზურ ენაზე.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ „სახელმწიფო ენის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-11 მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, იმ მუნიციპალიტეტში, სადაც ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენლები კომპაქტურად ცხოვრობენ, სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოები უფლებამოსილი არიან, დაადგინონ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებულისგან განსხვავებული წესი, რომელიც გულისხმობს, საჭიროების შემთხვევაში, ეროვნული უმცირესობისთვის მიკუთვნებული პირის მიერ მუნიციპალიტეტის ორგანოში ამ ეროვნული უმცირესობის ენაზე წარდგენილი განცხადების, საჩივრის, მასზე გაცემული პასუხის თარგმნას. ამასთანავე, ოფიციალური ძალა მხოლოდ შესაბამისი ტექსტის დედანს აქვს.

სააპელაციო პალატის მითითებით, მუნიციპალიტეტის ორგანოებთან ურთიერთობა ხორციელდება სახელმწიფო ენაზე, გარდა საგამონაკლისო შემთხვევებისა. საგამონაკლისო წესები გათვალისწინებულია ეთნიკურ უმცირესობებთან ურთიერთობაში, კერძოდ, იმპერატიულია დანაწესი - თარჯიმნის დახმარებაზე, ხოლო ოფიციალურ საქმისწარმოებასთან მიმართებით კი კანონი ითვალისწინებს მუნიციპალიტეტის ორგანოების უფლებამოსილებას და არა ვალდებულებას, დაადგინონ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსისგან განსხვავებული წესი.

სააპელაციო პალატის შეფასებით, სახელმწიფო ენის საკითხებთან მიმართებით, სახელმწიფო, მათ შორის, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო, სარგებლობს ფართო მიხედულების ფარგლებით, სახელმწიფო ენის კონსტიტუციური მნიშვნელობის, სახელმწიფოს სიმბოლოს დაცვის, ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური, ეკონომიკური, თუ სხვა ფაქტორებიდან გამომდინარე.

ამდენად, შეფასების ფართო ველის აღიარება, იწვევს გადაწყვეტილების მიღების დისკრეციული სივრცის აღიარებასაც, იმ დაშვებით, რომ მოქმედების თავისუფლება, სამართლის გარეშე თავისუფლებას არ გულისხმობს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა რაიონული სასამართლოს მითითებას, რომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სახელმწიფოს მიხედულების ფარგლები, უფლებაში ჩარევის სტანდარტები ამ სახელმწიფოს პოზიციის, ფასეულობების, იდეების შესაბამისად უნდა ყალიბდებოდეს.

სახელმწიფოს მიერ ეროვნული თუ ოფიციალური ენის გამოყენებასთან დაკავშირებით დადგენილი პრივილეგიები არ განიხილება უმცირესობათა ენების დისკრიმინაციად, მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ იგივე არ ვრცელდება ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ (ევროპული ქარტია რეგიონალური და უმცირესობათა ენების შესახებ, (CETS №148, 5 ნოემბერი 1992), განმარტებითი მოხსენება, პარაგრაფი 72-ე.) საგამონაკლისო წესის გამოყენება ხორციელდება საჭიროების შემთხვევაში (სახელმწიფო ენის შესახებ ორგანული კანონის 11.4. მუხლი). აუცილებლობა კი, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში დგინდება ინდივიდუალური მოცემულობის, კონკრეტული გარემოებების ერთობლიობის მხედველობაში მიღებით. შესაბამისად, ამგვარი საჭიროება საქართველოს ყველა მოქალაქე ეთნიკურ აზერბაიჯანელთან მიმართებით, ერთნაირად თანაბრად ვერ იარსებებს, თუნდაც იმის გათვალისწინებით, რომ ვერ გამოირიცხება მათი მხრიდან რიგ შემთხვევაში სახელმწიფო ენის კარგად ცოდნა. შესაბამისად, „საჭიროების“ არსებობა ვერ იქნება განპირობებული მხოლოდ იმ ფაქტით, რომ კონკრეტულ თვითმმართველ ერთეულში ეთნიკური უმცირესობა ადგილობრივი მოსახლეობის უმრავლესობაა. ამგვარი „საჭიროების“ არსებობის განზოგადება ვერ მოხდება ყველას მიმართ, იმ ზოგადი დაშვების პირობებშიც, რომ ეთნიკური უმცირესობის დიდი ნაწილი ცუდად ფლობს სახელმწიფო ენას. სასამართლოს შეფასებით, ადმინისტრაციულ ორგანოს საგამონაკლისო წესის გამოყენების ვალდებულება შეიძლება წარმოეშვას მხოლოდ იმ შემთხვევებში, როდესაც ერთმნიშვნელოვნად იკვეთება, რომ საწინააღმდეგო ქმედება შედეგად გამოიწვევს ეთნიკური უმცირესობის უფლებებზე ხელმისაწვდომობის უპირობო შეზღუდვას და მისი თავიდან აცილება, სხვა ალტერნატიული მექანიზმებით, შეუძლებელია.

კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვდა ადმინისტრაციულ წარმოებაში აზერბაიჯანული ენის დაშვებას მხოლოდ ერთადერთი საფუძვლით, რომ მან არ იცოდა სახელმწიფო ენა. დამატებით გარემოებები, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში საგამონაკლისო მიდგომის გამოყენების საჭიროებასა და აუცილებლობას დაადასტურებდა, საქმის მასალებიდან არ დგინდებოდა. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება, რომ ცალკეულ შემთხვევებში ასეთი აუცილებლობის გამოსავლენად მნიშვნელოვანი იქნებოდა ისეთი ფაქტორების გათვალისწინება, როგორიცა იყო, მაგალითად, მოთხოვნილი ინფორმაციის უშუალოდ შემხებლობა მოსარჩელის სოციალურ სტატუსთან და ინფორმაციის დაყოვნების გარეშე მიღების საჭიროება; ეკონომიური მდგომარეობის გათვალისწინებით სათარჯიმნო ხარჯების გაწევის შეუძლებლობა; მყისიერი რეაგირების აუცილებლობის გამო ინფორმაციის დაუბრკოლებლად მიღებასთან დაკავშირებით განმცხადებლის გადაუდებელი ინტერესი და ა.შ. სასამართლომ აღნიშნა, რომ „აუცილებლობის“ განმაპირობებელი მრავალი ფაქტორი და ფაქტორთა ერთობლიობა შეიძლება არსებობდეს. შესაბამისად, როგორც წესი, ამ ფაქტორების თაობაზე ინფორმაცია წარდგენილ უნდა იქნეს როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოში წარმოების ფარგლებში, ასევე სასამართლოში საქმის განხილვის დროს. ხოლო თუკი ასეთი მითითება მხარის მიერ არ კეთდება, ივარაუდება, რომ დამატებითი გარემოებები არ არსებობს.

საგამონაკლისო საჭიროებისა და აუცილებლობის დადგენის თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სახელმწიფო ენისაგან განსხვავებულ ენაზე ადმინისტრაციულ ორგანოებთან კომუნიკაციის შესაძლებლობის უზრუნველყოფა ემსახურება მიზანს, რომ კონკრეტული პირი არ დაზარალდეს იმის გამო, რომ იგი არ ფლობს კომუნიკაციის ენას. სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ თვითმიზანი არის არა კონკრეტული ენის გამოყენება, არამედ, რეგულაციის მიზანია პირის ინფორმირების უზრუნველყოფა მისი უფლებებისა და ინტერესებისა შელახვის თავიდან ასაცილებლად. შესაბამისად, არასახელმწიფო ენის გამოყენების აუცილებლობა უნდა დგინდებოდეს პირისა და ადმინისტრაციული ორგანოს კომუნიკაციის ყოველ ცალკეულ ეტაპთან მიმართებით.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ საქართველოს კანონმდებლობა აღიარებს არსებული საჯარო ინფორმაციის გაცემის ვალდებულებას, რაც მიემართება და გულისხმობს მხოლოდ და მხოლოდ კონკრეტული ინფორმაციის არსებობის ორიგინალ ფორმას. შესაბამისად, საჯარო ინფორმაციის მიღების მოთხოვნა, რომელიც თავის თავში მოიცავს ინფორმაციის შექმნის და შემდგომ გაცემის ვალდებულებას, არ არის იმ ვალდებულების იდენტური, რაც არსებული ინფორმაციის გაცემასთან დაკავშირებით გააჩნია სახელმწიფოს. ამდენად, არ არსებობს საჯარო ინფორმაციის შექმნის (თარგმნის) და გაცემის ვალდებულება იმ შემთხვევაში და იმ მოცულობით, თუკი ინფორმაციის გაცემა მოითხოვს ადმინისტრაციული ორგანოს განკარგულებაში არსებული ადამიანური და ფინანსური რესურსის არაგონივრულ გადანაწილებას, რაც მნიშვნელოვნად დააბრკოლებს ორგანოს ძირითადი საქმიანობის პროცესს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. ზ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ საქმეში არსებული მასალების, საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების არსებითი გამოკვლევისა და საკმარისი სამართლებრივი დასაბუთების გარეშე მიიღო გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე, სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ნორმების დარღვევით, არასწორად განმარტა კანონი და არ გაიზიარია მსგავს საკითხებზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკა. სასამართლომ უგულებელყო ამ ტიპის საქმეებზე პრეცედენტის შექმნის და ქვეყანაში შიდა ეროვნულ დონეზე სტანდარტის დადგენის აუცილებლობაც.

