საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-428(კ-25) 30 ოქტომბერი, 2025 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე, თამარ ზამბახიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა თ. ც-ეის (მოსარჩელე) საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 ივლისის განჩინებაზე (მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო, მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2022 წლის 12 დეკემბერს თ. ც-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 17 ნოემბრის №... გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა; ასევე, მოპასუხისთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება, სააღსრულებო საქმეზე №... სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის შესახებ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით, საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, თ. ც-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მოსარჩელე მხარის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 ივლისის განჩინებით, თ. ც-ეის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა ,,სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველ, მე-2, 25-ე, 34-ე მუხლებზე, 2010 წლის 29 დეკემბერს მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 30-ე, 41-ე, 42-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 142-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 142-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ათწლიანი ვადის ათვლა უკავშირდება შესაბამისი სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლას. განსახილველ შემთხვევაში კი სახეზე არ არის აღნიშნული ნორმითა და შესაბამისად, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სააღსრულებო საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობა. მითითებული მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია არა ის გარემოება, რომ განაჩენის მიღებიდან და ძალაში შესვლიდან გასულია 10 წელზე მეტი დრო, არამედ ის, რომ სააღსრულებო ფურცელი გაიცა და იძულებითი აღსრულების მიზნით სააღსრულებო ბიუროს წარედგინა განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლიდან დადგენილ ვადაში. ამასთან, რაც შეეხება სააღსრულებო წარმოების მიმდინარეობის კანონით განსაზღვრულ ვადას, რომლის გასვლაც იწვევს უკვე დაწყებული სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტას - საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა მოპასუხის განმარტება იმის თაობაზე, რომ სადავო შემთხვევაში, სახეზე არ იყო „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ'' საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სააღსრულებო საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობა. კერძოდ, მართალია თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეზე სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან გასულია 10 წელზე მეტი დრო, მაგრამ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 21 იანვრის სააღსრულებო ფურცლით აღსასრულებელი ვალდებულება ექცევა კანონით გათვალისწინებულ იმ საგამონაკლისო შემთხვევაში, რომელიც სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან 10 წლის გასვლის პირობებშიც გამორიცხავს სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ც-ემ.

კასატორი აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებებში დადასტურებულია სამოქალაქო წესით აღსასრულებელი გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლა, თუმცა სასამართლოები არ განმარტავენ მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნული ხანდაზმულობის ვადის გავრცელებაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძვლებს. კასატორი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 142-ე მუხლის პირველ ნაწილსა და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტზე მითითებით განმარტავს, რომ აღსრულების ეროვნულ ბიუროში სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოება შეიძლება გაგრძელდეს მხოლოდ 10 წლის მანძილზე, ამ ვადის გასვლის შემდგომ კი სააღსრულებო წარმოება იქნება ხანდაზმული და შესაბამისად, იგი უნდა შეწყდეს. კასატორი ასევე მიუთითებს იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ მის მიერ გარემოზე მიყენებული ზიანი 12 000 ლარი, სააღსრულებო ბაჟთან ერთად - 840 ლარი, გადახდილი იქნა 2021 წლის ოქტომბრის ბოლომდე, თუმცა თ. ც-ეს სხვა პირებთან ერთად სოლიდარულად აქვს დაკისრებული ასევე გარემოზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 438 465 ლარის ოდენობით, რომლის აღსრულებაც ამ ეტაპზე მიმდინარეობს. შესაბამისად, კასატორს მიაჩნია, რომ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლოს კვლევის საგანს ასევე წარმოადგენს გარემოზე მიყენებული ზიანის მისთვის ორმაგად დაკისრების კანონიერებაც.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული თ. ც-ეის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ც-ეის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა საქმეში არსებული მასალებისა და კასატორის მიერ დაფიქსირებული საკვანძო ფაქტობრივ-სამართლებრივი პრეტენზიებისა და არგუმენტაციის შუქზე, შეაფასებს კასატორის მხოლოდ იმ პრეტენზიების საფუძვლიანობას, რომელთაც უშუალოდ ეფუძნება საკასაციო მოთხოვნის წარმატების ბედი (იხ. ევროპული სასამართლოს 09.12.1994წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Hiro Balani v. Spain, App. No. 18064/91, §28; იხ. აგრეთვე. ევროპული სასამართლოს 24.05.2005წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Buzescu v. Romania, App. No. 61302/00, §67.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავის გადაწყვეტა საჭიროებს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის ნორმატიული შინაარსის გარკვევას, გადასაწყვეტ საკითხზე (დავის საგანზე) აღნიშნული ინტერპრეტაციის უშუალო ზეგავლენის ეფექტის შეფასებას.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით (საქმე N1/ბ-847-10, კანონიერ ძალაში შევიდა 2010 წლის 29 დეკემბერს), თ. ც-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 24-ე, 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტითა და მე-3 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით (ორი ეპიზოდი); საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 24-ე, 303-ე მუხლის პირველი ნაწილით (ორი ეპიზოდი), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილითა (ორი ეპიზოდი) და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 341-ე მუხლით (ორი ეპიზოდი). თ. ც-ეს დაევალა გარემოზე მიყენებული ზიანის ნაწილის 12 000 (თორმეტი ათასი) ლარის ანაზღაურება საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებიდან 2 (ორი) თვის ვადაში. ამასთან, ამავე განაჩენით, დაკმაყოფილდა სამოქალაქო სარჩელი და თ. ც-ეს გ. გ-ესთან, შ. ჯ-ესთან და ო. მ-ასთან ერთად სოლიდარულად დაეკისრა გარემოზე მიყენებული ზიანის დარჩენილი ნაწილის 438 465 ლარის ანაზღაურება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის (საქმე N1/ბ-847-10) საფუძველზე, ამავე სასამართლოს მიერ 2011 წლის 21 იანვარს გაცემული იქნა სააღსრულებო ფურცელი (კრედიტორი - სახელმწიფო ბიუჯეტი, მოვალეები - თ. ც-ე, გ. გ-ე, შ. ჯ-ე, ო. მ-ა), რომელიც იძულებით აღსრულების მიზნით 2011 წლის 21 იანვარს გადაეგზავნა გურიის სააღსრულებო ბიუროს. თავის მხრივ, სააღსრულებო ბიურომ მითითებული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაიწყო NA... სააღსრულებო საქმის წარმოება.

