საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-884(კ-25) 29 დეკემბერი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - სსიპ შემოსავლების სამსახური

პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოსარჩელე) - ს. გ-ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი - ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

2022 წლის 21 მარტს ს. გ-ამ სარჩელით, ხოლო 2022 წლის 27 აპრილს დაზუსტებული სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე - სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ 2022 წლის 17 თებერვალს მიღებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და მოპასუხისთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელე ს. გ-ას დაუბრუნდებოდა 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული თანხა, 6600 ლარის ოდენობით.

მოსარჩელის მითითებით, მან 2021 წლის 22 ოქტომბერს განცხადებით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული და დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული თანხის ანაზღაურება. 2007 წლიდან 2017 წლამდე დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენდა 87158.75 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი იმავე პერიოდში შეადგენდა 17431.78 ლარს. მოსარჩელის მითითებით, იგი როგორც ომის მონაწილე, სარგებლობდა შეღავათებით, კერძოდ, 2005 წლამდე არ ექვითებოდა საშემოსავლო გადასახადი. ხოლო, იმ ფაქტს, რომ იგი იყო აფხაზეთის ომის მონაწილე, ადასტურებდა საქართველოს შსს სატრანსპორტო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ 1998 წლის 30 იანვარს გაცემული ცნობა და 1998 წლის 17 სექტემბერს აფხაზეთის ა/რ სამხედრო კომისარიატის მიერ გაცემული №882 ცნობა, ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება, რომლის საფუძველზეც გაიცა ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის მოწმობა - ომის მონაწილის სტატუსით. ს. გ-ას განმარტებით, დასახელებული დოკუმენტების წარდგენის შემდეგ მას დაუბრუნდა ბოლო სამი წლის ხელფასიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო დანარჩენი წლების თანხა დაბრუნებას არ დაექვემდებარა.

სარჩელის თანახმად, შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, 2007 წლიდან 2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვა და უკან დაბრუნება ვერ განხორციელდებოდა ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო. 2022 წლის 10 იანვარს, მოსარჩელემ საჩივრით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული 6600 ლარის დაბრუნება, თუმცა შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის №3923 ბრძანებით მას უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე. აღნიშნული ბრძანების თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვა და უკან დაბრუნება ვერ განხორციელდებოდა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ს. გ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინებით (საქმე №ბს-986(კ-20)), სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დაუშვებლად და უცვლელი დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინება. ხოლო, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინებით უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება, რომლითაც ს. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2018 წლის 18 დეკემბრის №SSVA 00025530 გადაწყვეტილება და სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენი კომისიის 2018 წლის 14 დეკემბრის №261-16 კომისიის სხდომის ოქმი; სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს ს. გ-ასთვის ომის ვეტერანის სტატუსის მინიჭების თაობაზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა. შედეგად, სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობის თანახმად, ს. გ-ას მიენიჭა ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსი (სტატუსის მინიჭების თარიღი: 16.06.2021წ.).

სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. გ-ამ 2021 წლის 22 ოქტომბერს განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნება. მოსარჩელეს აღნიშნული განცხადების საფუძველზე დაუბრუნდა ბოლო სამი წლის ხელფასიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვასა და უკან დაბრუნებაზე შემოსავლების სამსახურმა უარი განაცხადა მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო.

სსიპ შემოსავლების სამსახურის დავების განხილვის საბჭოს 2022 წლის 28 იანვრის სხდომაზე განხილულ იქნა ს. გ-ას №2586/01 საჩივარი, რომლითაც გადამხდელი ასაჩივრებდა შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 2021 წლის 15 ნოემბრის №21-11/135928 გადაწყვეტილებას. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის №3923 ბრძანებით ს. გ-ას საჩივარი მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 13 ოქტომბრის №9930634 ცნობის თანახმად დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. გ-ას მიერ 2007 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენდა 87158.75 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი - 17431.78 ლარს. აღნიშნულ ცნობაზე თანდართული ინფორმაციიდან კი გამოირკვა, რომ ს. გ-ას შემოსავალი უფიქსირდებოდა 2009 წლიდან. აღნიშნული მონაცემების თანახმად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. გ-ას მიერ 2009 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მიღებულმა ყოველწლიურმა დასაბეგრმა შემოსავალმა შეადგინა 9684.30 ლარი. სასამართლოს განმარტებით, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს შემოსავალი უფიქსირდებოდა 2009 წლიდან, ს. გ-ას 2009 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით 3000 ლარამდე დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი შეადგენდა არა 6600 ლარს, არამედ 5400 ლარს (წელიწადში 600 ლარი X 9 წელიწადზე).

საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მართალია მოსარჩელე სარჩელით ითხოვდა მხოლოდ სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ 2022 წლის 17 თებერვალს მიღებული იმ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას (№3923 ბრძანება), რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ს. გ-ას საჩივარი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის №21-11/135928 წერილობითი პასუხის (გადაწყვეტილების) თაობაზე, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოში გასაჩივრებული აქტი - №3923 ბრძანება თავის თავში მოიცავდა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის №21-11/135928 წერილობით პასუხს (გადაწყვეტილებას), სასამართლომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 28¹ მუხლის საფუძველზე, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის №3923 ბრძანების კანონიერების შემოწმებასთან ერთად ასევე შეამოწმა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის №21-11/135928 წერილობითი პასუხის (გადაწყვეტილების) კანონიერებაც.

საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ, 2007 წლიდან 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნით სსიპ შემოსავლების სამსახურს განცხადებით მიმართა 2021 წლის 22 ოქტომბერს. შესაბამისად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილისა და „გადასახადის გადამხდელთა პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ მეთოდური მითითების დამტკიცების თაობაზე შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2016 წლის 18 მაისის №13446 ბრძანების 21-ე მუხლის მე-5 პუნქტის საფუძველზე, შემოსავლების სამსახურს უფლებამოსილება ჰქონდა ს. გ-ასთვის დაებრუნებინა განცხადების წარდგენიდან მხოლოდ წინა სამი წლის (2018-2019-2020 წლები) საანგარიშო პერიოდებში 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი, რაც დაუბრუნა კიდეც. რაც შეეხება 2018 წლის წინა წლების (2007-2017 წლები) საანგარიშო პერიოდებში 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნას, განცხადების წარდგენის დროისათვის - 2021 წელს აღნიშნული მოთხოვნა უკვე ხანდაზმული იყო და შესაბამისად შემოსავლების სამსახური არ იყო უფლებამოსილი ს. გ-ასათვის დაებრუნებინა 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდებში 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი. ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული აქტები - სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის №21-11/135928 წერილობითი პასუხი (გადაწყვეტილება) და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის №3923 ბრძანება გამოცემული იყო საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნათა დაცვით და შესაბამისად არ არსებობდა აღნიშნული აქტების ბათილად ცნობის არც სამართლებრივი და არც ფაქტობრივი საფუძვლები.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ს. გ-ამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილებით ს. გ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ს. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის ბრძანება; სსიპ შემოსავლების სამსახურს დაევალა ს. გ-ასთვის 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული თანხის - 6 600 (ექვსი ათას ექვსასი) ლარის დაბრუნება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2013 წელს, ს. გ-ამ განცხადებით მიმართა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს და მოითხოვა ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის სტატუსის მინიჭება. ვეტერანის სტატუსის მაძიებელ პირთა საკითხების შემსწავლელი სამუშაო ჯგუფის კომისიის 2013 წლის 26 ივლისის სხდომის №27.3 ოქმით დადგინდა, რომ კომისიის შემადგენლობის უმრავლესობის გადაწყვეტილებით ს. გ-ას უარი ეთქვა საბრძოლო ოპერაციებში მონაწილეობის ფაქტის დადასტურებაზე. მან ვერ უპასუხა წევრთა კომისიის დასმულ შეკითხვებს. კომისიამ განმცხადებელს განუმარტა, რომ კომისიის სხდომაზე მან ვერ უზრუნველყო ბატალიონ „...ს“ მეთაურის წარდგენა. ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის 2013 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილების თანახმად, ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტში 2013 წლის 26 ივლისს №1888 ვეტერანის სტატუსის მაძიებელ პირთა საკითხების შემსწავლელი სამუშაო ჯგუფის წევრთა ზეპირ შეკითხვებზე პასუხებით, ს. გ-ამ ვერ დაადასტურა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობა, რის გამოც უარი ეთქვა სტატუსის მინიჭებაზე. ამავე გადაწყვეტილებით განმცხადებელს განემარტა, რომ საკითხის ხელახალი განხილვა მოხდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დამატებით წარადგენდა სხვა დოკუმენტაციას (მტკიცებულებებს), რითაც დაადასტურებდა მის საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობას.

შედეგად, 2015 წლის 26 ნოემბერს, ს. გ-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიმართ, ვეტერანთა საქმეების დეპარტამენტის 2013 წლის 31 ივლისის №1458/18 ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის, 2013 წლის 26 ივლისის №27-3 ოქმის ბათილად ცნობისა და ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის სტატუსის მინიჭების მოთხოვნით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 8 დეკემბრის განჩინებით ს. გ-ას სარჩელზე საქმის წარმოება შეწყდა დაუშვებლობის გამო. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 22 მარტის განჩინებით ს. გ-ას კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 8 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. გ-ამ 2016 წლის 8 ივლისსა და 2016 წლის 30 აგვისტოს განმეორებით მიმართა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს განცხადებებით და დამატებით მიუთითა მოწმეებზე, რომლებიც შეძლებდნენ მისი საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის დადასტურებას. ამდენად, დადასტურებული იყო, რომ განცხადება შეიცავდა მითითებას სხვა (ახალ) მოწმეებზე. სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2016 წლის 5 სექტემბრის №7188/02-02-23/03-01 გადაწყვეტილებით ს. გ-ას განემარტა, რომ მისთვის ვეტერანის სტატუსის მინიჭების საკითხი 2013 წლის 26 ივლისს განიხილა ვეტერანის სტატუსის მაძიებელ პირთა საკითხების შემსწავლელმა სამუშაო ჯგუფმა, რომელმაც არ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა. 2013 წლის 31 ივლისის წერილით განიმარტა, რომ პირი, რომელსაც ვეტერანის სტატუსის მაძიებელ პირთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის მიერ უარი ეთქვა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტის დადგენის თაობაზე, მეორედ აღნიშნულ კომისიაზე არ დაიშვებოდა, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ ფაქტობრივი ან სამართლებრივი მდგომარეობა, რაც საფუძვლად დაედო კომისიის გადაწყვეტილებას, შეიცვალა დაინტერესებული პირის სასარგებლოდ ან თუ არსებობს ახლად გამოვლენილი გარემოებები (მტკიცებულებები). ამავე წერილით ს. გ-ას განემარტა, რომ ვეტერანის სტატუსის მინიჭების თაობაზე მისი განცხადების განხილვა მოხდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დამატებით წარმოადგენდა სხვა მტკიცებულებას/დოკუმენტებს, რომლებიც დაადასტურებდა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტს.

ს. გ-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოითხოვა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2016 წლის 5 სექტემბრის №7188/02-02-23/03-01 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და მოპასუხისათვის ახალი აქტის გამოცემის დავალება, ს. გ-ასათვის ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის წოდების მინიჭების შესახებ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 1 მარტის №3/7227-16 გადაწყვეტილებით ს. გ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ს. გ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 1 მარტის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ს. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2016 წლის 5 სექტემბრის №7188/02-23/03-01 წერილი (გადაწყვეტილება) და სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს დაევალა ს. გ-ას განცხადების განხილვა - ამ განცხადებაზე შესაბამისი ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განცხადება (ს. გ-ამ მიუთითა მოწმეებზე, რომლებიც შეძლებდნენ მისი საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის დადასტურებას) შეიცავდა მითითებას ახალ გარემოებაზე (მტკიცებულებებზე), ხოლო ის, თუ რამდენად წარმოადგენდა აღნიშნული გარემოება (მტკიცებულება) ახლად აღმოჩენილ ან გამოვლენილ გარემოებას, იყო ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ უკვე განცხადების არსებითი განხილვის პროცესში შეფასების საგანი და განმცხადებლისთვის დასაბუთებული პასუხის გაცემის საფუძველი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 17 მაისის №ბს-1072-1066(კ-17) განჩინებით, სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო 14 სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად; უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