კასატორი მიუთითებს „სახელმწიფო ენის შესახებ“ საქართველო - ორგანული კანონის მე-11 მუხლის მე-4 პუნქტზე და კანონის მე-12 მუხლის მე-2 პუნქტზე და აღნიშნავს, რომ მითითებულ ნორმებში საუბარია საჭიროების შემთხვევაში უმცირესობის ენის გამოყენებაზე, სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში კი მოსამართლე ამავე სიტყვის (საჭიროება) ქვეშ მხოლოდ გადაუდებელ აუცილებლობას მოიაზრებს, როცა ზარალდება პირის ინტერესები და უფლებები, ამასთანავე აკეთებს დათქმას, რომ საჭიროება ვერ განზოგადდება და ვერ გაუტოლდება უმცირესობების მიერ ზოგადად ენის ცუდად ფლობას, რაც ბუნდოვანებას აჩენს, ამასთან მსგავსი განმარტებები ნორმის სიტყვასიტყვითი განმარტებიდანაც კი არ იკითხება და მეტიც, უსამართლო, არათანასწორ პრაქტიკას ამკვიდრებს.

მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ გამოითხოვა თვითმმართველობის ბიუჯეტიდან მოსახლეობისთვის დამატებითი სოციალური მომსახურების სახეების და აღნიშნული დამატებითი სოციალური მომსახურების წესის თაობაზე ნორმატიული აქტი - „სოციალური დახმარების გაცემის წესის შესახებ“ მარნეულის მუნიციპალიტეტის №07 დადგენილება. ამ დოკუმენტების გაცნობის გზით მოქალაქე იღებს ინფორმაციას საკუთარი უფლებების, მისთვის განკუთვნილი სოციალური სერვისების/პაკეტების თაობაზე, რაც იმთავითვე გადაუდებელი და საარსებოდ მნიშვნელოვანია თითოეული ადამიანისთვის, ყოველი მოქალაქის კანონით გათვალსიწინებული უფლებაა, ინფორმაციის თავისუფლების კონსტიტუციით განმტკიცებული ძირითადი უფლების ნაწილია და მისი ხელმისაწვდომობის შეზღუდვა იმთავითვე არღვევს ამავე უფლებას. მიუხედავად ამისა, სასამართლო ითხოვს მოსარჩელემ დაამტკიცოს, რომ უკიდურესად მნიშვნელოვანია კონკრეტული საჯარო ინფორმაციას მიკუთვნებული ნორმის შინაარსი მისი ჯანმრთელობისთვის, არ შეუძლია თარგმნის ხარჯების გაღება და სხვა მსგავსი, რაც ნორმის არასწორი განმარტებაა და აკნინებს საჯარო ინფორმაციის მიღების კანონისმიერ მნიშვნელობას.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ენის შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის განმარტებითი ბარათის თანახმად, „კანონპროექტი სახელმწიფო ენის შესახებ ამზადებს სამართლებრივ საფუძვლებს საქართველოს ყოველი მოქალაქის სამოქალაქო უფლებათა სრული და თანაბარი რეალიზაციისათვის. ეს არის ქვეყნის მოქალაქეების გაუცხოებისა და საზოგადოებრივი პირობების მიმართ არათანასწორუფლებიანობის ანუ დისკრიმინაციული მდგომარეობის დაძლევის ცივილური გზა. ამდენად, კანონის მიზანია მოქალაქეებს (უმცირესობები), რომელთაც სახელმწიფო ენა არ იციან და დისკრიმინირებული არიან თავიანთი შესაძლებლობების რეალიზაციის მხრივ, უნდა მიეცეთ შესაძლებლობა, დაძლიონ ეს მდგომარეობა. ამასთანავე, „ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის შესახებ“ ევროპული ჩარჩო კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის, თანახმად, იმ ადმინისტრაციულ ერთეულში, სადაც ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლები ცხოვრობენ ტრადიციულად ან დიდი რაოდენობით, სახელმწიფო ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა მაქსიმალურად უნდა უზრუნველყონ უმცირესობის ენის გამოყენება ადმინისტრაციულ ორგანოსა და ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელ პირს შორის ურთიერთობისას. ამავე პუნქტის კომენტარების შესაბამისად კი „რეალური საჭიროების არსებობა სახელმწიფომ უნდა შეაფასოს ობიექტური კრიტერიუმების საფუძველზე.“

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს ბუნდოვანი ინტერპრეტაციები სახელმწიფო ენის შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის კონკრეტული ნორმების შინაარსთან დაკავშირებით, ეწინააღმდეგება ნორმის განსაზღვრულობის იდეას და საფრთხეს უქმნის სამართლებრივი უსაფრთხოების პრინციპს. სასამართლოს შეფასებით, ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილება ეროვნულ უმცირესობის ენაზე წადგენილი განცხადების და მასზე გაცემული პასუხის თარგმნის უფლებამოსილება წარმოადგენს ადმინისტარციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას. სასამართლოს აღნიშნული შეფასება ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას და წარმოადგენს კანონის არასწორ ინტერპრეტაციას

„ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის შესახებ“ ევროპული ჩარჩო კონვენციის, თანახმად, იმ ადმინისტრაციულ ერთეულში, სადაც ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლები ცხოვრობენ ტრადიციულად ან დიდი რაოდენობით, სახელმწიფო ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა მაქსიმალურად უნდა უზრუნველყონ უმცირესობის ენის გამოყენება ადმინისტრაციულ ორგანოსა და ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელ პირს შორის ურთიერთობისას, აღნიშნული რეგულაცია ემსახურება ეთნიკური უმცირესობების მონაწილეობის გაძლიერებას საზოგადოების სოციალურ, პოლიტიკურ, სამოქალაქო და კულტურულ ცხოვრებაში და იმავდროულად აღნიშნული სივრცეებიდან არ რიყავს მათ და სოციალური, სამოქალაქო, პოლიტიკური და ეკონომიკური უფლებებით თანასწორი სარგებლობის საშუალებას აძლევს. წევრი სახელმწიფოებისთვის ევროპული ჩარჩო კონვენციით განსაზღვრული ხსენებული ვალდებულება, არც ერთ შემთხვევაში არ ზღუდავს მათი სახელმწიფო ენის სტატუსს, არამედ ემსახურება ეთნიკური უმცირესობების ინტეგრაციის და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობის უფლებას. საქართველოს კონსტიტუცია განამტკიცებს, რომ სახელმწიფო ენა არის ქართული, ადმინისტრაციული წარმოება ასევე მიმდინარეობს სახელმწიფო ენაზე. აღნიშნული რეგულირება არ გულისხმობს და ვერ გამორიცხავს სახელმწიფოს პოზიტიურ და ნეგატიურ ვალდებულებებს ადამიანის ძირითადი უფლებების დაცვის უზრუნველსაყოფად.

თარჯიმნის მომსახურებით სარგებლობის უფლება მნიშვნელოვანი სამოქალაქო უფლებაა, რომელიც დიდწილად განაპირობებს სხვა საპროცესო თუ მატერიალური უფლებების სათანადო რეალიზებას, ადმინისტრაციულ წარმოების ხელმისაწვდომობას. სახელმწიფო ენის არმცოდნე პირს მიეჩინება თარჯიმანი, რომლის მეშვეობით მას შეუძლია სრულად განახორციელოს ყველა კანონით მინიჭებული უფლება. აღნიშნული უფლება გარანტირებულია რიგი საერთაშორისო აქტებით და აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს არაერთი პრეცედენტული გადაწყვეტილებით. აღსანიშნავია, რომ თარჯიმნით სარგებლობის უფლება მოიცავს როგორც ზეპირი კომუნიკაციის დროს თარჯიმნის დახმარებით სარგებლობას, ასევე, დოკუმენტაციის მომზადებას და ამავე მომსახურების უფასოდ შეთავაზებას (Luedicke, Belkacem and Koç v. Germany, No. 6210/73; 6877/75; Kamasinski v. Austria, No. 9783/82).

განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ არასწორად განმარტა როგორც დისკრეციული უფლებამოსილების მარეგულრებელი ნორმები, ასევე არასწორად მიუსადაგა აღნიშნული სახელმწიფო ენის შესახებ საქართველოს კანონის და „ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის შესახებ“ ევროპული ჩარჩო კონვენციის ნორმებს. სახელმწიფო ენის შესახებ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების თანახმად, საქართველოს ყველა მოქალაქე ვალდებულია, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსისა და ამ კანონის შესაბამისად, სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოებთან ურთიერთობა ჰქონდეს სახელმწიფო ენაზე, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გამონაკლისი შემთხვევებისა. იმ მუნიციპალიტეტში, სადაც ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენლები კომპაქტურად ცხოვრობენ, სახელმწიფო უზრუნველყოფს ეროვნული უმცირესობისთვის მიკუთვნებული პირის სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოებთან ამ ეროვნული უმცირესობის ენაზე თარჯიმნის დახმარებით ურთიერთობას; მე-11 მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, იმ მუნიციპალიტეტში, სადაც ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენლები კომპაქტურად ცხოვრობენ, სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოები უფლებამოსილი არიან, დაადგინონ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებულისგან განსხვავებული წესი, რომელიც გულისხმობს, საჭიროების შემთხვევაში, ეროვნული უმცირესობისთვის მიკუთვნებული პირის მიერ მუნიციპალიტეტის ორგანოში ამ ეროვნული უმცირესობის ენაზე წარდგენილი განცხადების, საჩივრის, მასზე გაცემული პასუხის თარგმნას. ამასთანავე, ოფიციალური ძალა მხოლოდ შესაბამისი ტექსტის დედანს აქვს; მე-12 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, იმ მუნიციპალიტეტში, სადაც ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენლები კომპაქტურად ცხოვრობენ, მუნიციპალიტეტის ორგანო, საჭიროების შემთხვევაში, უზრუნველყოფს მის მიერ მიღებული ნორმატიული აქტის ამ ეროვნული უმცირესობის ენაზე თარგმნას. ამასთანავე, ოფიციალური ძალა მხოლოდ შესაბამისი ტექსტის დედანს აქვს. ამდენად, მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, იქ სადაც ეროვნული უმცირესობების წარმომადგენლები კომპაქტურად ცხოვრობენ სახელმწიფო საჭიროების შემთხვევაში უზრუნველყოფს შესაბამისი ენის გამოყენებით დოკუმენტაციის მიღებას და გაცემას. ზემოაღნიშნული ნორმები ცალკე არეგულირებს განცხადებების/საჩივრების მიღებას და პასუხების გაცემას, ასევე ნორტალიული აქტების თარგმნის ვალდებულებას. ამდენად, ნათელია, რომ ამ ვალდებულების/უფლებამოსილების წარმოშობა დაკავშირებულია ამა თუ იმ მუნიციპალიტეტში ეთნიკური უმცირესობების კომპაქტურად ცხოვრების და სახელმწიფო ენის არცოდნის ფარტებთან, რაც ბუნებრივია თარგმნის საჭიროებას წარმოშობს. სასამართლომ საჭიროება დაუკავშირა ინდივიდუალურ ფინანსურ შესაძლებლობებს (აქვს თუ არა შესაძლებლობა გადაუხადოს თარჯიმანს) და მოთხოვნილი აქტების შინაარსს (აუცილებელია თუ არა დაჩქარებულად დოკუმენტაციაში მითითებული ინფორმაციის მიღება), რაც ცხადია აკნინებს და აღარიბებს ეთნიკური უმცირესობების ზემოაღნიშნული უფლებების არეალს და შეუსაბამოა თანასწორობის და დისკრიმინაციის აკრძალვის პრინციპებთან.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 27 იანვრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა რ. ზ-ის საკასაციო საჩივარი.