დადგენილია, რომ 2022 წლის 17 ოქტომბერს თ. ც-ემ განცხადებით მიმართა სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და აღსრულების კანონით გათვალისწინებული ათწლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო №A... სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტა მოითხოვა. სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 17 ნოემბრის N... წერილით, სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის კანონისმიერი წინაპირობების არარსებობის საფუძვლით, თ. ც-ეს უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე სადავოდ ხდის სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 17 ნოემბრის N... ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერებას, მოსარჩელის თანმდევ მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხისთვის N... სააღსრულებო წარმოებების შეწყვეტის დავალება. ამდენად, სახეზეა კომბინირებული სარჩელი, - შეცილებითი (სასკ-ის 2.1 მუხ. “ა“ ქვ.პ.) და მავალდებულებელი (სასკ-ის 2.1. მუხ. „გ“ ქვ.პ.) სარჩელი. სარჩელი შეცილებითია, ვინაიდან მოსარჩელე ითხოვს სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გაუქმებას სზაკ-ის მე-60¹, სასკ-ის 32-ე, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლების საფუძველზე, რაც განაპირობებს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 17 ნოემბრის N... ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საქართველოს კანონმდებლობასთან შეუსაბამობის დადგენის საჭიროებას. სარჩელი მავალდებულებელია იმ თვალსაზრისით, რომ სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გაუქმების კანონისმიერი წინაპირობებისა და ამდენად, კასატორის უფლებებში აღდგენის საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში, სასკ-ის 33-ე და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლების საფუძველზე, უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალება სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტა საამისოდ აუცილებელი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გზით.

ამდენად, წინამდებარე დავის გადაწყვეტა საჭიროებს აქტის კანონმდებლობის მოთხოვნებთან შესაბამისობის დადგენას, მხოლოდ მისი კანონმდებლობასთან შეუსაბამობა იწვევს სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტასთან დაკავშირებით ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულების წარმოშობას. საქრთველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან, ხოლო - საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციულ ორგანოს უფლება არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნების საწინააღმდეგოდ განახორციელოს რაიმე ქმედება. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციული ორგანო სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას შებოჭილია კანონიერების პრინციპით, სააღსრულებო წარმოება შეწყდება მხოლოდ აღსრულების შეწყვეტის კანონისმიერი წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ აღსრულების შეწყვეტა შეიძლება იყოს აღსრულების პროცესის დამახასიათებელი მოვლენა, სწორედ ამიტომ, საკონსტიტუციო სასამართლოს შეფასებითაც, „რიგ შემთხვევებში, ვერ გამოირიცხება აღსრულების შეწყვეტის საჭიროება“ (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.09.2016წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნათია ყიფშიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, N1/2/596, §25.).

საკასაციო პალატა უპირველეს ყოვლისა კასატორის მიერ სასამართლოს მხრიდან გარემოზე მიყენებული ზიანის მისთვის ორმაგად დაკისრების კანონიერების კვლევის საკითხთან დაკავშირებით, აღნიშნავს, რომ საქმის მასალების თანახმად, თ. ც-ეს გარემოზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურება დაკისრებული აქვს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით (საქმე N1/ბ-847-10. კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების/განაჩენის კანონიერების კვლევა კი სცდება განსახილველი დავის ფარგლებს და არ წარმოადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ შესაფასებელ საკითხს. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ სამოქალაქო სარჩელის საფუძველზე, თ. ც-ეს გ. გ-ესთან, შ. ჯ-ესთან და ო. მ-ასთან ერთად სოლიდარულად დაეკისრა გარემოზე მიყენებული ზიანის დარჩენილი ნაწილის 438 465 ლარის ანაზღაურება, რაც გამორიცხავს კასატორის პრეტენცზიას, მისთვის გარემოზე მიყენებული ზიანის ორმაგად დაკისრების შესახებ;

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტა არის საჯარო-სამართლებრივი ღონისძიების განსაკუთრებული იურიდიული სახე, რაც გულისხმობს იძულებითი აღსრულების კანონისმიერი პროცედურის გაგრძელებაზე უპირობო და გამოუთხოვადი უარის გაცხადებას და იწვევს იძულებითი აღსრულების პროცედურის საბოლოოდ დასრულებას. სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის კანონიერების პრინციპით ბოჭვა არ ეფუძნება მხოლოდ ფორმალური კანონიერების პრინციპს, არამედ ეს უკანასკნელი უპირატესად დეტერმინირებულია იმ მიზნით, რომ აღსრულების ინსტიტუტი „მატერიალურ-სამართლებრივი ინტერესის დაკმაყოფილებას ემსახურება“ (იხ., mutatis mutandis, სუსგ., ბს-1361(2კს-22), 18.03.2024წ.), იგი ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის კონცეფციის განუყოფელი ნაწილია და მიზნად ისახავს უფლებების პრაქტიკული ეფექტის უზრუნველყოფას (იხ., mutatis mutandis, ევროპული სასამართლოს 19.03.1997წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Hornsby v. Greece, App. No. 18357/91, §40; ევროპული სასამართლოს 07.03.2002წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Burdov v. Russia, App. No. 59498/00, §34; იხ. აგრეთვე., სუსგ., ბს-647(კ-24), 24.12.2024წ.).

კანონიერების პრინციპით ბოჭვის მომეტებული საჭიროება განპირობებულია სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის სამართლებრივი შედეგებით, აღსრულებისათვის განხორციელებული ყველა ღონისძიება მხოლოდ კი არ უქმდება (34.2 მუხ.), არამედ იმავე გადაწყვეტილების საფუძველზე წარმოების განახლებაც კი დაუშვებელია (34.3 მუხ., შდრ: სსკ-ის 266 მუხ.). ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვინაიდან აღსრულების შეწყვეტა საბოლოოდ სპობს იძულებითი აღსრულების გზით მატერიალურ-სამართლებრივი ინტერესის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, საფუძვლიანია სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის ინსტიტუტის მკაცრ საკანონმდებლო ჩარჩოში მოქცევის საჭიროება, აუცილებელია სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის განმაპირობებელი გარემოებების კანონით მოწესრიგება. ეს უკანასკნელი ახდენს თვითნებური გადაწყვეტილებების მიღების პრევენციას და ემსახურება სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპის დაცულობის მიზანს, განსაზღვრულობა წარმოადგენს ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის სახელმძღვანელო იდეას (ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 01.12.2020წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland, App. No. 26374/18, §238.).

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტა საკანონმდებლო დონეზე რეგლამენტირებულია „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის VI თავში, კერძოდ, 34-ე მუხლში. აღნიშნული კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტი ჩამოყალიბებულია იმპერატიული ენით, ნორმა იწყება ტექსტით „აღსრულება შეწყდება“, რომელსაც თან სდევს მაკავშირებელი „თუ“, რომლის შემდეგაც 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“-„ო“ ქვეპუნქტებში ჩამოთვლილია ის განსხვავებული სამართლებრივი საფუძვლები, რომელთაგანაც თითოეულის არსებობის შემთხვევაში აღსრულება წყდება. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“-„ო“ ქვეპუნქტებში მოხსენიებული სამართლებრივი საფუძვლები ამომწურავია, ისინი ჩამოთვლილია numerus clausus პრინციპით, დაუშვებელია სააღსრულებო წარმოება შეწყდეს ამ მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლისაგან განსხვავებული საფუძვლით, აღნიშნული ეწინააღმდეგება აღსრულების ინსტიტუტის მიზანს (ამ სამართლებრივ დასკვნას არ გამორიცხავს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის მე-20 მუხლის მე-4 პუნქტი, რომლის მიხედვით აღსრულების შეწყვეტა სააღსრულებო ფურცლის გარეშე შესაძლებელია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე. აღნიშნული ნორმა ადგენს მხოლოდ სააღსრულებო ფურცლის გარეშე აღსრულების შეწყვეტის თავისებურებას და არა თავად აღსრულების შეწყვეტის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ იმისათვის რათა აღსრულება შეწყდეს, არ არის აუცილებელი უშუალოდ აღსრულების შეწყვეტასთან დაკავშირებული ნების გამოვლენა, ასეთ დროს ნების გამოვლენა უკავშირდება არა თავად აღსრულების შეწყვეტას, არამედ ,,სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ" კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის ,,ა"-,,ო" ქვეპუნქტებით განსაზღვრული რომელიმე წინაპირობის არსებობასთან დაკავშირებით ადმინისტრაციული ორგანოს ინფორმირებას .

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ აღსრულების შეწყვეტა არის იურიდიული ფაქტი, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი მნიშვნელობის ღონისძიება, უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანო იღებს შესაბამის გადაწყვეტილებას სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის შესახებ, რომელიც თავისი შინაარსით, არის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი (სზაკ-ის 2.1 მუხ. „დ“ ქვ.პ.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“-„ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის თითოეული შემთხვევა წარმოადგენს სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის ავტონომიურ საფუძველს, „თითოეულს საფუძვლად უდევს სოციალური პროცესების მართვის გარკვეული სამართლებრივ-პოლიტიკური მოდელი“ (იხ., სუსგ. ას-504-2024, 04.10.2024წ., §54.), ეს უკანასკნელი განასახიერებს ერთმანეთთან დამოკიდებულებაში მყოფ გარკვეულ მიზნებსა და ინტერესებს, აგრეთვე, იმ სამართლებრივ საშუალებებს რომლებიც მათ უზრუნველსაყოფად და დასაბალანსებლად გამოიყენება, მაშასადამე, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის შინაარსის განსაზღვრა უნდა პასუხობდეს სამართლებრივ სიკეთეებს შორის ბალანსის მიღწევის ამოცანას. შესაბამისად, აუცილებელია გამოსაყენებელი ნორმის ნამდვილი არსის გარკვევა და კანონმდებლის კონკრეტული მიზნის დადგენა (იხ., სუსგ. ბს-520-515(კ-11), 15.11.2012წ.).

„სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, აღსრულება შეწყდება, თუ თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეზე სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან გასულია 10 წელი, გარდა ალიმენტის გადახდევინების შესახებ, შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე, დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი დაზიანებით, აგრეთვე მარჩენალის დაკარგვით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნებისა, აგრეთვე სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ან მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის სასარგებლოდ ან საწინააღმდეგოდ წარმოებული სააღსრულებო საქმეებისა. აღნიშნული ნორმა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით განსაზღვრულ სისტემაში ექცევა ხანდაზმულობის საფუძვლით სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის ნორმათა კლასიფიკაციაში (შდრ.: 34.1 მუხ. „ე“ ქვ.პ. და 34.1 მუხ. „კ“ ქვ.პ.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საკუთარი იურიდიული შინაარსის მიხედვით, მოცემული ნორმის მოქმედების ობიექტი შეიცავს ორ ურთიერთკავშირში მყოფ იურიდიულ ელემენტს, გენერალურ მოწესრიგებას და ცალკეულ საგამონაკლისო შემთხვევებს გენერალური მოწესრიგებისაგან. მოწესრიგება გენერალურია, ვინაიდან ნორმა შეიცავს მუდმივი და მრავალჯერადი გამოყენების აბსტრაქტულ დანაწესს (შდრ: „ნორმატიული აქტების შესახებ“ ორგანული კანონის 2.3 მუხ. იხ. აგრეთვე., სუსგ., ბს-160(კ-19), 29.12.2021წ.). ამასთან, გენერალური მოწესრიგებისაგან საგამონაკლისოა ისეთი ნორმა როდესაც კანონით გათვალისწინებული გარკვეული სამართალურთიერთობა არ ექცევა გენერალური მოწესრიგების აბსტრაქტულ დათქმაში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის გენერალური მოწესრიგება ითვალისწინებს სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტას თუ ერთი მხრივ, საქმე დაკავშირებულია თანხის გადახდევინებასთან, ე.ი. ვალდებულების შესრულების ობიექტს წარმოადგენს ფულადი ვალდებულება, ხოლო მეორე მხრივ, სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან გასულია 10 წელი, ათწლიანი ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაკავშირებულია სააღსრულებო წარმოების დაწყების მომენტთან, სააღსრულებო წარმოების დაწყებულად მიიჩნევა კრედიტორის წერილობითი განცხადებისა და სააღსრულებო ფურცლის წარდგენის საფუძველზე აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ შესაბამისი სააღსრულებო მოქმედებების განხორციელების მომენტიდან, რაც განპირობებულია კრედიტორის ინტერესების დაცვის მიზნით („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 25.1 მუხ. 25¹ მუხ. „ა“ ქვ.პ., ვრცლად იხ., სუსგ., ბს-66(კ-20), 23.07.2020წ.). ამასთანავე, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტში გენერალური დათქმისაგან საგამონაკლისო შემთხვევები ჩამოთვლილია ტერმინი „გარდა“-ს შემდეგ, ეს უკანასკნელი მიუთითებს იმ მოცემულობაზე, რომ თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საგამონაკლისო შემთხვევებში სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან 10 წლის ვადის გასვლის შემდეგ სააღსრულებო წარმოება არ ექვემდებარება შეწყვეტას, იგი არ წყდება.

საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მითითებულ სამართლებრივ დასკვნას აფუძნებს კანონიერების პრინციპის მოთხოვნა მასზედ, რომ სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტა დაიშვებოდეს მხოლოდ კანონმდებლობით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში. ამდენად, ვინაიდან „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის არცერთი ნორმა არ ითვალისწინებს ზემოაღნიშნულ საგამონაკლისო შემთხვევებთან დაკავშირებულ საქმეებზე სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის ხანდაზმულობის ვადას, პრეზუმირებულია კანონმდებლის ნება, რომ ასეთ საქმეებზე სააღსრულებო წარმოება არ არის შებოჭილი ხანდაზმულობის ვადით. მაშასადამე, ცხადია რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის გენერალური დათქმა უკავშირდება „სააღსრულებო წარმოების მიმდინარეობის კანონით განსაზღვრულ ვადას, რომლის გასვლაც იწვევს უკვე დაწყებული სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტას“ (იხ., სუსგ., ბს-66(კ-20), 23.07.2020წ.), ხოლო ამავე ნორმაში ჩამოთვლილ საგამონაკლისო შემთხვევებში ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადის გასვლას არ გააჩნია სააღსრულებო წარმოების შემწყვეტი ეფექტი (იხ. სუსგ., ბს-647(კ-24), 24.12.2024წ.). ვადა იმპერატიულია და მისი აღდგენა/გაგრძელება, სასამართლოს ან/და ადმინისტრაციული ორგანოს ინიციატივით, დაუშვებელია. ამავდროულად, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული 10 წლიანი ვადა, თავისი იურიდიული შინაარსით, განსხვავდება სკ-ის 142-ე მუხლის 1-ლი ნაწილში მითითებული ხანდაზმულობის ათწლიანი ვადისგან, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის რეალიზაციის დაწყების ვადას გულისხმობს, აღნიშნული ვადის გასვლის შედეგად, სააღსრულებო წარმოება შეწყდება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილი სპეციალური საფუძვლით, რომელიც ითვალისწინებს სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტას აღსასრულებელი გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების ხანდაზმულობის ვადის გასვლისას.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დასტურდება, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 დეკემბრის განაჩენი ( საქმე N1/ბ-847-10) კანონიერ ძალაში შევიდა 2010 წლის 29 დეკემბერს, მის საფუძველზე სააღსრულებო ფურცელი გაცემული იქნა 2011 წლის 21 იანვარს და იგი ამავე დღეს გადაეგზავნა გურიის სააღსრულებო ბიუროს. ამდენად, თ. ც-ეის მიმართ სააღსრულებო წარმოება დაწყებული იქნა კანონით დადგენილ 10 წლიან ვადაში.

უკვე აღინიშნა, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტი არის ხანდაზმულობაზე მითითებით სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის ეფექტის მქონე ნორმა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ხანდაზმულობის საფუძვლით სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტა ხასიათდება ამგვარი ვადის განსაზღვრის მიზნობრიობასთან დაკავშირებული თავისებურებით, რაც გარკვეულწილად განსხვავდება სასამართლოში მიმართვის ხანდაზმულობის ვადით შემოსაზღვრის მიზნისაგან. მიიჩნევა, რომ სამართალურთიერთობის ხანდაზმულობის ვადით შემოსაზღვრა ან მასზე ხანდაზმულობის ვადის გაუვრცელებლობა საკანონმდებლო პოლიტიკისა და მიხედულების პრეროგატივაა, მხედველობაში მიიღება ასეთი სამართალურთიერთობის ხასიათი და საკვანძო ბუნება, დასაცავი სამართლებრივი სიკეთის მნიშვნელობა, აგრეთვე სამართლებრივი სახელმწიფოს, განჭვრეტადობის, სტაბილურობისა და განსაზღვრულობის ინტერესები. დასახელებული ფაქტორების კომპლექსური ურთიერთშეჯერებით განისაზღვრება ცალკეული ურთიერთობის ხანდაზმულობის ვადით ბოჭვის აუცილებლობა, ხოლო, ასეთი აუცილებლობის არსებობისას, ხანდაზმულობის ვადის მოცულობა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უფლებები, ურთიერთობები, ვალდებულებები და ამრიგად, ის ფაქტები, რომლებიც მათ წარმოშობას უდევს საფუძვლად, არ შეიძლება მუდმივად დავის საგანი იყოს, სამართლის ფუნქცია კონფლიქტების მოგვარებაა, ამდენად, ფაქტები, რომლებიც კონფლიქტს იწვევს ვერ იქნება უთანხმოების მუდმივი წყარო, განსაზღვრულობა საჭიროებს ასეთი ფაქტების სტაბილურობას (იხ., mutatis mutandis, სუსგ., ბს-1118(კ-23), 25.07.2025წ.). ევროსასამართლო იზიარებს მიდგომას მასზედ, რომ ხანდაზმულობის ვადის განსაზღვრისას სახელმწიფო „სარგებლობს გარკვეული შეფასების ფარგლებით ... ხანდაზმულობის ვადები ეროვნული სამართლებრივი სისტემების საერთო მახასიათებელთაგანია, ხანდაზმულობის ვადების დაწესება ემსახურება უამრავ ღირებულ მიზანს, მათ შორის, უზრუნველყოფს სამართლებრივ განსაზღვრულობასა და საბოლოობას, იცავს მოპასუხეებს მოძველებული სარჩელებისაგან, რომელთაგანაც თავის დაცვა შესაძლებელია უაღრესად რთული აღმოჩნდეს, ასევე ახდენს იმ უსამართლობის პრევენციას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლო იძულებული გახდება მიიღოს გადაწყვეტილება შორეულ წარსულში მომხდარ მოვლენებზე, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა დროთა განმავლობაში არასანდო და არასრული გახდეს“ (იხ. ევროპული სასამართლოს 22.10.1996წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Stubbings and Others v. United Kingdom, App. No. 22083/93; 22095/93, §§50,51.).

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის განსაზღვრის სამართლებრივი ლოგიკისაგან განსხვავებით, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ინსტიტუტი უკავშირდება იმ დროით მოცულობასა და პერიოდს, რომლის განმავლობაშიც უნდა აღსრულდეს უკვე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება. ამდენად, ისეთი არგუმენტები როგორიცაა „მტკიცებულებათა სიძველე“, „ინტერესის დაკარგვა“ ან/და „უფლების არსებობის სადავოობა“ შინაარსობრივად არ ესადაგება მოცემულ ინსტიტუტს, ვინაიდან სასამართლო გადაწყვეტილებით მოთხოვნისა და უფლების მოცულობა უკვე დადასტურებულია, არ იკვეთება სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის სხვა საფუძვლები (მაგ., 34.1 მუხ. „ა“ ქვ.პ., 34.1 მუხ. „ბ“ ქვ.პ.), ხოლო ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადის გასვლა ეფუძნება არა კრედიტორის უმოქმედობას, არამედ გამოწვეულია მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების დაყოვნებით, მისი შეუსრულებლობით ან არაჯეროვანი შესრულებით. მით უფრო, რომ თანხის გადახდევინების საქმეზე სააღსრულებო წარმოების საბოლოო ეტაპს წარმოადგენს კრედიტორისათვის თანხის გადაცემა (25¹ მუხ. „დ“ ქვ.პ.). საკასაციო პალატა თვლის, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის 1-ლი წინადადებით განსაზღვრული ხანდაზმულობის ათ წლიანი ვადის დაწესებით კანონმდებელი მიზნად ისახავს კრედიტორისა და მოვალის ინტერესების ჰარმონიულ უზრუნველყოფას, სამართლებრივი განსაზღვრულობის შენარჩუნებას: ერთი მხრივ, აღნიშნული ვადა წარმოადგენს გონივრულ პერიოდს კრედიტორისათვის მისი მოთხოვნების აღსრულების უზრუნველსაყოფად, მეორე მხრივ, არაგონივრულია პირი იმყოფებოდეს აღსრულების მუდმივ რეჟიმში, ვალდებულების აღსასრულებლად გამოყენებული იძულებითი ღონისძიებების მუდმივი ზემოქმედების ქვეშ, როდესაც ნათელია რომ სუბიექტური თუ ობიექტური ფაქტორების გამო პირს არ შეუძლია ვალდებულების შესრულება (ვრცლად, იხ., ბს-647(კ-24), 24.12.2024წ.).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გარკვეული სამართალურთიერთობის ხანდაზმულობის ვადით ბოჭვა ან პირიქით, მასზე ხანდაზმულობის ყოველგვარი ვადის გაუვრცელებლობა მთლიანად ექცევა საკანონმდებლო მიხედულების სფეროში. თავის მხრივ, საკანონმდებლო პოლიტიკა ხელმძღვანელობს მიზანშეწონილობის, საერთო სიკეთის, ეკონომიკური კეთილდღეობის, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების, ადამიანის უფლებების, სამართლიანობის და სამართლებრივი სახელმწიფოს სხვა პრინციპებით. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტი, ერთი მხრივ, შეიცავს გენერალურ დათქმას, რომელიც ადგენს თანხის გადახდევინების საქმეებზე სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტასთან დაკავშირებულ ხანდაზმულობის ვადას, ხოლო, მეორე მხრივ, იგი შეიცავს საგამონაკლისო ნორმას გენერალური მოწესრიგებიდან, რომელიც ჩამოთვლის იმგვარ სამართალურთიერთობებს, რომლებზედაც ზოგადი დათქმით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადა არ ვრცელდება. ამავდროულად, საგამონაკლისო ნორმის იურიდიული თავისებურება სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთი ნორმით განსაზღვრული სამართალურთიერთობა შეიცავს გარკვეულ ისეთ მახასიათებელს ან/და რაიმე ნიშან-თვისებას, რომელიც გაუმართლებელს ხდის ამ ურთიერთობის გენერალური მოწესრიგების სფეროში მოქცევას. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის მე-2 წინადადებაში - ტერმინი „გარდა“-ს შემდეგ ჩამოთვლილი ურთიერთობები შეიცავს ისეთ ნიშნებს, რომლებიც ამართლებს კანონმდებლის არჩევანს, დასაბუთებულია ამ სამართალურთიერთობების საგამონაკლისოდ მიჩნევა. საილუსტრაციოდ, ალიმენტის გადახდევინების საქმეების საგამონაკლისო ნორმათა რიცხვში მოქცევა ეფუძნება საალიმენტო ვალდებულების შესრულებაზე დამოკიდებული სუბიექტების კეთილდღეობას, უპირატესად, ბავშვის საუკეთესო ინტერესებს. ასევე, შრომით ურთიერთობებთან დაკავშირებულ საქმეებში, აღნიშნული ნორმის მიზანია დასაქმებულის როგორც „სუსტი მხარის“ ინტერესის უზრუნველყოფას, სახელშეკრულებო ასიმეტრიის შემცირება. დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი დაზიანებით, აგრეთვე მარჩენალის დაკარგვით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების საქმეებში, ამგვარი საგამონაკლისო ნორმის არსებობა დასაბუთებულია დაზარალებულთა განსაკუთრებული მოწყვლადობის მიმართ სააზოგადოებრივი სოლიდარობის არსებობით.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის მე-2 წინადადებაში ჩამოთვლილი თითოეული საგამონაკლისო შემთხვევა ეფუძნება ერთგვარ პრეზუმირებას, რომ დასახელებული კატეგორიის საქმეთა საბოლოო აღსრულებას საფუძლად უდევს განსაკუთრებული საზოგადოებრივი ინტერესი. აღნიშნული განასახიერებს საზოგადოებრივ კონსესუსს, კეთილსინდისიერ რწმენას იმისას, რომ ამ საქმეებზე მიღებული გადაწყვეტილებების აღსრულება შედის არამხოლოდ უშუალოდ კრედიტორის ან/და სხვა ცალკეული პირის, არამედ მთლიანად საზოგადოების ინტერესებში.

საქმის მასალებით არ დასტურდება N... სააღსრულებო წარმოებების შეწყვეტის „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლების არსებობა. აღნიშნული, თავის მხრივ, სრულად გამორიცხავს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 17 ნოემბრის N... ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნის მართლზომიერებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის მასალების თანახმად, N... სააღსრულებო წარმოება დაწყებული იქნა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2010 წლის 29 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის (საქმე N1/ბ-847-10) იძულებითი აღსრულების მიზნით, ამავე სასამართლოს მიერ მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე. ამდენად, მართალია მოცემულ შემთხვევაში სადავო საკითხი ეხება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებას, რომლის ვადაც ზოგადი წესის თანახმად, 10 წელია, თუმცა მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული საქმის ინდივიდუალური გარემოებები და სააღსრულებო ურთიერთობების მომწესრიგებელი სპეციალური რეგულაციები, რომლებიც ,,სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით არის დადგენილი. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის თანახმად, თ. ც-ეს კრედიტორი სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ თანხის გადახდა დაკისრებული აქვს მის მიერ ჩადენილი დანაშაულიდან გამომდინარე მიყენებული ზიანის სახით, რაც მითითებულია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში. შესაბამისად, ცალსახაა, რომ აღნიშნული საქმე დაკავშირებულია თანხის გადახდევინებასთან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ, დანაშაულით გარემოზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურების აღსასრულებლად წარმოებულ სააღსრულებო საქმეზე სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან 10 წლის გასვლა არ იწვევს ხანდაზმულობის საფუძვლით სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტას, როგორც საგამონაკლისო შემთხვევები, მათი ხანდაზმულობის ვადით ბოჭვა არ ხდება.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის მე-7 მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, დანაშაული არის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება, სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძველი. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტით დადგენილ საგამონაკლისო შემთხვევებში დანაშაულით მიყენებული ზიანის ასახვა ემსახურება აღდგენითი სამართლიანობის პრინციპს, დანაშაულის ჩადენაში მსჯავრდებულ პირი მოვალეა სრულად აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი, აღადგინოს დანაშაულის ჩადენამდე არსებული პირვანდელი მდგომარეობა (restitutio in integrum). შესაბამისად, აღნიშნული თვალსაზრისით, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის მე-2 წინადადება არის დაზარალებულის უფლებადამცავი ნორმა. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია გარემოზე მიყენებული ზიანის ოდენობა, თუმცა ზიანის ანაზღაურება ვერ ხერხდება მოვალის უმოქმედობით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ კანონის“ 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის არც ტექსტი და მისი სემანტიკური ფორმულირება, და არც ნორმის მიზნობრივი განმარტება, მხარს არ უჭერს კასატორის სამართლებრივ არგუმენტს. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნორმის ტექსტის ორდინალური განმარტება ერთმნიშვნელოვანი და არაორაზროვანია, აღნიშნულ სამართლებრივ შედეგს იწვევს ამ ნორმის მიზანიც, დივერგენცია ნორმის ტექსტსა და მის მიზანს შორის, არ იკვეთება. მოცემული მიმართულებით განვითარდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის პრაქტიკა (იხ. სუსგ.: ბს-66(კ-20), 23.07.2020წ.; ბს-225(კ-23), 26.09.2023წ.; ბს-647(კ-24), 24.12.2024წ.; ბს-1007(კ-24), 28.04.2025წ.; ბს-557(კ-25),24.07.2025წ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ტერმინ „სამართალში“ შეიძლება მოაზრებული იყოს როგორც უშუალოდ სამართლის ნორმა, ასევე სასამართლოების მიერ ნორმის გამოყენება, სასამართლო პრაქტიკა (შდრ.: ევროპული სასამართლის დიდი პალატის 21.10.2013წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Del Río Prada v. Spain, App. No. 42750/09, §91.). ამდენად, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ კანონის“ 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის ნორმატიული შინაარსი ვერ იქნებოდა კასატორისთვის განუჭვრეტადი, საკითხთან დაკავშირებით შეფასებები ერთგვაროვანია, საკასაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული ნორმის განმარტებასთან დაკავშირებით ნებისმიერი „ინტერპრეტაციული ეჭვი“ აღმოფხვრილია (იხ. mutatis mutandis, ევრპული სასამართლოს 06.12.2007წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Beian v. Romania (No. 1), App. No. 30658/05, §37; ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 12.02.2008წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Kafkaris v. Cyprus, No. App. No. 21906/04, §141.). ამავდროულად, გარკვეულ „რელევანტურ სამართლებრივ საკითხთან დაკავშირებით დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის არსებობის შემთხვევაშიც კი, უმაღლესი ეროვნული სასამართლოს მიერ ინტერპრეტაციის შეცვლა შესაძლოა ლეგიტიმური იყოს, თუ ეს უკანასკნელი დასაბუთებულია მნიშვნელოვანი გარემოებებით“ (ევროპული სასამართლოს 26.01.2023წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Valverde Digon v. Spain, App. No. 22386/19, § 53.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ კანონის“ 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტთან დაკავშირებით ასეთი მნიშვნელოვანი სამართლებრივი გარემოებები არ იკვეთება.

საკასაციო პალატა განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ 06.02.2025წ. გადაწყვეტილებაზე საქმეში Ukrkava, Tov. v. Ukraine (App. No. 10233/20), აღნიშნულ საქმეში ევროსასამართლომ მნიშვნელოვანი შეფასებები გააკეთა ხანდაზმულობის ვადებთან და ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტით გარანტირებულ თანმიმდევრული სასამართლო პრაქტიკის მოთხოვნებთან დაკავშირებით (§§46-50.). მართალია აღნიშნული საქმე განსახილველი საქმისგან განსხვავდება კონტექსტით (§§2-34), ვინაიდან იგი უკავშირდება სანოტარო აქტებში ხანდაზმულობის ვადის დამდგენ ნორმას, თუმცა საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს Ukrkava, Tov. v. Ukraine (App. No. 10233/20)-ის საქმით განსაზღვრულ სამართლებრივ პრინციპზე, რომელიც სრულად ესადაგება მოცემულ შემთხვევას, კერძოდ, თუ ხანდაზმულობის ვადის დამდგენი ნორმის ტექსტი ცალსახად მიუთითებს გარკვეულ სამართლებრივ შედეგზე (იხ., §47) და სახეზე არ არის პატივსადები, აღმატებული სიკეთის დაცვის მიზნით განმაპირობებელი გარემოება, რომელიც იწვევს ინტერპრეტაციის ცვლილებას (§48), ხანდაზმულობის ვადის მომწესრიგებელი ნორმის ტექსტის „ერთმნიშვნელოვანი ფორმულირების“ ხელახლა განმარტებით ირღვევა ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტი (§49.). ამავდროულად, აღნიშნულ საქმეში ევროსასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზეც, რომ ნორმის ტექსტის სიტყვასიტყვითი შინაარსი დადასტურდა ეროვნული საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ, რომელმაც აღნიშნა, რომ „ნორმის ტექსტი იყო ცხადი და არ ექვემდებარებოდა ინტერპრეტაციას“ (§48.). განსახილველ შემთხვევაში, Ukrkava, Tov. v. Ukraine (App. No. 10233/20)-ის საქმეში ჩამოყალიბებული სამართლებრივი პრინციპი მხარს უჭერს საკასაციო პალატის მიერ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ კანონის“ 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის განმარტებას, ვინაიდან ნორმის ტექსტი, ნორმის მიზანი, საკითხთან დაკავშირებით საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური და ერთგვაროვანი პრაქტიკა, ინტერპრეტაციის ცვლილების სასარგებლოდ პატივსადები გარემოების არარსებობა, სრულად შეესაბამება იმ დასაბუთებას, რომელიც ევროსასამართლომ ზემოაღნიშნულ პრეცედენტში განავითარა. საწინააღმდეგო განმარტებით შესაძლოა ადგილი ჰქონდეს დაზარალებული პირის ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტის დარღვევას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, თ. ც-ეის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

,,სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის ,,მ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, თ. ც-ე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ. ც-ეის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე

თამარ ზამბახიძე