საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე Nბს-134-103-კ-05 16 დეკემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობით:

თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე, თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია

კასატორი (მესამე პირი) - ამხანაგობა ,,ხ...“

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) - მ. ლ-ე, ლ. ლ-ე

თავდაპირველი მოპასუხე - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2002 წლის 18 ივნისს მ. ლ-ემ და ლ. ლ-ემ სარჩელით მიმართეს ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს და სარჩელის დაზუსტების შემდგომ მოპასუხეებად მიუთითეს ქ. თბილისის მერია და ქ. თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტი (შემდგომში - საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო). ამასთან, დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნებით მოსარჩელეებმა მოითხოვეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების მე-14 პუნქტის იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლითაც ქ. თბილისში, ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი დაუმაგრდა სამშენებლო კომპანია ,,კ...ს“ და საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა ,,ხ...“-ს; ასევე, ქ. თბილისის მთავრობის 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 დადგენილების 2.1 პუნქტის იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლითაც ქ. თბილისში, ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი დაუმაგრდა მხოლოდ საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა ,,ხ...“-ს. მოსარჩელეებმა ასევე მოითხოვეს საჯარო რეესტრის 2002 წლის 2 მაისის ჩანაწერის გაუქმება, რომლითაც ქ. თბილისში, ს. ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი დარეგისტრირდა ამხანაგობა ,,ხ...“-ის საკუთრებად (სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი N...; მიწის სარეგისტრაციო ნომერი ...) და საჯარო რეესტრისთვის 2002 წლის 2 მაისამდე არსებული ჩანაწერის (რომლითაც მითითებული ქონება ირიცხებოდა ე. კ-ის სახელზე) საფუძველზე, ქ. თბილისში, ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებად ე. კ-ის მემკვიდრეების - მ. და ლ. ლ-ეების რეგისტრაციის დავალება.

მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ 2002 წლის 2 მაისამდე საჯარო რეესტრში ე. კ-ის სახელზე ირიცხებოდა ქ. თბილისში, ს. ...ს ქ. N10-ში მდებარე ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი. ე. კ-ი გარდაიცვალა 1972 წლის 8 სექტემბერს და დარჩა 5 შვილი (ა., ო., ფ., რ., მ.), რომელთაგან სამკვიდრო, ანდერძის მიხედვით, სრულად გადაეცა მხოლოდ ერთ-ერთ მათგანს (მ.ს). გაცემული ანდერძი ნოტარიალურად არის დამოწმებული. ე. კ-ის გარდაცვალების თარიღის გათვალისწინებით, მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული საკითხები უნდა მოწესრიგდეს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 539-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების, 546-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 547-ე მუხლებიდან გამომდინარე, სხვა მემკვიდრეებს ე. კ-ის ქონებიდან სავალდებულო წილის მიღების უფლებაც კი არ ჰქონდათ. სამკვიდრო სრულად მიიღო ე. კ-ის შვილმა მა. ლ-ემ, რომელიც ცხოვრობდა მემკვიდრეობით მიღებულ სახლში. მა. ლ-ე გარდაიცვალა 1996 წელს და დარჩა ორი მემკვიდრე, შვილები: მ. და გ. ლ-ეები. 1998 წელს გარდაიცვალა მა. ლ-ეის შვილი გ. ლ-ე, რომელსაც დარჩა შვილი ლ. ლ-ე. მ. და ლ. ლ-ეებს გაშვებული ჰქონდათ მა. ლ-ეის სამკვიდროს მიღების ვადა, რის გამოც მათ მიმართეს სასამართლოს, რომლის 2001 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, მოსარჩელეებს გაუგრძელდათ ვადა მა. ლ-ეის დანაშთი ქონების მისაღებად. მოსარჩელეებმა ასევე განცხადებით მიმართეს ნოტარიუსს, რითაც მათი მხრიდან მოხდა სამკვიდროს მიღება, სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ 6 თვის ვადაში (2002 წლის 2 თებერვალს). აღნიშნულის შემდგომ, ქონების დარეგისტრირების მიზნით, საჯარო რეესტრში მიმართვისას დადგინდა, რომ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი 2002 წლის 2 მაისიდან ირიცხებოდა ამხანაგობა „ხ...-ის“ სახელზე, რისი საფუძველიც იყო ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილება. აღნიშნული დადგენილებით სამშენებლო კომპანია „კ...ს“ და საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...-ს“ მიენიჭათ ქ. თბილისში, ს. ...ს N4, N6, N8 და N10-ში მდებარე ტერიტორიებზე მრავალსართულიანი ბინების მშენებლობის უფლება. ამავე დადგენილებაში მითითებულია, რომ სამშენებლო კომპანიები იღებენ ვალდებულებას ასაღებ სახლებში მცხოვრებ მოქალაქეებთან მოლაპარაკების შედეგად მათი საბინაო პირობების გადაწყვეტის შესახებ. ამის შემდგომ, 2001 წლის 13 დეკემბერს გამოიცა N20.40.460 დადგენილება, რომლითაც მშენებლობის განმახორციელებელ სუბიექტად მიეთითა მხოლოდ საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...“. მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ აღნიშნული დადგენილებებით მინიჭებულ იქნა მხოლოდ მშენებლობის უფლება და ამხანაგობას არ გადასცემია მიწებზე ან მათზე განთავსებულ სახლებზე საკუთრების უფლება. ამასთან, მუნიციპალიტეტის სადავო 1998 წლის დადგენილება მიღებულ იქნა იმ პერიოდში, როცა უძრავი ქონება ჯერ კიდევ ე. კ-ის სახელზე იყო რეგისტრირებული. ამდენად, მუნიციპალიტეტი მოკლებული იყო აღნიშნული ქონების განკარგვის შესაძლებლობას. 2002 წლის 2 თებერვლიდან, სამკვიდროს მიღების ფაქტის გათვალისწინებით, მოსარჩელეები გახდნენ ის პირები, რომელთა საკუთრებაშიც გადავიდა სამკვიდრო ქონება იმ მოცულობით, რაც მა. ლ-ემ მიიღო ე. კ-ისგან. მოსარჩელეების განმარტებით, ვინაიდან სამკვიდრო მოწმობა გაიცა ახალი სამოქალაქო კოდექსის მოქმედების პირობებში, გამოყენებულ უნდა იქნეს ახალი სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი, რომლის შესაბამისად, მოსარჩელეები ხდებიან იმ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეები, რომელზეც ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლი იყო განთავსებული. მოსარჩელეები აღნიშნავენ, რომ სამშენებლო კომპანია ვალდებული იყო მათთან ეწარმოებინა მოლაპარაკებები, რაც არ მომხდარა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებს მიაჩნიათ, რომ არ არსებობდა სადავო მიწის ნაკვეთის ამხანაგობის სახელზე დარეგისტრირების საფუძველი, რადგან მიწის მართვის დეპარტამენტში არ წარდგენილა საკუთრების უფლების დამდგენი, კანონით განსაზღვრული რაიმე დოკუმენტი.

2003 წლის 6 ივნისს ო. კ-იმა საქმეში მესამე პირად ჩართვის შესახებ განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს და აღნიშნა, რომ მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ის ფლობდა საცხოვრებელ სახლს მის დანგრევამდე და სწორედ მან მისცა თანხმობა ამხანაგობა „ხ...“-ს სახლის დანგრევაზე, რის სანაცვლოდაც ხელშეკრულების საფუძველზე უნდა მიიღოს ახალი ბინა.

ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 6 ივნისის საოქმო განჩინებით, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა ო. კ-ი.

ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 1 აგვისტოს საოქმო განჩინებით, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა ამხანაგობა ,,ხ...“.

ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მ. ლ-ეის და ლ. ლ-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ...ს ქ. N4, N6, N8, N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი ამჟამად აღრიცხულია ამხანაგობა „ხ...-ის“ სახელზე, ხოლო საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით, ...ს ქ. N10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი აღრიცხული იყო ე. კ-ის სახელზე. საქმეში აგრეთვე დაცულია თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის წერილი, რომლის თანახმად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის დადგენილებით, ს. ...ს ქ. N4, N6, N8 და N10-ში მდებარე ნაკვეთები ამორტიზირებული სახლთმფლობელობებით, რომლის საერთო ფართობმა შეადგინა 1 696 კვ.მ., დაუმაგრდა სამშენებლო კომპანია „კ...სა“ და საბინაო სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...“-ს, ხოლო შემდგომში მხოლოდ ამხანაგობას. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები პრეტენზიას აცხადებენ მა. ლ-ეის ქონებაზე, რომელსაც ქ. თბილისში, ...ს ქ. N10-ში მდებარე სახლი მემკვიდრეობით არ მიუღია. შსს საპასპორტო, საინფორმაციო, სამისამართო სამსახურის ცნობით ირკვევა, რომ მა. ლ-ე ჯერ ქუთაისში, ...ს ქუჩაზე ცხოვრობდა, ხოლო შემდგომ მოსკოვში გადავიდა საცხოვრებლად და იქვე გარდაიცვალა 1996 წლის 15 იანვარს. რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ ზემოაღნიშნულ მისამართზე მდებარე სახლი აღარ არსებობს და ამ ტერიტორიაზე მიმდინარეობს მშენებლობა. სასამართლომ ასევე ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ე. კ-ის სიცოცხლის დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე მუხლის შესაბამისად, მიწა სახელმწიფოს საკუთრებას წარმოადგენდა და მისი გადაცემა შესაძლებელი იყო მხოლოდ სარგებლობის უფლებით. ამდენად, მიწის ნაკვეთი სახლის მესაკუთრეს მხოლოდ სარგებლობის უფლებით ერიცხებოდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მა. ლ-ეც ამ კანონის მოქმედების პერიოდში გარდაიცვალა, იგი სახელმწიფო საკუთრებას მემკვიდრეობით ვერ მიიღებდა. შესაბამისად, სადავო აქტები მოსარჩელეებს ზიანს ვერ მიაყენებდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან ქ. თბილისში მა. ლ-ეის სახელზე რაიმე ქონება არ ირიცხებოდა, მისი სამკვიდროს მისაღებად განცხადება უნდა წარდგენილიყო ქ. ქუთაისში, საზღვარგარეთ წასვლამდე მამკვიდრებლის უკანასკნელი საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით (სამოქალაქო კოდექსის 1324-ე მუხლი).

რაიონულმა სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული აღმჭურველი აქტებია, რომელთა საფუძველზეც დაინტერესებულმა პირმა განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები (შეათანხმა პროექტი, დარეგისტრირდა მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ). ამდენად, მათი ბათილად ცნობა ან ძალადაკარგულად გამოცხადება დაუშვებელია. სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებს სასამართლო წესით არ დაუდგენიათ იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი იმის თაობაზე, რომ მათ მამკვიდრებელს მა. ლ-ეს მიღებული ჰქონდა დედის - ე. კ-ის სამკვიდრო და ამის მიუხედავად, პირდაპირ განაცხადეს პრეტენზია ე. კ-ის სამკვიდრო ქონებაზე.

ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მ. და ლ. ლ-ეების მიერ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 29 ნოემბრის სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელეების წარმომადგენელმა დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნები და აღნიშნა, რომ მხარის მოთხოვნას წარმოადგენს იმ ადმინისტრაციული გარიგებების ბათილად ცნობა, რომლითაც ამხანაგობა ,,ხ...“-ს დაუმაგრდა მიწის ნაკვეთი და ასევე, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობა. მანვე განმარტა, რომ მოსარჩელე მხარის იურიდიული ინტერესი სასარჩელო მოთხოვნების მიმართ მდგომარეობს იმაში, რომ გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობით აღდგება პირვანდელი მდგომარეობა და მოსარჩელეებს მიეცემათ საშუალება ე. კ-ის ქონება კანონიერად დაისაკუთრონ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, მ. ლ-ეის და ლ. ლ-ეის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მ. ლ-ეის და ლ. ლ-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების მე-14 პუნქტის ის ნაწილი, რომლითაც ქ. თბილისში, ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი დაუმაგრდა სამშენებლო კომპანია ,,კ...ს“ და საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა ,,ხ...“-ს; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მთავრობის 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 დადგენილების 2.1 პუნქტის ის ნაწილი, რომლითაც ქ. თბილისში, ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი დაუმაგრდა მხოლოდ საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა ,,ხ...“-ს; ასევე, გაუქმდა საჯარო რეესტრის 2002 წლის 2 მაისის ჩანაწერი, რომლითაც ქ. თბილისში, ს. ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი დარეგისტრირდა ამხანაგობა ,,ხ...“-ის საკუთრებად (სახელმწიფო სარეგისტრაციო კოდი N...; მიწის სარეგისტრაციო ნომერი ...).

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ რაიონულმა სასამართლომ გასაჩივრებული დადგენილებები არასწორად მიიჩნია ადმინისტრაციულ აქტებად და შესაბამისად, მათ მიმართ არასწორად გამოიყენა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი წესი. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული დადგენილებები ადმინისტრაციული გარიგებებია, ვინაიდან აღნიშნული აქტებით მოხდა მიწის ნაკვეთის განკარგვა. გარიგების ერთ მხარეს წარმოადგენდა სახელმწიფო, ხოლო მეორე მხარეს - ამხანაგობა. ამდენად, სადავო დადგენილებების კანონიერების შეფასებისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

საქმის მასალების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. კ-იმა თავისი ქონება ანდერძით დაუტოვა მა. ლ-ეს, რომლის მემკვიდრეებს გაუგრძელდათ სამკვიდროს მიღების ვადა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგებების დადებისას მერიამ იმოქმედა კანონშეუსაბამოდ, რადგან 1998 წლის 25 ივნისის დადგენილებით მიწა დაუმაგრდა ამხანაგობას, თუმცა ტექაღრიცხვის სამსახურის მონაცემების მიხედვით, ს. ...ს N10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი ირიცხებოდა ე. კ-ის სახელზე, ხოლო სახლთმფლობელობა განლაგებული იყო 242 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. ამდენად, მერიის მიერ განიკარგა ის ქონება, რომელიც მის საკუთრებაში არ იმყოფებოდა. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მერია მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნებოდა აღნიშნული მიწის განკარგვაზე უფლებამოსილი პირი, თუ სახლთმფლობელობა კანონით დადგენილი წესით უპატრონოდ იქნებოდა გამოცხადებული ან ადგილი ექნებოდა მემკვიდრეების მიერ საკუთრების უფლების მიტოვებას, რასაც ადგილი არ ჰქონია. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო დადგენილებების მიღებისას მერიას N10 სახლთმფლობელობის მესაკუთრის მემკვიდრეების თანხმობები არ ჰქონია და მან ასაღებ სახლებში მცხოვრებ მოქალაქეთა საბინაო პირობების გადაწყვეტა გარიგების მხარეს - ამხანაგობას მიანდო, რომელმაც დაკისრებული ვალდებულება სათანადოდ ვერ შეასრულა.

სააპელაციო პალატამ აქვე აღნიშნა, რომ მართალია ე. კ-ი გარდაიცვალა ძველი სამოქალაქო კოდექსის მოქმედების პირობებში და შესაბამისად, იგი იყო მიწის ნაკვეთის მხოლოდ მოსარგებლე და არა მესაკუთრე, თუმცა მისი მემკვიდრეები უფლებამოსილები იყვნენ მიეღოთ მისი დანაშთი ქონება საცხოვრებელი სახლის სახით და ამდენად, ახალი სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის შესაბამისად, გამხდარიყვნენ იმ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებიც, რომელიც ტექაღრიცხვის სამსახურის ნახაზით ირიცხებოდა ე. კ-ის სახელზე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ქალაქ თბილისის მერიის და ამხანაგობა ,,ხ...“-ის მიერ.

კასატორი - ამხანაგობა ,,ხ...“ მიუთითებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნავს, რომ 1972 წელს ე. კ-ის გარდაცვალების შემდეგ, ...ს ქ. N10-ში ცხოვრობდა მისი ერთ-ერთი შვილი ო. კ-ი, რომელმაც ფაქტობრივად მიიღო სამკვიდრო 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის შესაბამისად და ამდენად, გახდა აღნიშნული სახლის მესაკუთრე. ამასთან, ამხანაგობის 1997 წლის 11 დეკემბრის კრების ოქმით დგინდება, რომ ო. კ-იმა ...ს ქუჩის მობინადრეებთან ერთად დააფუძნა მენაშენეთა ამხანაგობა. შესაბამისად, სწორედ ო. კ-იმა მიიღო სამკვიდრო ფლობით და მართავდა მას. მა. ლ-ეის მიერ სახლის ფლობის ფაქტი კი არ დასტურდება. მა. ლ-ეს სიცოცხლის განმავლობაში არ მიუღია დედის სამკვიდრო და არც რაიმე პრეტენზია გამოუთქვამს ...ს ქ. N10-ში მდებარე სახლთან დაკავშირებით. ამასთან, მოსარჩელეებმა სამკვიდროს მიღების ვადა გაიგრძელეს მა. ლ-ეის და არა ე. კ-ის სამკვიდროზე. კასატორი ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეების მიერ სამკვიდროს მისაღებად ნოტარიუსთან განცხადების შეტანის დროისთვის ე. კ-ის საცხოვრებელი სახლი აღარ არსებობდა, დანგრეული იყო, ხოლო მიწის ნაკვეთი, 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის შესაბამისად, იყო სახელმწიფოს საკუთრება. შესაბამისად, მიწა საერთოდ არ შედიოდა 1972 წელს გარდაცვლილი ე. კ-ის სამკვიდროში და ვერ შევიდოდა ვერც მა. ლ-ეის სამკვიდროში, მით უფრო რომ მა. ლ-ეც, რომელიც საინფორმაციო სამმართველოს სამისამართო ბიუროს ცნობის თანახმად, 1994 წლამდე ცხოვრობდა ქ. ქუთაისში, ხოლო შემდგომში დატოვა საქართველო და გარდაიცვალა რუსეთში, 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მოქმედების პერიოდში გარდაიცვალა. ამასთან, კასატორი აქვე აღნიშნავს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, გასაჩივრებული დადგენილებები არის ადმინისტრაციული აქტები და არა გარიგებები. აღნიშნული აქტების საფუძველზე განხორციელდა არაერთი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედება, კერძოდ, შეთანხმდა პროექტი თბილისის მთავარ არქიტექტორთან, გაფორმდა ხელშეკრულება მიწის მართვის დეპარტამენტთან აღნაგობის შესახებ, დამტკიცდა წითელი ხაზები, გადახდილ იქნა დადგენილი თანხა და მიწა აღირიცხა ამხანაგობის საკუთრებაში. ამდენად, გასაჩივრებული დადგენილებები აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებია, რის გამოც სასამართლოს მათი კანონიერების შეფასებისას არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

კასატორი - ქალაქ თბილისის მერია მიუთითებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზე და აღნიშნავს, რომ ე. კ-ის სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდა მის ერთ-ერთ შვილს ო. კ-ის. მან მონაწილეობა მიიღო 1997 წელს შემდგარ, ...ს ქუჩაზე მცხოვრებთა კრებაში, რომლითაც გადაწყდა სამშენებლო ამხანაგობა ,,ხ...“-ის შექმნა. 1997 წლის 24 დეკემბერს ვაკის გამგეობამ დაამტკიცა ამხანაგობა და მისი წევრები, სადაც თავად ო. კ-ია მოხსენიებული. მა. ლ-ეს კი არასდროს არ მიუღია ე. კ-ის სამკვიდრო, არც ფლობით და არც სხვა გზით. მას სიცოცხლის განმავლობაში არც რაიმე პრეტენზია განუცხადებია აღნიშნულზე. ამასთან, როგორც საინფორმაციო სამმართველოს სამისამართო ბიუროს ცნობით დგინდება, მა. ლ-ე 1994 წლამდე ცხოვრობდა ქ. ქუთაისში, საიდანაც ამოეწერა 1994 წელს და გაემგზავრა ქ. ...ში. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ დღეის მდგომარეობით, ე. კ-ის საცხოვრებელი სახლი აღარ არსებობს, იგი დანგრეული იქნა 2000 წელს, როგორც ამორიტიზირებული, ხოლო მის ადგილზე დგას 14 სართულიანი კორპუსი, რომელიც გადახურვის პროცესშია. კასატორი ასევე არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ გასაჩივრებული დადგენილებები ადმინისტრაციული გარიგებებია და აღნიშნავს, რომ მითითებული დადგენილებები საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ“ და ,,ვ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებია. აღნიშნული აქტების საფუძველზე განხორციელდა არაერთი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედება, კერძოდ, შეთანხმდა პროექტი თბილისის მთავარ არქიტექტორთან, გაფორმდა ხელშეკრულება მიწის მართვის დეპარტამენტთან აღნაგობის შესახებ, დამტკიცდა წითელი ხაზები, გადახდილ იქნა დადგენილი თანხა და მიწა აღირიცხა ამხანაგობის საკუთრებაში. ამასთან, კასატორი მიუთითებს, რომ ე. კ-ი გარდაიცვალა 1972 წელს, ე.ი. 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსის მოქმედების პერიოდში, რომლის 93-ე მუხლის თანახმად, მიწა იყო მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრება. შესაბამისად, იგი ვერც ე. კ-ის და ვერც მა. ლ-ეის სამკვიდროში ვერ შევიდოდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 11 თებერვლის განჩინებით, ამხანაგობა ,,ხ...“-ის საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა წარმოებაში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 1 მარტის განჩინებით, ქალაქ თბილისის მერიის საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა წარმოებაში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2005 წლის 15 სექტემბრის განჩინებით, მესამე პირის - ო. კ-ის გარდაცვალების გამო, საპროცესო უფლებამონაცვლის დადგენამდე და მა. ლ-ეის ქონებაზე ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მოწმობის მიღების თაობაზე სანოტარო აქტის ბათილად ცნობის შესახებ მ. კ-ის სარჩელზე სასამართლოს მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, საქმის წარმოება შეჩერდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით, Nბს-134-103-კ-05 ადმინისტრაციულ საქმეზე, ამხანაგობა „ხ...-ის“ და ქალაქ თბილისის მერიის საკასაციო საჩივრებზე განახლდა საქმის წარმოება; ასევე განისაზღვრა, რომ საქმე განხილულ იქნას მხარეთა დასწრების გარეშე. განჩინებაში მიეთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მასალების თანახმად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 22 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით (საქმე N2/4471-06), მ. კ-ის სარჩელი, მოპასუხე ნოტარიუს თ. გ-ის მიმართ, მესამე პირები - მ. ლ-ე და ლ. ლ-ე, სანოტარო აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე, დარჩა განუხილველი. ამასთან, დგინდება, რომ საკასაციო პალატის მიერ 2008, 2010, 2011, 2013, 2014 წლებში მხარეებისა და მესამე პირის - ო. კ-ის სავარაუდო უფლებამონაცვლისთვის გაგზავნილი მიმართვების მიუხედავად, სასამართლოში არ წარმოდგენილა რაიმე ინფორმაცია ო. კ-ის სამკვიდროს მიღების ან მხარეთა მისამართების ცვლილების შესახებ. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ არ აცილებულა საქმის წარმოების შეჩერების წარმომშობი გარემოება - ო. კ-ის მემკვიდრეს არ წარმოუდგენია სამკვიდროს მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი, საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ უნდა განახლდეს საქმის წარმოება, ვინაიდან დავის განხილვის გაგრძელება და გადაწყვეტა შესაძლებელია საქმეში ო. კ-ის უფლებამონაცვლის მონაწილეობის გარეშე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით, ქალაქ თბილისის მერიისა და ამხანაგობა ,,ხ...“-ის საკასაციო საჩივრები თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებაზე, მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და დადგინდა მხარეთა დასწრების გარეშე მათი განხილვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

ზეპირი მოსმენის გარეშე, საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებისა და საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ამხანაგობა ,,ხ...“-ის საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო პალატა საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

ე. კ-ი, რომლის სახელზეც ქ. თბილისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის მონაცემებით, ირიცხებოდა ქ. თბილისში, ს. ...ს ქ. N10-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, გარდაიცვალა 1972 წლის 8 სექტემბერს. საქმეში წარმოდგენილი 1972 წლის 9 აგვისტოს ანდერძის თანახმად, ე. კ-იმა მისი კუთვნილი სახლი, მდებარე: ქ. თბილისში, ს. ...ს ქ. N10-ში და ყოველივე ის ქონება, რომელიც მისი სიკვდილის დღეს მის საკუთრებას შეადგენს, სადაც არ უნდა მდებარეობდეს და რისგანაც არ უნდა შედგებოდეს ის, უანდერძა მის შვილს მა. ლ-ეს, მცხოვრებს: ქ. ტყიბულში, ...ს ქ. N...-ში. მა. ლ-ე გარდაიცვალა 1996 წლის 15 იანვარს, ქალაქ მოსკოვში.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით, დადგენილ იქნა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი იმის შესახებ, რომ აწ გარდაცვლილი მა. ლ-ე იყო ლ. ლ-ეის ბებია და მ. ლ-ეის დედა, ხოლო აწ გარდაცვლილი ე. კ-ი იყო მა. ლ-ეის დედა, მ. ლ-ეის ბებია და ლ. ლ-ეის ბებიის დედა.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, ლ. ლ-ეის განცხადება დაკმაყოფილდა და ლ. ლ-ეს და მ. ლ-ეს გაუგრძელდათ მა. ლ-ეის დანაშთი ქონების მიღების ვადა, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 6 თვით. აღნიშნულის საფუძველზე, 2002 წლის 2 თებერვალს ლ. ლ-ემ და მ. ლ-ემ მა. ლ-ეის სამკვიდრო ქონების მიღების შესახებ განცხადებით მიმართეს ნოტარიუსს, ხოლო შემდგომ, უძრავი ნივთის რეგისტრაციის მიზნით განცხადებით მიმართეს ქ. თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტს.

საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დგინდება, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების მე-14 პუნქტის თანახმად, სამშენებლო კომპანია „კ...სა“ და საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...“-ს მრავალსართულიანი საბინაო მშენებლობისთვის დაუმაგრდათ ...ს ქ. N4, N6, N8 და N10-ში მდებარე ამორტიზებული სახლთმფლობელობებით დაკავებული მიწის ნაკვეთები. ამავე დადგენილების 14.1 ქვეპუნქტის მიხედვით, ცნობად იქნა მიღებული, რომ სამშენებლო კომპანია „კ...ი“ და საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...“ იღებდნენ ვალდებულებას ასაღებ სახლებში მცხოვრებ მოქალაქეთა საბინაო პირობების მოქალაქეებთან ურთიერთშეთანხმებით გადაწყვეტის შესახებ. ქ. თბილისის მთავრობის 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 დადგენილებით კი, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების მე-14 პუნქტში შეტანილ იქნა ცვლილება და აღნიშნული პუნქტიდან ამოღებული იქნა სიტყვები ,,სამშენებლო კომპანია „კ...ი“. შესაბამისად, ...ს ქ. N4, N6, N8 და N10-ში მდებარე ამორტიზებული სახლთმფლობელობებით დაკავებული მიწის ნაკვეთები მრავალსართულიანი საბინაო მშენებლობისთვის დაუმაგრდა მხოლოდ საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...“-ს. ამასთან, ზემოაღნიშნული დადგენილებების, ქ. თბილისის არქიტექტურისა და ქალაქის პერსპექტიული განვითარების საქმეთა დეპარტამენტის მიერ 1998 წლის 12 ივლისს გაცემული მიწის ნაკვეთის გეგმისა და ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, მიწის ნაკვეთზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ს ქ. NN4-6-8-10, ფართობი: 1 696 კვ.მ., საჯარო რეესტრში 2002 წლის 2 მაისს დარეგისტრირდა საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...“-ის საკუთრების უფლება. შესაბამისად, ლ. ლ-ეის და მ. ლ-ეის განცხადება აღნიშნული უძრავი ნივთის მათ სახელზე რეგისტრაციის შესახებ ქ. თბილისის მიწის მართვის დეპარტამენტის მიერ ვერ იქნა დაკმაყოფილებული.

განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მოთხოვნას წარმოადგენს სწორედ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების მე-14 პუნქტის იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლითაც ქ. თბილისში, ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი დაუმაგრდა სამშენებლო კომპანია ,,კ...ს“ და საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა ,,ხ...“-ს; ასევე, ქ. თბილისის მთავრობის 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 დადგენილების 2.1 პუნქტის იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლითაც ქ. თბილისში, ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი დაუმაგრდა მხოლოდ საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა ,,ხ...“-ს და საჯარო რეესტრის 2002 წლის 2 მაისის ჩანაწერის გაუქმება, რომლითაც ქ. თბილისში, ს. ...ს ქ. N10-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი დარეგისტრირდა ამხანაგობა ,,ხ...“-ის საკუთრებად.

საკასაციო სასამართლო უპირველეს ყოვლისა აღნიშნავს, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილების თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული დადგენილებები ადმინისტრაციული გარიგებებია, ვინაიდან აღნიშნული აქტებით მოხდა მიწის ნაკვეთის განკარგვა. გარიგების ერთ მხარეს წარმოადგენდა სახელმწიფო, ხოლო მეორე მხარეს - ამხანაგობა. ამდენად, სადავო დადგენილებების კანონიერების შეფასებისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის აღნიშნულ მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული აქტები ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებია. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის საჯარო-სამართლებრივი ფორმები თავის თავში აერთიანებს ცალმხრივ და მრავალმხრივ მოწესრიგებებს, შესაბამისად, ადმინისტრაციულ აქტებსა და ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებებს (სადავო აქტების გამოცემის დროს - გარიგება). ადმინისტრაციული აქტი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ცალმხრივად სავალდებულო მოწესრიგებაა, ხოლო ადმინისტრაციული გარიგება განიმარტებოდა, როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგება

(სზაკ-ის პირველადი რედაქცია, მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ზ“ ქვეპუნქტი). განსხვავება იკვეთება, როგორც მათი გამოცემის ფორმალურ საფუძვლებში, ასევე მოწესრიგების ფარგლებში. ის გარემოება, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კონკრეტული დოკუმენტი გამოცემულ იქნა მხარის მიმართვის, განცხადების საფუძველზე, არ ნიშნავს მიღებული გადაწყვეტილების იმთავითვე ადმინისტრაციულ გარიგებად მიჩნევის შესაძლებლობას, რადგან მხარის განცხადების მიუხედავად, გადაწყვეტილების მიღება ხდება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ. მიღებული დოკუმენტი არ არის მხარეთა შეთანხმების შედეგი, სახეზეა ადმინისტრაციული ორგანოს ცალმხრივად გამოვლენილი, სავალდებულო ნება, რომელიც მხარის მიმართ კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს იწვევს. მართალია ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობა აღარ ითვალისწინებს ადმინისტრაციული გარიგების ცნებას, იგი ჩანაცვლებულია ადმინისტრაციული ხელშეკრულებით და ამასთან, აღნიშნული ცნებები არ არის იდენტური, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ არ შეცვლილა მთავარი გარემოება, ლეგალური დეფინიციის მიხედვით, როგორც ადმინისტრაციული გარიგება, ასევე ხელშეკრულება არის ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქოსამართლებრივი ხელშეკრულება. ამდენად, ადმინისტრაციული აქტი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ცალმხრივად გამოცემული აქტია, რომელსაც იგი ცალმხრივად ასაბუთებს, ცვლის ან აუქმებს, ხოლო ადმინისტრაციული გარიგება (აგრეთვე ხელშეკრულება) ორმხრივი ნების გამოვლენის შედეგია, რომლის პირობების ჩამოყალიბება, შეცვლა, ძალაში შესვლა და გაუქმება, როგორც წესი, ხორციელდება ორმხრივი თანხმობით.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული დადგენილებები, რომლითაც მოხდა ჯერ კომპანია „კ...სა“ და ამხანაგობა „ხ...“-ზე, ხოლო შემდგომში მხოლოდ ამხანაგობის სახელზე მიწის ნაკვეთის დამაგრება, ისე მიიჩნია ადმინისტრაციულ გარიგებებად, რომ არ შეუფასებია მათი გამოცემის საფუძვლები და სამართლებრივი ბუნება. სააპელაციო პალატის მიერ კომპანია „კ...ისა“ და ამხანაგობა „ხ...“-ის ადმინისტრაციული გარიგების მხარეებად მიჩნევა არ ეფუძნება სათანადო დასაბუთებას, სადავო დადგენილებებს არ ჰყავს მეორე მხარე. მართალია აღნიშნული დადგენილებებით კონკრეტული სუბიექტები აღიჭურვნენ გარკვეული უფლებებით, თუმცა ეს არ გულისხმობს უფლებამიმნიჭებელი დოკუმენტის იმთავითვე ადმინისტრაციულ გარიგებად, ხოლო მისი სუბიექტების ადმინისტრაციული გარიგების მხარეებად მიჩნევის შესაძლებლობას. სააპელაციო პალატის განმარტების გაზიარების შემთხვევაში, გამოირიცხება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ანუ ისეთი აქტის გამოცემის შესაძლებლობა, რომელიც დაინტერესებულ მხარეს ანიჭებს რაიმე უფლებას ან სარგებელს, რაც დაუსაბუთებელია. სადავო ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილებით მოხდა ადმინისტრაციული ორგანოს ცალმხრივი ნების გამოხატვა კონკრეტული მიწის ნაკვეთის კომპანია „კ...ისა“ და ამხანაგობა „ხ...“-სთვის სარგებლობაში გადაცემის შესახებ, მრავალსართულიანი საბინაო მშენებლობის მიზნით. ამდენად, სახეზეა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური აქტი, რომელიც იწვევს კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს, კომპანიასა და ამხანაგობას აღჭურავს შესაბამისი უფლებებით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის - ქ. თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ“ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის, სახელმწიფო მეთაურის 1992 წლის 19 დეკემბრის N9 ბრძანებულების სადავო 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების გამოცემის დროს მოქმედი რედაქციის მიხედვით, ქ. თბილისის მერიის აღმასრულებელი ორგანოს ფუნქციები დაკისრებული ჰქონდა მუნიციპალიტეტის კაბინეტს (მუხლი 5), რომელიც მათ შორის ახორციელებდა მიწის ფონდისა და მუნიციპალური ქონების მართვას, წყვეტდა იურიდიული პირებისა და მოქალაქების მიწათსარგებლობის საკითხებს (მუხლი 7). ამავე ბრძანებულებით დამტკიცებული „საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის - ქალაქ თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ დებულების“ მე-3 მუხლის თანახმად, მუნიციპალიტეტის კაბინეტს ხელმძღვანელობდა თბილისის ვიცე-მერი - მუნიციპალიტეტის პრემიერი. მუნიციპალიტეტის კაბინეტი თავისი კომპეტენციის ფარგლებში იღებდა დადგენილებებს, რომელთა შესრულება სავალდებულო იყო ქალაქის მთელ ტერიტორიაზე ყველა იურიდიული და ფიზიკური პირებისათვის, ქალაქ თბილისის მოსახლეობისათვის. ამასთან, ქ. თბილისის მერიის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1993 წლის 9 ივლისის N14.03.93 დადგენილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისში ინდივიდუალური მენაშენეების ამხანაგობების მიერ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის შესახებ დებულების“ თანახმად, მენაშენის სტატუსის მისაღებად, ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობის საინიციატივო ჯგუფი მიმართავდა ქ. თბილისის მერიის მუნიციპალიტეტის მიწათსარგებლობის კომისიას თხოვნით, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისათვის ტერიტორიის დამაგრების შესახებ (მუხლი 4), ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტს კი გამოჰქონდა დადგენილება ამხანაგობისათვის მენაშენის სტატუსის მინიჭების შესახებ, ბინათმშენებლობისათვის განსაზღვრული ტერიტორიის მითითებით (მუხლი 5), ხოლო დადგენილების საფუძველზე მერიასა და მენაშენეებს შორის იდებოდა ხელშეკრულება (მუხლი 6). ამდენად, სადავო ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილებით (ხელს აწერს ქ. თბილისის პრემიერი), მუნიციპალიტეტის კაბინეტმა მოახდინა ქ. თბილისის ტერიტორიაზე არსებული მიწის ნაკვეთის ამხანაგობაზე დამაგრება - ნაკვეთზე სარგებლობის უფლების გადაცემა, რაც განახორციელა შესასრულებლად სავალდებულო აქტის - დადგენილების გამოცემით, რომლის საფუძველზეც შემდგომში უნდა დადებულიყო ხელშეკრულება. ის გარემოება, რომ სადავო პერიოდში საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი ჯერ კიდევ არ იყო მიღებული, არ გამორიცხავდა ადმინისტრაციული ორგანოების მმართველობითი საქმიანობიდან ინდივიდუალურ მოწესრიგებებს და შესაბამისად, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემის შესაძლებლობას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების შინაარსის, დამდგარი სამართლებრივი შედეგისა და გამოცემის ფორმის გათვალისწინებით, სახეზეა აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.

საკასაციო სასამართლო აქვე მიუთითებს, რომ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს წარმოადგენს ასევე აღნიშნულ დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ ქ. თბილისის მთავრობის 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 სადავო დადგენილებაც. მითითებული დადგენილების გამოცემის დროს მოქმედი რედაქციით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 63-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში ცვლილების შეტანა ხდებოდა ამ აქტის მომზადებისა და გამოცემისთვის დადგენილი წესით. შესაბამისად, აქტში ცვლილების შესახებ დოკუმენტი თავადაც წარმოადგენდა ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. ამასთან, ქ. თბილისის მთავრობის 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 დადგენილების გამოცემის დროისათვის უკვე ამოქმედებული იყო „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ“ 1998 წლის 20 თებერვლის კანონი (ამოქმედდა ქ. თბილისის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოს არჩევნების შედეგების ოფიციალურად გამოცხადების დღიდან (მუხლი 50), არჩევნები გაიმართა 15.11.1998წ.) და „ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ“ 1997 წლის 16 ოქტომბრის ორგანული კანონი (ამოქმედდა ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოების არჩევნების შედეგების ოფიციალური გამოცხადების დღიდან (49-ე მუხლის პირველი პუნქტი). „ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის (ძალადაკარგულია 2006 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოების არჩევნების შედეგების ოფიციალურად გამოცხადების დღიდან, საქართველოს 16.12.2005წ. N2304 ორგანული კანონით) მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ“ და ,,მ“ ქვეპუნქტების თანახმად, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა ექსკლუზიურ უფლებამოსილებას განეკუთვნებოდა ადგილობრივი თვითმმართველობის ქონების ფლობა, სარგებლობა და განკარგვა, ასევე, საცხოვრებელი, სოციალურ-კულტურული და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების დაწესებულებათა მშენებლობისათვის ხელის შეწყობა. „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ“ 1998 წლის 20 თებერვლის კანონის (ძალადაკარგულია 2014 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მორიგი არჩევნების შედეგების ოფიციალურად გამოცხადების დღიდან, საქართველოს 05.02.2014წ. N1958 ორგანული კანონით) თანახმად კი, თბილისის მმართველობის ორგანოების კომპეტენციას მათ შორის განეკუთვნებოდა მიწის ნაკვეთების მართვა (44-ე მუხლის მე-2 პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტი), თბილისის მთავრობის ხელმძღვანელი - პრემიერი თავისი კომპეტენციის ფარგლებში გამოსცემდა განკარგულებებს და ხელს აწერდა მთავრობის დადგენილებებს (24-ე მუხლის პირველი პუნქტი, მე-3 პუნქტის ,,ვ“ და ,,ზ“ ქვეპუნქტები), თუმცა ის არ იყო მუნიციპალიტეტის სახელით დადებულ ხელშეკრულებებზე ხელმოწერის უფლების მქონე სუბიექტი. დედაქალაქის სახელით დადებულ ხელშეკრულებებსა და შეთანხმებებს ამტკიცებდა ქ. თბილისის საკრებულო და ხელს აწერდა ქ. თბილისის მერი (მე-12 მუხლის პირველი პუნქტის ,,ჭ“ ქვეპუნქტი, 22-ე მუხლის მე-3 პუნქტის ,,კ“ ქვეპუნქტი). განსახილველ შემთხვევაში, რაიმე მსგავსი პროცედურის განხორციელებას ადგილი არ ჰქონია, სადავო 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 დადგენილება მიღებულია ქ. თბილისის მთავრობის, ხოლო ხელმოწერილია ქ. თბილისის პრემიერის მიერ. ამდენად, გასაჩივრებული დადგენილებები, როგორც ფორმალური, ასევე შინაარსობრივი თვალსაზრისით წარმოადგენენ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, არ შეიძლება ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული ან დადასტურებული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ან ძალადაკარგულად გამოცხადება, თუ პირმა განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის რაიმე ქმედება ამ აქტის საფუძველზე, გარდა ამ კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით და 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა”, „ბ” და „გ” ქვეპუნქტებით გათვალიწინებული შემთხვევებისა. მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ მოსარჩელე მხარის მოთხოვნას წარმოადგენს აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა. საქმის მასალებით ასევე დგინდება, რომ აღნიშნული აქტების საფუძველზე განხორციელებულია რიგი სამართლებრივი მოქმედებები, კერძოდ, მიწის ნაკვეთზე მდებარე საცხოვრებელი სახლები დანგრეულია, არაერთ მაცხოვრებელთან მიღწულ იქნა შეთანხმება ნაკვეთის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ შესაბამისი კომპენსაციის გაცემის თაობაზე, ქ. თბილისის მთავარი არქიტექტორის მიერ შეთანხმდა 7-9 სართულიანი (მანსარდით) საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის არქიტექტურული პროექტი, განხორციელდა მშენებლობა და აშენებულ მრავალსართულიან სახლში ბინებს ჰყავთ ინდივიდუალური მესაკუთრეები.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილი არ აწესებს მითითებული კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული ნებისმიერი აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის აკრძალვას. ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარე, დადგენილი წესი არ ვრცელდება ისეთ შემთხვევებზე, როდესაც სახეზეა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტითა და 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძველი. ამდენად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესი არ ვრცელდება ისეთ აღმჭურველ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტზე, რომელიც გამოცემულია არაუფლებამოსილი ორგანოს ან არაუფლებამოსილი პირის მიერ (მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტი), ასევე თუ აქტის ძალადაკარგულად ცნობის შესაძლებლობის შესახებ პირდაპირ არის მითითებული კანონში ან მის საფუძველზე გამოცემული ზემდგომი ორგანოს კანონქვემდებარე აქტში (61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტი), კანონმდებლობის შესაბამისად აქტის ძალადაკარგულად ცნობის შესაძლებლობაზე პირდაპირ არის მითითებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში (61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტი) ან თუ დაინტერესებულმა მხარემ არ შეასრულა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დადგენილი ვალდებულება, რომლის შეუსრულებლობაც კანონმდებლობის შესაბამისად შეიძლება გახდეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ძალადაკარგულად გამოცხადების საფუძველი (61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტი). განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეები მიუთითებენ იმ გარემოებაზე, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს არ ჰქონდა მიწის ნაკვეთის განკარგვის უფლებამოსილება და ამასთან, ამხანაგობამ არ შეასრულა სადავო აქტით მასზე დაკისრებული ვალდებულება. ამდენად, შესაძლოა სახეზე იყოს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით ან 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან ერთ-ერთი, რაც სადავო აქტებზე ამავე კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გავრცელების შესაძლებლობას გამორიცხავს. მეტიც, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული პირობის არსებობის შემთხვევაში, ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, წარმოიქმნება აქტის არარად აღიარების საფუძველი.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის - ქ. თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ“ საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარის, სახელმწიფო მეთაურის 1992 წლის 19 დეკემბრის N9 ბრძანებულების, ამავე ბრძანებულებით დამტკიცებული „საქართველოს რესპუბლიკის დედაქალაქის - ქალაქ თბილისის მმართველობითი ორგანოების უფლებამოსილებათა შესახებ დებულების“, „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ“ 1998 წლის 20 თებერვლის კანონისა და „ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის შესახებ“ 1997 წლის 16 ოქტომბრის ორგანული კანონის ზემოაღნიშნული ნორმებით დასტურდება, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოებს (ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტს, ქ. თბილისის მთავრობას) ჰქონდათ ქ. თბილისის საზღვრებში მდებარე მიწის ნაკვეთების განკარგვისა და სარგებლობაში გადაცემის ზოგადი უფლებამოსილება, რაც გამორიცხავს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევის არსებობას. ამასთან, ამხანაგობის მიერ სადავო აქტით მასზე დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობის შესახებ მოსარჩელეთა პოზიციასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული დადგენილებების შინაარსიდან გამომდინარე, არ იკვეთება ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ამხანაგობისათვის რაიმე ვალდებულების დაკისრება. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების მე-14 პუნქტის თანახმად, სამშენებლო კომპანია „კ...სა“ და საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...“-ს მრავალსართულიანი საბინაო მშენებლობისთვის დაუმაგრდათ ...ს ქ. N4, N6, N8 და N10-ში მდებარე ამორტიზებული სახლთმფლობელობებით დაკავებული მიწის ნაკვეთები. ამავე დადგენილების 14.1 ქვეპუნქტის მიხედვით კი, ცნობად იქნა მიღებული, რომ სამშენებლო კომპანია „კ...ი“ და საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...“ იღებდნენ ვალდებულებას ასაღებ სახლებში მცხოვრებ მოქალაქეთა საბინაო პირობების მოქალაქეებთან ურთიერთშეთანხმებით გადაწყვეტის შესახებ. სადავო დადგენილება არ ითვალისწინებს მიწის ნაკვეთის დამაგრების სანაცვლოდ რაიმე პირობების შესრულებას. დამაგრებულ მიწის ნაკვეთზე მცხოვრები მოსახლეობის საცხოვრებელი ფართით ან შესაბამისი ფულადი კომპენსაციით დაკმაყოფილების ვალდებულება გათვალისწინებული იყო ნორმატიულად - ქ. თბილისის მერიის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1993 წლის 9 ივლისის N14.03.93 დადგენილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისში ინდივიდუალური მენაშენეების ამხანაგობების მიერ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის შესახებ დებულების“ მე-7 მუხლით, რომლის თანახმად, ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ვალდებული იყო მათ შორის დამაგრებულ მიწის ნაკვეთზე მცხოვრები მოსახლეობა დაეკმაყოფილებინა საცხოვრებელი ფართით ან მოქალაქეთა თხოვნით შესაბამისი ფულადი კომპენსაციით. ამდენად, როგორც ნორმის, ასევე სადავო აქტების შინაარსი ცხადყოფს, რომ ამ აქტებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის დადგომა არ იყო დამოკიდებული გარკვეული წინაპირობების შესრულებაზე, მათ შორის, ადგილზე მცხოვრებ პირებთან ხელშეკრულებების დადებაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გამოირიცხება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 61-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევის არსებობა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით დაკისრებული ვალდებულების შეუსრულებლობა არ ადასტურებს აქტის უკანონობას, შესაძლოა წარმოიქმნას მხოლოდ აქტის ძალადაკარგულობის და არა ბათილად ცნობის საფუძველი. სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სადავო დადგენილებებით მერიამ ამხანაგობას, როგორც გარიგების მხარეს, მიანდო ასაღებ სახლებში მცხოვრებ მოქალაქეთა საბინაო პირობების გადაწყვეტა, რაც არ შესრულდა, არ არის დასაბუთებული. განსახილველი დავის საგანია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა და არა ამხანაგობის მიერ კერძო პირთა მიმართ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება. როგორც აღინიშნა, გასაჩივრებული დადგენილებები ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტებია და არა ადმინისტრაციული გარიგებები, ამხანაგობას დამაგრებულ მიწის ნაკვეთზე მცხოვრებ პირთა შესაბამისი ბინით/კომპენსაციით დაკმაყოფილების ვალდებულება დაკისრებული ჰქონდა ნორმატიულად და მისი შეუსრულებლობა შესაძლებელია ცალკე დავის საგანი გამხდარიყო. სადავო აქტები კი არ ითვალისწინებდა მიწის ნაკვეთის ამხანაგობის სახელზე დამაგრების გარდა სხვა რაიმე სამართლებრივი შედეგის დადგომის შესაძლებლობას, არ აწესრიგებდა მიწის ნაკვეთზე არსებული სახლთმფლობელობების მესაკუთრეებთან შეთანხმების, მშენებლობის მიზნით პროექტის დამტკიცებისა და ნებართვის გაცემის, სახლთმფლობელობების დემონტაჟის საკითხებს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მითითება იმის თაობაზე, რომ ამხანაგობამ ვერ შეასრულა აღებული ვალდებულება, რამაც განაპირობა საქმეზე დავის წარმოშობა, ეფუძნება სააპელაციო პალატის მიერ სადავო აქტებისა და დავის შინაარსის არასწორ შეფასებას. სადავო აქტების შინაარსის გათვალისწინებით, განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს ამხანაგობისთვის მიწის ნაკვეთის სარგებლობაში გადაცემის კანონიერება და არა ამხანაგობის მიერ სახლთმფლობელობების მესაკუთრეებთან მოლაპრაკებების სათანადოდ წარმოების, მათი კომპენსაციით უზრუნველყოფის თუ საცხოვრებელი სახლების დემონტაჟის საკითხები. ამასთან, სააპელაციო პალატის მოსაზრების გაზიარების შემთხვევაშიც კი, გაურკვეველია რას დაეფუძნა პალატის მტკიცება, ამხანაგობის მიერ კერძო პირთა მიმართ ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის შესახებ. ის გარემოება, რომ მოსარჩელეებს რაიმე კომპენსაცია არ მიუღიათ, არ ადასტურებს ამხანაგობის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობას. გასათვალისწინებელია პირველი ინსტანციის სასამართლოში ე. კ-ის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის, შვილის - ო. კ-ის მიერ 2003 წლის 6 ივნისს წარდგენილი განცხადება, რომლის თანახმად, მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ის ფლობდა საცხოვრებელ სახლს მის დანგრევამდე და სწორედ მან მისცა თანხმობა ამხანაგობა „ხ...“-ს სახლის დანგრევაზე, რის სანაცვლოდაც ხელშეკრულების საფუძველზე უნდა მიიღოს ახალი ბინა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სახეზე არ არის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დისპოზიციაში მითითებული რომელიმე საფუძველი, რაც აღნიშნული ნორმის სადავო აქტებზე გავრცელების შესაძლებლობას გამორიცხავდა, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ მითითებული ნორმის გავრცელება დაიშვება მხოლოდ ისეთ შემთხვევებზე, როდესაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მიღებამდე გამოცემული აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არ ზღუდავს მესამე პირის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულ აქტს შესაძლოა ჰქონდეს ორმხრივი ზემოქმედების ძალა, კერძოდ, ადრესატისათვის ის იყოს აღმჭურველი, თუმცა სხვა პირისათვის ატარებდეს შემზღუდველ ხასიათს. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილი არ ვრცელდება ისეთი აღმჭურველი აქტების მიმართ, რომლებიც ზღუდავენ მესამე პირთა უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს. აღნიშნული ნორმა ვერ იქნება მიჩნეული სხვისი უფლებების შეზღუდვის ნებართვად. თუ აქტი არ ზღუდავს მესამე პირის უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს, სწორედ ასეთი აქტების მიმართ ხსენებული მუხლი აღიქმება ერთგვარ „ამნისტიად“ და სახელდობრ ასეთი აქტების მიმართ არის მუხლში გათვალისწინებული საგამონაკლისო წესი (სუსგ 03.02.2010წ. Nბს-201-195(კ-09)). ამდენად, გასაჩივრებული დადგენილებების მიმართ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენება არ დაიშვება მოსარჩელეთა უფლებების და კანონიერი ინტერესის შეზღუდვის გამორიცხვის გარეშე, რის გამოც შეფასებას საჭიროებს სადავო აქტებით მოსარჩელეთა კანონიერი ინტერესებისათვის ზიანის მიყენების საკითხი.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეები მიუთითებენ იმ გარემოებაზე, რომ ისინი არიან ქ. თბილისში, ს. ...ს ქ. N10-ში მდებარე ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრის ე. კ-ის შვილის - მა. ლ-ეის მემკვიდრეები. ე. კ-იმა თავისი ქონება ანდერძით დაუტოვა 5 შვილიდან ერთ-ერთს - მა. ლ-ეს, რომელმაც ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სამკვიდრო, ხოლო მა. ლ-ეის სამკვიდრო კი მიიღეს მოსარჩელეებმა, რის გამოც სწორედ ისინი არიან ე. კ-ის ქონებაზე უფლების მქონე პირები.

საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქმის მასალების თანახმად, ე. კ-ი გარდაიცვალა 1972 წლის 8 სექტემბერს, ანუ 1964 წელს მიღებული საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მოქმედების პირობებში, რომელიც მიწას აცხადებდა მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებად და უთითებდა, რომ მიწის გადაცემა დაიშვებოდა მხოლოდ სარგებლობაში (მუხლი 93), მოქალაქეს პირად საკუთრებაში შეიძლებოდა ჰქონოდა საცხოვრებელი სახლი და საოჯახო მეურნეობის, პირადი მოხმარებისა და კეთილმოწყობის საგნები (მუხლი 103). ამდენად, ე. კ-ის სამკვიდრო მასაში ვერ შევიდოდა მიწის ნაკვეთი, რადგან მამკვიდრებელს არ ჰქონდა მიწაზე საკუთრების უფლება, თუმცა მემკვიდრეს შესაძლოა გადასცემოდა მიწის ნაკვეთის სარგებლობის უფლება. აღსანიშნავია, რომ ე. კ-ის გარდაცვალების დროს მოქმედი ნორმატიული მოწესრიგების თანახმად, სამკვიდრო მემკვიდრის ხდებოდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც იგი მიიღებდა სამკვიდროს. სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია მომხდარიყო სამკვიდრო ქონების ფლობით ან სამკვიდროს გახსნის ადგილას სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში განცხადების შეტანით (სსრ სსკ-ის 556-ე მუხლი). მოცემულ შემთხვევაში სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოსარჩელეთა მამკვიდრებელს - მა. ლ-ეს ე. კ-ის სამკვიდრო ქონების მისაღებად სანოტარო ბიუროსათვის არ მიუმართავს. შესაბამისად, იმისათვის, რომ მა. ლ-ეს დედის - ე. კ-ის სამკვიდრო მიღებულად ჩათვლოდა, მას უნდა მიეღო სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით. მართალია მოსარჩელეები უთითებენ, რომ მათმა მამკვიდრებელმა მა. ლ-ემ ე. კ-ის სამკვიდრო მიიღო ფაქტობრივი ფლობით, თუმცა საქმის მასალებში აღნიშნული გარემოების დამადატურებელი რაიმე მტკიცებულება წარმოდგენილი არ არის.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ე. კ-ის მიერ მა. ლ-ეის სახელზე 1972 წლის 9 აგვისტოს გაცემულ ანდერძში მა. ლ-ეის საცხოვრებელ ადგილად მითითებულია ქ. ტყიბული, ...ს ქ. N14. ამასთან, საქართველოს რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს საინფორმაციო-სამისამართო განყოფილების ცნობების მიხედვით, მა. ლ-ეზე პასპორტი გაცემულია 1980 წლის 5 თებერვალს, ტყიბულის შს განყოფილების მიერ. სსრკ მინისტრთა საბჭოს 1974 წლის 28 აგვისტოს N774 დადგენილებით დამტკიცებული „სსრ კავშირში საპასპორტო სისტემის შესახებ დებულების“ თანახმად კი, პასპორტის გაცემა წარმოებდა შინაგან საქმეთა ორგანოების მიერ მოქალაქის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით. ამდენად, საქმის მასალებით დგინდება, რომ 1972 წელს მამკვიდრებელ ე. კ-ის გარდაცვალებამდე დაახლოებით 1 თვით ადრე, ასევე 1980 წლის დასაწყისში მა. ლ-ე არ ცხოვრობდა ქ. თბილისში.

საქმეში მართალია წარმოდგენილია საინფორმაციო-სამისამართო განყოფილების 2002 წლის 1 თებერვლის ცნობა, რომლის თანახმად, მა. ლ-ეის სავარაუდო საცხოვრებელი ადგილია ს. ...ს, ყოფ. ...ს ქ. 10, თუმცა მას შემდეგ რაც მოთხოვნილ იქნა მა. ლ-ეის საცხოვრებელი ადგილის შესახებ დაზუსტებული ინფორმაციის გაცემა, შსს საინფორმაციო-სამისამართო განყოფილებამ 2003 წლის 8 სექტემბერს გასცა ცნობა, რომლის თანახმად, მა. ლ-ე ცხოვრობდა ქ. ქუთაისში. ამასთან, მა. ლ-ეის გარდაცვალების მოწმობის მიხედვით, იგი გარდაიცვალა 1996 წლის 15 იანვარს, რუსეთის ფედერაციაში, ქ. მოსკოვში. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორთა მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ არ დასტურდება მა. ლ-ეის მიერ მამკვიდრებლის - ე. კ-ის სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღება. მოსარჩელეთა მტკიცება იმის შესახებ, რომ მა. ლ-ე ე. კ-ის გარდაცვალების შემდეგ ცხოვრობდა მის საცხოვრებელ მისამართზე, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. ცნობა, რომელიც ახალი შინაარსის მქონე ცნობის გაცემით თავადვე უარყო შსს საინფორმაციო-სამისამართო განყოფილებამ, ვერ გახდება მოსარჩელეთა განმარტების გაზიარების საფუძველი, რადგან საქმეში დაცული სხვა მტკიცებულებები მა. ლ-ეის ე. კ-ის მისამართისაგან განსხვავებულ საცხოვრებელ მისამართზე მიუთითებენ.

ამდენად, საქმეში დაცული მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ მა. ლ-ეს ე. კ-ის სამკვიდრო არ მიუღია. ე. კ-ის გარდაცვალებისას და მა. ლ-ეის სიცოცხლის მანძილზე მოქმედი ნორმატიული წესის მიხედვით, იმისთვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრის გამხდარიყო, მას იგი უნდა მიეღო (სსრ სსკ-ის 556-ე მუხლი), რაც არ მომხდარა. საქმის მასალებით არ დასტურდება მა. ლ-ეის მიერ ე. კ-ის სამკვიდროს მისაღებად რაიმე ქმედებების განხორციელება, რაიმე ინტერესის გამოხატვა, სამკვიდრო ქონების ფლობა-სარგებლობა, მოვლა-პატრონობა. მა. ლ-ეის სიცოცხლის პერიოდში მოქმედი მოწესრიგების მიხედვით, მხოლოდ ანდერძის გაცემა არ იყო საკმარისი სამკვიდრო ქონებაზე უფლების მოსაპოვებლად. საბოლოოდ, თუ არცერთი მემკვიდრე ქონებას არ მიიღებდა, სამკვიდრო ქონება გადადიოდა სახელმწიფოს საკუთრებაში (სსრ სსკ-ის 562-ე მუხლის მე-4 პუნქტი). მა. ლ-ეის სახელზე ანდერძის არსებობის მიუხედავად, არ დგინდება, რომ მან განახორციელა რაიმე ქმედება, რათა სამკვიდრო ქონების მიმართ თავისი ინტერესი გამოეხატა, მაგ.: მისამართზე ცხოვრება, სამკვიდრო ქონების მოვლა-პატრონობა, კომუნალური გადასახადების გადახდა და სხვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან არ დასტურდება მა. ლ-ეის მიერ ე. კ-ის სამკვიდრო ქონების მიღება ნორმატიულად დადგენილი რომელიმე ფორმით, აღნიშნული გამორიცხავს მა. ლ-ეის გარდაცვალების შემდეგ მის სამკვიდროში ე. კ-ის დანაშთი ქონების მოქცევის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეები განსახილველი დავის წარმოების ინტერესს ასაბუთებენ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლზე მითითებით, რომლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები. მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ ე. კ-ისაგან მიწით სარგებლობის უფლება გადაეცა მათ მამკვიდრებელ მა. ლ-ეს, რომლის სამკვიდროს მიღებით მოსარჩელეები გახდნენ მიწის კანონიერი მოსარგებლეები და ამდენად, ზემოაღნიშნული ნორმის საფუძველზე მოიპოვეს მიწაზე საკუთრების უფლება. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მოსარჩელე მხარის აღნიშნულ განმარტებას და მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ მა. ლ-ეს ე. კ-ის სამკვიდრო არ მიუღია, რის გამოც მისი (მა. ლ-ეის) მემკვიდრეებიც ვერ გახდებოდნენ იმ უფლების მატარებლები, რაც მამკვიდრებელს არ ეკუთვნოდა. მამკვიდრებლის ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები მემკვიდრეზე გადადის სრულად და უცვლელად, ისეთივე მდგომარეობაში და იმავე სახით, როგორც ეს მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე იყო. შესაბამისად, თუ მამკვიდრებელს არ ჰქონდა რაიმე ქონებრივი უფლება, იგი ამ უფლებას მემკვიდრეებს ვერ გადასცემდა. მემკვიდრე ახდენს სამკვიდროს ანუ იმ უფლება-მოვალეობათა ერთობლიობის მიღებას, რომელიც მამკვიდრებელს გარდაცვალების მომენტში აქვს, სამკვიდრო მასაში შედის მხოლოდ ის უფლება-მოვალეობები, რომელთა მატარებელი სიცოცხლეში იყო მამკვიდრებელი. ამდენად, მოსარჩელეებს მა. ლ-ეისაგან ვერ გადაეცემოდათ მიწის ნაკვეთის სარგებლობის ან სახლზე საკუთრების უფლება, რადგან ასეთი უფლება თავად მა. ლ-ეს არ მიუღია ე. კ-ისგან. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, მ. ლ-ეს და ლ. ლ-ეს სამკვიდროს მიღების ვადა გაუგრძელდათ მა. ლ-ეის და არა ე. კ-ის დანაშთ ქონებაზე. გარდა ამისა, ქ. თბილისის ნოტარიუსის 2003 წლის 14 იანვრის წერილობითი განმარტებითა და სანოტარო ბიუროში სამკვიდროს მიღების მიზნით წარდგენილი განცხადებით ასევე დასტურდება, რომ სამკვიდროს მიღება მოთხოვნილ იქნა სწორედ მა. ლ-ეის დანაშთ ქონებაზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ყოველგვარ დასაბუთებას არის მოკლებული სააპელაციო პალატის მიერ ნოტარიუსის 2003 წლის 22 მაისის N16 წერილის უპირობოდ გაზიარება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელეებმა მიიღეს ე. კ-ის სამკვიდრო ქონება. ნოტარიუსი აღნიშნულ წერილში თავადვე უთითებს, რომ სამკვიდროს მიღების ვადა მოსარჩელეებს გაუგრძელდათ მა. ლ-ეის სამკვიდრო ქონებაზე, რის შემდეგაც მათ მიმართეს სანოტარო ბიუროს სამკვიდროს მისაღებად, თუმცა წერილის ბოლო აბზაცში სრულიად დაუსაბუთებლად ასკვნის, რომ ლ-ეებმა მიიღეს ე. კ-ის სამკვიდრო ქონება. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გამოტანისას, ასევე, ამჟამად მოქმედი მოწესრიგების მიხედვით, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას (სსკ-ის 105-ე მუხლი), რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. სააპელაციო პალატამ სათანადო დასაბუთების გარეშე გაიზიარა ნოტარიუსის 2003 წლის 22 მაისის წერილში ასახული ინფორმაცია და დადგენილად მიიჩნია მოსარჩელეების მიერ ე. კ-ის სამკვიდრო ქონების მიღების ფაქტი ისე, რომ არ უმსჯელია საქმეში დაცულ სხვა არაერთ მტკიცებულებაზე, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ადასტურებს, რომ მოსარჩელეებმა მართალია მიიღეს მა. ლ-ეის სამკვიდრო, თუმცა ამ უკანასკნელს დედის - ე. კ-ის დანაშთი ქონება არ მიუღია, რის გამოც მოსარჩელეები ე. კ-ის სამკვიდრო ქონებას ვერ მიიღებდნენ. შესაბამისად, მოსარჩელეები არ მიიჩნევიან იმ ფიზიკურ პირებად, რომელთა კანონიერ სარგებლობაშიც არსებობდა მიწის ნაკვეთი, მასზე განლაგებული ინდივიდუალური სახლით და რომლებიც აღნიშნულის გამო აღიჭურვებიან სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლით გათვალისწინებული უფლებებით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემით მოსარჩელეთა უფლებები თუ კანონიერი ინტერესი არ შელახულა. მოსარჩელეთა მამკვიდრებლის - მა. ლ-ეის მიერ ე. კ-ის სამკვიდროს მიღების შემთხვევაში, შესაძლოა წარმოდგენილ სარჩელს სათანადო საფუძველი ჰქონოდა, თუმცა აღნიშნული გარემოების დაუდასტურებლობის პირობებში, დაუსაბუთებელია სადავო აქტების ბათილად ცნობის მიმართ მოსარჩელეთა კანონიერი ინტერესის არსებობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლი მოსარჩელეთა მიმართ ამოქმედდებოდა მხოლოდ მათ მიერ მიწაზე სარგებლობის უფლების მემკვიდრეობით მიღების შემთხვევაში, რაც არ მომხდარა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო სადავო აქტების კანონიერებას ამოწმებს მხოლოდ მოსარჩელეთა უფლებების დარღვევის ჭრილში, აქტის ბათილად ცნობა არ არის თვითმიზანი, აქტის ბათილად ცნობის მიზანი დამდგარი უარყოფითი შედეგის აღმოფხვრა - კანონიერი ინტერესის მქონე პირთა დარღვეული უფლების დაცვის უზრუნველყოფაა. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან სადავო აქტებით მოსარჩელეთა უფლებებისა და კანონიერი ინტერესებისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი არ დასტურდება, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო აღმჭურველი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილება ექცევა სზაკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოწესრიგების სფეროში და გამოირიცხება მისი ბათილად ცნობის შესაძლებლობა.

ამასთან, რაც შეეხება ქ. თბილისის მთავრობის 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 დადგენილებას, აღნიშნული დადგენილებით, ცვლილება შევიდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების მე-14 პუნქტში და მითითებული პუნქტიდან ამოღებული იქნა სიტყვები ,,სამშენებლო კომპანია „კ...ი“. შესაბამისად, ...ს ქ. N4, N6, N8 და N10-ში მდებარე ამორტიზებული სახლთმფლობელობებით დაკავებული მიწის ნაკვეთები მრავალსართულიანი საბინაო მშენებლობისთვის დაუმაგრდა მხოლოდ საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობა „ხ...“-ს, ანუ შემცირდა დადგენილებით განსაზღვრულ სუბიექტთა წრე. ამდენად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილების ძალაში ყოფნის პირობებში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დამოუკიდებლად ქ. თბილისის მთავრობის 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 დადგენილება არ შეიძლება იყოს მოსარჩელეთათვის ზიანის მიმყენებელი, რადგან არ მომხდარა მიწის ფართის, საზღვრების ან კონფიგურაციის ცვლილება, შეიცვალა მხოლოდ უფლების მფლობელი სუბიექტი და ნაცვლად ორი პირისა, მიწა დამაგრებული დარჩა მხოლოდ ამხანაგობა „ხ...-ის“ სახელზე.

საკასაციო პალატა აქვე, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ მითითებული რეგისტრაციის საფუძველი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 25 ივნისის N12.26.278 დადგენილებისა და მასში ცვლილების შეტანის შესახებ ქ. თბილისის მთავრობის 2001 წლის 13 დეკემბრის N20.40.460 დადგენილების გარდა ასევე იყო ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონი. აღნიშნული კანონის სადავო რეგისტრაციის განხორციელების პერიოდში მოქმედი რედაქციის თანახმად (კანონი ძალადაკარგულია საქართველოს 11.07.2007 N5274 კანონით), სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების მიერ გაცემული მიწის ნაკვეთის მიმაგრების აქტი მიიჩნეოდა მიწით სარგებლობის უფლების დამადასტურებელ საბუთად (პირველი მუხლის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტები). დადგენილი წესით კერძო სამართლის იურიდიული პირებისათვის გამოყოფილი არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთები კი ითვლებოდა სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებად (კანონის პირველი მუხლის ,,გ“ ქვეპუნქტი). ამასთან, ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს საკუთრების უფლება მიენიჭათ მათ სარგებლობაში არსებულ იმ მიწის ნაკვეთებზე, რომელიც დადგენილი წესით სარგებლობაში ჰქონდათ გამოყოფილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მიწის ნაკვეთზე ამხანაგობის სარგებლობის უფლების წარმომშობი დადგენილების არამართლზომიერება არ არის დადასტურებული, ამხანაგობას შეეძლო ემოქმედა კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში და განეხორციელებინა სარგებლობაში გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. მართალია ამხანაგობისა და იურიდიული პირის ცნებები არ არის იდენტური და მათ შორის არაერთი სხვაობა არსებობს, თუმცა აღნიშნული კანონის მიზნიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ არ გამოირიცხება კანონის ამხანაგობაზე გავრცელების შესაძლებლობა. მოწესრიგების სფეროსა და შინაარსის გათვალისწინებით, ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე მითითებისას, კანონმდებლის მიზანი იყო იმ გარემოების გამოკვეთა, რომ კანონი მხოლოდ ფიზიკურ პირებზე არ ვრცელდება და არა კანონის მოწესრიგების სფეროდან ამხანაგობის გამორიცხვა. კანონის მიზანი იყო კერძო სამართლის იმ სუბიეტებისათვის მიწაზე საკუთრების გადაცემა, რომელთაც უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მიწის ნაკვეთი უკვე სარგებლობაში ჰქონდათ გადაცემული. არსებული მოწესრიგების განსხვავებული განმარტების, მოწესრიგების მიზნებისათვის იურიდიული პირებისა და ამხანაგობების დიფერენცირების რაიმე გონივრული საფუძველი არ იკვეთება. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1993 წლის 9 ივლისის N14.03.93 დადგენილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისში ინიდივიდუალური მენაშენეების ამხანაგობების მიერ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის შესახებ დებულების“ თანახმად, ინდივიდუალური მენაშენეების ამხანაგობებს ქ. თბილისის მერიასთან შეთანხმებით რაიონის გამგეობა ამტკიცებდა სწორედ იურიდიული პირის უფლებით (მუხლი 1).

საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ როგორც სარჩელის აღძვრისას, ასევე ამჟამად მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ადმინისტრაციულ პროცესში მოქმედი ინკვიზიციურობის პრინციპი (სასკ-ის მე-4, მე-19 მუხლები) და მტკიცების ტვირთის ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაკისრება (სასკ-ის მე-17 მუხლის მე-2 ნაწილი) არ ათავისუფლებს მოსარჩელეს თავისი სასარგებლო ფაქტების მითითების, მტკიცებულებების წარდგენის და სარჩელის საფუძლიანობის დასაბუთების ვალდებულებისგან (სასკ-ის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილი).

ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მტკიცების ტვირთის განაწილებასთან დაკავშირებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ 2020 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილებაში (საქმე Nბს-620(კ-19)) განმარტა, რომ ,,მტკიცების ტვირთი ნაწილდება მხარეთა შორის. ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მტკიცების ტვირთი მოიცავს აგრეთვე ფაქტების მითითების ტვირთსაც. თითოეულმა მხარემ უნდა მიუთითოს თავის სასარგებლოდ მოქმედ გარემოებებზე და თუ იგი სადავო გახდება, უნდა დაამტკიცოს ამ გარემოების არსებობა. ამასთან, ადმინისტრაციული პროცესის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ანუ მტკიცების მოვალეობა, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ეკისრება იმ ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელმაც გამოსცა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. აღნიშნულის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანოა ვალდებული, ამტკიცოს მის მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერება და წარუდგინოს სასამართლოს ამის დამადასტურებელი ყველა მტკიცებულება. მტკიცების ტვირთის ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაკისრება არ უნდა განიმარტოს არასწორად, ისე როგორც მისი პროცესუალური მოწინააღმდეგე მხარის - მოსარჩელის გათავისუფლება სარჩელის დასაბუთების ვალდებულებისაგან. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ კანონმდებლის მიერ ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთი არ გულისხმობს მოსარჩელის გათავისუფლებას სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებისა და მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან. სასარჩელო მოთხოვნა მოსარჩელემ უნდა დაასაბუთოს.“

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელე მხარემ ვერ უზრუნველყო იმ გარემოებების დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენა, რომლებზეც იგი ამყარებდა თავის სასარჩელო მოთხოვნას. ამდენად, არ არსებობდა მ. ლ-ეის და ლ. ლ-ეის სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის საფუძველზე, არსებობს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ამხანაგობა ,,ხ...“-ის საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, სარჩელზე უარის თქმისას სასამართლოს მიერ გაწეული ხარჯები გადახდება მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში, მოსარჩელე მხარის მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 30 (ოცდაათი) ლარი უნდა ჩათვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ და მ. ლ-ეს და ლ. ლ-ეს ამხანაგობა ,,ხ...“-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ მესამე პირის მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 30 (ოცდაათი) ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ამხანაგობა ,,ხ...“-ის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. მ. ლ-ეის და ლ. ლ-ეის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. მოსარჩელე მხარის მიერ სააპელაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 30 (ოცდაათი) ლარი ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად;

5. მ. ლ-ეს და ლ. ლ-ეს ამხანაგობა ,,ხ...“-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ მესამე პირის მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 30 (ოცდაათი) ლარის ანაზღაურება;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე

თამარ ზამბახიძე