2025 წლის 1 სექტემბრიდან „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 43-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად (65 წლის ასაკის მიღწევა), მოსამართლე ნუგზარ სხირტლაძეს შეუწყდა უზენაესი სასამართლოს წევრის უფლებამოსილება, რის გამოც, საქმე საქმეთა განაწილების ელექტრონული პროგრამის მეშვეობით განაწილდა მოსამართლე ქეთევან ცინცაძეზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ რ. ზ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ 2019 წლის 8 თებერვალს, რ. ზ-მა აზერბაიჯანულ ენაზე შედგენილი განცხადებები წარადგინა მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიასა და ამავე მუნიციპალიტეტის საკრებულოში. ადმინისტრაციული ორგანოს მოხელემ მოსარჩელეს განუმარტა, რომ განცხადება წარდგენილი უნდა ყოფილიყო ქართულ ენაზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული წარმოება არ განხორციელდებოდა. 2019 წლის 08 თებერვლის განცხადებები ადმინისტრაციულ ორგანოში არ დარეგისტრირებულა.

2019 წლის 11 თებერვალს მოსარჩელემ მიმართა მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიას და წარუდგინა აზერბაიჯანულ ენაზე შედგენილი განცხადების თარგმანი ქართულ ენაზე, დამოწმებული სანოტარო წესით. განცხადებით, მოსარჩელე ითხოვდა საჯარო ინფორმაციის გაცემას, მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ უსახლკაროთა რეგისტრაციის, მათი თავშესაფარით უზრუნველყოფის პირობების შესახებ. ასევე, განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ მოსარჩელემ საკუთარი ფინანსებით თარგმნა, სანოტარო წესით დაამოწმა განცხადება, ვინაიდან მისი აზერბაიჯანულ ენაზე შედგენილი განცხადება არ დარეგისტრირდა და თარჯიმნის დახმარებაზეც უარი ეთქვა. მოსარჩელე ითხოვდა ინფორმაციას, რა საფუძვლით იზღუდებოდა ადმინისტრაციულ ორგანოში აზერბაიჯანულ ენაზე შედგენილი განცხადებების მიღება და რატომ ვერ სარგებლობდა თარჯიმნის დახმარებით სახელმწიფო ენის არმცოდნე პირები. განცხადებაში მითითებული იყო, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს პასუხი გაეცა აზერბაიჯანულ ენაზე, ვინაიდან, მოსარჩელე არ ფლობდა სახელმწიფო ენას და თარჯიმნის მომსახურების გარეშე ინფორმაცია ხელმისაწვდომი არ იქნებოდა მისთვის.

2019 წლის 11 თებერვალს მოსარჩელემ აგრეთვე მიმართა მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს და წარუდგინა აზერბაიჯანულ ენაზე შედგენილი განცხადების თარგმანი ქართულ ენაზე, დამოწმებული სანოტარო წესით. მოსარჩელე ითხოვდა თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტიდან მოსახლეობისთვის სოციალური მომსახურების გაცემის პირობებისა და წესის შესახებ საჯარო ინფორმაციის გაცემას. ასევე, განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ მოსარჩელემ საკუთარი ფინანსებით თარგმნა, სანოტარო წესით დაამოწმა განცხადება, ვინაიდან მისი აზერბაიჯანულ ენაზე შედგენილი განცხადება არ დარეგისტრირდა და თარჯიმნის დახმარებაზეც უარი ეთქვა. მოსარჩელე ითხოვდა ინფორმაციას, რა საფუძვლით იზღუდებოდა ადმინისტრაციულ ორგანოში აზერბაიჯანულ ენაზე შედგენილი განცხადებების მიღება და რატომ ვერ სარგებლობდნენ თარჯიმნის დახმარებით, სახელმწიფო ენის არმცოდნე პირები. განცხადებაში მითითებული იყო, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს განმცხადებელისთვის ეპასუხა აზერბაიჯანულ ენაზე, ვინაიდან მოსარჩელე არ ფლობდა სახელმწიფო ენას და თარჯიმნის მომსახურების გარეშე, ინფორმაცია ხელმისაწვდომი არ იქნებოდა მისთვის.

მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 20 თებერვლის №05/49 წერილით, მოსარჩელეს 2019 წლის11 თებერვლის განცხადების შესაბამისად, ქართულ ენაზე მიეწოდა საჯარო ინფორმაცია და გაეგზავნა მარნეულის მუნიციპალიტეტის 2017 წლის 13 იანვრის №07 დადგენილება „მარნეულის მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი ბიუჯეტიდან სოციალური დახმარების გაცემის წესის დამტკიცების შესახებ“. წერილში ასევე აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-3 მუხლისა და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 73-ე მუხლების თანახმად, მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულო ადმინისტრაციულ წარმოებას ახორციელებს სახელმწიფო ენაზე და იგი ასევე მზადყოფნას გამოთქვამს, ეთნიკურ უმცირესობასთან კომუნიკაცია განახორციელოს შესაბამისი ენის მცოდნე მოხელის დახმარებით.

მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერის 2019 წლის 21 თებერვლის №03/1835 წერილით, მოსარჩელეს ქართულ ენაზე ეცნობა მოთხოვნილი საჯარო ინფორმაცია. ასევე, განემარტა, საქართველოს კონსტიტუციის მე-3 მუხლი, საქართველოს ზაკ-ის მე-14, 73-ე მუხლები, სახელმწიფო ენაზე ადმინისტრაციული სამართალწარმოების განხორციელების თაობაზე. ასევე ეცნობა, რომ საქართველოს ორგანული კანონის „სახელმწიფო ენის შესახებ“ 9.3. მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო ეთნიკურ უმცირესობასთან კომუნიკაციას წარმართავდა შესაბამისი ენის მცოდნე მოხელის დახმარებით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო ენა არის ქართული, ხოლო აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში − აგრეთვე აფხაზური. სახელმწიფო ენა დაცულია ორგანული კანონით. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 73-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციული წარმოება ხორციელდება ქართულ ენაზე, ხოლო აფხაზეთში – აგრეთვე აფხაზურ ენაზე.

„სახელმწიფო ენის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-3 მუხლის „ა“ პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ენა არის ენა (ენები), რომელსაც (რომლებსაც) ეს სტატუსი საქართველოს კონსტიტუციით აქვს მინიჭებული და რომელიც (რომლებიც), ისტორიული ტრადიციის შესაბამისად, სახელმწიფო ხელისუფლების განხორციელების და საქართველოს მოქალაქეების, სხვა ფიზიკური და იურიდიული პირების ურთიერთობის ძირითადი საშუალებაა; ამავე მუხლის „გ“ პუნქტის შესაბამისად, ეროვნული უმცირესობის ენა არის არასახელმწიფო ენა, რომელსაც, ტრადიციულად, იყენებენ საქართველოს გარკვეულ ტერიტორიაზე კომპაქტურად მცხოვრები საქართველოს მოქალაქეები.

„სახელმწიფო ენის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-9 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქართველოს ყველა მოქალაქე ვალდებულია, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსისა და ამ კანონის შესაბამისად, სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოებთან ურთიერთობა ჰქონდეს სახელმწიფო ენაზე, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გამონაკლისი შემთხვევებისა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, იმ მუნიციპალიტეტში, სადაც ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენლები კომპაქტურად ცხოვრობენ, სახელმწიფო უზრუნველყოფს ეროვნული უმცირესობისთვის მიკუთვნებული პირის სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოებთან ამ ეროვნული უმცირესობის ენაზე თარჯიმნის დახმარებით ურთიერთობას. „სახელმწიფო ენის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-11 მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოები ოფიციალურ საქმისწარმოებას ახორციელებენ სახელმწიფო ენაზე, გარდა ამ მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა. სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოები ფიზიკური და იურიდიული პირების განცხადებებს, საჩივრებსა და წინადადებებს იღებენ, განიხილავენ და პასუხს სცემენ სახელმწიფო ენაზე, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი შემთხვევებისა. ამასთან, იმ მუნიციპალიტეტში, სადაც ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენლები კომპაქტურად ცხოვრობენ, სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოები უფლებამოსილი არიან, დაადგინონ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებულისგან განსხვავებული წესი, რომელიც გულისხმობს, საჭიროების შემთხვევაში, ეროვნული უმცირესობისთვის მიკუთვნებული პირის მიერ მუნიციპალიტეტის ორგანოში ამ ეროვნული უმცირესობის ენაზე წარდგენილი განცხადების, საჩივრის, მასზე გაცემული პასუხის თარგმნას. ამასთანავე, ოფიციალური ძალა მხოლოდ შესაბამისი ტექსტის დედანს აქვს (11.4 მუხ.).

ზემოაღნიშნული საკანონმდებლო ნორმებიდან გამომდინარე, ზოგადი წესის თანახმად, სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოები ფიზიკური და იურიდიული პირების განცხადებებს, საჩივრებსა და წინადადებებს იღებენ, განიხილავენ და პასუხს სცემენ სახელმწიფო ენაზე. ამასთან, საგამონაკლისო შემთხვევებში, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია უზრუნველყოს ეროვნული უმცირესობის ენაზე წარდგენილი განცხადების, საჩივრის, მასზე გაცემული პასუხის თარგმნა. ამდენად, გადაწყვეტილების მიღებისას ადმინისტრაციული ორგანოები სარგებლობენ დისკრეციული უფლებამოსილებით. აღნიშნული გამოწვეულია იმით, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოებთან ურთიერთობაში ეროვნულ უმცირესობათა ენის გამოყენება დაკავშირებულია გარკვეულ ფინანსურ და ტექნიკური სირთულეებთან. ამდენად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა შეფასდეს ზემოხსენებული ენის გამოყენების აუცილებლობა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მართებულია ქვედა ინსტანციის სასამართლოების განმარტება, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს საგამონაკლისო წესის გამოყენების საჭიროება შეიძლება წარმოეშვას მხოლოდ იმ შემთხვევებში, როდესაც ერთმნიშვნელოვანია, რომ საწინააღმდეგო ქმედება შედეგად გამოიწვევს ეთნიკური უმცირესობის უფლებებზე ხელმისაწვდომობის უპირობო შეზღუდვას და მისი თავიდან აცილება, სხვა ალტერნატიული მექანიზმებით, შეუძლებელი იქნება.

კონკრეტულ შემთხვევაში, დადგენილადაა ცნობილი, რომ მოსარჩელე ადმინისტრაციული ორგანოებისაგან ითხოვდა საჯარო ინფორმაციის - მარნეულის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ უსახლკაროთა რეგისტრაციის, მათი თავშესაფარით უზრუნველყოფის პირობებისა და თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტიდან მოსახლეობისთვის სოციალური მომსახურების გაცემის პირობებისა და წესის შესახებ ნორმატიული აქტების გაცემას. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელეს მოპასუხეებისათვის არ მიუმართავს იმგვარი კონკრეტული მოთხოვნით, რაც ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ მყისიერი და იმწუთიერი მოქმედების განხორციელებას საჭიროებდა. აგრეთვე, მოსარჩელეს არ მოუთხოვია კონკრეტული უფლების რეალიზება, რაც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მის მიმართ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღების, ინდივიდუალური ადმინისტრაციული აქტის გამოცემას ან/და ქმედების განხორციელების საჭიროებას ქმნიდა, არამედ მოსარჩელის ინტერესს კონკრეტულ საკითხთან დაკავშირებით ინფორმირება წარმოადგენდა. აგრეთვე ხაზგასასმელია ის გარემოება, რომ ადმინისტრაციული ორგანო მზადყოფნას გამოთქვამდა, ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელთან კომუნიკაცია განეხორციელებინა შესაბამისი ენის მცოდნე მოხელის დახმარებით, რაც თავისმხრივ, უზრუნველყოფდა მოსარჩელის მყისიერ ინფორმირებას.

ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სადავო საკითხთან დაკავშირებით არსებულ საერთაშორისო მიდგომებზე, კერძოდ, „ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის შესახებ“ 1995 წლის 1 თებერვლის ჩარჩო კონვენციის მე-10 მუხლის თანახმად, მხარეები იღებენ ვალდებულებას აღიარონ რომ, ყველა პირს, რომელიც მიეკუთვნება ეროვნულ უმცირესობას, თავისუფლად და ყოველგვარი ჩარევის გარეშე, აქვს უფლება გამოიყენოს მისი უმცირესობის ენა კერძოდ და საჯაროდ, ზეპირად და წერისას. იმ ადგილებში, სადაც ტრადიციულად ან დიდი რაოდენობით ეროვნული უმცირესობისადმი კუთვნილი პირები, თუკი ეს პირები მოითხოვენ და სადაც ეს მოთხოვნა პასუხობს რეალურ საჭიროებას, მხარეები ეცდებიან შეძლებისდაგვარად უზრუნველყონ ისეთი პირობები, რომლებიც შესაძლებელს გახდიან უმცირესობის ენის გამოყენებას ამ პირების და ადმინისტრაციულ ორგანოებს შორის ურთიერთობებში.

ამავე კონვენციის განმარტებითი მოხსენების თანახმად, ეროვნული უმცირესობის ყველა წარმომადგენელს აქვს უფლება თავისუფლად და ყოველგვარი ჩარევის გარეშე ისარგებლოს მშობლიური ენით, რაც მათი თვითმყოფადობის გამოვლენისა და შენარჩუნების ერთ-ერთ უმთავრეს საშუალებას წარმოადგენს. გარდა ამისა, იგი მათ საშუალებას აძლევს გამოიყენონ საკუთარი აზრის თავისუფალი გამოხატვის უფლება. სიტყვა "საჯაროდ" შეიძლება ნიშნავდეს, მაგალითად, საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილზე, გარეთ ან სხვა პირთა თანდასწრებით, მაგრამ არ მოიცავს საჯარო მოხელეებთან ურთიერთობის სფეროს. განმარტებითი მოხსენების თანახმად, იმ შესაძლო ფინანსური, ადმინისტრაციული და ტექნიკური სირთულეების გათვალისწინებით, რომლებიც წარმოიშვება ადმინისტრაციულ ორგანოებთან ურთიერთობაში ეროვნულ უმცირესობათა ენების გამოყენებისას, აღნიშნულ პუნქტში საკმაოდ მოქნილი ფორმულირებაა გამოყენებული, რაც მხარეებს მისი ფართო ინტერპრეტაციის უფლებას უტოვებს. მხარეებმა შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყონ უმცირესობის ენის გამოყენება ადმინისტრაციულ ორგანოებთან ურთიერთობებში. "რეალური საჭიროების" არსებობა სახელმწიფომ უნდა შეაფასოს ობიექტური კრიტერიუმების საფუძველზე. მართალია, მხარეებმა ყველა ღონე უნდა იხმარონ აღნიშნული პრინციპის განსახორციელებლად, თუმცა სიტყვა „შეძლებისდაგვარად“ მიუთითებს, რომ მხედველობაში შეიძლება იქნეს მიღებული მრავალი სხვადასხვა ფაქტორი, კერძოდ კი, ქვეყნის განკარგულებაში არსებული ფინანსური სახსრები. ამდენად, „ეროვნულ უმცირესობათა დაცვის შესახებ“ 1995 წლის 1 თებერვლის ჩარჩო კონვენციით გათვალისწინებული არ არის სახელმწიფოს პირდაპირი ვალდებულება, ეთნიკური უმცირესობის ენაზე განახორციელოს ადმინისტრაციული წარმოება და ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელთათვის უზრუნველყოს საჯარო ინფორმაციის (ნორმატიული აქტების) ხელმისაწვდომობა ეთნიკური უმცირესობის ენაზე.

ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-14 მუხლისა და კონვენციის მე-12 დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის სახელმძღვანელოს (Guide on Article 14 of the European Convention on Human Rights and on Article 1 of Protocol №12 to the Convention) 136-ე პარაგრაფის თანახმად, კონვენცია არ უზრუნველყოფს შეუზღუდავ ენობრივ თავისუფლებას, კერძოდ, საჯარო დაწესებულებებთან ურთიერთობაში პირის მიერ არჩეული ენის გამოყენების და ამ ენაზე პასუხის მიღების უფლებას (1. Igors Dmitrijevs v. Latvia, 2006, § 85; 2. Pahor v. Italy, 1994, Commission decision; 3. Association “Andecha Astur” v. Spain, 1997, Commission decision; 4. Fryske Nasjonale Partij and Others v. the Netherlands, 1985, Commission decision; 5. Isop v. Austria, 1962, Commission decision and etc).

რაც შეეხება, კასატორის მიერ მითითებულ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებს (Luedicke, Belkacem and Koç v. Germany, No. 6210/73; 6877/75; Kamasinski v. Austria, No. 9783/82), საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დასახელებული გადაწყვეტილებები შეეხება წინამდებარე საქმისაგან განსხვავებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ, სისხლის სამართლის პროცესში თარჯიმნის მონაწილეობისა და თარჯიმნის მომსახურების საფასურის გადახდის საკითხებს, რაც სრულად განსხვავდება მოცემულ საქმეზე არსებული დავის საგნისაგან, შესაბამისად, ხსენებულ გადაწყვეტილებებში მითითებული განმარტებები არარელევანტურია წინამდებარე დავის გადაწყვეტისათვის.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა დავა. ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან, ა(ა)იპ ...ს (ს/ნ ...) რ. ზ-ის საკასაციო საჩივარზე 10.01.2023წ. №1673337266 საგადასახადო დავალებით გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 300 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ჯამში 300 ლარის 70 პროცენტი - 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. ზ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 აპრილის განჩინება;

3. ა(ა)იპ ...ს (ს/ნ ...) დაუბრუნდეს რ. ზ-ის საკასაციო საჩივარზე 10.01.2023წ. №1673337266 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70 პროცენტი - 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ქ. ცინცაძე

მოსამართლეები: გ. მაკარიძე

ბ. შონია