2018 წლის 12 ივნისს ს. გ-ამ მიმართა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს და მოითხოვა ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარება, მისთვის ვეტერანის სტატუსის მისანიჭებლად. სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენმა კომისიამ 2018 წლის 14 დეკემბრის სხდომაზე (ოქმი №261-16) განიხილა ს. გ-ას საკითხი. ამასთან, ს. გ-ამ და მოწვეულმა პირებმა: გ. ბ-ემ და ტ. წ-იმა ხელმოწერით დაადასტურეს მათი ინფორმირება კომისიის მუშაობის გამჭვირვალობის მიზნით სხდომის აუდიო-ვიდეო ჩანაწერის შესახებ. კომისიის წევრებმა ერთხმად (5 ხმით) გადაწყვიტეს, რომ ს. გ-ას საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტი არ დასტურდებოდა. სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 22 მარტის №3ბ/144-16 გადაწყვეტილების საფუძველზე განიხილა ს. გ-ას საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის საკითხი და „ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, 2018 წლის 12 დეკემბრის №SSVA 00025530 გადაწყვეტილებით უარი უთხრა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის მიმდინარე საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტის დადასტურებაზე, იმ საფუძვლით, რომ სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენმა კომისიამ 2018 წლის 14 დეკემბრის სხდომაზე ხმათა აბსოლუტური უმრავლესობით მიიღო გადაწყვეტილება სადავო ფაქტის დადასტურებაზე უარის თქმის შესახებ.

სასამართლოს მითითებით, ს. გ-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოპასუხე სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის წინააღმდეგ და სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2018 წლის 18 დეკემბრის №SSVA 00025530 გადაწყვეტილების, სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენი კომისიის 2018 წლის 14 დეკემბრის №261-16 კომისიის სხდომის ოქმის ბათილად ცნობა და სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის დავალდებულება მოითხოვა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის შესახებ, რომლითაც ს. გ-ას მიენიჭებოდა ომის ვეტერანის სტატუსი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით: 1) ს. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; 2) ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2018 წლის 18 დეკემბრის №SSVA 00025530 გადაწყვეტილება და სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენი კომისიის 2018 წლის 14 დეკემბრის №261-16 კომისიის სხდომის ოქმი; 3) სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს დაევალა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, ს. გ-ასთვის ომის ვეტერანის სტატუსის მინიჭების შესახებ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინებით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინებით (საქმე №ბს-986(კ-20)) სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დაუშვებლად და უცვლელი დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინება. სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობის თანახმად, ს. გ-ას მიენიჭა ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსი, სტატუსის მინიჭების თარიღი: 16.06.2021წ.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიმეორა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები, რომ ს. გ-ამ 2021 წლის 22 ოქტომბერს განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან - 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3 000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნება. მოსარჩელეს აღნიშნული განცხადების საფუძველზე დაუბრუნდა ბოლო სამი წლის ხელფასიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვასა და უკან დაბრუნებაზე შემოსავლების სამსახურმა უარი განაცხადა მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო. სსიპ შემოსავლების სამსახურის დავების განხილვის საბჭოს 2022 წლის 28 იანვრის სხდომაზე განხილულ იქნა ს. გ-ას №2586/01 საჩივარი, რომლითაც გადამხდელი ასაჩივრებდა შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 2021 წლის 15 ნოემბრის №21-11/135928 გადაწყვეტილებას. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის №3923 ბრძანებით ს. გ-ას საჩივარი მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო არ დაკმაყოფილდა. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 13 ოქტომბრის №9930634 ცნობის თანახმად დგინდება, რომ ს. გ-ას მიერ 2007 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის 31 დეკემბრის წლის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენდა 87158.75 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი 17431.78 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა სააპელაციო განხილვისას აპელანტის მიერ გაკეთებულ განმარტებებზე. კერძოდ, ს. გ-ამ განმარტა, რომ იმისათვის, რომ ესარგებლა საგადასახადო შეღავათით, კანონის თანახმად საჭირო იყო მას შემოსავლების სამსახურში წარედგინა ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსის დამადასტურებელი მოწმობა. აღნიშნული სტატუსის მოსაპოვებლად კი მას წლები დასჭირდა, ჰქონდა გაუთავებელი დავები როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოში, ასევე სასამართლოში. საბოლოოდ კი დავა მის სასარგებლოდ გადაწყდა და სტატუსის მინიჭების შემდეგ უკვე შეძლო მიემართა შემოსავლების სამსახურისათვის და ესარგებლა კანონით დაწესებული შეღავათით 2007 წლიდან 2018 წლამდე, თუმცა შემოსავლების სამსახურმა შეღავათი გაავრცელა მხოლოდ 2018 წელზე და დანარჩენი მოთხოვნები ჩათვალა ხანდაზმულად, მაშინ როდესაც 2005 წლამდე მას არ ეჭრებოდა საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო შემდგომ პერიოდზე (2007-2018წ) საშემოსავლო გადასახადისაგან გათავისუფლების მიზნით, 2013 წლიდან დავობდა ზემოაღნიშნული სტატუსის მოსაპოვებლად და სტატუსის გარეშე აზრს მოკლებული იყო შემოსავლების სამსახურისათვის საშეღავათო საკითხზე მიმართვა. ხოლო, სააპელაციო განხილვისას თავის მხრივ სსიპ შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ 2007 წლიდან - 2017 წლამდე სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, თუმცა დაადასტურა ის ფაქტი, რომ ვეტერანის სტატუსის დამადასტურებელი მოწმობის წარდგენის გარეშე ს. გ-ას მოთხოვნა საგადასახადო შეღავათის გამოყენებაზე არ დაკმაყოფილდებოდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უტყუარად დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ს. გ-ას, როგორც ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანს, კანონმდებლობა ანიჭებდა უფლებას ესარგებლა საგადასახადო შეღავათით, თუმცა წლების მანძილზე, მიუხედავად არაერთი მცდელობისა, იგი ვერ იყენებდა კანონით მინიჭებულ აღნიშნულ უფლებას, ვინაიდან ადმინისტრაციულმა ორგანომ არაერთხელ, დაუსაბუთებლად უთხრა უარი ვეტერანის სტატუსის მინიჭებაზე, რაც საჩივრდებოდა სასამართლოს წესით, შემდეგ კი საქმე კვლავ განსახილველად უბრუნდებოდა ადმინისტრაციულ ორგანოს. საბოლოოდ კი, მხოლოდ 2021 წელს მიენიჭა მას მოთხოვნილი სტატუსი.

სააპელაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მხარეებს შორის სადავო არ იყო ს. გ-ას ტერიტორიული მთლიანობისთვის წარმოებულ ბრძოლებში მონაწილეობის ფაქტი, ხოლო მისი სტატუსი (ვეტერანი) შემდგომში დადასტურებულ იქნა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობის საფუძველზე 2021 წლის 16 ივნისს.

განსახილველ შემთხვევაში პალატამ მიიჩნია, რომ საგადასახადო შეღავათის გავრცელებისა და საგადასახადო კოდექსის შესაბამისი ნორმის გამოყენებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მინიჭებოდა ფაქტს იმის თაობაზე, საგადასახადო შეღავათის მომთხოვნი პირი წარმოადგენდა თუ არა ამ შეღავათის მატარებელ სუბიექტს, ანუ პასუხობდა თუ არა კანონის იმ მოთხოვნებს, რომელთა არსებობის პირობებშიც მის მიმართ გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საგადასახადო შეღავათი. იმ ვითარებაში, როდესაც დავას არ იწვევდა მოსარჩელის მონაწილეობის ფაქტი ტერიტორიული მთლიანობისათვის წარმოებულ ბრძოლებში და მისი სტატუსი შემდგომში დადასტურებულ იქნა ვეტერანის მოწმობის გაცემის გზით, პალატამ მიიჩნია, რომ ს. გ-ა სადავო პერიოდში წარმოადგენდა საგადასახადო შეღავათის მატარებელ პირს. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონით გაწერილი შეღავათი მოსარჩელეზე, როგორც ამ შეღავათის მატარებელ პირზე, უნდა გავრცელებულიყო და დაქვითული თანხა, როგორც ბიუჯეტში შეცდომით მოხვედრილი, მას უნდა დაბრუნებოდა.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში, ს. გ-ას რამდენიმე წლიანი დავა აკავშირებდა ომის ვეტერანის სტატუსის მოპოვებასთან და როგორც არაერთი სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან ირკვეოდა, სტატუსის დამდგენი ადმინისტრაციული ორგანო დაუსაბუთებლად არ უდასტურებდა მას 1992-1993 წლებში აფხაზეთში განვითარებული საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის ფაქტს. ამ მიზეზით სუბიექტი ვერ სარგებლობდა საგადასახადო შეღავათით. ამდენად, სასამართლოს მითითებით, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილი იყოა, რომ სახელმწიფოს მიერ (სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის სახით) დარღვეული იქნა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ზემოთ მითითებული დანაწესები და სწორედ ადმინისტრაციული ორგანოს ბრალეული ქმედების გამო, მოსარჩელე მხარე წლების მანძილზე ვერ სარგებლობდა იმ სიკეთით/შეღავათით, რაც მას საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობით ჰქონდა მინიჭებული. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სსიპ შემოსავლების სამსახურის განმარტებები სადავო პერიოდში მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, რამდენადაც საგადასახადო კოდექსის შესაბამისი ნორმით დადგენილი საგადასახადო შეღავათის მქონე სუბიექტებს წარმოადგენენ კონკრეტულად საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლების მონაწილე პირები არა მოწმობის გაცემის, არამედ კანონით განსაზღვრული პირობის დადგომის, კერძოდ-საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლაში მონაწილეობის მომენტიდან.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ საკუთრების უფლების, როგორც კონსტიტუციით დაცული ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უფლების მუდმივობა და დაუძლევლობა ხანდაზმულობის ვადებით, უზრუნველყოფს სამართლებრივ სტაბილურობასა და უსაფრთხოებას. მესაკუთრეს ნებისმიერ დროს შეუძლია მისი ამ უფლების დაცვა მოითხოვოს და ის რაიმე ვადით არ იზღუდება, რადგან საკუთრების უფლება არ „ძველდება“ დროთა განმავლობაში. საგადასახადო კოდექსით (6.1 მუხლი), გადასახადი არის ამ კოდექსის მიხედვით სავალდებულო, უპირობო ფულადი შენატანი ბიუჯეტში, რომელსაც იხდის გადასახადის გადამხდელი, გადახდის აუცილებელი, არაეკვივალენტური და უსასყიდლო ხასიათიდან გამომდინარე. ამდენად, კანონით მინიჭებული შეღავათი გადასახადის გადახდასთან დაკავშირებით არის სწორედ ამ ფულად შენატანზე უფლების გადაცემა/დათმობა სახელმწიფოსაგან გადასახადის გადამხდელისთვის, შესაბამისად, ის განიხილება როგორც საკუთრების უფლების ობიექტი და მისი ხელყოფის შემთხვევაში, უფლებაში აღდგენის მოთხოვნა ხანდაზმულობით ვერ შეიზღუდება, მითუმეტეს, როცა უფლების სუბიექტს შეღავათით სარგებლობის შესაძლებლობა წაერთვა ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-13 მუხლისა და საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტით გარანტირებული უფლებების უგულებელყოფის გამო.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის გასაჩივრებული ბრძანება ეწინააღმდეგებოდა კანონმდებლობას, რაც მისი ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურმა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არა გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ხოლო გადაწყვეტილება იურიდიულად არასაკმარისად არის დასაბუთებული.

კასატორის მითითებით, ს. გ-ამ 2021 წლის 22 ოქტომბერს №218622/21-11 განცხადებით მიმართა შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან 2018 წლამდე პერიოდში მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის უკან დაბრუნება. მომსახურების დეპარტამენტის მიერ გადამხდელს შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმებზე მითითებით ეცნობა, რომ საგადასახადო კანონმდებლობა ადგენდა ხანდაზმულობის ვადას, როგორც გადასახადის გადამხდელისათვის პირადი აღრიცხვის ბარათზე გადასახადის თანხის დარიცხვის, ასევე საგადასახადო ორგანოსათვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო, 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვა და უკან დაბრუნება ვერ განხორციელდებოდა.

კასატორმა მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ და მე-8 ნაწილებზე, 65-ე მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებზე, 153-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, ასევე „გადასახადის გადამხდელთა პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ მეთოდური მითითების დამტკიცების თაობაზე შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2016 წლის 18 მაისის №13446 ბრძანების 21-ე მუხლის მე-5 პუნქტზე და ხაზი გაუსვა, რომ შემოსავლების სამსახურში 2021 წლის 22 ოქტომბერს №218622/21-11 განცხადების წარმოდგენამდე, ს. გ-ას მიერ 2021 წლის 17 სექტემბერს ელექტრონულად წარდგენილ იქნა საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაციები 2018, 2019 და 2020 წლების საანგარიშო პერიოდზე. ამავე დღეს წარდგენილ იქნა განცხადება „ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან/და სანქციის თანხის დაბრუნების“ შესახებ, რომლითაც მან მოითხოვა ზემოაღნიშნული დეკლარაციების საფუძველზე პირადი აღრიცხვის ბარათზე რიცხული ზედმეტობის 1800 ლარის დაბრუნება (წელიწადში 600 ლარი - 3 წლის მიხედვით). 2021 წლის 17 სექტემბრის განცხადების პასუხად შემოსავლების სამსახურმა მიიღო დადებითი გადაწყვეტილება თანხის დაბრუნების შესახებ (2021 წლის 22 ოქტომბერს წარმოდგენილი №218622/21-11 განცხადების საფუძველზე – ს. გ-ას არც ერთი წლის ხელფასიდან დაკავებული გადასახადი არ დაბრუნებია, როგორც ამას სააპელაციო სასამართლო აცხადებს გადაწყვეტილებაში).

შემოსავლების სამსახურის მითითებით, ს. გ-ას 2021 წლამდე (მათ შორის სადავო 2007-2017 წლების პერიოდზე) არ წარუდგენია საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციები, ასევე არ მიუმართავს განცხადებით (გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნით) და არ „მოუთხოვია ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან/და სანქციის თანხის დაბრუნება“. ამ უფლების განხორციელება არ იყო დამოკიდებული ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსის მინიჭებაზე. გადასახადის გადამხდელს შეეძლო შესაბამისი დეკლარაციების წარმოდგენა და ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნა, რაც არ განუხორციელებია 2021 წლამდე. როგორც აღინიშნა, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ფიზიკურ პირს, რომელიც არ არის ვალდებული, წარადგინოს დეკლარაცია, შეუძლია წარადგინოს იგი გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით. შესაბამისად 2017 წლის ჩათვლით პერიოდი წარმოადგენს ხანდაზმულ პერიოდს, როგორც გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადის თანხის დარიცხვისა და საგადასახადო ვალდებულების შესახებ საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენის, ასევე საგადასახადო ორგანოს მიმართ გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენისათვის.

კასატორმა ასევე ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილია ინფორმაცია (შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 13 ოქტომბრის №9930634 ცნობა), რომლის თანახმად ს. გ-ას შემოსავალი უფიქსირდება 2009 წლიდან. შესაბამისად 2009 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი შეადგენდა არა 6600 ლარს, არამედ 5400 ლარს (წელიწადში 600 ლარი - 9 წლის მიხედვით). ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ კუთხითაც უკანონოა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 5 აგვისტოს განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 4 დეკემბრის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, ს. გ-ას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი განსაზღვრავს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ იგი იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები). ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) და მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის გამოყენებისა და განმარტების კუთხით წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რამაც შექმნა საკასაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გაუქმების და ახალი გადაწყვეტილების მიღების წინაპირობები.

განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენს სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ 2022 წლის 17 თებერვალს მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერება და ს. გ-ასთვის 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული თანხის უკან დაბრუნების წინაპირობების არსებობის დადგენა, ხანდაზმულობის ვადების მხედველობაში მიღებით. რამდენადაც, განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ს. გ-ა მინიჭებული სტატუსის შესაბამისად, ექვემდებარება საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა.ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ შეღავათს, შესაფასებელია 2007-2017 წლების პერიოდზე კანონით გათვალისწინებული შეღავათის გამოყენების ხანდაზმულობის საკითხი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად, გადასახადი არის ამ კოდექსის მიხედვით სავალდებულო, უპირობო ფულადი შენატანი ბიუჯეტში, რომელსაც იხდის გადასახადის გადამხდელი, გადახდის აუცილებელი, არაეკვივალენტური და უსასყიდლო ხასიათიდან გამომდინარე. გადასახადის სახეებია საერთო-სახელმწიფოებრივი და ადგილობრივი გადასახადები. საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადებია ამ კოდექსით დაწესებული გადასახადები, რომელთა გადახდაც სავალდებულოა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საშემოსავლო გადასახადი საერთო-სახელმწიფოებრივ გადასახადს მიეკუთვნება.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-5 მუხლის თანახმად, პირი ვალდებულია გადაიხადოს ამ კოდექსით დაწესებული საერთო-სახელმწიფოებრივი და ადგილობრივი გადასახადები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დაუშვებელია ამ კოდექსის დარღვევით დაწესებული ან ამ კოდექსით გაუთვალისწინებელი გადასახადის გადახდის ვალდებულების ვინმესთვის დაკისრება, აგრეთვე გადასახადის გადახდევინება ამ კოდექსით დადგენილ ვადაზე ადრე.

საგადასახადო კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს, დაიბრუნოს ან/და მომავალ საგადასახადო ვალდებულებათა ანგარიშში ჩაითვალოს ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან/და სანქციის (მათ შორის, საბაჟო სანქციის) თანხა. ამავე კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტი კი თავის მხრივ განსაზღვრავს საგადასახადო ორგანოების ვალდებულებას გადასახადის გადამხდელს დაუბრუნონ ზედმეტად გადახდილი თანხა ამ კოდექსით დადგენილი წესით.

აღსანიშნავია, რომ საგადასახადო კოდექსის საგადასახადო კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს ისარგებლოს საგადასახადო შეღავათით. ამავე კოდექსის კოდექსის მე-60 მუხლის შესაბამისად კი, საგადასახადო შეღავათად ითვლება სხვა გადასახადის გადამხდელებთან შედარებით ცალკეული კატეგორიის გადასახადის გადამხდელებისათვის მინიჭებული უპირატესობა, კერძოდ, შესაძლებლობა, გადაიხადონ გადასახადი ნაკლები ოდენობით ან გათავისუფლდნენ გადასახადის გადახდისაგან. აკრძალულია ინდივიდუალური ხასიათის საგადასახადო შეღავათის დაწესება და ცალკეული პირის გათავისუფლება გადასახადისაგან. გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს, ისარგებლოს საგადასახადო შეღავათით შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის წარმოშობის მომენტიდან მისი მოქმედების მთელი პერიოდის განმავლობაში.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 81-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ფიზიკური პირის დასაბეგრი შემოსავალი იბეგრება 20 პროცენტით, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ამავე კოდექსის 82-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა.ა“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანი, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის საბრძოლო მოქმედების ვეტერანი და სხვა სახელმწიფოთა ტერიტორიაზე საბრძოლო მოქმედების ვეტერანი საქართველოს მოქალაქეების მიერ კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი 3000 ლარამდე.

საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 63-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელის მიერ გადახდილი გადასახადების ან/და სანქციების (მათ შორის, საბაჟო სანქციის) თანხა აღემატება დარიცხული გადასახადების ან/და სანქციების (მათ შორის, საბაჟო სანქციის) თანხას, საგადასახადო ორგანო გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის საფუძველზე, ამ მოთხოვნის წარდგენიდან არაუგვიანეს 1 თვისა უბრუნებს გადასახადის გადამხდელს ზედმეტად გადახდილ თანხას. ამავე კოდექსის 65-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად კი, გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნა განსაზღვრულია, როგორც პირის მიერ საგადასახადო ორგანოსათვის წარდგენილი მოთხოვნა გადასახადების ან/და სანქციების (მათ შორის, საბაჟო სანქციის) ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების შესახებ, რომლის შესრულებაც სავალდებულოა საგადასახადო ორგანოსათვის ამ კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის საფუძველია გადასახადების ან/და სანქციების (მათ შორის, საბაჟო სანქციის) ზედმეტად გადახდილი თანხა.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილზე, რომლის თანახმად, გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადის თანხის დარიცხვისა და საგადასახადო ვალდებულების შესახებ საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ხანდაზმულობა არის დრო, რომლის განმავლობაში გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს მოითხოვოს გადასახადების ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნება. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოყენებისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ხანდაზმულობის ვადის დაწყების მომენტის სწორად განსაზღვრას. ამდენად, მითითებული ნორმის შესაბამისად კანონმდებელმა გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადის ათვლას დაუკავშირა გადასახადის ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების უფლების წარმოშობას.

სსიპ შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2016 წლის 18 მაისის №13446 ბრძანებით დამტკიცებული „გადასახადის გადამხდელთა პირადი აღრიცხვის ბარათების წარმოების წესის შესახებ“ მეთოდური მითითების 21-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელის გადახდილი თანხა აღემატება დარიცხული გადასახადების ან/და სანქციების თანხას ითვლება, რომ გადასახადის გადამხდელს გააჩნია ზედმეტად გადახდილი თანხები. საგადასახადო ორგანო გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის საფუძველზე ამ მოთხოვნის წარდგენიდან არაუგვიანეს 1 თვისა უბრუნებს გადასახადის გადამხდელს ზედმეტად გადახდილ თანხას. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად კი, ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს საგადასახადო ორგანოსათვის გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა, რომელიც აითვლება გადასახადის ან/და სანქციის ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების უფლების წარმოშობის კალენდარული წლის დასრულებიდან. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-8 ნაწილის მხედველობაში მიღებით კი, აღნიშნული მოთხოვნის უფლების წარდგენის ვადა გრძელდება ამ კალენდარული წლის დასრულებიდან 3 წლის განმავლობაში.

„ბიუჯეტების შემოსულობების აღრიცხვა-ანგარიშგებისა და ანგარიშსწორების განხორციელებისა და ბიუჯეტში ზედმეტად ან შეცდომით გადახდილი შემოსულობის თანხის დაბრუნების, აღრიცხვისა და ანგარიშგების შესახებ“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2009 წლის 30 დეკემბრის №916 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის VII თავის 13¹-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების მიხედვით: 1. ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან/და სანქციის თანხის დაბრუნების მიზნით გადასახადის გადამხდელი უფლებამოსილია მიმართოს საგადასახადო ორგანოს და წარადგინოს „გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნა“ (შემდგომში - „მოთხოვნა“), რომელსაც უნდა დაურთოს ამ თავით გათვალისწინებული დოკუმენტები. 2. ამ მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრული უფლებამოსილების გამოყენების შესაძლებლობის შესახებ, საგადასახადო ორგანო თავადაც არის უფლებამოსილი მიაწოდოს შესაბამისი ინფორმაცია იმ გადამხდელებს, რომელთაც პირადი აღრიცხვის ბარათზე ერიცხებათ ზედმეტად გადახდილი გადასახადი. ამავე ინსტრუქციის 13⁴-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს მიერ ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან/და სანქციის თანხაზე „მოთხოვნის“ რეგისტრაციის მომდევნო დღიდან 11 კალენდარული დღის ვადაში, მოთხოვნის რეგისტრაციის თარიღიდან წინა პერიოდზე, ხანდაზმულობის ვადის გათვალისწინებით (გარდა იმ პერიოდისა, რომელიც უკვე შემოწმებულია შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის ან/და შემოსავლების სამსახურის შესაბამისი სტრუქტურული ერთეულის მიერ ან ის პერიოდი, რომელიც უკვე გადამოწმებულია ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნებისას) მოწმდება „მოთხოვნის“ შევსების და მასზე თანდართული დოკუმენტების სისრულე. ამავე ინსტრუქციის 135-ე მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გარდა ამ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა, „მოთხოვნაზე“ უარის თქმის საფუძველია, თუ გადასახადის გადამხდელმა ხარვეზი არ გამოასწორა საგადასახადო ორგანოს მიერ დადგენილ ვადაში.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინებით (საქმე №ბს-986(კ-20)) სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დაუშვებლად და უცვლელი დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინება. ხოლო, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 თებერვლის განჩინებით უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება, რომლითაც ს. გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ვეტერანების 3 საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის 2018 წლის 18 დეკემბრის №SSVA 00025530 გადაწყვეტილება და სსიპ ვეტერანის სტატუსის მაძიებელთა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის და საბრძოლო მოქმედებებში დაღუპვის ფაქტის დამდგენი კომისიის 2018 წლის 14 დეკემბრის №261-16 კომისიის სხდომის ოქმი; სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს ს. გ-ასთვის ომის ვეტერანის სტატუსის მინიჭების თაობაზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა. შედეგად, სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობის თანახმად, ს. გ-ას მიენიჭა ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსი (სტატუსის მინიჭების თარიღი: 16.06.2021წ.).

ისიც აღსანიშნავია, რომ საქმის მასალების თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინების მიღებამდე და სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურის მიერ 2021 წლის 16 ივნისს ს. გ-ასთვის ომის მონაწილის სტატუსის მინიჭებამდე, მოსარჩელე წლების მანძილზე მიმართავდა როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოს, ასევე სასამართლოს დასახელებული სტატუსის მიღებასთან დაკავშირებით, კერძოდ, მოსარჩელემ პირველად 2013 წელს მიმართა განცხადებით მიმართა სსიპ ვეტერანების საქმეთა სახელმწიფო სამსახურს და მოითხოვა ომისა და სამხედრო ძალების ვეტერანის სტატუსის მინიჭება, ხოლო 2015 წლის 26 ნოემბერს პირველად წარადგინა სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში. ამდენად, დადგენილია, რომ მოსარჩელე 2013 წლიდან, შესაბამისად პრაქტიკულად 8 წლის მანძილზე, ცდილობდა ვეტერანის სტატუსის მოპოვებას.

სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. გ-ამ 2021 წლის 22 ოქტომბერს განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა 2007 წლიდან ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნება. მოსარჩელეს აღნიშნული განცხადების საფუძველზე დაუბრუნდა ბოლო სამი წლის ხელფასიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვასა და უკან დაბრუნებაზე შემოსავლების სამსახურმა 2021 წლის 15 ნოემბრის №21-11/135928 წერილობითი პასუხით (გადაწყვეტილებით) უარი განაცხადა მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო.

სსიპ შემოსავლების სამსახურის დავების განხილვის საბჭოს 2022 წლის 28 იანვრის სხდომაზე განხილულ იქნა ს. გ-ას №2586/01 საჩივარი, რომლითაც გადამხდელი ასაჩივრებდა შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 2021 წლის 15 ნოემბრის №21-11/135928 გადაწყვეტილებას. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის №3923 ბრძანებით ს. გ-ას საჩივარი მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო არ დაკმაყოფილდა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საკონსტიტუციო სასამართლოს მსჯელობაზე, რომლის თანახმად „ზოგადად, ვადებს დიდი მნიშვნელობა აქვს სამართლებრივ ურთიერთობებში წესრიგის შეტანისთვის. დროის ფაქტორი ერთ-ერთ მთავარ როლს ასრულებს პირთა შორის ურთიერთობების სამართლებრივ მოწესრიგებაში. გარკვეული დროის დადგომას ან ვადის გასვლას უკავშირდება კონკრეტული იურიდიული შედეგები – სამართლებრივი ურთიერთობების (შესაბამისად, პირთა უფლებებისა ან/და მოვალეობების) წარმოშობა, შეცვლა ან შეწყვეტა...“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის №3/1/531 გადაწყვეტილება საქმეზე „ისრაელის მოქალაქეები – თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი, ირმა ჯანაშვილი, ასევე საქართველოს მოქალაქეები - გიორგი წაქაძე და ვახტანგ ლორია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-16).

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილებაში მითითებულ სამართლებრივ მსჯელობაზე, რომლის თანახმად: „უფლების წარმოშობა, ისევე როგორც მისი შეწყვეტა, დაკავშირებულია განსაზღვრულ დროსთან. კანონმდებლობით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადებს აქვს შესაბამისი მიზანი და დანიშნულება, კერძოდ, ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე, ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს. ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა (სუსგ №ბს-279(კ-კს-24); 08.07.2025წ.).

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შეუძლებელია უფლება, რომელიც შეზღუდულია გარკვეული ვადით, არსებობდეს განუსაზღვრელად და ყურადღებას ამახვილებს, რომ 2007 წლიდან 2018 წლამდე ყოველწლიურად 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნით სსიპ შემოსავლების სამსახურს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა 2021 წლის 22 ოქტომბერს, რაც მეტყველებს იმაზე, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურს ს. გ-ასთვის შეეძლო დაებრუნებინა განცხადების წარდგენიდან მხოლოდ წინა სამი წლის, კერძოდ 2018-2020 წლების, საანგარიშო პერიოდებში 3000 ლარამდე მიღებული დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი, რაც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელდა. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილს - 2007-2017 წლებში დაკავებულ საშემოსავლო გადასახადს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საგადასახადო ორგანოსთვის შესაბამისი განცხადებით მიმართვის დროს - 2021 წლის 22 ოქტომბერს, მოთხოვნის დასახელებული ნაწილი იყო ხანდაზმული. ამდენად ცალსახაა, რომ გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადის თანხის დარიცხვისა და საგადასახადო ვალდებულების შესახებ საგადასახადო მოთხოვნის წარდგენის იმპერატიულად განსაზღვრული ვადა გამორიცხავდა ს. გ-ას მიერ საგადასახადო ორგანოში წარდგენილი მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, შესაბამისად, მართებულია სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2021 წლის 15 ნოემბრის №21-11/135928 გადაწყვეტილება 2007-2017 წლების საანგარიშო პერიოდში მიღებული შემოსავლიდან დაკავებული საშემოსავლო გადასახადის გადამხდელის პირადი აღრიცხვის ბარათზე აღრიცხვასა და უკან დაბრუნების ნაწილში ს. გ-ას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თაობაზე, ისევე როგორც დასახელებულ გადაწყვეტილებაზე წარდგენილი ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე ხანდაზმულობის გამო უარის თქმის შესახებ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2022 წლის 17 თებერვლის №3923 ბრძანება და არ იკვეთება მოპასუხისთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის (რომლითაც მოსარჩელე ს. გ-ას დაუბრუნდება 2007 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით დასაბეგრი შემოსავლიდან დაკავებული თანხა) გამოცემის დავალების წინაპირობების არსებობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე (გენერალური დელიქტი), რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება, რომელმაც ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს ორგანოს უფლებამოსილებიდან და უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული, რაც გამოიხატება ორგანოს შეგნებულ, მიზანმიმართულ უმოქმედობაში ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში, ანუ ადმინისტრაციული ორგანო შეგნებულად უნდა უშვებდეს პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგომას და არ ახორციელებდეს მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს მის თავიდან ასაცილებლად. ამასთან, ქმედების უკანონობა დადასტურებული უნდა იყოს კანონით დადგენილი წესით, რომელიც პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირში იქნება დამდგარ ზიანთან. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა კი წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი (სუსგ №ბს-932(2კ-20), 07.10.2021წ. სუსგ №ბს-647(კ-24), 24.12.2024წ).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოში სამართალწარმოების მიმდინარეობის ეტაპზე ს. გ-ას მიერ გაკეთებულ განმარტებაზე, რომლის თანახმად, იმისთვის რომ მას ესარგებლა საგადასახადო შეღავათით, კანონის თანახმად საჭირო იყო მას შემოსავლების სამსახურში წარედგინა ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსის დამადასტურებელი მოწმობა. აღნიშნული სტატუსის მოსაპოვებლად კი მას წლები დასჭირდა, ჰქონდა გაუთავებელი დავები როგორ ადმინისტრაციულ ორგანოში, ასევე სასამართლოში. საბოლოოდ კი დავა მის სასარგებლოდ გადაწყდა და სტატუსის მინიჭების შემდეგ უკვე შეძლო მიემართა შემოსავლების სამსახურისათვის და ესარგებლა კანონით დაწესებული შეღავათით 2007 წლიდან 2018 წლამდე, თუმცა შემოსავლების სამსახურმა შეღავათი გაავრცელა მხოლოდ 2018 წელზე და დანარჩენი მოთხოვნები ჩათვალა ხანდაზმულად, მაშინ როდესაც 2005 წლამდე მას არ უკავდებოდა საშემოსავლო გადასახადი, ხოლო შემდგომ პერიოდზე (2007-2018წ) საშემოსავლო გადასახადისაგან გათავისუფლების მიზნით, 2013 წლიდან დავობდა ზემოაღნიშნული სტატუსის მოსაპოვებლად და სტატუსის გარეშე აზრს მოკლებული იყო შემოსავლების სამსახურისათვის საშეღავათო საკითხზე მიმართვა. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ თავად განსაზღვრა როგორც სასარჩელო მოთხოვნა, ასევე მოპასუხე მხარე, რომლის მიმართაც ამ მოთხოვნას აყენებდა. კერძოდ, მოსარჩელის მიერ დაყენებული მოთხოვნა მიმართულია სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ და მიზნად ისახავს თანხის არა ზიანის სახით ანაზღაურებას, არამედ საგადასახადო კოდექსის დადგენილი წესით, როგორც ზედმეტად გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებას, ხოლო ადმინისტრაციულ ორგანოს მიერ მოსარჩელისთვის ვეტერანის სტატუსის მოპოვებასთან დაკავშირებით შესაბამისი პროცესების გაჭიანურება თუ არასწორად გადაწყვეტა და მათი შედეგები არ წარმოადგენს საგადასახადო ორგანოს - სსიპ შემოსავლების სამსახურის პასუხისმგებლობას, რამდენადაც იგი არ წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელ ბრალეულ პირს, რამეთუ მოქმედებდა საგადასახადო სფეროს მომწესრიგებელი კანონის - საქართველოს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი რეგულირების ფარგლებში, რომელიც საშემოსავლო გადასახადით დაბეგვრასთან დაკავშირებით შესაბამისი შეღავათით სარგებლობის შესაძლებლობას ანიჭებს მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანს, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის საბრძოლო მოქმედების ვეტერანს და სხვა სახელმწიფოთა ტერიტორიაზე საბრძოლო მოქმედების ვეტერანს საქართველოს მოქალაქეებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „ომისა და თავდაცვის ძალების ვეტერანების შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომელიც განსაზღვრავს საქართველოს მოქალაქე ომისა და თავდაცვის ძალების ვეტერანთა სოციალური დაცვის ორგანიზაციულ, ეკონომიკურ და სამართლებრივ საფუძვლებს მათი კეთილდღეობისა და აქტიური საქმიანობის პირობების შესაქმნელად, მათ შორის მოიცავს ვეტერანთა კატეგორიებს და განსაზღვრავს იმ წინაპირობებს, რომელთა არსებობაც საჭიროა პირის შესაბამისი კატეგორიის ვეტერანად ან მასთან გათანაბრებულ პირად მისაჩნევად. აღსანიშნავია, რომ „ვეტერანის მოწმობის ნიმუშისა და მისი გაცემის წესის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 22 აგვისტოს №509 დადგენილების დანართი №2-ის (ვეტერანის მოწმობის გაცემის წესი) მე-4 მუხლის თანახმად, სამსახურის მიერ გაცემული მოწმობა და ვეტერანთა აღრიცხვის ელექტრონულ მონაცემთა ბაზა წარმოადგენს ვეტერანებისათვის კანონმდებლობით გათვალისწინებული უფლებებისა და შეღავათების განხორციელების სავალდებულო პირობას.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს კასატორის განმარტებაზე, რომ მოსარჩელე ს. გ-ას 2021 წლამდე (მათ შორის სადავო 2007-2017 წლების პერიოდზე) არ წარუდგენია საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციები, ასევე არ მიუმართავს განცხადებით (გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნით) და არ მოუთხოვია გადასახადის ან/და სანქციის, როგორც ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნება. ამასთან, კასატორმა მიუთითა, რომ ამ უფლების განხორციელება არ იყო დამოკიდებული ომის მონაწილის (ვეტერანის) სტატუსის მინიჭებაზე. გადასახადის გადამხდელს შეეძლო შესაბამისი დეკლარაციების წარმოდგენა და ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნა, რაც არ განუხორციელებია 2021 წლამდე.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 154-ე მუხლის დანაწესზე, რომლის შესაბამისად, საგადასახადო აგენტს, როგორც პირს, რომელიც დაქირავებულს უხდის ხელფასს, ევალება გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავება. ამდენად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საგადასახადო კანონმდებლობა შესაბამისი თანხის დაკავებაზე უფლებამოსილ პირად განსაზღვრავს არა საგადასახადო ორგანოს, არამედ კონკრეტულ დამსაქმებელს, რომელიც აღნიშნულ ურთიერთობაში გამოდის საგადასახადო კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოქმედების განმახორციელებელ სუბიექტად და დასახელებული კანონმდებლობის ფარგლებითვე არის შეზღუდული. შესაბამისად, მსგავს ურთიერთობაში, სუბიექტისთვის პოტენციური ზიანის მიყენების შემთხვევაში, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სადავო მოქმედებას უშუალოდ დამსაქმებელი ორგანიზაცია ახორციელებს კანონმდებლობის საფუძველზე, ხოლო აღნიშნულ პროცესში აქტიური მოქმედებით საგადასახადო ორგანო არ მონაწილეობს, იგი არ შეიძლება განხილულ იქნას თანხის დამკავებელ და ზიანის მიმყენებელ პირად. ამდენად, მოსარჩელისთვის საგადასახადო შეღავათით სარგებლობის მოთხოვნის ხანდაზმულად ქცევა არ წარმოადგენს წინამდებარე საქმეში არსებული მოპასუხის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის პასუხისმგებლობას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცეს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რადგან გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის თანახმად ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს. შესაბამისად, სახეზე არის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, რის გამოც სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ს. გ-ას სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ს. გ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა