საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-281(2კ-24) 4 ნოემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო (მოპასუხე)

შპს „ა...“ (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიურო

მესამე პირი - სახელმწიფო კომპანია შპს „ს...“

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 ივნისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - ქმედების უკანონოდ ცნობა, ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

შპს „ა...მ“ 2016 წლის 9 აგვისტოს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროსა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიმართ და სარჩელის დაზუსტების შემდეგ საბოლოოდ მოითხოვა შპს „ა...ს“ წარმომადგენლის - ა. გ-ას საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 26 ოქტომბრის №4831 ბრძანების ბათილად ცნობა, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის მოქმედების უკანონოდ ცნობა №01/07-02-1176 სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის შესახებ და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროსათვის ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება №01/07-02-1176 სააღსრულებო წარმოების განახლების თაობაზე.

სარჩელის თანახმად, შპს „ა...ს“ დირექტორმა 2001 წლის 31 მაისს განცხადებით მიმართა ვაკე-საბურთალოსა და დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის სააღსრულებო ბიუროს, თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 30 მაისის სააღსრულებო ფურცლის იძულებითი აღსრულების მიზნით, რომლის თანახმად შპს „ა...ს“ სარჩელი იყო დაკმაყოფილებული და შპს „ს...ს“ შპს „ა...ს“ სასარგებლოდ დაკისრებული ჰქონდა 19,021 ტონა დიზელის საწვავის დაბრუნება ან მისი ღირებულების - 4 755 250 აშშ დოლარის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთისა და ვაკე-საბურთალოს რაიონულმა სააღსრულებო ბიუროებმა მხოლოდ ნაწილობრივ განახორციელეს გადაწყვეტილების აღსრულება - აუქციონის საფუძველზე გაიყიდა მოვალის წილი შპს „ე...ში“ და მოსარჩელეს აუნაზღაურდა მოთხოვნის მცირე ნაწილი (10 000 ლარი და 2,000 აშშ დოლარი). შემდგომში ბიუროებმა არ განახორციელეს აქტიური აღსრულებითი ქმედებები და მხოლოდ მიმოწერით შემოიფარგლნენ.

2004 წელს, სააღსრულებო ბიუროს სტრუქტურული ცვლილებების გამო, სააღსრულებო ფურცელი დაიკარგა, რის საფუძველზეც თბილისის საოლქო სასამართლომ 2004 წლის 6 აგვისტოს გასცა სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი. მიუხედავად ამისა, ბიურომ აღსრულება კვლავ ძველი, ძალადაკარგული სააღსრულებო ფურცლით განაახლა და 2011 წლის 5 ივლისს წარმოება შეწყვიტა იმ მოტივით, რომ 10-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა იყო ამოწურული.

მოსარჩელის პოზიციით, სააღსრულებო ბიუროს უნდა დაეწყო აღსრულება არა 2001 წლის, არამედ 2004 წლის 6 აგვისტოს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატის საფუძველზე, რა შემთხვევაშიც ხანდაზმულობის ვადა 2014 წლის სექტემბერში დასრულდებოდა. შესაბამისად, წარმოება შეწყვეტილი იქნა ვადამდე და უკანონოდ, მით უმეტეს, რომ ბიურომ არ განუცხადა კრედიტორს (შპს „ა...ს“) შესაძლო შეწყვეტის შესახებ და არ დაუბრუნა სააღსრულებო ფურცელი. გარდა ამისა, აღსრულების ბიურომ 2013 წელს, მაშინაც კი, როცა წარმოება უკვე ოფიციალურად შეწყვეტილი იყო, მიმართა შსს-ს და მოითხოვა შპს „ს...ს“ ქონებაზე ყადაღის მოხსნა, რაც განხორციელდა მისი წერილის საფუძველზე. შედეგად, მოსარჩელის მტკიცებით, სააღსრულებო საქმე არ იყო სრულად დასრულებული, გადაწყვეტილება ბოლომდე არ იქნა აღსრულებული, ხოლო ბიურომ კანონის დარღვევით შეწყვიტა წარმოება და დაუშვა მოვალის ქონების გათავისუფლება ყადაღისგან. შესაბამისად, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი აღმასრულებლის მოქმედებები, ასევე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 26 ოქტომბრის №4831 ბრძანება, რომლითაც შპს „ა...ს“ წარმომადგენლის ა. გ-ას ადმინისტრაციული საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 მაისის განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაება შპს „ს...“.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილებით შპს „ა...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 26 ოქტომბრის №4831 ბრძანება და დაევალა მოპასუხე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, კანონით დადგენილ ვადაში, ახალი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა შპს „ა...ს“ წარმომადგენლის ა. გ-ას საჩივართან დაკავშირებით; დანარჩენ ნაწილში შპს „ა...ს“ უარი ეთქვა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია რომ შპს „ა...ს“ დირექტორმა 2001 წლის 31 მაისს განცხადებით მიმართა ვაკე-საბურთალოსა და დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის სააღსრულებო ბიუროს, თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 30 მაისის სააღსრულებო ფურცლის იძულებითი აღსრულების მიზნით, რომლის თანახმად შპს „ა...ს“ სარჩელი იყო დაკმაყოფილებული და შპს „ს...ს“ შპს „ა...ს“ სასარგებლოდ დაკისრებული ჰქონდა 19,021 ტონა დიზელის საწვავის დაბრუნება ან მისი ღირებულების - 4 755 250 აშშ დოლარის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში. სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით, კრედიტორს წარმოადგენდა შპს „ა...“, ხოლო მოვალეს - შპს ს...“, რომლის საწესდებო კაპიტალში 100%-იანი წილის მესაკუთრე იყო სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო.

2004 წლის 11 ივნისს, შპს „ა...მ“ განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას და სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატის გაცემა მოითხოვა იმ საფუძვლით, რომ იგი სააღსრულებო ბიუროში დაიკარგა, რის დასადასტურებლადაც წარდგენილ იქნა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2004 წლის 9 ივნისის წერილი, რომლითაც დგინდებოდა, რომ სააღსრულებო ბიუროში სტრუქტურული ცვლილებების გამო დაიკარგა აღნიშნული სააღსრულებო ფურცელი და თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში სააღსრულებო ფურცელი არ იმყოფებოდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 6 ივლისის განჩინებით შპს „ა...ს“ განცხადება დაკმაყოფილდა, გაიცა სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი საქმეზე №2/ა-131-2000, მოსარჩელე შპს „ა...ს“ სარჩელის გამო მოპასუხე შპს „ს...ს“ მიმართ დავალიანების გადახდევინების შესახებ, ხოლო თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის მიერ სამოქალაქო საქმეზე №2/ა-131-2000, 2001 წლის 30 მაისს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის დედანი ჩაითვალა იურიდიული ძალის არ მქონედ. ამასთან, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2007 წლის 27 აპრილის წერილით დადგენილია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი გამოთხოვილი იყო სააღსრულებო ბიუროდან თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ, რომელიც სააღსრულებო ბიუროს უკან დაუბრუნდა აღსასრულებლად უცვლელი სახით 2007 წლის 5 მარტს. ამავე წერილით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ეთხოვა, რომ გაეუქმებინა სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი, ვინაიდან მისი დედანი იყო თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში.

საქმის მასალებით ასევე დადგინდა, რომ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ, აღსასრულებელი გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, სააღსრულებო წარმოება №01/07-02-1176 თბილისის სააღსრულებო ბიუროში შეწყდა. თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ აღნიშნულის თაობაზე შეტყობინება გაეგზავნა კრედიტორს - შპს „ა...ს“ და დაუბრუნდა სააღსრულებო ფურცელი, თუმცა საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ არის აღნიშნული შეტყობინებისა და სააღსრულებო ფურცლის კრედიტორისთვის ჩაბარების დამადასტურებელი დოკუმენტი.

2016 წლის 13 სექტემბერს შპს „ა...ს“ წარმომადგენელმა ა. გ-ამ საჩივრით მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის იმ მოქმედებების გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც შეწყდა №01/07-02-1176 სააღსრულებო საქმის წარმოება და საქმე გადაეცა არქივს.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 26 ოქტომბრის №4831 ბრძანებით, შპს „ა...ს“ წარმომადგენელს ა. გ-ას უარი ეთქვა საჩივრის განხილვაზე იმ საფუძვლით, რომ საჩივრის ავტორს გაშვებული ჰქონდა აღმასრულებლის მოქმედების გასაჩივრებისთვის კანონით დადგენილი 15- დღიანი ვადა, რაც საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტსა და ამავე კანონის 15¹ მუხლზე და აღნიშნა, რომ შპს „ა...“ წარმოადგენდა კრედიტორს, რომელმაც 2001 წლის 31 მაისის წერილობითი განცხადებისა და სასამართლოს მიერ 2001 წლის 30 მაისს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე მოითხოვა იძულებითი აღსრულება, მოვალე შპს ს...ს“ მიმართ, რომელიც ვალდებული იყო შპს „ა...სთვის“ გადაეხადა 4,755,250 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში ან დაებრუნებინა 19,021 ტონა დიზელის საწვავი. შემდგომში დადგინდა, რომ 2004 წლის 6 აგვისტოს თბილისის საოლქო სასამართლომ გასცა სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი, ხოლო 2001 წლის 30 მაისს გაცემული პირველადი ფურცელი ძალადაკარგულად მიიჩნია. მიუხედავად ამისა, ბიურომ 2011 წელს წარმოება შეწყვიტა იმ მოტივით, რომ აღსრულების დაწყებიდან 10 წელი გასული იყო, რაც კანონის 34-ე მუხლის „კ“ ქვეპუნქტით დადგენილი ხანდაზმულობის საფუძველია. თუმცა, სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნული შეწყვეტა განხორციელდა დუბლიკატის გაცემიდან არა სრულად გასული ვადის, არამედ მის მიღებამდე პერიოდის გათვალისწინებით, რაც არსებითად არღვევდა კანონის მიზანსა და შინაარსს. გარდა ამისა, კანონის 35-ე მუხლის მიხედვით, ბიუროს უფლება ჰქონდა ფურცელი დაებრუნებინა კრედიტორისთვის მხოლოდ განსაზღვრულ შემთხვევებში (მაგალითად, კრედიტორის მოთხოვნით, ქონების არყოფნის ან ფაქტობრივი შეუძლებლობის გამო), თუმცა საქმეში არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება, რომ შპს „ა...ს“ აღნიშნული ფურცელი ნამდვილად ჩაბარდა ან მას მიეწოდა ოფიციალური შეტყობინება წარმოების შეწყვეტის შესახებ. აღნიშნული გარემოება კი, სასამართლოს შეფასებით, წარმოადგენდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველს.

სასამართლოს შეფასებით, ადმინისტრაციულმა ორგანომ გადაწყვეტილება მიიღო საქმის გარემოებების გამოკვლევის გარეშე, მხოლოდ ფორმალური ვადების დარღვევის საფუძველზე, რაც ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60¹ მუხლის მოთხოვნებს და წარმოადგენდა ადმინისტრაციული წარმოების არსებით დარღვევას. სასამართლოს მოსაზრებით, სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს არ უცდია გაერკვია, ნამდვილად ჩაბარდა თუ არა კრედიტორს ფურცელი და მიეწოდა თუ არა ინფორმაცია წარმოების შეწყვეტის შესახებ, რაც წარმოადგენდა გადამწყვეტ გარემოებას 15-დღიანი გასაჩივრების ვადის დასაწყებად. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 26 ოქტომბრის №4831 ბრძანების ბათილად ცნობისა და აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, ახალი აქტის გამოცემის დავალების საფუძველი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 6 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს შპს „ა...მ“ და სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 ივნისის განჩინებით შპს „ა...ს“ და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 06 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ ადმინისტრაციული წარმოება ჩატარებულ იქნა არასრულყოფილად, საკითხის გადაწყვეტისთვის საჭირო მოქმედებების განხორციელების გარეშე; არ შეფასებულა ის გარემოებები, რომელსაც კრედიტორისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების მიღება შეიძლება გამოეწვია. იმ პირობებში, როდესაც სააღსრულებო წარმოებაში მოვალეს წარმოადგენდა სახელმწიფო შპს „ს...“, ამასთან, სააღსრულებო ბიუროს მიერ სააღსრულებო ფურცლის დაკარგვის გამო, მოცემულ საქმეზე გაცემული იყო სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი, ხოლო 2001 წლის 30 მაისის სააღსრულებო ფურცელი სასამართლოს მიერ მიჩნეული იყო იურიდიული ძალის არმქონედ, ამასთან კრედიტორისთვის სააღსრულებო ფურცლის დაბრუნება დადასტურებული არ იყო საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო არსებითად განეხილა შპს „ა...ს“ საჩივარი, რომელთა გამოკვლევა და შეფასება გარკვეულ სიცხადეს შეიტანდა სადავო საკითხის გადაწყვეტაში, რა გარემოებებიც, სააპელაციო პალატის შეფასებით, ქმნიდა საქმეზე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების საფუძველს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს შპს „ა...მ“ და სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვეს.

სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკასაციო საჩივრის მიხედვით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ 2023 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილების მიღებისას დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მოთხოვნები, რადგან სასამართლომ არ გამოიყენა შესაბამისი კანონი, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, და არასწორად განმარტა სამართლებრივი ნორმები.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებებს სააღსრულებო ფურცლის უკან დაბრუნებისა და კრედიტორისათვის ჩაბარების დამადასტურებელი მტკიცებულების საქმის მასალებში არარსებობის შესახებ და აღნიშნავს, რომ 2016 წლის 13 სექტემბერს შპს „ა...ს“ წარმომადგენელმა ა. გ-ამ საჩივრით მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის იმ მოქმედებებს გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც შეწყდა №01/07-02-1176 სააღსრულებო საქმის წარმოება და საქმე გადაეცა არქივს.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს 2016 წლის 26 ოქტომბრის №4831 ბრძანებით, შპს „ა...ს“ წარმომადგენელს - ა. გ-ას უარი ეთქვა საჩივრის განხილვაზე იმ საფუძვლით, რომ საჩივრის ავტორს გაშვებული ჰქონდა აღმასრულებლის მოქმედების გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი 15- დღიანი ვადა, რაც საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა.

კასატორის აღნიშვნით, აღსრულების ეროვნული ბიუროს ტერიტორიული ორგანოს - თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში იყო №01/07-02-1176 სააღსრულებო საქმე, სადაც კრედიტორს წარმოადგენდა შპს „ა...“, ხოლო მოვალეს - ს...“. საქმეში არსებული მასალებით ირკვეოდა, რომ აღმასრულებელმა, 2011 წლის 5 ივლისს შეწყვიტა სააღსრულებო საქმის წარმოება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე - გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, რის შემდგომ საქმე გადაეცა არქივს.

შპს „ა...ს“ წარმომადგენელმა, ა. გ-ამ, 2016 წლის 5 ივლისს №... განცხადებით მიმართა თბილისის სააღსრულებო ბიუროს და მოითხოვა ინფორმაცია თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო კოლეგიის მიერ 2000 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე 2004 წლის 6 აგვისტოს გაცემულ სააღსრულებო ფურცელზე მიმდინარე სააღსრულებო წარმოებისა და მისი შედეგების შესახებ, სადაც კრედიტორი იყო შპს „ა...“, ხოლო მოვალე - სახელმწიფო კომპანია „ს...“. აღსრულების ეროვნული ბიუროს თავმჯდომარის მოადგილის თბილისის სააღსრულებო ბიუროს უფროსის 2016 წლის 8 სექტემბრის №... წერილით განმცხადებელს მიეწოდა ინფორმაცია დასახელებული საქმის ფარგლებში განხორციელებული მოქმედებებისა და საქმის დასრულების შესახებ.

2016 წლის 13 სექტემბერს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თავმჯდომარეს №35853 საჩივრით მიმართა შპს „ა...ს“ წარმომადგენელმა ა. გ-ამ, რომლითაც ავტორმა გაასაჩივრა აღსრულების ეროვნული ბიუროს ტერიტორიული ორგანოს - თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის მოქმედებები №01/07-02-1176 სააღსრულებო საქმის (კრედიტორი: შპს „ა...“, მოვალე: ს...) შეწყვეტისა და შემდგომ არქივისათვის გადაცემის თაობაზე, ასევე მოითხოვა აღსრულების ეროვნული ბიუროს თავმჯდომარის მოადგილის - თბილისის სააღსრულებო ბიუროს უფროსის, ლ. გ-ეის, 2016 წლის 8 სექტემბრის №... წერილის ბათილად ცნობა.

კასატორის განმარტებით, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 183-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სააღსრულებო წარმოების მხარესა და დაინტერესებულ პირს, რომელთა კანონიერ ინტერესზედაც პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს აღმასრულებლის ქმედება, უფლება აქვთ, აღსრულების ეროვნული ბიუროს თავმჯდომარესთან ერთჯერადად გაასაჩივრონ აღმასრულებლის ქმედება ასეთი ქმედების განხორციელებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, აღსრულების ეროვნული ბიუროს თავმჯდომარე არ განიხილავს საჩივარს, თუ გასულია საჩივრის შეტანის ამ კანონით დადგენილი ვადა.

კასატორს მიაჩნია, რომ როგორც საქალაქო, ისე სააპელაციო სასამართლო მითითებულ ნორმას არასწორად იყენებს და მისი ფორმალური შინაარსის განმარტების გზით უარს ამბობს საკუთარი უპირველესი ფუნქციის - მართლმსაჯულების განხორციელებაზე. იმ პირობებში, როცა სასამართლო მსჯელობს საქმეში სადავოდ ქცეულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და დადგენილად მიიჩნევს გარემოებებს, რომელსაც მხარე უთითებდა როგორც აღსრულების ეროვნულ ბიუროში საჩივრის წარდგენისას, ასევე სასამართლოში სარჩელის წარდგენის მომენტისთვის აღმასრულებლის მოქმედების კანონიერების შეფასების მიზნით, ყოველგვარ სამართლებრივ ლოგიკას მოკლებულია სასამართლოს მიერ სასკ-ის 32.4 მუხლის გამოყენება. სასამართლომ ფაქტობრივად უარი თქვა ნორმაშეფარდებით საქმიანობაზე და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალა მის მიერ დადგენილი ფაქტების სამართლებრივი შეფასება.

შპს „ა...ს“ საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ 2017 წლის 15 აგვისტოს, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს არქივში პირადად იპოვა სააღსრულებო ფურცლის დედანი №2/ა, დათარიღებული 2004 წლის 6 აგვისტოთი, რომელიც მანამდე ბიუროს მიერ იყო „გამქრალი“. აღნიშნული ფურცელი ეხებოდა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებას, რომლის თანახმადაც, შპს „ს...ს“ დაეკისრა შპს „ა...ს“ სასარგებლოდ 4 755 250 აშშ დოლარის ან ეკვივალენტური დიზელის საწვავის დაბრუნება. მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში 2004 წელს შევიდა, აღსრულება დღემდე არ განხორციელებულა.

მოსარჩელე მიუთითებს, რომ აღსრულების ბიურომ ვალდებულება არ შეასრულა და უსაფუძვლოდ შეწყვიტა წარმოება ხანდაზმულობის მოტივით, მაშინ როდესაც კანონის მიხედვით, სახელმწიფო კომპანიასთან - შპს „ს...თან“ დაკავშირებული საქმეებზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდებოდა. გარდა ამისა, ბიურომ არ უზრუნველყო სააღსრულებო ფურცლის წარმოება და არ განახორციელა კანონით განსაზღვრული იძულებითი აღსრულების ქმედებები.

მოსარჩელე ითხოვდა, რომ სასამართლოს განეხილა სარჩელი და დაევალებინა აღსრულების ეროვნული ბიუროსთვის წარმოების აღდგენა, ყველა უკანონო აქტის ბათილად ცნობა და კანონიერი ძალის მქონე სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველყოფა, მათ შორის, შპს „ს...ს“ ქონებისა და ანგარიშების დაყადაღება. ასევე მიეთითა, რომ მოვალემ ნაწილობრივ დაფარა ვალი, რითაც ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა, რასაც მოსარჩელე დამატებით არგუმენტად უთითებს სააღსრულებო წარმოების განახლების მოთხოვნის დასასაბუთებლად, შესაბამისად, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, შპს „ს...ს“ მიმართ სააღსრულებო საქმე სააღსრულებო ვადის ამოწურვასთან დაკავშირებით არ უნდა შეწყვეტილიყო, რადგან შპს „ს...“ არის სახელმწიფო კომპანია 100 %-იანი წილით, დაარსებული სახელმწიფო ჰოლდინგური კომპანიის - „ს...ს“ ბაზაზე 1997 წლის 10 ივლისს, საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ (ბრძან.№1-3/448;10.07.1997.იხ. ეს უკანასკნელი დანართის სახით). შპს „ა...ს“ შემთხვევაში საქმე ეხებოდა ფულად გადახდევინებას სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, რა გარემოებებიც სრულყოფილად არ გათვალისწინა სასამართლომ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მარტის განჩინებით სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს, ხოლო 2024 წლის 8 აპრილის განჩინებით შპს „ა...ს“ საკასაციო საჩივრები, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროსა და შპს „ა...ს“ საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დასაშვებად და მიღებულ იქნეს არსებითად განსახილველად; ამავე განჩინებით გადაწყდა საკასაციო საჩივრების განხილვა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, გასაჩივრებული განჩინებისა და საკასაციო საჩივრების გაცნობის შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ა...ს“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს; სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს სააპელაციო პალატის მიერ მიღებული განჩინება და ახალი გადაწყვეტილებით შპს „ა...ს“ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე წარმოდგენილი მასალების მიხედვით დადგენილია, რომ შპს „ა...ს“ დირექტორმა 2001 წლის 31 მაისს განცხადებით მიმართა ვაკე-საბურთალოსა და დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის სააღსრულებო ბიუროს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 30 მაისის სააღსრულებო ფურცლის იძულებითი აღსრულების მიზნით, რომლის თანახმად შპს „ა...ს“ სარჩელი იყო დაკმაყოფილებული და შპს „ს...ს“ შპს „ა...ს“ სასარგებლოდ დაკისრებული ჰქონდა 19,021 ტონა დიზელის საწვავის დაბრუნება ან მისი ღირებულების - 4 755 250 აშშ დოლარის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში. სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით, კრედიტორს წარმოადგენდა შპს „ა...“, ხოლო მოვალეს - შპს ს...“, რომლის საწესდებო კაპიტალში 100%-იანი წილის მესაკუთრეს წარმოადგენდა სახელმწიფო, ქონების მართვის სამინისტროს სახით.

2004 წლის 11 ივნისს შპს „ა...მ“ განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას, რომლითაც სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატის გაცემა მოითხოვა მისი სააღსრულებო ბიუროში დაკარგვის მოტივით, რის დასადასტურებლადაც წარადგინა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2004 წლის 9 ივნისის წერილი, რომლითაც დგინდებოდა, რომ სააღსრულებო ბიუროში სტრუქტურული ცვლილებების გამო დაიკარგა აღნიშნული სააღსრულებო ფურცელი და თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში სააღსრულებო ფურცელი არ იმყოფებოდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 6 ივლისის განჩინებით შპს „ა...ს“ განცხადება დაკმაყოფილდა; გაიცა სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი საქმეზე №2/ა-131-2000, მოსარჩელე შპს „ა...ს“ სარჩელის გამო მოპასუხე შპს „ს...ს“ მიმართ დავალიანების გადახდევინების შესახებ, ხოლო თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის მიერ სამოქალაქო საქმეზე №2/ა-131-2000 2001 წლის 30 მაისს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის დედანი ჩაითვალა იურიდიული ძალის არ მქონედ.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2007 წლის 27 აპრილის წერილით დადასტურებულია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი გამოთხოვილი იყო სააღსრულებო ბიუროდან თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ, რომელიც სააღსრულებო ბიუროს უკან დაუბრუნდა აღსასრულებლად უცვლელი სახით 2007 წლის 5 მარტს. ამავე წერილით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ეთხოვა, რომ გაეუქმებინა სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი, ვინაიდან მისი დედანი იყო თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში (ტ. II, ს.ფ. 216-217, 231, 233-235);

სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ, აღსასრულებელი გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების 10 - წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, სააღსრულებო წარმოება №01/07-02-1176 საქმეზე შეწყდა. საქმეში მოთავსებულია თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ ამ გარემოების თაობაზე შედგენილი შეტყობინება, რაც გაგზავნილია კრედიტორისთვის (შპს „ა...“), ასევე დაუბრუნდა სააღსრულებო ფურცელი 2011 წლის 11 ივლისს, თუმცა საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ არის აღნიშნული შეტყობინებისა და სააღსრულებო ფურცლის კრედიტორისთვის ჩაბარების დამადასტურებელი დოკუმენტი (ტ. II, ს.ფ. 167).

2016 წლის 13 სექტემბერს შპს „ა...ს“ წარმომადგენელმა ა. გ-ამ საჩივრით მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის იმ მოქმედებების გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც შეწყდა №01/07-02-1176 სააღსრულებო საქმის წარმოება და საქმე გადაეცა არქივს.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 26 ოქტომბრის №4831 ბრძანებით, შპს „ა...ს“ წარმომადგენელს - ა. გ-ას უარი ეთქვა საჩივრის განხილვაზე იმ საფუძვლით, რომ საჩივრის ავტორს გაშვებული ჰქონდა აღმასრულებლის მოქმედების გასაჩივრებისთვის კანონით დადგენილი 15 - დღიანი ვადა, რაც საჩივრის განხილვაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა.

ამრიგად, ირკვევა, რომ წარმოდგენილი სარჩელის მიზანი/იურიდიული ინტერესია ვაკე-საბურთალოსა და დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის სააღსრულებო ბიუროს თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 30 მაისის სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაწყებული იძულებითი აღსრულების საქმის განახლება მოვალეზე დაკისრებული თანხის მიღების მიზნით (აღსანიშნავია, რომ მითითებული სააღსრულებო ფურცელი ნაწილობრივ აღსრულებულია და მხარეს აუნაზღაურდა 10 000 ლარი და 2,000 აშშ დოლარი), შესაბამისად უნდა შემოწმდეს მიზნის თანხვედრა საკითხის მომწესრიგებელ სამართლებრივ ნორმებთან. აღსანიშნავია, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ ყურადღება გამახვილებულია არათუ მთავარ სადავო საკითხზე, არამედ მიჩნეულია, რომ ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში დარღვეულია სააღსრულებო წარმოების წესი, კერძოდ, წარმოების შეწყვეტის შესახებ კრედიტორი არ იყო ინფორმირებული, აღნიშნული გარემოება კი არსებითად არ ცვლიდა იმ სამართლებრივ წესრიგს, რომ შეუძლებელია სააღსრულებო წარმოებისთვის დადგენილი ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ განახლებულიყო შეწყვეტილი სააღსრულებო წარმოება, მიუხედავად თანხის დაკისრების შესახებ მოთხოვნის საკუთრების უფლებასთან გათანაბრებისა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. აღნიშნული უფლება არ არის მხოლოდ დეკლარაციული ხასიათის. საკუთრების უფლება წარმოადგენს მთელი რიგი ქონებრივი ურთიერთობებისა და სხვაგვარი სამართლებრივი შედეგების წარმოშობის უმთავრეს წინაპირობას. საკუთრების უფლების გარანტირებულობა და მისი კონსტიტუციური მოწესრიგება განაპირობებს, მათ შორის, პირის შესაძლებლობას, საკუთარი სურვილის შესაბამისად, თავისუფალი ნების საფუძველზე განკარგოს და შეიძინოს ქონებრივი უფლებები.

„საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5). გასათვალისწინებელია, რომ მოცემულ საქმეზე მოსარჩელის მიზნის მიღწევისათვის - თანხის მიღებისათვის არასწორი სამართლებრივი საფუძველი იქნა შერჩეული, რაც ვერ უზრუნველყოფს შესაბამისი შედეგის დადგომას.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავის უფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. საქმის სამართლიანი და დროული განხილვის უფლება უზრუნველყოფილია.

საკონსტიტუციო სასამართლოს არაერთხელ აღუნიშნავს სასამართლოსადმი მიმართვის კონსტიტუციური უფლების მნიშვნელობის შესახებ. „სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლება ინდივიდის უფლებების და თავისუფლებების დაცვის, სამართლებრივი სახელმწიფოსა და ხელისუფლების დანაწილების პრინციპების უზრუნველყოფის უმნიშვნელოვანესი კონსტიტუციური გარანტიაა. ის ინსტრუმენტული უფლებაა, რომელიც, ერთი მხრივ, წარმოადგენს სხვა უფლებებისა და ინტერესების დაცვის საშუალებას, ხოლო, მეორე მხრივ, ხელისუფლების შტოებს შორის შეკავებისა და გაწონასწორების არქიტექტურის უმნიშვნელოვანეს ნაწილს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება №1/3/421,422 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – გიორგი ყიფიანი და ავთანდილ უნგიაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-1).

ამავდროულად, საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება არ შემოიფარგლება მხოლოდ სასამართლოსადმი მიმართვის, სასამართლოს პროცესის სრულყოფილად და კონსტიტუციის მოთხოვნების შესაბამისი პროცედურებით წარმართვის ან/და ზემდგომ ინსტანციაში გასაჩივრების უფლებით. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „იმისთვის, რომ პირმა სრულყოფილად ისარგებლოს კონსტიტუციით მისთვის მინიჭებული სამართლიანი სასამართლოს უფლებით, სახელმწიფო ვალდებულია, შეიმუშაოს სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების შესაბამისი პროცედურები/რეგულაციები, რომლებიც თანაბრად დაიცავს აღსრულების პროცესში მონაწილე ყველა მხარის უფლებებს ან/და კანონიერ ინტერესებს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/2/596 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნათია ყიფშიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-8).

საკონსტიტუციო სასამართლო განმარტავს, რომ „საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლებით უზრუნველყოფილია სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების ეფექტიანი, ქმედითი აღსრულებაც, რაც პირის უფლებების დაცვის მნიშვნელოვანი გარანტიაა“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2019 წლის 14 ნოემბრის №2/5/879 გადაწყვეტილება საქმეზე „ზურაბ სვანიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-9).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლიანი სასამართლოს უფლება არ არის აბსოლუტური, მათ შორის, სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების კომპონენტშიც. საკონსტიტუციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტით დაცული სამართლიანი სასამართლოს უფლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია სასამართლოს გადაწყვეტილების დროული, ეფექტური და ჯეროვანი აღსრულება. ამასთანავე, აღნიშნული მოთხოვნა ვერ იქნება აბსოლუტური ხასიათის. საკონსტიტუციო სასამართლო არ გამორიცხავს, რომ, რიგ შემთხვევებში, შესაძლოა, აუცილებელი გახდეს აღსრულების როგორც შეწყვეტა, ასევე შეჩერება ან/და გაუქმება, ისევე, როგორც გარკვეულ შემთხვევებში, შესაძლებელია, აღსრულება პრაქტიკულად შეუძლებელიც კი გახდეს“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/2/596 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნათია ყიფშიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-25).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებას სამართლიანი სასამართლოს უფლების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტად განიხილავს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლიც, რომლის პირველი პუნქტის პირველი წინადადების თანახმად, ყოველი ადამიანი, მისი სამოქალაქო ხასიათის უფლებებისა და მოვალეობების, ან მისთვის წარდგენილი სისხლისსამართლებრივი ბრალდების საფუძვლიანობის გამორკვევისას, აღჭურვილია გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნოდ განხილვის უფლებით კანონის საფუძველზე შექმნილი დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ.

ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს არაერთგზის აღუნიშნავს, რომ სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობის უფლება მოიცავს სასამართლო გადაწყვეტილების არაგონივრული, არაპროპორციული დაყოვნების გარეშე აღსრულების უფლებას (იხ. მაგალითად, Immobiliare Saffi v. Italy [დიდი პალატა], no. 22774/93, ECHR 1999-V, § 66). შესაბამისად, ხელშემკვრელ სახელმწიფოს აკისრია პოზიტიური ვალდებულება, შეიმუშაოს სასამართლო გადაწყვეტილებათა აღსრულების როგორც სამართლებრივად, ასევე, პრაქტიკულად ეფექტური სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს მათ აღსრულებას არაგონივრული გაჭიანურების გარეშე (ფუკლევი უკრაინის წინააღმდეგ (Fuklev v. Ukraine), no. 71186/01, 30 ნოემბერი 2005, § 85). თუმცა, სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების შეჩერება ისეთი ვადით, რომელიც მკაცრად საჭიროა საზოგადოებრივი წესრიგის პრობლემების დამაკმაყოფილებელი გადაწყვეტისათვის, შეიძლება გამართლდეს გამონაკლის შემთხვევებში (იხ. მაგალითად, Immobiliare Saffi v. Italy [დიდი პალატა], no. 22774/93, ECHR 1999-V, § 69).

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 62-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, სასამართლოს აქტები შესასრულებლად სავალდებულოა. სასამართლოს გადაწყვეტილების შეუსრულებლობა ან მისი შესრულებისთვის ხელის შეშლა ისჯება კანონით. ზემოაღნიშნული კონსტიტუციური დებულება გამოხატულებას პოვებს სამოქალაქო საპროცესო-სამართლებრივ მართლწესრიგშიც. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის მიხედვით, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებები (განჩინებები, დადგენილებები), აგრეთვე თავისი უფლებამოსილების განსახორციელებლად სასამართლოს მიერ აღძრული მოთხოვნები და განკარგულებები სავალდებულოა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ყველა სახელმწიფო, საზოგადოებრივი თუ კერძო საწარმოსათვის, დაწესებულებისათვის, ორგანიზაციისათვის, თანამდებობის პირისა თუ მოქალაქისათვის და ისინი უნდა შესრულდეს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია, როგორც საქართველოს კონსტიტუცია, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს გადაწყვეტილების აღსრულების სავალდებულოობას, თუმცა როგორც ზემოთ აღინიშნა, კონსტიტუციითა და ევროპული კონვენციით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება სახელმწიფოს აკისრებს პოზიტიურ ვალდებულებას, შექმნას კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ეფექტური აღსრულების უზრუნველმყოფი სისტემა, რომელიც დამოკიდებული იქნება არა მხოლოდ მოვალის ნებაყოფლობით ქცევაზე, არამედ, საჭიროების შემთხვევაში, მისი უმოქმედობის დროს, შესაძლებელს გახდის ასეთი გადაწყვეტილების იძულებით აღსრულებასაც.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ იძულებითი აღსრულების ერთგვარი მექანიზმის სახით, კანონმდებელმა შეიმუშავა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის მიზანია, აღსრულების ქვემდებარე სხვა აქტებთან ერთად, მათ შორის, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების ხელშეწყობა. კერძოდ, მითითებული კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საერთო სასამართლოების, ადმინისტრაციული ორგანოების (თანამდებობის პირების), არბიტრაჟის, რესტიტუციისა და კომპენსაციის კომისიისა და მისი კომიტეტის, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მიერ მიღებული აქტების და ამ კანონით გათვალისწინებული აღსასრულებელი გადაწყვეტილებების აღსრულების წესსა და პირობებს.

კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ამ კანონით დადგენილი წესით აღსრულებას ექვემდებარება სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმეებზე კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება, განჩინება და დადგენილება, გარდა ბავშვის გადაცემასთან ან/და შვილთან მეორე მშობლის ან ოჯახის სხვა წევრის ურთიერთობის უფლების განხორციელებასთან დაკავშირებულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებისა.

აღნიშნული კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ამ კანონის მე-2 მუხლით გათვალისწინებული აღსასრულებელი გადაწყვეტილებების იძულებით აღსრულებას ახორციელებს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი – აღსრულების ეროვნული ბიურო.

საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 25-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, აღსრულების ეროვნული ბიურო სააღსრულებო წარმოებას იწყებს იძულებითი აღსრულების შესახებ კრედიტორის წერილობითი განცხადებისა და სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე. ამავე მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ აღსრულების დაწყების შესახებ სააღსრულებო წარმოების მხარეთა ინფორმირება ხდება ამ მუხლის შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით სასამართლო უწყების ჩაბარებისთვის დადგენილი წესით.

ამავე მუხლის მე-7 პუნქტის მიხედვით, აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ მოვალის ინფორმირება ხდება სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან არა უგვიანეს 5 დღისა. მოვალეს ეცნობება: ა) ინფორმირებიდან 7 დღის ვადაში მოთხოვნის ნებაყოფლობით შესრულების შემთხვევაში მხოლოდ კრედიტორის მიერ წინასწარ გადახდილი აღსრულების საფასურის შესაბამისი ნაწილის, ხოლო ნებაყოფლობით შეუსრულებლობის შემთხვევაში − აღსრულების საფასურის სრული ოდენობით დაკისრების შესახებ; ბ) ამ კანონის მე-18 მუხლით დადგენილი უფლებები; გ) სააღსრულებო წარმოების დაწყების სამართლებრივი შედეგები; დ) იძულებითი აღსრულებისათვის ამ კანონით გათვალისწინებული შესაძლო გასატარებელი ღონისძიებები; ე) აღსრულების შესახებ კონკრეტული ინფორმაციის მიღების წესი და საშუალებები. ამავე მუხლის მე-8 პუნქტის შესაბამისად, მოვალეს იძულებითი აღსრულების ღონისძიების კონკრეტული დრო და ადგილი დამატებით არ ეცნობება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააღსრულებო სამართალი საჯარო სამართალს მიეკუთვნება, ვინაიდან მისი საგანია სასამართლო გადაწყვეტილებების და კანონით გათვალისწინებული სხვა აქტების „იძულების ძალით“ განხორციელება, რაც ლეგიტიმირებულია არა კრედიტორის კერძოსამართლებრივი მოთხოვნით, არამედ მხოლოდ და მხოლოდ სახელმწიფოს მიერ მინიჭებული უფლებამოსილებით. შესაბამისად, სახელმწიფოს ვალდებულებაა სააღსრულებო სამართლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას მოვალის უფლებებსა და თავისუფლებებში კანონისმიერი ჩარევის გზით აღასრულოს კრედიტორის მოთხოვნა – სახელმწიფოს დახმარებით განახორციელოს სასამართლო ხელისუფლების მიერ (გადაწყვეტილებით) ტიტულირებული, დადასტურებული მოთხოვნა, რაც წარმოადგენს სახელმწიფოს სააღსრულებო კომპეტენციის გამოვლინებას.

ამდენად, ცალსახაა, რომ ისევე როგორც სახელმწიფოს სხვა ნებისმიერი მოქმედება, სააღსრულებო ორგანოების, როგორც სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებაც უნდა იყოს კანონთან შესაბამისი და სათანადოდ უნდა იცავდეს აღსრულების წარმოების ყველა მონაწილის ძირითად უფლებებსა და თავისუფლებებს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის მე-7 პუნქტის დანაწესი, რომლის მიხედვით აღმასრულებელი ვალდებულია მიიღოს ყველა კანონიერი ზომა გადაწყვეტილების სწრაფად და რეალურად აღსრულებისათვის, განუმარტოს მხარეებს მათი უფლებები და მოვალეობები, აღსრულების ცალკეული სახეების შინაარსი და შესაძლებლობები, დაეხმაროს მათი უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვაში.

როგორც უკვე აღინიშნა, სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებას სავალდებულო, იმპერატიული ბუნება აქვს. სასამართლო აქტების შესრულების სავალდებულოობა კონსტიტუციური პრინციპია (საქართველოს კონსტიტუციის მოქმედი რედაქციის 62.1 მუხ.). საქართველოს კონსტიტუციით დაცული სამართლიანი სასამართლოს უფლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია სასამართლოს გადაწყვეტილების დროული, ეფექტიანი და ჯეროვანი აღსრულება, თუმცა აღნიშნული მოთხოვნა ვერ იქნება აბსოლუტური - რიგ შემთხვევებში არ გამოირიცხება აღსრულების შეწყვეტის, შეჩერების, გაუქმების აუცილებლობა ან/და აღსრულების პრაქტიკული შეუძლებლობა. სასამართლო გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების პროცესში აღმასრულებელი შებოჭილია სააღსრულებო ფურცლის მოთხოვნის ფარგლებით, რომელშიც საბოლოო სახით არის წარმოდგენილი სასამართლო განხილვის შედეგები (გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი) და შესაბამისად, იგი ლოგიკურად გამომდინარეობს გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლების შეფასებიდან. აქედან გამომდინარე, აღმასრულებელს, როგორც საჯარო მოხელეს, უფლება არა აქვს მოახდინოს აღსასრულებელი გადაწყვეტილების თვითნებური ინტერპრეტაცია, გასცდეს აღსასრულებელი მოთხოვნის ფარგლებს და იმაზე მეტად ჩაერიოს მოვალის უფლებებსა და თავისუფლებებში (ან პირიქით), ვიდრე ამას აღსასრულებელი სასამართლო აქტი ითვალისწინებს. ამდენად ცალსახაა, რომ სააღსრულებო ორგანოებს აღსრულების პროცესში ევალებათ სამართლიანი ბალანსის დაცვა კრედიტორის მოთხოვნებსა და მოვალის, ასევე სააღსრულებო წარმოებაში მონაწილე სხვა პირთა ფუნდამენტური უფლებების დაცვის მოთხოვნებს შორის (იხ. სუსგ საქმე №ბს-635(კ-20), 18.11.2021 წ.).

ზემოაღნიშნულ სამართლებრივ საფუძვლებზე დაყრდნობით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს, როგორც იძულებითი აღსრულების განმახორციელებელ ადმინისტრაციულ ორგანოს, აღსრულების ქვემდებარე აქტის იძულებითი აღსრულების უზრუნველსაყოფად, კანონი საკმაოდ ფართო კომპეტენციას ანიჭებს.

საგულისხმოა, რომ თანხის გადახდევინებიდან გამომდინარე დავებზე ბიუროს მხრიდან აღსრულების ზემოაღნიშნული მექანიზმების გამოყენების ვალდებულება შეზღუდულია 10-წლიანი ვადით. კერძოდ, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტი ადგენს, რომ აღსრულება შეწყდება, თუ თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეზე სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან გასულია 10 წელი, გარდა ალიმენტის გადახდევინების შესახებ, შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე, დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი დაზიანებით, აგრეთვე მარჩენალის დაკარგვით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნებისა, აგრეთვე სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ან მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის სასარგებლოდ ან საწინააღმდეგოდ წარმოებული სააღსრულებო საქმეებისა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ დავებზე სააღსრულებო წარმოების 10-წლიანი ვადა იმპერატიულია და სააღსრულებო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს მისი აღდგენისა თუ გაგრძელების ნორმატიულ შესაძლებლობას. ამგვარი ვადით აღსრულების პროცესის შემოსაზღვრა ემსახურება კრედიტორისა და მოვალის ინტერესების გონივრულ, პროპორციულ და სამართლიან დაბალანსებას. კერძოდ, იძულებითი აღსრულების პროცესში კრედიტორის მიზანს - აღსრულდეს მის სასარგებლოდ მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება, უპირისპირდება მოვალის ინტერესი - განუსაზღვრელი ვადით მუდმივად არ იმყოფებოდეს მის მიმართ იძულებითი აღსრულების მექანიზმების გამოყენების მოლოდინის რეჟიმში. სააღსრულებო წარმოების მიმართ ხანდაზმულობის 10-წლიანი ვადის დაწესებით კანონმდებელი ახდენს სწორედ მხარეთა ზემოხსენებული ინტერესების კონსტატირებას, მათი მხედველობაში მიღების მნიშვნელობის ხაზგასმას. აღსანიშნავია ისიც, რომ კანონი ადგენს წარმოების ვადის გონივრულ, პროპორციულ ხანგრძლივობას (10 წელი), რომლის ფარგლებშიც, პრეზუმირდება, რომ თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებული სასამართლო გადაწყვეტილება აღსრულდება. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის სააღსრულებო წარმოებაში დანერგვა, პარალელურად, ემსახურება აღსრულების ეროვნული ბიუროს საქმიანობის განტვირთვას, უპერსპექტივო და უშედეგო საქმეთაგან მის გათავისუფლებას და შედეგად, ადმინისტრირების გაჯანსაღებას. ამდენად, კანონმდებლობით სააღსრულებო წარმოებისათვის ხანდაზმულობის იმპერატიული ვადების განმტკიცებას აქვს ლეგიტიმური დანიშნულება და ფუნქცია, რომლის ერთი კონკრეტული, თუნდაც კრედიტორის ინტერესის დასაცავად უგულებელყოფა იწვევს ამ ვადის დაწესებით დაცული სხვა კანონიერი ინტერესების ხელყოფას.

ამდენად, ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტით დადგენილი 10-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა იმპერატიულია და მისი აღდგენა/გაგრძელება, სასამართლოს ან/და ადმინისტრაციული ორგანოს ინიციატივით, დაუშვებელია. ხანდაზმულობის ვადის იმპერატიულობა ემსახურება სასწორის ორ მხარეს მოქცეული მოვალისა და კრედიტორის ინტერესებს შორის გონივრული ბალანსის შენარჩუნების მიზანს. ხსენებული ბალანსის რღვევა კი ვერ გამართლდება სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს უმოქმედობაზე მითითებით. უფრო კონკრეტულად, საკასაციო პალატა საგულისხმოდ მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მხრიდან სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის უკანონობა (კრედიტორის არაინფორმირებულობის გამო) და შედეგად, აღსრულების განახლების საჭიროება სწორედ ბიუროს უმოქმედობაზე მითითებით დასაბუთდა. თუმცა საკასაციო პალატა ვერ დაეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებს და მიუთითებს, რომ კანონის იმპერატიული დანაწესის არსებობის პირობებში 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უკავშირდება სააღსრულებო წარმოების დაწყებას, რასაც არსებითი გავლენა აქვს მოცემულ შემთხვევაში და წარმოების შეწყვეტის შესახებ კრედიტორისათვის ინფორმაციის ჩაბარება/ჩაუბარებლობა ვერ იქონიებს გავლენას ხანდაზმულობის ვადის დინებაზე. საკასაციო პალატა განმეორებით განმარტავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის „კ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული 10-წლიანი ვადა არის იმპერატიული და იგი იურიდიულ შედეგებს იწვევს იმისაგან დამოუკიდებლად, თუ რამდენად სათანადოდ და სრულყოფილად ახორციელებს ბიურო კანონით დაკისრებულ ფუნქცია-მოვალეობებს კრედიტორის ინტერესის დასაკმაყოფილებლად. შესაბამისად, აღნიშნული ვადის გასვლის შემდგომ სააღსრულებო წარმოება წყდება მაშინაც კი, როდესაც აღსრულების ეროვნული ბიურო სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში ავლენს უმოქმედობას და არაგონივრულად ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში, არ მიმართავს სათანადო ღონისძიებებს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით.

ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 1995 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებაზე საქმე „სკოლო იტალიის წინააღმდეგ“, რომელშიც ევროსასამართლომ მიიჩნია, რომ აღსრულების პროცესში კომპეტენტური ადმინისტრაციული ორგანოების უმოქმედობა იწვევს სახელმწიფოს პასუხისმგებლობას კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად (Scollo v. Italy, no. 19133/91, § 44). ასევე, საქმეზე „ფუკლევი უკრაინის წინააღმდეგ“, ევროსასამართლომ დაადგინა, რომ სახელმწიფო აღსრულების სამსახურის მხრიდან გამოვლენილ იქნა უმოქმედობა აპლიკანტის სასარგებლო გადაწყვეტილების გონივრულ დროში აღსრულების მიმართ. ამასთან, ევროსასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა გადაწყვეტილების აღსრულების გაჭიანურებისათვის პასუხისმგებელ პირად აღმასრულებელი ცნეს, მათი მხრიდან არ მომხდარა ამ უმოქმედობისათვის რაიმე ანაზღაურების დაკისრება. შესაბამისად, ევროსასამართლომ მიიჩნია, რომ აღმასრულებლის მიერ აღნიშნულ საქმეში 4 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში სათანადო მოქმედებების შეუსრულებლობა ან სააღსრულებო წარმოებაზე ეფექტური კონტროლის განუხორციელებლობა იძლევა საკმარის საფუძველს დასკვნისათვის, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფის დარღვევას (Fuklev v. Ukraine), no. 71186/01, 30 ნოემბერი 2005, §§ 84-86).

აქვე, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს საქმეზე „მიხაილენკი და სხვები უკრაინის წინააღმდეგ“ (Mykhailenky and Others v. Ukraine, nos. 35091/02, 35196/02, 35201/02, 35204/02, 35945/02, 35949/02, 35953/02, 36800/02, 38296/02, and 42814/02, 6 ივნისი 2005 წელი, §§ 60-64), რომელშიც ევროსასამართლომ გაიმეორა მის მიერ ჩამოყალიბებულ სასამართლო პრაქტიკაში გაკეთებული განმარტებები, რომ აპლიკანტის მიერ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების შედეგად მისთვის მიკუთვნებადი სიკეთის მიღების შეუძლებლობა წარმოადგენს ჩარევას კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით გათვალისწინებულ საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის უფლებაში (იხ. (Burdov v. Russia), no. 59498/00, § 40, ECHR 2002-III; Jasiūnienė v. Lithuania, no. 41510/98, § 45, 6 მარტი 2003). მაშასადამე, ევროსასამართლომ აღნიშნა, რომ აპლიკანტების შეუძლებლობა, მიეღწიათ მათ სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულებისათვის საკმაოდ დიდი დროის განმავლობაში (3-დან 7 წლამდე), წარმოადგენს ჩარევას კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით განმტკიცებულ მათ საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის უფლებაში.

ამდენად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იძულებითი აღსრულების განმახორციელებელი ორგანოს მხრიდან გამოვლენილი უმოქმედობა, მაშინ, როდესაც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით აღსრულების ეროვნულ ბიუროს კანონი სააღსრულებო მოქმედებათა განხორციელებას ავალდებულებდა, არ ქმნის კანონით იმპერატიულად განსაზღვრული ხანდაზმულობის ვადის გასვლის მოტივით შეწყვეტილი სააღსრულებო წარმოების განახლების საფუძველს. გამომდინარე იქიდან, რომ აღსრულების პროცესში აღმასრულებლის დაუსაბუთებელი, არაგონივრული უმოქმედობა მის უკანონობაზე მიუთითებს, ამგვარმა უმოქმედობამ, სათანადო წინაპირობების დადასტურების შემთხვევაში, შესაძლოა განაპირობოს კრედიტორის როგორც სამართლიანი სასამართლოს უფლების, ასევე, საკუთრების უფლების ხელყოფა და წარმოშვას სახელმწიფო პასუხისმგებლობა კრედიტორისათვის უმოქმედობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

საკასაციო პალატის მითითებით, საკითხის ამგვარი გადაწყვეტა სრულად თავსებადია „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით ჩამოყალიბებულ იძულებითი აღსრულების სისტემასთან, რომლის ფარგლებშიც, კანონით დადგენილი 10-წლიანი ვადა არის იმპერატიული, ხოლო ამ ვადის გაგრძელება ან აღდგენა, სათანადო საკანონმდებლო დანაწესის არარსებობის გამო, დაუშვებელია. შესაბამისად, ასეთი საკანონმდებლო მოწესრიგების პირობებში, სასამართლოს მხრიდან აღსრულების შეწყვეტის უკანონოდ ცნობისა და სააღსრულებო წარმოების განახლების დავალების შემთხვევაში, ბუნდოვანი იქნებოდა, თუ რა ვადით უნდა განეგრძო აღსრულების ეროვნულ ბიუროს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულება. ამდენად, იმ შემთხვევაში, თუკი ადმინისტრაციულ ორგანოს ჰქონდა კანონისმიერი იმპერატიული ვადის გასვლამდე სააღსრულებო მოქმედებათა განხორციელების შესაძლებლობა, თუმცა მან კანონსაწინააღმდეგოდ თავი შეიკავა აღსრულების ხელშემწყობი სათანადო ნაბიჯების გადადგმისაგან, რის შედეგადაც, საბოლოოდ აღსრულება ვადის გასვლის გამო შეწყდა, კრედიტორს ეძლევა უფლება, მოითხოვოს უსაფუძვლო და არაგონივრული გაჭიანურების შედეგად კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღუსრულებლობით, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს დაუსაბუთებელი უმოქმედობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ა...ს“ მიერ სარჩელი აღძრულია 2016 წლის 9 აგვისტოს სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. აღსანიშნავია, რომ სარჩელი სრულად ეფუძნება აღსრულების ეროვნული ბიუროს უმოქმედობის მტკიცებას. კერძოდ, მოსარჩელე თვლის, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ, წლების განმავლობაში, არ მიმართა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ღონისძიებებს, სათანადოდ არ გამოიყენა მისთვის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილებები, რამაც შედეგად შპს „ა...ს“ ხელი შეუშალა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მიკუთვნებული ფულადი სახსრების მოპოვებაში.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სარჩელის შინაარსის გათვალისწინებით, მოსარჩელე, ფაქტობრივად, ითხოვს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს უმოქმედობის უკანონოდ ცნობას. ნათელია მისი საბოლოო მიზანიც, რომელიც გადაწყვეტილებით მიკუთვნებული ფულადი თანხის მიღებას უკავშირდება, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ სააღსრულებო წარმოება შპს „ა...ს“ განცხადების საფუძველზე დაწყებულია 2001 წელს, კანონით დადგენილი 10-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა ამოიწურა სწორედ 2011 წელს, რა დროსაც შეწყდა სააღსრულებო წარმოება. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ მართალია, 2004 წლის 6 აგვისტოს გაცემულია სააღსრულებო ფურცლის დუბლიკატი, თუმცა იმ გარემოების გათვალისწინებითაც კი, რომ 10-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა ამოწურულია სარჩელის შეტანამდე 2 წლის ადრე, გამოირიცხება მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმების შესაძლებლობა მისი ხანდაზმულობის გამო, ხოლო აღსრულების ეროვნული ბიუროს მხრიდან მოსარჩელისათვის შესაძლო ზიანის არსებობის საკითხის განხილვა არ წარმოადგენს მოცემული დავის საგანს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს „ა...ს“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 ივნისის განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „ა...ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდება.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. ამავე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამდენად, სარჩელის დაკმაყოფილების პირობებში, შპს „ა...ს“უნდა დაეკისროს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - (150+300) 450 ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. შპს „ა...ს“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 6 ივნისის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. შპს „ა...ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

5. მოსარჩელეს - შპს „ა...ს“ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - (150+300) 450 ლარის ანაზღაურება;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა