№ბს-223(2კ-23) 10 მარტი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, თამარ ოქროპირიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოსარჩელეები) – გ.კ-ი, ე.კ-ი, მ.კ-ი, ა.კ-ი

კასატორი (მოპასუხე) – საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მესამე პირი (ასკ. 16.1) - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

მესამე პირი (ასკ. 16.1) - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო

მესამე პირი (ასკ. 16.1) - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

მესამე პირი (ასკ. 16.1) - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

დავის საგანი - მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 ნოემბრის განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ.კ-მა, ე.კ-მა, მ.კ-მა და ა.კ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელეებმა მოითხოვეს (დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა): ა) დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ.კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 86739 (ოთხმოცდაექვსი ათას შვიდას ოცდაცხრამეტი) აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში ანაზღაურება გადაწყვეტილების აღსრულების დროს არსებული კურსის მიხედვით; ბ) დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის 131 318 (ასოცდათერთმეტი ათას სამასთვრამეტი) აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში ანაზღაურება გადაწყვეტილების აღსრულების დროს არსებული კურსის მიხედვით; გ) დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის და მ.კ-ის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით 164 208 აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში ანაზღაურება, კერძოდ, მ.კ-ის სასარგებლოდ 49 164 აშშ დოლარის, ხოლო გ.კ-ის და მ.კ-ის სასარგებლოდ 115 044 აშშ დოლარის ანაზღაურება; დ) დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის, ე.კ-ის, ა.კ-ის და მ.კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 143 572 ლარისა და 25 000 აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში ანაზღაურება: 1) გ.კ-ის სასარგებლოდ - 7000 ლარის ანაზღაურება; 2) გ. და ე. კ-ების სასარგებლოდ 51 650 ლარის ანაზღაურება; 3) გ. და ა. კ-ების სასარგებლოდ 79 922 ლარის ანაზღაურება; 4) გ., ე., მ. და ა. კ-ების სასარგებლოდ 5000 ლარის ანაზღაურება; 5) გ.კ-ის სასარგებლოდ 17 000 აშშ დოლარის, ე.კ-ის სასარგებლოდ 5000 აშშ დოლარის, მ.კ-ის სასარგებლოდ 1500 აშშ დოლარის, ხოლო ა.კ-ის სასარგებლოდ 1500 აშშ დოლარის ანაზღაურება; ე) დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 404 000 (ოთხას ოთხი ათასი) ლარის ანაზღაურება; ვ) დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით - 100 000 ლარის ანაზღაურება;

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო ჩაბმულნი იქნენ საქმეში მესამე პირად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 19 მაისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ჩაბმულ იქნა საქმეში მესამე პირად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 15 ივნისის განჩინებით (საოქმო) საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო ჩაბმულ იქნა საქმეში მესამე პირად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ.კ-ის, ე.კ-ის, მ.კ-ის, ა.კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. დაეკისრა მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე გ.კ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით - 60 000 (სამოცი ათასი) ლარის, მატერიალური ზიანის სახით - 2247 (ორი ათას ორას ორმოცდაშვიდი ლარი) ლარის ანაზღაურება. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს გ.კ-მა, ე.კ-მა, მ.კ-მა და ა.კ-მა. აპელანტებმა მოითხოვეს, გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და სარჩელი დაკმაყოფილდეს სრულად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ. აპელანტმა მოითხოვა, გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება და სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 ნოემბრის განჩინებით გ.კ-ის, ე.კ-ის, მ.კ-ის, ა.კ-ის და საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება. ამავე განჩინებით, მ.კ-ის დაეკისრა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 5 000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ე.კ-ის დაეკისრა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 1676,08 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ა.კ-ის დაეკისრა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 1826,36 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლზე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლზე, კონვენციის მე-7 დამატებითი ოქმის მე-3 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-209-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე მითითებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული სასამართლო განაჩენით წყდება პირის პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებული საკითხები. ამ საპროცესო დოკუმენტით სასამართლო ადგენს, ჩაიდინა თუ არა პირმა ინკრიმინირებული ქმედება და რა სახის სასჯელი უნდა დაეკისროს მას. პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა იქნეს მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა. გამამართლებელი განაჩენის არსიდან და ბუნებიდან გამომდინარე - სასამართლოს ეს აქტი ეხება სწორედ პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლებას. გამამართლებელი განაჩენი ადგენს პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევს მისი უფლებების აღდგენას ანუ მის რეაბილიტაციას. რაც შეეხება ქმედების უკანონობას, მოცემულ შემთხვევაში, არ უნდა მოხდეს კანონის აღნიშნული მოთხოვნის იმგვარად ინტერპრეტაცია, რომ ქმედების უკანონობა შეფასდეს მხოლოდ კონკრეტული საპროცესო თუ მატერიალური ნორმის დარღვევით, ვინაიდან არ შეიძლება ნორმა განიმარტოს ისე, რომ გამართლებულს არ მიეცეს უფლებების აღდგენის ეფექტური შესაძლებლობა. ნორმის ამგვარი ინტერპრეტაცია ვერ თავსდება საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ ადამიანის და მისი უფლებების, როგორც უმაღლესი ფასეულობის პრიორიტეტულობასთან. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის. მოქმედი კანონმდებლობით არსებობს გამართლებული პირის უფლების დაცვის მექანიზმი და გამართლებულ პირს შეუძლია აღიდგინოს დარღვეული უფლებები. კერძოდ, გამართლებულ პირს აქვს შესაძლებლობა, დარღვეული უფლება აღიდგინოს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული რეაბილიტაციისა და სისხლის სამართლის პროცესის ორგანოების უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების გზით. გამართლებულ პირს, რომელსაც გამამართლებელი განაჩენით შეეზღუდა უფლებები, შეუძლია სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით მოითხოვოს განაჩენით მიყენებული ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ აპელანტი (მოსარჩელე) გ.კ-ი რეაბილიტირებულად ჩაითვალა სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენის საფუძველზე.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, ზიანის ფულადი ანაზღაურება დარღვეული უფლების აღდგენის უკანასკნელი ღონისძიებაა, აღნიშნული შესაძლებელია მაშინ, როდესაც ერთის მხრივ, შეუძლებელია ზიანის ანაზღაურება მისი ნატურით ან მაშინ, როდესაც ნატურით რესტიტუცია არათანაზომიერად დიდ ხარჯებთანაა დაკავშირებული. მხარემ სათანადო მტკიცებულებებით უტყუარად უნდა დაადასტუროს გაწეული ხარჯები, სამომავლოდ გასაწევი ხარჯების აუცილებლობა და ოდენობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მისი მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ ვერ დაკმაყოფილდება და ვერ დაეფუძნება ხარჯების სავარაუდო ოდენობას. მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობას განსაზღვრავს სასამართლო მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელე უფლებამოსილია სარჩელში მიუთითოს ფულადი თანხა, რომელსაც ის ითხოვს მიყენებული სულიერი თუ ფიზიკური ტკივილის კომპენსაციისათვის, მაგრამ ეს მოთხოვნა მოსარჩელის მხოლოდ მოსაზრებაა და ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ უნდა გადაწყდეს. მორალური ზიანი გულისხმობს ფიზიკურ და ზნეობრივ - ფსიქოლოგიურ ტანჯვას, რასაც პირი განიცდის ამა თუ იმ სიკეთის, უმეტესწილად არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფით და მის ანაზღაურებას აკისრია სამი ფუნქცია: დააკმაყოფილოს დაზარალებული, ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე და თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლების ხელყოფა სხვა პირების მიერ. მორალური ზიანის შეფასებისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება ასეთი ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე, ობიექტური გარემოებები, რითაც შეიძლება მისი ამ კუთხით შეფასება. მხოლოდ ამ შემთხვევაში შეიძლება დადგინდეს მორალური ზიანის არსებობა და მისი გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმები. განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი სახელმწიფო ორგანოს უკანონო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების მოცულობასთან დაკავშირებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილში კანონმდებელმა მიუთითა, რომ არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამასთან კანონი არ ადგენს მორალური ზიანის ასანაზღაურებელ ოდენობას, რამდენადაც მორალური ზიანის ანაზღაურების კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურია, განპირობებულია მრავალი სხვადასხვა ფაქტორით. ამასთან, მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლოს მიერ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად განისაზღვრება, როგორც დამდგარი ზიანის სიმძიმის, ისე ბრალის ხარისხის მიხედვით.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, უკანონოდ დაკავება/პატიმრობის შედეგად მოსარჩელეს მიადგა მორალური ზიანი. სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი, სახელმწიფო ორგანოების ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა მოწყდეს რეალობას. მოთხოვნა წარმოადგენს მხოლოდ მოსარჩელის მოსაზრებას, ხოლო ანაზღაურების მოცულობის ოდენობას გონივრულ ფარგლებში განსაზღვრავს სასამართლო. შელახული სიკეთის ხასიათის, სულიერი ტანჯვის ხარისხის ზუსტად განსაზღვრის შეუძლებლობის გამო, უფრო მართებულია ზიანის კომპენსაცია, რამდენადაც ეს შესაძლებელია საერთოდ. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ წარმოადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრულად აღდგენა. მორალური ზიანი არაქონებრივ ზიანს წარმოადგენს და მას მატერიალური ეკვივალენტი არ გააჩნია, იგი დაკავშირებულია პირის პატივისა და ღირსების შელახვასთან, განცდილ სტრესთან, შიშთან, უარყოფით ემოციებთან და ა.შ. პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემა ბუნებრივად იწვევს პირის სტრესს, შიშს, უარყოფით ემოციებს, ლახავს მის პირად და საქმიან რეპუტაციას და ა.შ., თუმცა მორალური ზიანის და მისი ანაზღაურების მოცულობის განსაზღვრისათვის მნიშვნელოვანია ზემოთ აღნიშნული ფაქტორების ხარისხის, მასშტაბის განსაზღვრა, ასევე პირის მიმართ, სისხლის სამართლებრივი დევნის პროცესში გამოყენებული ღონისძიებების (დაკავება, აღმკვეთი ღონისძიებები და ა.შ.) მოცულობის მხედველობაში მიღება. მორალური ზიანის ანაზღაურება ვერ უზრუნველყოფს პირისათვის მიყენებული ფსიქო-ემოციური ზიანის სრულად აღმოფხვრას და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, მაგრამ მის მიზანს შესაბამისი პირის ფსიქო-ემოციური მდგომარეობის გაუმჯობესება და განცდილი სტრესით, შიშით, უარყოფითი ემოციებით მიღებული მდგომარეობის შემსუბუქება წარმოადგენს და მის ოდენობას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, მთელი რიგი ფაქტორების გათვალისწინებით განსაზღვრავს სასამართლო. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის ცხოვრების პირობებს (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, სოციალური სტატუსი, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხს და სხვა გარემოებებს. ვინაიდან მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების სრული რესტიტუცია, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული უხერხულობის, ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია ბრალდების სიმძიმე, ასევე ის გარემოება, რომ აღნიშნული ბრალდების საქმეზე ინფორმაცია ვრცელდებოდა მასობრივ საინფორმაციო საშუალებებში, გასათვალისწინებელია მოსარჩელის სოციალური მდგომარეობა, მის მიმართ განხორციელებული იძულების ფორმები, სახელდობრ, ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ გ.კ-ი იყო ..., რომელიც დაკავებამდე იკავებდა აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ...ის ...ის თანამდებობას, მას თავისუფლება აღკვეთილი ჰქონდა ფაქტობრივად 4 წლის, 7 თვის და 5 დღის განმავლობაში. შემდგომ, ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 10 დეკემბრის და 19 დეკემბრის დადგენილებებით გათავისუფლდა სასჯელის მოხდისგან პირობით ვადამდე 1 წლის 7 თვისა და 6 დღით ადრე, რომელიც დაუმთავრდა 2010 წლის 16 ივლისს. აქედან გამომდინარე, მის მიერ განცდილი სტრესის და უარყოფითი ემოციების ხარისხის გათვალისწინებით, გ.კ-ის მოთხოვნა არ წარმოადგენს ადეკვატურ ოდენობას. შესაბამისად, მართებულია პირველი ინსტანციის შედეგი მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის 60 000 ლარის დაკისრების თაობაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის №ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილებით ჩამორთმეული ქონებიდან გამომდინარე მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა - ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა. ამასთანავე, მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობის (განზრახვა თუ გაუფრთხილებლობა) ხარისხი ზიანის დადგომაში. თუმცა ეს წესი იზღუდება, თუ კრედიტორი თანაბრალეულია. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლი კიდევ უფრო აკონკრეტებს 408-ე მუხლში მოცემული ზიანის სრულად ანაზღაურების პრინციპს. სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ, 2004 წლის 29 ივლისს განიხილა საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურორის სარჩელი გ., ე., მ., გუ. და ა. კ-ების მიმართ დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსათვის გადაცემის შესახებ. მიღებული გადაწყვეტილებით საქართველოს პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის №ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილებით გ., ე., მ., გუ. და ა. კ-ების საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება და გამოტანილ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დაუსაბუთებლად იქნა ცნობილი, ჩამოერთვა და გადაეცა სახელმწიფოს შემდეგი ქონება: ა) ...ის რაიონის სოფ. ...ში მოპასუხეების - გ. და ე. კ-ების სახელზე რიცხულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები; ბ) ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №50/52-ში მდებარე მოპასუხე მ.კ-ის სახელზე რიცხული №10 და №11 ბინები; სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ მოპასუხეებს - გ., ე., მ. და ა. კ-ებს - დაუსაბუთებელი ქონების რეალიზაციით მიღებული ფულადი თანხები, კერძოდ: გ.კ-ის 17000 აშშ დოლარის, ე.კ-ის 5000 აშშ დოლარის, მ.კ-ის 1500 აშშ დოლარისა და ა.კ-ის 1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; სახელმწიფოს სასარგებლოდ გ. და ე. კ-ებს დაეკისრათ მათ მიერ გაყიდული დაუსაბუთებელი ქონების ეკვივალენტი ფულადი თანხა 51650 ლარის ოდენობით; გ. და ა. კ-ებს სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ ქ. ბათუმში, ...ის №3-ში მდებარე, ა.კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული მიშენებისა და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა - 79922 ლარი; გ.კ-ის სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრა ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №3-ში მდებარე, გ.კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა 7000 ლარის ოდენობით; არ დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი: ა) ...ის რაიონის, სოფ. ...ში, მოპასუხე გუ.კ-ის სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთისა და დამხმარე ნაგებობების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის დაბრუნების ნაწილში; ბ) მოპასუხე გუ.კ-ისათვის სახელმწიფოს სასარგებლოდ 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების ნაწილში; გ) ქ. ბათუმში, ...ის №3-ში მდებარე, ა.კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 40078 ლარის - გ. და ა. კ-ებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; დ) ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №3-ში მდებარე, გ.კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 3000 ლარის - გ.კ-ზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; ე) გ. და ე. კ-ებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ ფულადი თანხის - 45750 ლარის - დაკისრების ნაწილში.

დადგენილია, რომ 2019 წლის 19 ივლისს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას განცხადებით მიმართეს გ.კ-მა, ე.კ-მა, მ.კ-მა და ა.კ-მა, რომლებმაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე საქმის წარმოების განახლება მოითხოვეს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის №ბ-1060-9(ა-19) განჩინებით, განცხადება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა. განჩინების მიხედვით, დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის მიერ, 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღება, იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, არ უკავშირდება გ.კ-ის მიმართ გამოტანილ გამამტყუნებელ განაჩენს, შესაბამისად განიმარტა, რომ საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაზე ზემოქმედებას ვერ მოახდენს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი, რომლითაც გ.კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებებში. განჩინების თანახმად, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი არ ქმნის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საქმის წარმოების განახლების საფუძველს, რამეთუ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ დადებია სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელიც გაუქმდა. შესაბამისად, წარმოდგენილი განცხადებით დასახელებული გარემოებები ვერ შეცვლის საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას და არ ქმნის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევას.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე „გო.იტიძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ (საჩივარი №36862/05) მითითებით, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შედეგი და ის მსჯელობა, რომ დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის მიერ, 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღება, იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, არ უკავშირდება გ.კ-ის მიმართ გამოტანილ გამამტყუნებელ განაჩენს, შესაბამისად, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი, რომლითაც გ.კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებებში საფუძვლად ვერ დაედება აპელანტების (მოსარჩელეების) ზემოაღნიშნულ - მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას. გადაწყვეტილება, რომლითაც მოხდა დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევა და სახელმწიფოსათვის გადაცემა შესულია კანონიერ ძალაში.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე მითითებით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელე აპელანტების წარმომადგენელის მითითებით, რომ არ ყოფილიყო მოსარჩელისათვის წარდგენილი უკანონო ბრალდება, არ მოხდებოდა სასამართლოსათვის მიმართვა დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევის მოთხოვნით. ვინაიდან, ამჟამად სახეზეა გამამართლებელი განაჩენი, შესაბამისად, დადგენილია ბრალდების უკანონობა და სწორედ ამიტომ, მოსარჩელეები ითხოვენ მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას. მოსარჩელეთა მიერ მითითებული გარემოებებიდან გამომდინარე (მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ერთ-ერთ სამართლებრივ საფუძვლად უთითებენ 1005.3 მუხლს) მართებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს ის მსჯელობა, რომ არასათანადო მოსარჩელეობის გამო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი სახეზე არ არის.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ დადგა გამამართლებელი განაჩენი, არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსათვის გადაცემის შესახებ. ამასთან, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 3 დეკემბრის №ბ-1060-9(ა-19) განჩინებაში აღნიშნულია, რომ დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის მიერ, 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღება, იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, არ უკავშირდება გ.კ-ის მიმართ გამოტანილ გამამტყუნებელ განაჩენს, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაზე ზემოქმედებას ვერ მოახდენს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი, რომლითაც გ.კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებებში.

მოსარჩელეთა მოთხოვნასთან დაკავშირებით, მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს საპროცესო კონფისკაციის შედეგად, საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკის შედეგად ამოღებული ნივთების ღირებულება 404 000 ლარის ოდენობით, სააპელაციო პალატამ განმარტა შემდეგი: საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 22 ივლისის №1/აგ-172-2018 განჩინებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენში დაშვებული უზუსტობა გასწორდა და განაჩენში მითითებულ იქნა: 1) ამოირიცხოს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენიდან მითითება სამოქალაქო სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე, რითაც გ.კ-ის სოლიდარულად დაეკისრა 370 000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ; 2) გამართლებულ გ.კ-ის დაუბრუნდა საპროცესო კონფისკაციის შედეგად მისი საცხოვრებელი ბინის ჩხრეკის დროს ამოღებული ნივთები, კერძოდ: 1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი; 2. ხანჯლის ტყავის ქარქაში, შავ - თეთრი ტარით; 3. ფერწერული ტილო, ქარის წისქვილის პეიზაჟით, ზომით 34x44 სმ; 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი; 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, 33x41 სმ; 6. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 103x128 სმ; 7. სურათი აღმოსავლური პეიზაჟით, ზომით 100x51 სმ; 8. ორი ცალი სურათი იაპონური პეიზაჟით, ზომით 52x100 სმ. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს 2013 წლის 6 ნოემბრის №19-05/2036 წერილის მიხედვით, გ.კ-ის და მის ადვოკატს ვ.ხ-ის ეცნობა, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 16 იანვრის (საქმე №1-490) განაჩენით, საპროცესო კონფისკაციას დაქვემდებარებული ნივთები (გარდა ერთი სურათისა აღმოსავლური პეიზაჟით) სსიპ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საფინანსო სააგენტოს (ამჟამად სსიპ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტო) თანამშრომლების მიერ, მიღებულია ორი ოქმის საფუძველზე. სააგენტოს თანამშრომელთა მიერ გადმობარებული ნივთების რეალიზაცია განხორციელდა მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე, კერძოდ: 2007 და 2009 წლებში - “სახელმწიფოს საკუთრებაში მიქცეული ქონების აღრიცხვის, შენახვის, შეფასების, განადგურების, განაწილებისა და/ან რეალიზაციის წესის შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 9 ივნისის №209 ბრძანებულების შესაბამისად, ხოლო 2012 წელს - „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და „სახელმწიფოს საკუთრებაში მიქცეული მოძრავი ქონების საფასურის განსაზღვრის, ამ ქონების აღრიცხვის, შენახვის, შეფასებისა და განკარგვის წესისა და პირობების, აგრეთვე რეალიზაციისა და ლიზინგის ფორმით გადაცემის შედეგად ამონაგები თანხის განაწილების წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 8 ოქტომბრის №771 ბრძანების შესაბამისად. რაც შეეხება სურათს აღმოსავლური პეიზაჟით, აღნიშნული ნივთის სააგენტოს თანამშრომლებზე გადაცემა სააღსრულებო ბიურომ ვერ უზრუნველყო იმ მიზეზით, რომ ნივთი არ აღმოჩნდა მისი იმჟამინდელი განთავსების ადგილზე - საქართველოს გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის საცავში, რის თაობაზეც მითითებულია დანართის სახით წარმოდგენილ, ქ. თბილისის სააღსრულებო ბიუროს სასამართლო აღმასრულებლის მიერ 2007 წლის 8 ივნისს შედგენილ ოქმში. აღნიშნული წერილის დანართის მიხედვით, წარმოდგენილია ინფორმაცია სსიპ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს (ყოფილი საფინანსო სააგენტოს) მიერ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 16 იანვრის (საქმე №1-490) განაჩენით საპროცესო კონფისკაციას დაქვემდებარებული მოძრავი ნივთების განკარგვის თაობაზე: 1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი - 655 ლარი, საჯარო აუქციონი №149, 2009წ. 2. ხანჯალი ტყავის ქარქაშით შავ-თეთრი ტარით - 85 ლარი, საჯარო აუქციონი №..., 2007წ. 3. ფერწერული ტილო ქარის წისქვილის პეიზაჟით - 245 ლარი, საჯარო აუქციონი №..., 2009წ. 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი - 820 ლარი, საჯარო აუქციონი №..., 2009წ; 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 33x41 სმ - 85 ლარი, საჯარო აუქციონი №..., 2009წ. 6. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 103x128 სმ - 174 ლარი, ინტერნეტ აუქციონი №..., 2012წ. 7. ორი სურათი იაპონური პეიზაჟით 183 ლარი, სავაჭრო ობიექტი (...), ქ. თბილისი, ... №4, 2009წ. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 2013 წლის 20 ნოემბრის №100042 წერილის მიხედვით, სურათი აღმოსავლური პეიზაჟით საქართველოს გენერალური პროკურატურის საცავში არ აღმოჩნდა. აღნიშნულ ნაწილში, გ.კ-ის განცხადება გადაეგზავნა შემდგომი რეაგირებისათვის პროკურატურის გენერალურ ინსპექციას. დადგენილია, რომ საპროცესო კონფისკაციას დაქვემდებარებული ნივთები (გარდა სურათისა აღმოსავლური პეიზაჟით) გაიყიდა ჯამში 2247 ლარად.

ჩამორთმეული ქონების ღირებულება აპელანტ მხარეს განსაზღვრული აქვს შემდეგნაირად: 1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი - 1000 ლარი; 2. ხანჯლის ტყავის ქარქაში, შავ-თეთრი ტარით - 150 ლარი; 3. ფერწერული ტილო, ქარის წისქვილის პეიზაჟით - 400 ლარი; 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი-1000 ლარი; 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, 33x41 სმ - 150 ლარი; 6. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 103x128 სმ - 1000 ლარი; 7. სურათი აღმოსავლური პეიზაჟით, ზომით 100x51 სმ - 400 000 ლარი; 8. ორი ცალი სურათი იაპონური პეიზაჟით, ზომით 52x100 სმ - 300 ლარი. ყურადსაღებია ის გარემოება, რომ მოძრავი ქონების შეფასების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარმოდგენა მხარემ ვერ შეძლო ვერც საქმის სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე. სურათი აღმოსავლეთის პეიზაჟით საცავში არ აღმოჩნდა, თუმცა აპელანტი მას აფასებს 400 000 ლარად.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4, მე-17 მუხლებზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102-ე, 105-ე მუხლებზე მითითებით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სასამართლო წარმოებისას მიღებული გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების სრულად, ყოველმხრივ და ობიექტურად გამოკვლევას, შესწავლასა და შეფასებას. მიუთითებს რა კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, მხარემ უნდა წარადგინოს შესაბამისი ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მტკიცებულებას შეიძლება წარმოადგენდეს მხარეთა ახსნა - განმარტება, მოწმეთა ჩვენება, ფაქტების კონსტატაციის მასალები, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებები და ექსპერტთა დასკვნები. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მოცემულ შემთხვევაში დადასტურებულია, პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობა მოთხოვნის ამ ნაწილში ფულად ზარალსა და მოპასუხის ქმედებას შორის. იმ გარემოებიდან გამომდინარე, რომ პროკურატურა სისხლისსამართლებრივი დევნის ორგანოა და ამ ფუნქციის შესრულების უზრუნველსაყოფად პროკურატურა ახორციელებს გამოძიების საპროცესო ხელმძღვანელობას, პროკურატურა ამ კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით სრული მოცულობით ატარებს დანაშაულის გამოძიებას, სასამართლოში მხარს უჭერს სახელმწიფო ბრალდებას და ასევე იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ აპელანტის (მოსარჩელე) მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ საპროცესო კონფისკაციას დაქვემდებარებული ნივთების ღირებულება შეადგენს 404 000 ლარს, ამასთან შეუძლებელია აღმოსავლური პეიზაჟით სურათის შეფასება, შესაბამისად მითითებულ ნაწილში დაუსაბუთებელია როგორც გ.კ-ის ასევე, საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი და მართებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს შედეგი საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის გ.კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის 2 247 ლარის ოდენობით (საპროცესო კონფისკაციას დაქვემდებარებული ნივთების რეალიზაციიდან მიღებული თანხის ოდენობით) თანხის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილშიც.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე და 55-ე მუხლებზე მითითებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სააპელაციო საჩივრის ავტორების - ე.კ-ის, მ.კ-ის და ა.კ-ის მიერ არ არის გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 ივნისის განჩინებით ე., მ. და ა. კ-ების შუამდგომლობა სახელმწიფო ბაჟისგან გათავისუფლების შესახებ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და სააპელაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდა გადაუვადდათ საქმის განხილვის დასრულებამდე. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის (აპელანტი), მ.კ-ის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მის სასარგებლოდ დაეკისროს მატერიალური ზიანის სახით 86 739 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში ანაზღაურება გადაწყვეტილების აღსრულების დროს არსებული კურსის მიხედვით, ასევე 49 164 აშშ დოლარის, 57 522 დოლარის, 1250 ლარის და 1500 დოლარის ანაზღაურების დაკისრება, შესაბამისად, დავის საგნისა და საქმეზე დამდგარი შედეგის გათვალისწინებით, მ.კ-ს უნდა დაეკისროს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 5 000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის (აპელანტი), ე.კ-ის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მის სასარგებლოდ დაეკისროს მატერიალური ზიანის სახით 25 825 ლარის, 1250 ლარის და 5 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში ანაზღაურება გადაწყვეტილების აღსრულების დროს არსებული კურსის მიხედვით, ამდენად, დავის საგნისა და საქმეზე დამდგარი შედეგის გათვალისწინებით, ე.კ-ის უნდა დაეკისროს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 1676,08 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. რაც შეეხება ა.კ-ის, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის (აპელანტი), ა.კ-ის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მის სასარგებლოდ დაეკისროს მატერიალური ზიანის სახით 39 961 ლარის, 1250 ლარის და 1 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში ანაზღაურება გადაწყვეტილების აღსრულების დროს არსებული კურსის მიხედვით, დავის საგნისა და საქმეზე დამდგარი შედეგის გათვალისწინებით, ა.კ-ის უნდა დაეკისროს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 1826,36 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს გ.კ-მა, ე.კ-მა, მ.კ-მა, ა.კ-მა და საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ.

5.1. კასატორების - გ.კ-ის, ე.კ-ის, მ.კ-ისა და ა.კ-ის განმარტებით, გ.კ-ის და მისი ოჯახის წევრების მიმართ სარჩელის აღძვრის საფუძველი გახდა 2004 წლის 9 მაისის დადგენილება, რომლითაც გ.კ-ი მიცემულ იქნა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში სამოხელეო დანაშაულის ჩადენისათვის, კერძოდ, სსკ-ის 143-ე მუხლის პირველი ნაწილით (თავისუფლების უკანონო აღკვეთა), 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით (სამსახურეობრივი უფლებამოსილების გადამეტება), 381-ე მუხლის პირველი ნაწილით (განაჩენის ან სხვა სასამართლო გადაწყვეტილების შეუსრულებლობა) ე.ი. იმ დროს მოქმედი სსსკ-ის 37¹ მუხლის საფუძველზე. გ.კ-ი რომ არ ყოფილიყო ზემოთ აღნიშნული მუხლებით პასუხისგებაში მიცემული, მისი და მისი ოჯახის წევრების მიმართ, პროკურორს არ ჰქონდა უფლება სსსკ-ის 37¹ მუხლის პირველი ნაწილით სარჩელი აღეძრა. სსსკ-ის 37¹ მუხლი მოითხოვდა, რომ ბრალდებულს ჩადენილი უნდა ჰქონოდა მხოლოდ სსსკ-ის 44-ე მუხლის 47-ე ნაწილში მითითებული დანაშაულებრივი ქმედებები და ასეთზე ბრალი უნდა ჰქონოდა წარდგენილი (საუბარია სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 1998 წლის 20 თებერვლის კოდექსზე და 2004 წლის ივლის-ოქტომბერში მოქმედი ნორმების რედაქციაზე). მართალია, პროკურორს ჰქონდა უფლება, სარჩელი აღეძრა პირის მიმართ, თუ ამ პირმა ჩაიდინა დანაშაული ან მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რითაც ზიანი მიადგა სახელმწიფოს, თუმცა ასეთ შემთხვევაში პროკურორს უფლება ჰქონდა სარჩელი აღეძრა სსსკ-ის 37-ე მუხლით და არა სსსკ-ის 37¹ მუხლით. სსსკ-ის 37-ე მუხლში საუბარია ყველა პირზე, ვინც დანაშაული ჩაიდინა და სახელმწიფოს ზიანი მიაყენა, ხოლო სსსკ-ის 37¹ მუხლში საუბარია თანამდებობის პირზე, ვინც ჩაიდინა მხოლოდ სსსკ-ის 44-ე მუხლის 47-ე ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაული. იმ დროისათვის მოქმედი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁴ და 21⁵ მუხლების თანახმად, პროკურორს უფლება ჰქონდა აღეძრა სარჩელი, თანამდებობის პირთა უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონების სახელმწიფოსათვის გადაცემის შესახებ, როგორც თანამდებობის პირის, ისე მისი ოჯახის წევრების, ახლო ნათესავის და დაკავშირებული პირების მიმართ, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მას ბრალი ჰქონდა წარდგენილი სსსკ-ის 44-ე მუხლის 47-ე ნაწილში მითითებული დანაშაულების ჩადენაში. შესაბამისად, პროკურორს სსსკ-ის 37¹ პრიმა მუხლით სარჩელის აღძვრის უფლება ჰქონდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დამნაშავე თანამდებობის პირს ბრალი ექნებოდა წარდგენილი, ბრალის წარდგენა კი წინ უსწრებს პირის მსჯავრდებას. 2007 წლის ივლისის ცვლილებებით სსსკ-ის 37¹ მუხლით სარჩელის აღძვრის უფლება აქვს პროკურორს, თუ თანამდებობის პირის მიმართ სსსკ-ის 44-ე მუხლის 47-ე პუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის პირი მსჯავრდებულია, ე.ი. მის მიმართ უნდა არსებობდეს გამამტყუნებელი განაჩენი.

განსახილველ შემთხვევაში, პროკურორმა სარჩელი გ.კ-ისა და მისი ოჯახის წევრების მიმართ აღძრა იმ საფუძვლით, რომ გ.კ-ის 2004 წლის 9 მაისს ბრალი წარედგინა სამოხელეო დანაშაულის ჩადენისათვის (სსკ-ის 143-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 381-ე მუხლით, რითაც მის მიმართ შემდეგში გამოტანილ იქნა გამამტყუნებელი განაჩენი) და სარჩელის წარმოებაში მიღება და დაკმაყოფილება მოითხოვა სსსკ-ის 37¹ და 44-ე მუხლის 49-ე ნაწილით და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁴ მუხლით. შესაბამისად, უდავოდ დადგენილია, რომ გ.კ-ისა და მისი ოჯახის წევრების მიმართ უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოზე გადაცემის შესახებ სარჩელის აღძვრის საფუძველი იყო მხოლოდ მისი უკანონოდ სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის 2004 წლის 09 მაისის დადგენილება. თუ არ იქნებოდა აღნიშნული დადგენილება, პროკურორს არ ექნებოდა უფლება სსსკ-ის 37¹ და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁴ მუხლით (2004 წლის რედაქცია) აღეძრა სარჩელი გ.კ-ისა და მისი ოჯახის წევრების წინააღმდეგ. რომ არა გ.კ-ის მიმართ 2004 წლის 09 მაისის უკანონო ბრალის დადგენილება, პროკურორი გ.კ-ისა და მისი ოჯახის წევრების მიმართ სსსკ-ის 37¹ მუხლით ადმინისტრაციულ სარჩელს ვერ აღძრავდა.

სადავო პერიოდში მოქმედი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁴ მუხლის, სსსკ-ის 37¹ მუხლის, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის, სსსკ-ის 44-ე მუხლის 47-ე ნაწილის, 49-ე ნაწილის გათვალისწინებით, სარჩელის აღძვრის დროს გ.კ-ის სსსკ-ის 44-ე მუხლის 47-ე ნაწილში მითითებული დანაშაულის (სამოხელეო) ჩადენაში ბრალი ჰქონდა წარდგენილი, ამდენად, პროკურორს ჰქონდა უფლება აღეძრა სარჩელი, მაგრამ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანის შემდეგ, ასეთი საფუძველი აღარ არსებობს. სამოხელეო დანაშაულის ჩადენაში გ.კ-ის მიმართ ბრალის უკანონოდ წარდგენა დადასტურებულია ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 19 ივლისის გამამართლებელი განაჩენით. გამამტყუნებელი განაჩენი უკანონო ბრალდებაზე იყო დაფუძნებული, რაც გაუქმდა და გ.კ-ი უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი. უკანონო ბრალი უკანონო მსჯავრდების შემადგენელი ნაწილი იყო. გაუქმდა უკანონო მსჯავრდება, თავისთავად გაუქმდა უკანონო ბრალდება, თუ აღარ არის ბრალი, ე.ი. არ არის ბრალდებული და თავისთავად არც სარჩელის აღძვრის საფუძველი არ არსებობს.

აღსანიშნავია, რომ პროკურორი სარჩელში საფუძვლიანი ეჭვის საფუძველზე ვარაუდობდა, რომ გ.კ-ის და მისი ოჯახის წევრების - ა.კ-ის (შვილი), გუ.კ-ის (და) და ე.კ-ის (მეუღლე) საკუთრებაში არსებული ქონება არის დაუსაბუთებელი და იგი უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფოს. პროკურორი მ.კ-ის (შვილი) საკუთრებაში არსებული უძრავ-მოძრავი ქონების - ქ. ბათუმში ...ის ქ. №50-ში მდებარე, ბინა №10-ის და №11-ის და მის სახელზე არსებული 1500 ამერიკული დოლარის (დეკლარაციის მიხედვით) დაუსაბუთებელ ქონებად ცნობას და სახელმწიფოზე გადაცემას არ მოითხოვდა. სარჩელში მხოლოდ მოხსენიებული იყო, რომ მ.კ-ის სახელზე ირიცხება ქონება, თუმცა სასამართლომ მას ქონება ჩამოართვა სასარჩელო მოთხოვნის არ არსებობის მიუხედავად.

სარჩელის აღძვრის საფუძვლად საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურორი მიუთითებდა, რომ 2004 წლის 9 მაისს გ.კ-ის ბრალი წარედგინა მასზედ, რომ მან ჩაიდინა თავისუფლების უკანონო აღკვეთა, მოხელის მიერ სამსახურეობრივი უფლებამოსილების გადამეტება, რამაც ფიზიკური პირის უფლების არსებითი დარღვევა გამოიწვია, სახელმწიფო ორგანოს მოხელის ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების განმახორციელებლის მიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენის შეუსრულებლობა ე.ი. დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 143-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით და 381-ე მუხლით. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პროკურორს აქვს საფუძვლიანი ეჭვი ივარაუდოს, რომ ბრალდებულ გ.კ-ის და მისი ოჯახის წევრების - ა.კ-ის (შვილი), გუ.კ-ის (და) და ე.კ-ის (მეუღლე) საკუთრებაში არსებული ქონება არის დაუსაბუთებელი და იგი უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფოს. როგორც დასახელებული სარჩელის შინაარსიდან ჩანს, საქართველოს მთავარმა სამხედრო პროკურორმა, სასამართლოში სარჩელის აღძვრის საფუძვლად მიუთითა გ.კ-ის მიერ სამოხელეო დანაშაულის ჩადენა, რომ მას ბრალი წარედგინა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ მუხლში მითითებული საფუძვლით, რომ იგი სარჩელის აღძვრის დროს ბრალდებულის სახით მიცემული იყო სისხლის სამართლის პასუხისგებაში საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 143-ე მუხლის პირველი ნაწილით (თავისუფლების უკანონო აღკვეთა), 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით (სამსახურეობრივი უფლებამოსილების გადამეტება), 381-ე მუხლით (განაჩენის ან სხვა სასამართლო გადაწყვეტილების შეუსრულებლობა). ამდენად, რომ არა გ.კ-ის ბრალდებულის სახით პასუხისგებაში მიცემის შესახებ 2004 წლის 9 მაისის დადგენილება, მთავარი სამხედრო პროკურორი ამ საფუძვლით მისი და მისი ოჯახის წევრების მიმართ ვერ და არ აღძრავდა სარჩელს, დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ, რადგანაც სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ მუხლის უპირობო მოთხოვნა 2007 წლის 4 ივლისის ცვლილებამდე იყო, პირის ბრალდებულად ცნობა და მის მიერ სამოხელეო დანაშაულის ჩადენა. გ.კ-ის მიმართ არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი და მას არ შეეძლო ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო სადავოდ გაეხადა ადმინისტრაციულ საქმეზე 2004 წლის 28 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილება. ამის უფლება მას მიეცა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენით, რომლის თანახმად, დაკმაყოფილდა რა, საქართველოს მთავარი პროკურატურის შუამდგომლობა, გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენი, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2006 წლის 14 დეკემბრის განაჩენი და მის მიმართ გამოტანილ იქნა გამამართლებელი განაჩენი. გ.კ-ი ყველა წარდგენილ ბრალდებებში უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი (მათ შორის იმ ბრალდებაშიც, რაც საფუძველი გახდა სარჩელის აღძვრისა) და გამართლდა. მასვე, საქართველოს სსსკ-ის 92-ე მუხლის საფუძველზე, მიეცა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლება. დასახელებული გამამართლებელი განაჩენი თავის თავში მოიცავს, გ.კ-ის მიმართ 2004 წლის 9 მაისს წარდგენილი ბრალდების გაუქმებას და უკანონოდ ცნობას, რაც საფუძვლად დაედო მის და მისი ოჯახის წევრების მიმართ ადმინისტრაციული სარჩელის აღძვრას და 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გამოტანას. ამდენად, გ.კ-ის და მისი ოჯახის წევრებს წარმოეშვათ უფლება, მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ. მასში შედის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ჩამორთმეული ქონება და დაკისრებული თანხები. აღნიშნული კარგად იყო განმარტებული 2010 წლის 01 ოქტომბრამდე მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ’’ ქვეპუნქტით, რომლის თანახმად, რეაბილიტირებულისათვის უკანონო ან დაუსაბუთებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ქონებრივი ზიანი სრული მოცულობით უნდა ანაზღაურდეს, მათ შორის, ანაზღაურებას ექვემდებარება სასამართლო განაჩენის ან სხვა გადაწყვეტილების საფუძველზე, სახელმწიფო ბიუჯეტში შეტანილი ნივთებისა და სხვა ქონების ღირებულება. რაც შეეხება, გ.კ-ის ოჯახის წევრების - მეუღლის ე.კ-ის, შვილების - ა. და მ. კ-ების სახელზე რიცხული უძრავი ქონების დაუსაბუთებლად ცნობას და სახელმწიფოზე გადაცემას, მათ მიმართ სარჩელის აღძვრა და გადაწყვეტილების მიღება დაკავშირებულია გ.კ-ის უკანონო ბრალდებასთან და უკანონო მსჯავრდებასთან, კერძოდ, რომ არა გ.კ-ისთვის 2004 წლის 9 მაისს წარდგენილი ბრალდება სამოხელეო დანაშაულის ჩადენის შესახებ, არ იარსებებდა სარჩელი ქონების დაუსაბუთებლად ცნობის და სახელმწიფოზე გადაცემის შესახებ. ვინაიდან, გ.კ-ი ყველა წარდგენილ ბრალდებაში გამართლდა, მათ მიმართ აღძრულ სარჩელს საფუძველი გამოეცალა. ადმინისტრაციულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო გადასინჯვის ხელშემშლელი პირობაა დღეს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დაწესებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან დაწესებული 5-წლიანი ვადა, რომლის გასვლის შემდეგ დაუშვებელია ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო გადაწყვეტილების გადასინჯვა.

კასატორების განმარტებით, სააპელაციო პალატამ, მოპასუხე მხარეს დააკისრა ჩხრეკის შედეგად ამოღებული მოძრავი ნივთების ღირებულება (გარდა სურათისა აღმოსავლური პეიზაჟით, ზომით 100 X 51 სმ) 2247 ლარის ოდენობით. აღნიშნული არის ის ნივთები, რომლებსაც გამამტყუნებელი განაჩენით საპროცესო კონფისკაცია გაუკეთდა. ნივთების ღირებულება სასამართლომ განსაზღვრა მათი აუქციონის წესით გასხვისებისას შემოსული თანხით. თუმცა, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ აღნიშნული ნივთები (გარდა სურათისა აღმოსავლური პეიზაჟით) თავად ფინანსთა სამინისტროს მიერ მოწვეულ ექსპერტებს მთლიანობაში შეფასებული ქონდათ 4000 ლარად. რაც შეეხება 400000 ლარად ღირებულ აღმოსავლური პეიზაჟის სურათს, უტყუარად დადგენილი ფაქტია, რომ ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №3-ში ჩატარებული ჩხრეკის დროს, დასახელებული სურათი, სხვა ნივთებთან ერთად იქნა ამოღებული. ჩატარებული ჩხრეკა დაკანონებულ იქნა სასამართლოს მიერ. ყველა ამოღებული ნივთი, საბოლოოდ შესანახად გადაცემულ იქნა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის საცავზე. ამდენად დადგენილია, რომ სურათი აღმოსავლური პეიზაჟით უკანონოდ ჩატარებული ჩხრეკის დროს ამოღებულ იქნა და ინახებოდა პროკურატურის საცავში. აღნიშნული სურათი გამოძიებამ არ შეაფასა. სისხლის სამართლის საქმის განხილვის დროს სასამართლოს წინაშე ასევე დაყენებული იყო შუამდგომლობა ამოღებული მოძრავი ნივთების შეფასებაზე, რაც სასამართლომ არ გაიზიარა. აღნიშნული საკითხი ასევე დასმული იყო საკასაციო საჩივარში, რაზედაც სასამართლომ არ უპასუხა. სადავო ნივთი უკანონო ჩხრეკის დროს, უკანონოდ ამოიღო მოპასუხე მხარემ. შემდეგში სურათი მოპასუხე მხარის მიერ, შეგნებულად, დროულად არ იქნა შეფასებული, რისი ვალდებულებაც მას გააჩნდა. საბოლოოდ მოპასუხე აცხადებს, რომ სადავო ნივთი დაიკარგა. აღნიშნულთან დაკავშირებული მოსარჩელის განცხადება იუსტიციის სამინისტრომ გადასცა მოპასუხის გენერალურ ინსპექციას, რის შემდეგაც გავიდა თითქმის 10 წელი და პასუხი მოსარჩელეს არ აქვს მიღებული. შესაბამისად, მოსარჩელე სასამართლოს ვერ წარუდგენდა ვერანაირ მტკიცებულებას, რადგან სურათს იგი არ ფლობს მოპასუხის უკანონო ქმედების გამო. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-13, მე-14 და მე-15 თავებით გათვალიწინებული ნორმებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 157-ე მუხლით და მოსარჩელის მოთხოვნა დაკარგული ნივთის ღირებულების განსაზღვრის ნაწილში უნდა დაეკმაყოფილებინა.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში. მართალია, სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მოთხოვნა და იგი დაასაბუთა სწორად, მაგრამ შეფასება მისცა გ.კ-ის სასჯელის მოხდის პერიოდს და არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ გ.კ-ის მიმართ მორალური ზიანის მიყენება გრძელდება დღემდე. ფაქტია, რომ ინტერნეტ გვერდზე გ.კ-ი სარჩელის აღძვრამდე და დღესაც მოიხსენიება, როგორც საერთაშორისო ტერორისტი - ქვეყნის პრეზიდენტზე თავდასხმის გამო, როცა ასეთზე სისხლის სამართლის საქმე არ არსებობს. სასამართლოს სარჩელი მორალური ზიანის ნაწილში მთლიანად უნდა დაეკმაყოფილებინა, რადგანაც თითქმის 18 წლის განმავლობაში მოსარჩელე არის მორალური ზიანის ზემოქმედებისა და განცდის ზეგავლენის ქვეშ.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, მოსარჩელეები ითხოვდნენ, სოფელ ...ში მათ საკუთრებაში არსებული 10037 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან მიუღებელი შემოსავალი დაკისრებოდა მოპასუხეს. 2004 წლის თანამდებობის პირის მიერ წარდგენილ ფინანსურ დეკლარაციაში, გ.კ-ის მითითებული აქვს, რომ სოფლის მეურნეობიდან მისი ყოველწლიური შემოსავალი შეადგენდა 23400 ლარს (რასაც ეყრდნობა 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება). 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, გ.კ-ის სოფელ ...ში მდებარე 10073 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, სადაც გაშენებული ჰქონდა მრავალწლიანი ხეხილის ნარგავები, მოჰყავდა ერთწლიანი კულტურები, ჰყავდა სხვადასხვა სახის შინაური ფრინველები და პირუტყვი, არ ჩამორთმევია და სახელმწიფოზე არ გადაცემულა. მიუხედავად ამისა, ეკონომიკის სამინისტროს წერილით აღნიშნული ნაკვეთი, საჯარო რეესტრმა სახელმწიფოს საკუთრებაში აღრიცხა და შემდეგში იგი შენობა-ნაგებობებთან ერთად სარგებლობაში გადასცა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ერთ-ერთ სამსახურს, რომელმაც მთლიანად გაანადგურა ხეხილის ბაღი, კაპიტალური ღობე და სხვა. გ.კ-ის წლები დასჭირდა იმისათვის, რათა სახელმწიფოს საკუთრებაში უკანონოდ აღრიცხული მიწის ნაკვეთი დაბრუნებოდა, მაგრამ იგი ხელშეკრულებით გადაცემული იყო და არის შინაგან საქმეთა სამინისტროზე. მართალია, შინაგან საქმეთა სამინისტრო მიუთითებს, რომ სოფელ ...ში მდებარე შენობა-ნაგებობა დაუბრუნა ეკონომიკის სამინისტროს 2015-2016 წლებში, მაგრამ აღნიშნულზე მიღება-ჩაბარების დოკუმენტი არ არსებობს. ასევე, არ არსებობს ხელშეკრულების გაუქმების რაიმე მტკიცებულებები. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა, სოფელ ...ში არსებული 10073 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან ყოველწლიური მიუღებელი შემოსავალი დაკისრებოდა მოპასუხეს, არის საფუძვლიანი.

კასატორების განმარტებით, საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურორის მიერ, სარჩელის აღძვრა გ.კ-ის და მისი ოჯახის წევრების მიმართ, მოხდა 2004 წლის 9 მაისს უკანონო ბრალის დადგენილების საფუძველზე, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 37¹ მუხლით (2004 წლის რედაქცია) და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 21⁴ მუხლით (2004 წლის რედაქცია). 2004 წლის 9 მაისის ბრალის დადგენილების გარეშე, პროკურორს არ ჰქონდა უფლება მოსარჩელეთა წინააღმდეგ სარჩელი აღეძრა სასამართლოში და თუ სარჩელი არ იქნებოდა, არც სადავო გადაწყვეტილება იარსებებდა. სასამართლო, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სარჩელზე უარის თქმას ასაბუთებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებასა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 3 დეკემბრის განჩინებაზე მითითებით და განმარტავს, რომ არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც მოხდა დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევა და სახელმწიფოსათვის გადაცემა. სასამართლოს განმარტებით, გამამართლებელ (გამამტყუნებელ) განაჩენს კავშირი არ აქვს ადმინისტრაციულ საქმეზე (ქონების ჩამორთმევა) მიღებულ გადაწყვეტილებასთან და ამდენად, სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა დავა იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობით.

კასატორების განმარტებით, თუ სასამართლო მიიჩნევდა, რომ დავა მიმდინარეობდა იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით, მაშინ მას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის ,,ბ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, სარჩელი არ უნდა მიეღო წარმოებაში, ხოლო თუ მიიღებდა პროცესის ნებისმიერ სტადიაზე უნდა შეეწყვიტა საქმის წარმოება. მხოლოდ 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაზე და 2019 წლის 3 დეკემბრის განჩინებაზე მითითება არ არის საკმარისი სარჩელზე უარის თქმის დასასაბუთებლად. სააპელაციო პალატის განჩინება დასაბუთებულია მხოლოდ იმ ნაწილში, რომ დავა მიმდინარეობს იმავე მხარეებს შორის, მაგრამ დავა იმავე საგანზე არ არის, რადგან საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურორი საქართველოს სსსკ-ის 44-ე მუხლის 47-ე ნაწილში მითითებული დანაშაულის გ.კ-ის მიერ ჩადენის გამო, სსსკ-ის 37¹ მუხლის თანახმად, მოითხოვდა მისთვის და მისი ოჯახის წევრებისთვის დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევას და სახელმწიფოსთვის გადაცემას, რაც დაკმაყოფილებულ იქნა ნაწილობრივ 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეები მოითხოვენ გ.კ-ის უკანონო დაკავებით, უკანონო პატიმრობით, უკანონო ბრალდებით და უკანონო მსჯავრდებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, ე.ი. არა ქონების დაბრუნებას, არამედ მიყენებული ზიანის თანხობრივ ანაზღაურებას, რაც მოსარჩელეებს მიადგათ გ.კ-ის უკანონო დაკავებით, უკანონო პატიმრობით, უკანონო ბრალდებით და უკანონო მსჯავრდებით. აღნიშნული დასტურდება ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენით და ამავე პალატის 2019 წლის 22 ივლისის განჩინებით, რომლითაც გ.კ-ი ყველა წარდგენილ ბრალდებაში უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი, ყველა ბრალდება მოეხსნა, იგი გამართლებულ და რეაბილიტირებულ იქნა. ამავე განაჩენით მისი დაკავება და პატიმრობა უკანონოდ იქნა მიჩნეული. ამდენად, 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში ყოფნა ხელის შემშლელი არ უნდა ყოფილიყო სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის, მითუმეტეს გ.კ-ის ნაწილში.

კასატორების განმარტებით, თუ სარჩელის დაკმაყოფილებას ხელს უშლიდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, მაშინ სასამართლოს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის ,,ე’’ ქვეპუნქტის თანახმად, საქმის წარმოება უნდა შეეჩერებინა, რადგან, დასახელებული ნორმით, სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება მე-6 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, რომლის თანახმად, თუ საქმის განმხილველი სასამართლოს აზრით, კანონი, რომელიც ამ საქმისათვის უნდა იქნეს გამოყენებული, არ შეესაბამება ან ეწინააღმდეგება კონსტიტუციას, სასამართლო შეაჩერებს საქმის განხილვას ამ საკითხზე საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებამდე, რის შემდეგაც საქმის განხილვა განახლდება. სასამართლოსათვის ცნობილი იყო, რომ საკონსტიტუციო სასამართლოში არის აღძრული სარჩელი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის იმ ნორმატიული შინაარსის არაკონსტიტუციურად ცნობის თაობაზე, რომლითაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის ,,დ’’ ქვეპუნქტით რეაბილიტირებული პირი ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით განცხადების შეტანაზე იზღუდება გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5-წლიანი ვადით. ასეთი კონსტიტუციური სარჩელი მოსარჩელესაც აქვს შეტანილი, მაგრამ ამ კატეგორიის სარჩელი დღემდე საკონსტიტუციო სასამართლოს არ განუხილავს. ასევე, თუ სასამართლო მიიჩნევდა, რომ უზენაესი სასამართლოს 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ხელისშემშლელი იყო აღნიშნული გადაწყვეტილებით ჩამორთმეული ქონების ღირებულების ანაზღაურების ნაწილში, რადგან სარჩელი ეხებოდა ერთი და იგივე მხარეებს შორის, ერთი და იგივე საგანზე და იგივე საფუძვლით მიმდინარე დავას, მაშინ ამ ნაწილში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ’’ პუნქტის თანახმად, საქმის წარმოება უნდა შეეწყვიტა, რადგან არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელიც გამოტანილია დავაზე, იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით.

მართებულია სასამართლოს მითითება, იმის თაობაზე, რომ 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღებას, გ.კ-ის მიმართ მიღებული გამამტყუნებელი განაჩენი არ დადებია საფუძვლად, რადგან 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ბუნებრივია წინ უსწრებდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 16 ივნისის განაჩენს, მაგრამ 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებას წინ უსწრებდა და საფუძვლად დაედო 2004 წლის 9 მაისის დადგენილება გ.კ-ის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის შესახებ, სსკ-ის 143-ე, 333-ე და 381-ე მუხლებით (სამოხელეო დანაშაული, რაც პროკურორს აძლევდა უფლებას სსსკ-ის 37¹ მუხლით აღეძრა სარჩელი) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის.

კასატორების განმარტებით, დაუსაბუთებელია სასამართლოს გადაწყვეტილება ე., მ. და ა.კ-ებისაგან სახელმწიფო ბაჟის გადახდასთან დაკავშირებით, ვინაიდან ისინი მოითხოვენ გ.კ-ის უკანონო დაკავებით, უკანონო პატიმრობით, უკანონო ბრალდებით და უკანონო მსჯავრდებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, ე., მ. და ა. კ-ები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. ამდენად, მიღებული გადაწყვეტილებით, სასამართლოს უკანონოდ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა დაებრუნებინა, კერძოდ, ე. და მ. კ-ებისათვის 3000-3000 ლარი, ხოლო ა.კ-ისათვის 1333 ლარი, მითუმეტეს ე.კ-მა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით გადაიხადა სახელმწიფო ბაჟი.

5.2. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005-ე მუხლებზე მითითებით, კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა განმარტავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით, ამასთან მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ასევე, მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურებრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი და უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში კი, აღნიშნულს ადგილი არ ჰქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. შესაბამისად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებულ იქნას, როგორც ვინმეს მხრიდან განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენება. თუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას ამ უკანასკნელის მიმართ გამოყენებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები, გატარდა კანონშესაბამისი ღონისძიებანი, საბოლოოდ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც, არ არსებობს პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი.

საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-19, 32-ე, 37-ე და 268-ე მუხლებზე მითითებით, კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა განმარტავს, რომ სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას - დევნის განხორციელებისას პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაა. საქმის მასალებით დგინდება, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 16 იანვრის განაჩენით გ.კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო შემდეგ ეპიზოდებში: ა) პატიმარ თ.ა-ის შეწყალების თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ოქტომბრის №1200 განკარგულების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით, დანაშაული გათვალისწინებული 2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 187-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით, 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტითა და 203(3) მუხლით; ბ) აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უშიშროების სამინისტროს ...ის ვ.მ-ის თანამდებობიდან გადაყენებისა და დაპატიმრების შესახებ, თბილისის ...ის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 19 და 20 ოქტომბრის ბრძანებების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით, დანაშაული გათვალისწინებული სსკ-ის 187-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით და 203(3) მუხლით; გ) ...ის რაიონის, სოფ. ...ში მდებარე მის საცხოვრებელ სახლში ფეთქებადი ნივთიერების უკანონო შენახვის ფაქტთან დაკავშირებით, დანაშაული გათვალისწინებული სსკ-ის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით.

გ.კ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ 2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი სსკ-ის 187-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით და 203(3) მუხლით, 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა’’ და ,,გ’’ ქვეპუნქტებით, 381-ე მუხლით, 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’ და ,,ბ’’ ქვეპუნქტებით, 158-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ’’, ,,გ’’ და ,,დ’’ ქვეპუნქტებით და 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სსკ-ის 59-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე საბოლოოდ განესაზღვრა 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენით ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 16 იანვრის განაჩენში შეტანილ იქნა ცვლილებები, გაუქმდა განაჩენი გ.კ-ის უდანაშაულოდ ცნობისა და გამართლების ნაწილში პატიმარ თ.ა-ის შეწყალების თაობაზე. იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ დანაშაულში გათვალისწინებული სსკ-ის 187-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით (1960 წლის 30 დეკემბრის რედაქცია) და ამავე კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია), 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’ და ,,ბ’’ ქვეპუნქტებით. საბოლოოდ გ.კ-ს მოსახდელად განესაზღვრა 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2006 წლის 14 დეკემბრის განჩინებით ცვლილება შევიდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენში, კერძოდ: მსჯავრდებულ გ.კ-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედებები შემდეგ ეპიზოდებში: ა) სასამართლოების განაჩენების შესაბამისად თ.ა-ისა და სხვა მსჯავრდებულების სასჯელის მოსახდელად განაჩენით განსაზღვრულ შესაბამისი რეჟიმის კოლონიებში გადაყვანის შესახებ განაჩენების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით; ბ) პატიმარ თ.ა-ის შეწყალების თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ოქტომბრის №1200 განკარგულების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით; გ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის მიერ თ.ა-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ 2001 წლის 29 იანვარს გამოტანილი განჩინების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით დანაშაული გათვალისწინებული სსკ-ის 187-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით (2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი რედაქციით), 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია) გადაკვალიფიცირდა სსკ-ის 186-ე მუხლის მე-2 ნაწილსა და 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტზე. იმავე ეპიზოდებში მსჯავრდებულ გ.კ-ის სსკ-ის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,გ’’ ქვეპუნქტით შერაცხული ბრალდება მოეხსნა და ამ ნაწილში მის მიმართ შეწყდა სისხლისსამართლებრივი დევნა. კერძო საუბრების საიდუმლოების დარღვევის ეპიზოდში მსჯავრდებულ გ.კ-ის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა’’ და ,,გ’’ ქვეპუნქტით შერაცხული ბრალდება მოეხსნა და ამ ნაწილში მის მიმართ შეწყდა სისხლისსამართლებრივი დევნა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენით დაკმაყოფილდა საქართველოს მთავარი პროკურატურის შუამდგომლობა და გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 22 ივნისის განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2006 წლის 14 დეკემბრის განჩინება გ.კ-ის დამნაშავედ ცნობის ნაწილში და მის მიმართ გამოტანილ იქნა გამამართლებელი განაჩენი.

ამდენად, კონკრეტულ ფაქტზე მიმდინარეობდა გამოძიება, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებების შედეგად, პროკურატურის მიერ მოხდა გ.კ-ის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყება, ხოლო სასამართლოს მიერ აღკვეთის ღონისძიების შეფარდება და საბოლოო განაჩენის მიღება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე იხდიდა სასჯელს თავისუფლების შეზღუდვის სახით. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმები და ფაქტობრივი გარემოებები ცხადყოფს, რომ მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების ერთობლიობა: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგობა და პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნები მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია და არ არსებობდა მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლები.

კასატორის განმარტებით, გ.კ-ის სასარგებლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური ზიანის სახით 60 000 ლარის ოდენობით დაკისრებისას სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის სამართლებრივ უფლებებში აღდგენა განხორციელდა მოპასუხე საქართველოს პროკურატურის მიერ. 2019 წლის 17 ივნისის ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენის გამოტანის საფუძველი არის საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ ჩატარებული გამოძიება და ამ გამოძიების დროს დადგენილი გარემოებები, რომლის საფუძველზეც პროკურატურამ შუამდგომლობით მიმართა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო მსჯავრდებულ გ.კ-ის მიმართ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 14 დეკემბრის განჩინების გადასინჯვის თაობაზე. საგულისხმოა, ის გარემოება, რომ პატიმრობას გ.კ-ის ჯანმრთელობის მკვეთრი გაუარესება, კერძოდ, რაიმე დაავადების წარმოშობა ან უკვე არსებულის გართულება არ გამოუწვევია. ამასთან, მორალური ზიანის საკითხის განხილვისას სასამართლომ გარდა მოსარჩელის განმარტებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა, მხედველობაში უნდა მიიღოს როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით დადგენილი პრაქტიკა, ასევე, საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკა ანალოგიურ საქმეებზე. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე არსებული გარემოებების, სამართლებრივი ნორმებისა და სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, გ.კ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 60 000 ლარის დაკისრება არ გამომდინარეობს გონივრული და სამართლიანი ანაზაღაურების კრიტერიუმებიდან და შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წამოადგენს.

კასატორის განმარტებით, საქმის მასალებით დგინდება, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 16 იანვრის განაჩენით (რაც ცვლილებების გათვალისწინებით, ძალაში იქნა დატოვებული ზემდგომი სასამართლოების მიერ) მსჯავრდებულ გ.კ-ის საცხოვრებელი ბინის ჩხრეკის შედეგად ამოღებულ შემდეგ ნივთებს გაუკეთდა საპროცესო კონფისკაცია: 1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი; 2. ხანჯლის ტყავის ქარქაში, შავ-თეთრი ტარით; 3. ფერწერული ტილო, ქარის წისქვილის პეიზაჟით ზომით 34X44 სმ.; 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი; 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 33X41 სმ.; 6. სურათი ქალის გამოსახულებით ზომით 103X128 სმ.; 7. ორი ცალი სურათი იაპონური პეიზაჟით, ზომით 52X100 სმ. განაჩენის აღსრულების მიზნით აღნიშნული ნივთები გადაეცა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს, რომელმაც 2007 წელს ღია აუქციონის წესით მოახდინა მათი გასხვისება, რომელთა სარეალიზაციო ფასმა ჯამში შეადგინა 2247 ლარი. აღნიშნული თანხის საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრება უსაფუძვლოა, ვინაიდან, როგორც საქმის მასალებითაც დგინდება, ნივთების ჩამორთმევა განისაზღვრა სასამართლოს განაჩენით, შესაბამისად, ამ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ მოხდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული საპროცესო კონფისკაციის ინსტიტუტის გამოყენება. სასამართლოს მიერ მიღებული აქტი საქართველოს კონსტიტუციის მიხედვით არის შესასრულებლად სავალდებულო, შესაბამისად, განხორციელდა განაჩენის აღსრულება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ კანონმდებლობის შესაბამისად ნივთების აუქციონზე გატანა და გასხვისება. ამდენად, აღსასრულებლად სავალდებულო სასამართლო განაჩენის საფუძველზე კონფისკაციას დაქვემდებარებული ნივთების კანონით დადგენილი წესით აუქციონის გზით გასხვისება (საყურადღებოა, რომ აუქციონი სადავო არ გამხდარა), არ შეიძლება ჩაითვალოს საქართველოს პროკურატურის, როგორც დევნის განმახორციელებელი ორგანოს მიერ პირისათვის ზიანის მიყენება. ამასთან, საქართველოს გენერალური პროკურატურა არ არის სათანადო მოპასუხე, ვინაიდან საპროცესო კონფისკაცია განხორციელდა სასამართლოს განაჩენის საფუძველზე, ხოლო აუქციონზე ნივთების გასხვისება სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ განახორციელა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტომ. შესაბამისად, ამ სასარჩელო მოთხოვნაზე სათანადო მოპასუხეა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, რაც წინა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მსჯელობის მიღმა დარჩა. შესაბამისად, ცალსახად სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ამ ნაწილში გაუქმების საფუძველი.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 10 მარტის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული გ.კ-ის, ე.კ-ის, მ.კ-ის, ა.კ-ის და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის და გ.კ-ის საკასაციო საჩივრები, რომელიც შეეხება საქართველოს გენერალურ პროკურატურისათვის საპროცესო კონფისკაციის შედეგად საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკისას ამოღებული ნივთების ღირებულების 4000 ლარის ოდენობით დაკისრებას (1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი - 1000 ლარი; 2. ხანჯლის ტყავის ქარქაში, შავ-თეთრი ტარით - 150 ლარი; 3. ფერწერული ტილო, ქარის წისქვილის პეიზაჟით - 400 ლარი; 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი - 1000 ლარი; 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, 33x41 სმ - 150 ლარი; 6. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 103x128 სმ - 1000 ლარი; 7. ორი ცალი სურათი იაპონური პეიზაჟით, ზომით 52x100 სმ - 300 ლარი), ასევე, ე.კ-ის, მ.კ-ის და ა.კ-ის საკასაციო საჩივარი, რომელიც შეეხება წინამდებარე დავაზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდევინებას საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და საკასაციო საჩივრების განხილვა განისაზღვრა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ამავე განჩინებით დანარჩენ ნაწილში (იმ ნაწილში რომლითაც გასაჩივრებულია: საქართველოს გენერალურ პროკურატურისათვის მოსარჩელე გ.კ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით - 60 000 (სამოცი ათასი) ლარის დაკისრება. ასევე, იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა შემდეგი მოთხოვნები: 1.1. დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ.კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 86739 (ოთხმოცდაექვსი ათას შვიდას ოცდაცხრამეტი) აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში ანაზღაურება გადაწყვეტილების აღსრულების დროს არსებული კურსის მიხედვით; 1.2. დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის 131 318 (ას ოცდათერთმეტი ათას სამას თვრამეტი) აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში ანაზღაურება გადაწყვეტილების აღსრულების დროს არსებული კურსის მიხედვით; 1.3. დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის და მ.კ-ის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით 164 208 აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში ანაზღაურება, კერძოდ, მ.კ-ის სასარგებლოდ 49 164 აშშ დოლარის, ხოლო გ.კ-ის და მ.კ-ის სასარგებლოდ 115 044 აშშ დოლარის ანაზღაურება; 1.4. დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის, ე.კ-ის, ა.კ-ის და მ.კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 143 572 ლარისა და 25 000 აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში ანაზღაურება: ა) გ.კ-ის სასარგებლოდ - 7000 ლარის ანაზღაურება; ბ) გ. და ე. კ-ების სასარგებლოდ 51 650 ლარის ანაზღაურება; გ) გ. და ა.კ-ების სასარგებლოდ 79 922 ლარის ანაზღაურება; დ) გ. , ე., მ. და ა. კ-ების სასარგებლოდ 5000 ლარის ანაზღაურება; ე) გ.კ-ის სასარგებლოდ 17 000 აშშ დოლარის, ე.კ-ის სასარგებლოდ 5000 აშშ დოლარის, მ.კ-ის სასარგებლოდ 1500 აშშ დოლარის, ხოლო ა.კ-ის სასარგებლოდ 1500 აშშ დოლარის ანაზღაურება; 1.5. დაეკისროს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 400 000 ლარის ანაზღაურება (სურათი აღმოსავლური პეიზაჟით, ზომით 100x51 სმ)) საქართველოს გენერალური პროკურატურის, გ.კ-ის, ე.კ-ის, მ.კ-ის, და ა.კ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და მოცემულ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 ნოემბრის განჩინება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის მასალების და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლის შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გ.კ-ის საკასაციო საჩივარი, რომელიც შეეხება საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის საპროცესო კონფისკაციის შედეგად საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკისას ამოღებული ნივთების ღირებულების 4000 ლარის ოდენობით დაკისრებას (1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი - 1000 ლარი; 2. ხანჯლის ტყავის ქარქაში, შავ-თეთრი ტარით - 150 ლარი; 3. ფერწერული ტილო, ქარის წისქვილის პეიზაჟით - 400 ლარი; 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი - 1000 ლარი; 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, 33x41 სმ - 150 ლარი; 6. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 103x128 სმ - 1000 ლარი; 7. ორი ცალი სურათი იაპონური პეიზაჟით, ზომით 52x100 სმ - 300 ლარი) უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ამავე ნაწილში საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასევე უნდა დაკმაყოფილდეს ე.კ-ის, მ.კ-ის და ა.კ-ის საკასაციო საჩივარი, რომლითაც ისინი არ ეთანხმებიან წინამდებარე დავაზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდევინებას.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები), ხოლო ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები (საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება).

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 16 იანვრის განაჩენით, გ.კ-ის ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ: პატიმარ თ.ა-ის შეწყალების თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ოქტომბრის №1200 განკარგულების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით, დანაშაული, გათვალისწინებული 2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი საქართველოს სსკ-ის 187-უხლის მეორე და მესამე ნაწილებით, ამავე კოდექსის 143-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტითა და 203³-ე მუხლით; აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უშიშროების სამინისტროს ...ის ვ.მ-ის თანამდებობიდან გადაყენებისა და დაპატიმრების შესახებ თბილისის ...ის რაიონული სასამართლოს 1999 წლის 19 და 20 ოქტომბრის ბრძანებების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით, დანაშაული, გათვალისწინებული 2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი საქართველოს სსკ-ის 187-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილებით და 203³-ე მუხლით; ...ის რაიონის სოფელ ...ში მდებარე მის საცხოვრებელ სახლში ფეთქებადი ნივთიერების უკანონო შენახვის ფაქტთან დაკავშირებით, დანაშაული, გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით და იგი ამ ბრალდებებში გამართლდა საქართველოს სსსკ-ის 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტის საფუძველზე, სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო; ამავე განაჩენით გ.კ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ და მიესაჯა: საქართველოს სსკ-ის (2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი რედაქცია) 187-ე მუხლის მეორე ნაწილითა და ამავე მუხლის მესამე ნაწილით - 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 203³-ე მუხლით - 1 წლით თავისუფლების აღკვეთა, იმჟამად მოქმედი საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ა’’, ,,გ’’ ქვეპუნქტებით - 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 381-ე მუხლით - 1 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 143-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა’’, ,,ბ’’ ქვეპუნქტებით - 6 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 158-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ბ’’, ,,გ’’, ,,დ’’ ქვეპუნქტებით - 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით - 1 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა. საქართველოს სსკ-ის 59-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის საფუძველზე საბოლოოდ გ.კ-ის სასჯელის ზომად განესაზღვრა 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა (ტ.1. ს.ფ. 82-93); ბ) ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 16 იანვრის განაჩენში ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენით შევიდა ცვლილება, კერძოდ: გაუქმდა განაჩენი გ.კ-ის უდანაშაულოდ ცნობისა და გამართლების შესახებ პატიმარ თ.ა-ის შეწყალების თაობაზე ეპიზოდში. მსჯავრდებული გ.კ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ პატიმარ თ.ა-ის შეწყალების თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულების შეუსრულებლობის ეპიზოდში, დანაშაული, გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 187-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილებით (1960 წლის 30 დეკემბრის რედაქცია) და საქართველოს სსკ-ის 143-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია). საქართველოს სსკ-ის 143-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა’’ და ,,ბ’’ ქვეპუნქტებით გ.კ-ის შეეფარდა 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა. საქართველოს სსკ-ის 59-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის შესაბამისად, განაჩენით დანიშნულმა უფრო მკაცრმა სასჯელმა შთანთქა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 16 იანვრის განაჩენით დანიშნული სასჯელები, როგორც ნაკლებად მკაცრი და საბოლოოდ გ.კ-ის მოსახდელად განესაზღვრა 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2006 წლის 16 იანვრის განაჩენიდან ამოირიცხა მითითება სასჯელის მოხდის რეჟიმსა და აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე. დანარჩენ ნაწილში განაჩენი დარჩა უცვლელად. (ტ.1. ს.ფ. 82-93); გ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2006 წლის 14 დეკემბრის №733აპ განჩინებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენში შევიდა შემდეგი ცვლილება: მსჯავრდებულ გ.კ-ის მიერ ჩადენილი დანაშაულებრივი ქმედებები შემდეგ ეპიზოდებში: ა) სასამართლოების განაჩენების შესაბამისად, თ.ა-ის და სხვა მსჯავრდებულების სასჯელის მოსახდელად განაჩენით განსაზღვრულ შესაბამისი რეჟიმის კოლონიებში გადაყვანის შესახებ განაჩენების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით; ბ) პატიმარ თ.ა-ის შეწყალების თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 1 ოქტომბრის №1200 განკარგულების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით; გ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის მიერ, თ.ა-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ, 2001 წლის 29 იანვარს გამოტანილი განჩინების შეუსრულებლობის ფაქტთან დაკავშირებით - დანაშაული, გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 187-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილებით (2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი რედაქცია), 333-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია) გადაკვალიფიცირდა საქართველოს სსკ-ის 186-ე მუხლის მე-2 ნაწილსა (2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი რედაქცია) და 332-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტზე (2000 წლის 5 მაისის რედაქცია); იმავე ეპიზოდებში მსჯავრდებულ გ.კ-ს საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,გ’’ ქვეპუნქტით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია) შერაცხული ბრალდება მოეხსნა და ამ ნაწილში მის მიმართ შეწყდა სისხლისსამართლებრივი დევნა; კერძო საუბრების საიდუმლოების დარღვევის ეპიზოდში მსჯავრდებულ გ.კ-ის საქართველოს სსკ-ის 333-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ა’’ და ,,გ’’ ქვეპუნქტებით შერაცხული ბრალდება მოეხსნა და ამ ნაწილში მის მიმართ შეწყდა სისხლისსამართლებრივი დევნა; განაჩენი დანარჩენ ნაწილში, მათ შორის მსჯავრდებულ გ.კ-ის მიმართ დანიშნული სასჯელის ნაწილში, დარჩა უცვლელად (ტ.1. ს.ფ. 82-93); დ) საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 24 ნოემბრის №768 განკარგულებით, გ.კ-ის განაჩენით, სსკ-ის 187-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილებით, 143-ე მუხლის ,,ა“ და ,,ბ“ ქვეპუნქტებით და მოსახდელად დარჩენილი სასჯელი გაუნახევრდა (ტ.1. ს.ფ. 292); ე) ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 10 დეკემბრის №6/ა-19 დადგენილებით, გ.კ-ი გათავისუფლდა სასჯელის მოხდისგან პირობით ვადამდე, ე.ი. დარჩენილი სასჯელ ჩაეთვალა პირობითად ამავე გამოსაცდელი ვადით (ტ.1. ს.ფ. 293-295); ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის №6/ა-16 დადგენილებით ამავე სასამართლოს 2008 წლის 10 დეკემბრის დადგენილებაში აღმოიფხვრა უზუსტობა (ტ.1. ს.ფ. 297-298); ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 31 მაისის დადგენილებით გასწორდა 2008 წლის 10 დეკემბრის და 19 დეკემბრის დადგენილებებში დაშვებული უსწორობა და სახელი ,,გო.ის“ ნაცვლად მიეთითა ,, გ.კ-ი“ (ტ.1. ს.ფ. 300-301); ვ) სსიპ პრობაციის ეროვნული სააგენტოს ტერიტორიული ორგანოს-აჭარის პრობაციის ბიუროს 2010 წლის 21 ივლისის ცნობის მიხედვით, გ.კ-ი ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 10 დეკემბრის და 19 დეკემბრის დადგენილებებით გათავისუფლდა სასჯელის მოხდისგან პირობით ვადამდე 1 წლის 7 თვისა და 6 დღით ადრე, რომელიც დაუმთავრდა 2010 წლის 16 ივლისს (ტ.1. ს.ფ. 302); ზ) აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ, 2004 წლის 29 ივლისს განიხილა საქართველოს მთავარი სამხედრო პროკურორის სარჩელი გ., ე., მ., გუ. და ა.კ-ების მიმართ დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსათვის გადაცემის შესახებ. მიღებული გადაწყვეტილებით საქართველოს პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეების - გ. , ე., მ., გუ. და ა.კ-ების ქონება ცნობილ იქნა დაუსაბუთებლად; სახელმწიფოს გადაეცა ...ის რაიონის სოფელ ...ში გ. და ე. კ-ების სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობანი 230541 ლარის საერთო ღირებულებით; სახელმწიფოს გადაეცა, აგრეთვე: ...ის რაიონის სოფელ ...ში გუ.კ-ზე რიცხული მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობანი 12785 ლარის საერთო ღირებულებით; ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №3-ში მდებარე, 16606 ლარის ღირებულების ერთოთახიანი ბინა №14; ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №3-ში მდებარე, 173495 ლარად შეფასებული სახლთმფლობელობა; ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №50/52-ში მდებარე №10 და №11 ბინები, შესაბამისად, 40872 და 16820 ლარად ღირებული; გ.კ-ის დაეკისრა 2003-2004 წლებში გაყიდული ქონების, კერძოდ: ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №5-ში მდებარე ბინის გასხვისებით მიღებული შემოსავალი - 10000 ლარი; ქ. ბათუმში, ...ას ქ. №23-ში არსებული სახლთმფლობელობის გასხვისებით მიღებული 80000 ლარი და ავტომანქანა „...ს“ გასხვისებით მიღებული 7400 ლარი; მოპასუხეებს დაეკისრათ გ.კ-ის მიერ შედგენილი დეკლარაციის შესაბამისად არსებული ნაღდი ფულის სახელმწიფოსთვის გადაცემა: გ.კ-ის 17000 აშშ დოლარის, ე.კ-ის 5000 აშშ დოლარის, გუ.კ-ის 5000 აშშ დოლარის და მ. და ა. კ-ებს - 1500-1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი (ტ.1. ს.ფ. 131-146); თ) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის №ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილებით გ., ე., მ., გუ. და ა. კ-ების საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 29 ივლისის გადაწყვეტილება და გამოტანილ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დაუსაბუთებლად იქნა ცნობილი, ჩამოერთვა და გადაეცა სახელმწიფოს შემდეგი ქონება: ა) ...ის რაიონის სოფ. ...ში მოპასუხეების - გ. და ე. კ-ების სახელზე რიცხულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები; ბ) ქ. ბათუმში, ...ს ქ. №50/52-ში მდებარე მოპასუხე მ.კ-ის სახელზე რიცხული №10 და №11 ბინები; სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ მოპასუხეებს - გ., ე., მ. და ა. კ-ებს დაუსაბუთებელი ქონების რეალიზაციით მიღებული ფულადი თანხები, კერძოდ: გ.კ-ის 17000 აშშ დოლარის, ე.კ-ის 5000 აშშ დოლარის, მ.კ-ის 1500 აშშ დოლარისა და ა.კ-ის 1500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; სახელმწიფოს სასარგებლოდ გ., და ე. კ-ებს დაეკისრათ მათ მიერ გაყიდული დაუსაბუთებელი ქონების ეკვივალენტი ფულადი თანხა 51650 ლარის ოდენობით; გ. და ა.კ-ებს სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრათ ქ. ბათუმში, ...ის №3-ში მდებარე, ა.კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული მიშენებისა და სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა - 79922 ლარი; გ.კ-ის სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაეკისრა ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №3-ში მდებარე, გ.კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულება, დაუსაბუთებელი ფულადი თანხა 7000 ლარის ოდენობით; ამავე გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სარჩელი: ა) ...ის რაიონის, სოფ. ...ში, მოპასუხე გუ.კ-ის სახელზე რიცხული მიწის ნაკვეთისა და დამხმარე ნაგებობების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის დაბრუნების ნაწილში; ბ) მოპასუხე გუ.კ-ისათვის სახელმწიფოს სასარგებლოდ 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების ნაწილში; გ) ქ. ბათუმში, ...ის №3-ში მდებარე, ა.კ-ის სახელზე რიცხულ საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 40078 ლარის - გ. და ა. კ-ებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; დ) ქ. ბათუმში, ...ის ქ. №3-ში მდებარე, გ.კ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი ბინის სარემონტო სამუშაოების ღირებულების - 3000 ლარის - გ.კ-ზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში; ე) გ. და ე. კ-ებზე სახელმწიფოს სასარგებლოდ ფულადი თანხის - 45750 ლარის - დაკისრების ნაწილში (ტ.1. ს.ფ. 131-146); ი) 2006 წლის 15 დეკემბრის მიღება-ჩაბარების აქტის მიხედვით, ქ. ბათუმში, ...ს ქ. 50/52-ში მდებარე ბინა №10-11 და მასზე წილობრივად დამაგრებული მიწის ნაკვეთი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ გადასცა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს (ტ.1. ს.ფ. 231-232); კ) საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის №1-1/1153 ბრძანებით, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ, ...ის რაიონის, სოფელ ...ში მდებარე უძრავი ქონება გადასცა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სარგებლობის უფლებით (ტ.1. ს.ფ. 216-218); საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სარგებლობის უფლება ...ის რაიონის, სოფელ ...ში მდებარე უძრავი ქონებაზე გაუქმდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2015 წლის 6 მარტის წერილის საფუძველზე (ტ.2. 13-15); ლ) 2013 წლის 29 მაისს მომზადებული საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, ...ის რაიონის, სოფელ ...ში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო(საკარმიდამო) დანიშნულების 10073 კვ.მ მიწის ნაკვეთი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულია გ.კ-ის სახელზე, ხოლო შენობა-ნაგებობა N...-ის ჩათვლით - სახელმწიფოს სახელზე (ტ.1. ს.ფ. 229-230); მ) ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 17 ივნისის №1/აგ-172-18 განაჩენით, საქართველოს მთავარი პროკურატურის პროკურორის თ.მ-ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2006 წლის 14 დეკემბრის განჩინება გ.კ-ის დამნაშავედ ცნობის ნაწილში და მის მიმართ გამოტანილი იქნა გამამართლებელი განაჩენი. გ.კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 186-ე მუხლის მეორე ნაწილით (2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი რედაქცია) საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 203³-ე მუხლით (2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით (2000 წლის 5 მაისის რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 158-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ბ“, ,,გ“, ,,დ“ ქვეპუნქტებით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,ბ“ ქვეპუნქტებით (2000 წლის 5 მაისის რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 381-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია) და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია) წარდგენილ ბრალდებებში (ტ.1. ს.ფ. 50-75); ნ) ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 22 ივლისის №1/აგ-172-2018 განჩინებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენში დაშვებული უზუსტობა გასწორდა და განაჩენში მითითებულ იქნა: 1) ამოირიცხოს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენიდან მითითება სამოქალაქო სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე, რითაც გ.კ-ის სოლიდარულად დაეკისრა 370 000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ; 2) გამართლებულ გ.კ-ის დაუბრუნდა საპროცესო კონფისკაციის შედეგად მისი საცხოვრებელი ბინის ჩხრეკის დროს ამოღებული ნივთები, კერძოდ: 1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი; 2. ხანჯლის ტყავის ქარქაში, შავ-თეთრი ტარით; 3. ფერწერული ტილო, ქარის წისქვილის პეიზაჟით, ზომით 34x44 სმ; 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი; 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, 33x41 სმ; 6. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 103x128 სმ; 7. სურათი აღმოსავლური პეიზაჟით, ზომით 100x51 სმ; 8. ორი ცალი სურათი იაპონური პეიზაჟით, ზომით 52x100 სმ (ტ.1. ს.ფ. 77-81); ო) აღსრულების ეროვნული ბიუროს აჭარისა და გურიის სააღსრულებო ბიუროს 2019 წლის 2 სექტემბრის წერილის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2006 წლის 20 დეკემბრის სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით, გ.კ-ის დაეკისრა 370 000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ზემოაღნიშნული სააღსრულებო წარმოება შეწყვეტილია ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 21 აგვისტოს მომართვის საფუძველზე (ტ.1. ს.ფ. 235); პ) საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს 2013 წლის 6 ნოემბრის №19-05/2036 წერილით გ.კ-ის და მის ადვოკატს - ვ.ხ-ის ეცნობა, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 16 იანვრის (საქმე №1-490) განაჩენით, საპროცესო კონფისკაციას დაქვემდებარებული ნივთები (გარდა ერთი სურათისა აღმოსავლური პეიზაჟით) სსიპ „საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საფინანსო სააგენტოს” (ამჟამად სსიპ „საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტო”) თანამშრომლების მიერ, მიღებულია ორი ოქმის საფუძველზე. სააგენტოს თანამშრომელთა მიერ გადმობარებული ნივთების რეალიზაცია განხორციელდა მოქმედი კანონმდებლობის საფუძველზე, კერძოდ: 2007 და 2009 წლებში - ,,სახელმწიფოს საკუთრებაში მიქცეული ქონების აღრიცხვის, შენახვის, შეფასების, განადგურების, განაწილებისა და/ან რეალიზაციის წესის შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 9 ივნისის №209 ბრძანებულების შესაბამისად, ხოლო 2012 წელს - „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და „სახელმწიფოს საკუთრებაში მიქცეული მოძრავი ქონების საფასურის განსაზღვრის, ამ ქონების აღრიცხვის, შენახვის, შეფასებისა და განკარგვის წესისა და პირობების, აგრეთვე რეალიზაციისა და ლიზინგის ფორმით გადაცემის შედეგად ამონაგები თანხის განაწილების წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 8 ოქტომბრის №771 ბრძანების შესაბამისად. რაც შეეხება სურათს აღმოსავლური პეიზაჟით, აღნიშნული ნივთის სააგენტოს თანამშრომლებზე გადაცემა სააღსრულებო ბიურომ ვერ უზრუნველყო იმ მიზეზით, რომ ნივთი არ აღმოჩნდა მისი იმჟამინდელი განთავსების ადგილზე - საქართველოს გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის საცავში, რის თაობაზეც მითითებულია დანართის სახით წარმოდგენილ, ქ. თბილისის სააღსრულებო ბიუროს სასამართლო აღმასრულებლის მიერ 2007 წლის 8 ივნისს შედგენილ ოქმში (ტ.1. ს.ფ. 255-256); აღნიშნული წერილის დანართის თანახმად, წარმოდგენილია ინფორმაცია სსიპ „საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს“ (ყოფილი საფინანსო სააგენტოს) მიერ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2005 წლის 16 იანვრის (საქმე №1-490) განაჩენით საპროცესო კონფისკაციას დაქვემდებარებული მოძრავი ნივთების განკარგვის თაობაზე: 1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი - 655 ლარი (საჯარო აუქციონი №149, 2009წ.) 2. ხანჯალი ტყავის ქარქაშით შავ-თეთრი ტარით - 85 ლარი (საჯარო აუქციონი №..., 2007წ.) 3. ფერწერული ტილო ქარის წისქვილის პეიზაჟით - 245 ლარი (საჯარო აუქციონი №..., 2009წ.) 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი - 820 ლარი (საჯარო აუქციონი №..., 2009წ;) 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 33x41 სმ - 85 ლარი (საჯარო აუქციონი №..., 2009წ.) 6. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 103x128 სმ - 174 ლარი (ინტერნეტ აუქციონი №№..., 2012წ.) 7. ორი სურათი იაპონური პეიზაჟით 183 ლარი (სავაჭრო ობიექტი (...), ქ. თბილისი, ...№4, 2009წ.) (ტ.1. ს.ფ. 257-260); ჟ) საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 2013 წლის 20 ნოემბრის №100042 წერილის მიხედვით, სურათი აღმოსავლური პეიზაჟით საქართველოს გენერალური პროკურატურის საცავში არ აღმოჩნდა. აღნიშნულ ნაწილში, გ.კ-ის განცხადება გადაეგზავნა შემდგომი რეაგირებისათვის პროკურატურის გენერალურ ინსპექციას (ტ.1. ს.ფ. 250-251); რ) 2019 წლის 19 ივლისს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას განცხადებით მიმართეს გ.კ-მა, ე.კ-მა, მ.კ-მა და ა.კ-მა რომლებმაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე საქმის წარმოების განახლება მოითხოვეს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 დეკემბრის №ბ-1060-9(ა-19) განჩინებით, განცხადება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ, არ დაკმაყოფილდა. განჩინების მიხედვით, დაუსაბუთებელი ქონების ჩამორთმევისა და სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის მიერ, 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღება, იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, არ უკავშირდება გ.კ-ის მიმართ გამოტანილ გამამტყუნებელ განაჩენს, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაზე ზემოქმედებას ვერ მოახდენს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი, რომლითაც გ.კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებებში. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი არ ქმნის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ საქმის წარმოების განახლების საფუძველს, რამეთუ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ დადებია სასამართლო განაჩენი, გადაწყვეტილება, განჩინება ან სხვა ორგანოს დადგენილება, რომელიც გაუქმდა. შესაბამისად, წარმოდგენილი განცხადებით დასახელებული გარემოებები ვერ შეცვლის საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას და არ ქმნის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევას (ტ.2. ს.ფ. 244-247).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის მე-6 პუნქტი ხაზს უსვამს ადამიანის თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის უფლების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. ნორმა კონკრეტულად შეეხება უკანონოდ თავისუფლებაშეზღუდული პირის უფლებას, მოითხოვოს სახელმწიფო ორგანოებისა და მოსამსახურეთა უკანონო მოქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. კონსტიტუციის მე-13 მუხლთან კავშირშია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლი, რომლითაც აღიარებულია ადამიანის თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება. ამასთან, მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი ადგენს, რომ ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება.

ამდენად, სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციით, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის 5.5 მუხლით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, კოდექსის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი („ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, შესაბამისად, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული..“(სუს 10.04.2014წ. №ბს-648-623(2კ-13) გადაწყვეტილება)).

ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის). 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, თავის მხრივ, შეიცავს საგამონაკლისო შემთხვევას, დელიქტის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტის - ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობის თაობაზე, კერძოდ, 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. მნიშვნელოვანია, რომ 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობისათვის, დამდგარი ზიანის, მართლწინააღმდეგობისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან ერთად, სახეზე უნდა იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი განმარტებიდან გამომდინარე, „..პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს..“ (სუს 2019 წლის 7 თებერვლის №ბს-432-429 (2კ-17) გადაწყვეტილება და სხვ.).

საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ გ.კ-ის მიმართ გამოტანილი ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 17 ივნისის №1/აგ-172-18 განაჩენი, რომლითაც გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2006 წლის 14 დეკემბრის განჩინება გ.კ-ის დამნაშავედ ცნობის ნაწილში და მის მიმართ გამოტანილი იქნა გამამართლებელი განაჩენი (გ.კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 186-ე მუხლის მეორე ნაწილით (2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი რედაქცია) საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 203³ მუხლით (2000 წლის 1 ივნისამდე მოქმედი რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით (2000 წლის 5 მაისის რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 158-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ბ“, ,,გ“, ,,დ“ ქვეპუნქტებით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და ,,ბ“ ქვეპუნქტებით (2000 წლის 5 მაისის რედაქცია), საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 381-ე მუხლით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია) და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით (1999 წლის 22 ივლისის რედაქცია) წარდგენილ ბრალდებებში) წარმოადგენს მისი რეაბილიტაციის საფუძველს. განაჩენით უტყუარად დასტურდება დანაშაულის ჩადენის ფაქტის არარსებობა, შესაბამისად, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას გ.კ-ის მიმართ ფორმალურად კანონიერად გამოყენებული ზემოქმედების ღონისძიებები, მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, უნდა ჩაითვალოს უკანონოდ.

სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ზიანი ანაზღაურდება სისხლის სამართლის საქმეების მწარმოებელ ცალკეულ თანამდებობის პირთა ბრალეულობის დადგენის გარეშე. „..ამ მუხლის მიზნებისათვის, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა და შესაბამისი ქმედების უკანონობის დადგენა. ამ შემთხვევაში, რელევანტურია, დადგინდეს პირობა, ურომლისოდაც ზიანის გამომწვევი შედეგი არ დადგებოდა. შეფასების საგანს სცილდება ბრალეული მიზეზობრიობის (კონკრეტული პირის ბრალეული ქმედების არსებობის) დადგენა, რამაც გამოიწვია ზიანი. ბრალი არ წარმოადგენს უკანონო ბრალდების/მსჯავრდების ან ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას..“(სუს 2021 წლის 27 მაისის №ბს-222(კ-კს-20) გადაწყვეტილება). „..დაუშვებელია დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ზოგადი ნორმებით (სკ-ის 992, 1005.1 მუხ.) დადგენილი მოთხოვნების განვრცობა სპეციალური ნორმით (სკ-ის 1005.3 მუხ.) მოწესრიგებულ კონკრეტულ სამართალურთიერთობაზე, რომელსაც ადგილი აქვს უკანონო ბრალდებისა და უკანონო მსჯავრდების შემთხვევაში..“ (სუს 07.02.2019წ. №ბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილება).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობა, არ ნიშნავს, რომ მოსარჩელე თავისუფლდება ვალდებულებისაგან ამტკიცოს მისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი და ზიანის ოდენობა. მოსარჩელე არა მხოლოდ ვალდებულია მიუთითოს, რომ მას მიადგა ზიანი, არამედ ვალდებულია სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს, რომ ზიანი გამოწვეულია სწორედ სისხლის სამართლის საქმეზე იძულებითი ღონისძიებების გამოყენებით.

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი (დღეისათვის მოქმედი რედაქცია მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტი) ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის №2/3/630 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3).

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი. შესაბამისად, ზიანის არსებობის ფაქტის და ზიანის ოდენობის დადასტურების ვალდებულება მოსარჩელეს ეკისრება. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების ინსტიტუტს აქვს არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, ისე მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც. შესაბამისი ფაქტის დაუმტკიცებლობის არახელსაყრელი შედეგები უნდა დაეკისროს იმ მხარეს, რომელსაც ამ ფაქტის დამტკიცება ევალებოდა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე გ.კ-ი მოითხოვს, დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას საპროცესო კონფისკაციის შედეგად საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკისას ამოღებული ნივთების ღირებულება 4000 ლარის ოდენობით. ამასთან, მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ზემოაღნიშნული ნივთები ამჟამად რეალიზებულია აუქციონის წესით. მოსარჩელეს ნივთების ღირებულება განსაზღვრული აქვს საქმეში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2007 წლის 7 აგვისტოს და 2011 წლის 25 ოქტომბრის დასკვნების გათვალისწინებით (ტ.1. ს.ფ. 261-266, 267-271), კერძოდ: 1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი - 1000 ლარი; 2. ხანჯლის ტყავის ქარქაში, შავ-თეთრი ტარით - 150 ლარი; 3. ფერწერული ტილო, ქარის წისქვილის პეიზაჟით - 400 ლარი; 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი - 1000 ლარი; 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, 33x41 სმ - 150 ლარი; 6. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 103x128 სმ - 1000 ლარი; 7. ორი ცალი სურათი იაპონური პეიზაჟით, ზომით 52x100 სმ - 300 ლარი (150-150 ლარი).

საკასაციო პალატა მიუთითებს სადავო პერიოდში მოქმედ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2006 წლის 25 აპრილის №347 ბრძანებით დამტკიცებულ „სახელმწიფოს საკუთრებაში მიქცეული ქონების განკარგვის წესის შესახებ დებულებაზე“, რომლის მე-3 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, ხარისხობრივი ექსპერტიზის, ექსპერტის და/ან აუდიტორის დასკვნის გათვალისწინებით, „სააგენტო“ ადგენს სარეალიზაციო „ქონების“ სავარაუდო ფასს. ამავე დებულების მე-9 მუხლის თანახმად, (1) „სააგენტო“ ნიშნავს განმეორებით აუქციონს იმ შემთხვევაში, თუ პირველი აუქციონის დროს არ მოხდება „ქონების“ რეალიზაცია. ასეთ შემთხვევაში სააგენტო ადგენს ახალ საწყისს ფასს და „ქონება“ ხელმეორედ გააქვს გასაყიდად; (2) განმეორებით აუქციონზე გასაყიდი ქონების საწყისი ფასი არ უნდა იყოს პირველ აუქციონზე გატანილი ქონების საწყისი ფასის 70%-ზე ნაკლები; (3) განმეორებითი აუქციონი ცხადდება იმავე ფორმით, რა ფორმითაც გამოცხადდა პირველი აუქციონი; (4) თუ მეორე აუქციონზეც არ მოხდა „ქონების“ რეალიზაცია, მაშინ „სააგენტოს“ წინადადების საფუძველზე, საქართველოს ფინანსთა მინისტრი იღებს გადაწყვეტილებას ქონების შემცირებული ფასით რეალიზაციის და/ან ქონების განაწილების თაობაზე, დადგენილი წესის შესაბამისად.

საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს სადავო პერიოდში მოქმედ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 8 ოქტომბრის №771 ბრძანებით დამტკიცებულ „სახელმწიფოს საკუთრებაში მიქცეული მოძრავი ქონების საფასურის განსაზღვრის, ამ ქონების აღრიცხვის, შენახვის, შეფასებისა და განკარგვის წესსა და პირობებზე“, რომლის მე-5 მუხლის თანახმად, (1) ქონების შეფასებას აწარმოებს სააგენტოს მიერ შერჩეული საექსპერტო დაწესებულება (ექსპერტი) ან/და აუდიტორი ფირმა (აუდიტორი), კანონმდებლობით დადგენილი წესით; (2) ქონების ხარისხობრივი ექსპერტიზის, საექსპერტო დაწესებულების (ექსპერტის) და/ან აუდიტორი ფირმის (აუდიტორის) დასკვნის გათვალისწინებით, სააგენტო ადგენს ქონების რეალიზაციის საწყის ან/და სარეალიზაციო ფასს. ამავე წესის მე-11 მუხლის მიხედვით, (1) სააგენტო ნიშნავს განმეორებით აუქციონს იმ შემთხვევაში, თუ პირველი აუქციონის დროს (რომელიც მოიცავს ვადაგაგრძელებულ აუქციონსაც) არ მოხდება ქონების რეალიზაცია. ასეთ შემთხვევაში სააგენტო ადგენს ახალ საწყისს ფასს და ქონება ხელმეორედ გააქვს გასაყიდად; (2) განმეორებით აუქციონზე გასაყიდი ქონების საწყისი ფასი შესაძლებელია შემცირდეს 50%-მდე.

ზემოაღნიშნული ნორმების ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა არეგულირებდა სახელმწიფოს საკუთრებაში მიქცეული მოძრავი ქონების განკარგვის, მისი შეფასებისა და საწყისი/სარეალიზაციო ფასის განსაზღვრის წესს. საგულისხმოა, რომ ქონების საწყისი ფასი იყო განსხვავებული იმის მიხედვით, თუ რომელ აუქციონზე (პირველი, განმეორებითი/მეორე) გადიოდა ქონება სარეალიზაციოდ. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომლითაც მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა საპროცესო კონფისკაციას დაქვემდებარებული ნივთების რეალიზაციიდან მიღებული თანხის ოდენობას დაუკავშირდა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ ნაწილში გ.კ-ისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობა უნდა განისაზღვროს არა ნივთების რეალიზაციიდან მიღებული თანხით, არამედ მითითებული ნივთების ღირებულებით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს დავის მართებულად გადაწყვეტისთვის, რაც განპირობებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული დანაწესით, რომლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები, მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპი გამოხატულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლში, რომლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. ამრიგად, მხარე ვალდებულია უზრუნველყოს მისი მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის, ისევე როგორც მოსარჩელის მხოლოდ ახსნა-განმარტება ვერ იქნება მიჩნეული სათანადო მტკიცებულებად, იმ დროს, როდესაც მის მიერ მითითებული ფაქტის დასადასტურებლად წარსადგენია დავის საგანთან რელევანტური წერილობითი მტკიცებულებები.

მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2007 წლის 7 აგვისტოს და 2011 წლის 25 ოქტომბრის დასკვნების საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხეს წარმოდგენილი არ აქვს. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას საპროცესო კონფისკაციის შედეგად საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკისას ამოღებული ნივთების ღირებულება 4000 ლარის ოდენობით, საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

რაც შეეხება კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მოსაზრებას მოთხოვნის ამ ნაწილში არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის თაობაზე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია ზემოაღნიშნული ნივთები საპროცესო კონფისკაციას დაქვემდებარებული იყო სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ მოსარჩელის მიმართ წარმოებული სისხლის სამართლის საქმე განპირობებული იყო უკანონო ბრალდების შედეგად. ამდენად, სახეზეა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი საქართველოს გენერალური პროკურატურის ქმედებასა და მოსარჩელის მიმართ დამდგარ ზიანს შორის.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ’’ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მხარეები - უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიებად დაპატიმრების უკანონოდ გამოყენების ან გამასწორებელ სამუშაოთა სახით ადმინისტრაციული სახდელის უკანონოდ დადების შედეგად მოქალაქისათვის მიყენებული ზარალის ანაზღაურებასთან დაკავშირებულ სარჩელებზე.

განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი სარჩელი ეფუძნება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 17 ივნისის №1/აგ-172-18 განაჩენით, საქართველოს მთავარი პროკურატურის პროკურორის თ.მ-ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 22 ივლისის განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2006 წლის 14 დეკემბრის განჩინება გ.კ-ის დამნაშავედ ცნობის ნაწილში და მის მიმართ გამოტანილი იქნა გამამართლებელი განაჩენი.

შესაბამისად, მუხედავად იმისა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2004 წლის 28 ოქტომბრის №ბს-1027-835-კ-04 გადაწყვეტილება არ უკავშირდება გ.კ-ის მიმართ გამოტანილ გამამტყუნებელ განაჩენს და მასზე ზემოქმედებას ვერ ახდენს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განაჩენი, რომლითაც გ.კ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებებში, ე.კ-ის, მ.კ-ის და ა.კ-ის სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეები უნდა გათავისუფლდნენ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ’’ ქვეპუნქტის საფუძველზე. შესაბამისად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 ნოემბრის განჩინება უნდა გაუქმდეს იმ ნაწილში, რომლითაც მ.კ-ის დაეკისრა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 5 000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ე.კ-ის დაეკისრა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 1676,08 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ა.კ-ის დაეკისრა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 1826,36 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ასევე იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება მოსარჩელეთა მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად ჩათვლის შესახებ. ამასთან, მოსარჩელეებს უნდა დაუბრუნდეთ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მათ მიერ სარჩელსა და სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ შუამდგომლობაზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი (ტ.1. ს.ფ. 351, 352, 353, ტ. 2. ს.ფ. 30, 31, 101).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გადაწყვიტა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი, რომელიც შეეხება საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის საპროცესო კონფისკაციის შედეგად საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკისას ამოღებული ნივთების ღირებულების დაკისრებას, არ დაკმაყოფილდეს;

2. დაკმაყოფილდეს გ.კ-ის საკასაციო საჩივარი, რომელიც შეეხება საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის საპროცესო კონფისკაციის შედეგად საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკისას ამოღებული ნივთების ღირებულების 4000 ლარის ოდენობით დაკისრებას (1. ვერცხლისფერი მეტალის მოჩუქურთმებული ხანჯალი - 1000 ლარი; 2. ხანჯლის ტყავის ქარქაში, შავ-თეთრი ტარით - 150 ლარი; 3. ფერწერული ტილო, ქარის წისქვილის პეიზაჟით - 400 ლარი; 4. ყავისფერი მაგიდის საათი ხის ჩარჩოთი - 1000 ლარი; 5. სურათი ქალის გამოსახულებით, 33x41 სმ - 150 ლარი; 6. სურათი ქალის გამოსახულებით, ზომით 103x128 სმ - 1000 ლარი; 7. ორი ცალი სურათი იაპონური პეიზაჟით, ზომით 52x100 სმ - 300 ლარი);

2.1. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 ნოემბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მატერიალური ზიანის სახით - 2247 (ორი ათას ორას ორმოცდაშვიდი ლარი) ლარის ანაზღაურების თაობაზე და ამ ნაწილში მიღებული იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

2.2. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ.კ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს საპროცესო კონფისკაციის შედეგად საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკისას ამოღებული ნივთების ღირებულება 4000 (ოთხი ათასი) ლარის ოდენობით;

3. ე.კ-ის, მ.კ-ის და ა.კ-ის საკასაციო საჩივარი იმ ნაწილში, რომელიც შეეხება წინამდებარე დავაზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდევინებას დაკმაყოფილდეს;

3.1. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 2 ნოემბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც მ.კ-ის დაეკისრა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 5 000 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ე.კ-ის დაეკისრა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 1676,08 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, ა.კ-ის დაეკისრა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის 1826,36 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ; ასევე, იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილება მოსარჩელეთა მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად ჩათვლის შესახებ და გაუქმებულ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3.2. ა.კ-ის (პასპ....) დაუბრუნდეს სარჩელზე 17.10.2019წ. №... საგადახდო დავალებით გ.კ-ის (პ/ნ...) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 1333,83 (ათას სამას ოცდაცამეტი ლარი და ოთხმოცდასამი თეთრი) ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი №300773150;

3.3. მ.კ-ას (პასპ....) დაუბრუნდეს სარჩელზე 17.10.2019წ. №... საგადახდო დავალებით გ.კ-ის (პ/ნ...) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 3000 (სამი ათასი ლარი) ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი №300773150;

3.4. ე.კ-ას (პასპ....) დაუბრუნდეს სარჩელზე 17.10.2019წ. №... საგადახდო დავალებით გ.კ-ის (პ/ნ...) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 3000 (სამი ათასი ლარი) ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი №300773150;

3.5. მ.კ-ას (პასპ....) დაუბრუნდეს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ შუამდგომლობაზე 17.07.2020წ. №... საგადახდო დავალებით გ.კ-ის (პ/ნ...) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 50 (ორმოცდაათი ლარი) ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი №300773150;

3.6. მ.კ-ას (პასპ....) დაუბრუნდეს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ შუამდგომლობაზე 17.07.2020წ. №... საგადახდო დავალებით გ.კ-ის (პ/ნ...) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 50 (ორმოცდაათი ლარი) ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი №300773150;

3.7. მ.კ-ას (პასპ....) დაუბრუნდეს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ შუამდგომლობაზე 24.08.2020წ. №... საგადახდო დავალებით გ.კ-ის (პ/ნ...) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 50 (ორმოცდაათი ლარი) ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი №300773150;

4. მხარეები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. მაკარიძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

თ. ოქროპირიძე