საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-597(კ-24) 22 დეკემბერი, 2025 წელი,

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე,

გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. ბ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.02.2024 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 06.07.2023 წლის გადაწყვეტილებით ვ. ბ-ეის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „კომისია“ ან „კასატორი“) მიმართ დაკმაყოფილდა:

1.1. ბათილად იქნა ცნობილი „მიწის ნაკვეთზე ვ. ბ-ეის საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ“ მოპასუხის 11.11.2022 წლის №2643 განკარგულება;

1.2. მოპასუხეს დაევალა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, რომლითაც მიწის ნაკვეთზე (მისამართი: ქ. თბილისი, ..., ...ს ქუჩა, საერთო ფართობი - 1511 კვ.მ) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „სადავო მიწის ნაკვეთი“) აღიარებულ იქნება მოსარჩელის საკუთრების უფლება.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.02.2024 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 30.12.2021 წლის №... წერილობითი მიმართვით კომისიაში გაიგზავნა მოსარჩელის განცხადება მის მფლობელობაში არსებული სადავო მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე.

3.2. კომისიამ 26.09.2022 წლის სხდომაზე (ოქმი №62) განიხილა და 11.11.2022 წლის №2643 განკარგულებით უარი უთხრა მოსარჩელეს სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე იმ საფუძვლით, რომ სარეგისტრაციოდ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი მცხეთის რაიონის გლდანის საზოგადო მეცხოველეობის მეურნეობის 1991 წლის მიწათსარგებლობის გეგმის მიხედვით, წარმოადგენს საძოვრის კატეგორიის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ფართობს. შესაბამისად, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „პ“ ქვეპუნქტის თანახმად, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი არ ექვემდებარება საკუთრების უფლების აღიარებას.

3.3. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებზე, ამავე კანონის 5¹ მუხლის პირველ, მე-2 და მე-3 პუნქტებზე, ასევე - საქართველოს მთავრობის 28.07.2016 წლის №376 დადგენილებით დამტკიცებულ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტზე.

3.4. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „პ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება საძოვარი. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელის დაინტერესებაში არსებული მიწის ნაკვეთი განეკუთვნება ქალაქ თბილისის ტერიტორიას. სადავო გარემოება არ არის, რომ მითითებულ ტერიტორიაზე „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019 წლის №39-18 დადგენილების გენერალური გეგმის გრაფიკული ნაწილის - რუკის მიხედვით, ვრცელდება საცხოვრებელი (სზ-1) ზონა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ დასტურდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი საძოვრის კატეგორიაა.

3.5. სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია კომისიის მითითება მცხეთის რაიონის გლდანის საზოგადო მეცხოველეობის მეურნეობის 1991 წლის მიწათსარგებლობის გეგმაზე, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას 1991 წლის მდგომარეობით სადავო მიწის ნაკვეთის დანიშნულებაზე. სწორედ ის გარემოება, რომ მითითებული ტერიტორია ურბანული განვითარების შედეგად მჭიდროდ დაუკავშირდა დედაქალაქს, გახდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის გაფართოების საფუძველი და მიენიჭა განაშენიანების შესაბამისი ზონის სტატუსი. ამდენად, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტოს 30.08.2022 წლის წერილით დასტურდება, რომ სააგენტომ ქალაქგეგმარებითი თვალსაზრისით განიხილა სადავო მიწის ნაკვეთის კანონმდებლობით დადგენილი წესით საკუთრების უფლების აღიარების საკითხი. მითითებულ ტერიტორიაზე „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019 წლის №39-18 დადგენილების გენერალური გეგმის გრაფიკული ნაწილის - რუკის მიხედვით, ვრცელდება საცხოვრებელი (სზ-1) ზონა. მასზე გათვალისწინებულია სისტემური რეგისტრაცია (აღრიცხულია გ. ჩ-აზე).

3.6. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ მოსარჩელის დაინტერესებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის ერთადერთი საფუძველი დაუსაბუთებელია და არ ემყარება შესაბამის მტკიცებულებებს. მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს საკითხის გადაწყვეტისას უნდა გაეთვალისწინებინა დღევანდელი მდგომარეობით უძრავი ქონების ფუნქციური ზონა და არა 1991 წლის მიწათსარგებლობის გეგმის მიხედვით, შესაბამისად, უნდა მიეღო გადაწყვეტილება.

3.7. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ 2005 წლის ორთოფოტოზე, რომლის მიხედვით, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე აშენებულია ნაგებობა. საქმეში წარმოდგენილი ნოტარიულად დამოწმებული განცხადებებით, ქ. თბილისში, ...., ...ს ქ. №1-ში მცხოვრები ბ. ტ-ე და ქ. თბილისში, ...., ...ს ქ. №1-ში მცხოვრები გ. ხ-ა, ადასტურებენ, რომ 1995 წლიდან დღემდე, მოსარჩელე ფლობს და სარგებლობს სადავო მიწის ნაკვეთს. ამასთან, ისინი თანახმა არიან, რომ აღნიშნული უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით დაირეგისტრიროს მოსარჩელემ. სააპელაციო პალატის მითითებით, თავად ბ. ტ-ე, ქალაქ თბილისში, ...ში უძრავი ქონების (ს/კ: ...) მესაკუთრე გახდა საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველზე, რაც ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მითითებული მოწმე 2007 წლამდე სარგებლობდა №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონებით და აქვს ინფორმაცია მის მეზობლად მდებარე სადავო მიწის ნაკვეთის ფლობაზე. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი სს „ე...ს“ აბონენტის ბარათის მიხედვით, 2018-2021 წლებში, ქალაქ თბილისში, ...., ...ს ქუჩა №...-ში აბონენტად რეგისტრირებულია მოსარჩელე. წარმოდგენილ ფოტო-სურათებში ნაჩვენებია ერთიანი ღობეც, რომლითაც შემოსაზღვრულია სარეგისტრაციოდ წარდგენილი მიწა.

3.8. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა.

3.9. სააპელაციო პალატის შეფასებით, იმ პირობებში, როცა დასტურდება, რომ მოსარჩელემ 2007 წლამდე დაიკავა და სარგებლობს სადავო უძრავი ქონებით და უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე დღეის მდგომარეობით ვრცელდება საცხოვრებელი (სზ-1) ზონა, უსაფუძვლო იყო მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს უარი მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლების აღიარებაზე.

3.10. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ როგორც ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტოს 30.08.2022 წლის წერილით ირკვევა, სადავო ტერიტორიაზე გათვალისწინებულია ... სისტემური რეგისტრაცია (აღრიცხულია გ. ჩ-აზე). მოპასუხე მითითებულ გარემოებას მიიჩნევს საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის ერთ-ერთ საფუძვლად. მან მიუთითა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 31.12.2019 წლის №487 ბრძანებით დამტკიცებული საჯარო რეესტრის შესახებ ინსტრუქციის 37¹ მუხლის მე-6 პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტზე (უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტით გათვალისწინებული მიწის ნაკვეთის ან/და დაუზუსტებელი საკადასტრო მონაცემებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის/დაზუსტებული საკადასტრო მონაცემებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის და მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აგეგმვით/აზომვით ნახაზზე ასახული მიწის ნაკვეთის იდენტურობა დგინდება, თუ: სააგენტოში დაცული სხვა დოკუმენტაციის/ინფორმაციის, „კადასტრისა და მიწის რეგისტრაციის“ (გერმანიის რეკონსტრუქციისა და საკრედიტო ბანკის (KFW) თანადაფინანსებით) პროექტისა და ამერიკის შეერთებული შტატების განვითარების საერთაშორისო სააგენტოს (USAID) პროექტის ფარგლებში განხორციელებული სისტემური აღწერების შედეგად მიღებული დაუზუსტებელი საკადასტრო მონაცემების კომპიუტერული დამუშავების შედეგად მიღებული ინტეგრირებული გრაფიკული მონაცემთა ბაზის შესწავლის, ანალიზისა და შეფასების საფუძველზე, შესაძლებელია დადგინდეს მიწის ნაკვეთის ადგილმდებარეობა).

3.11. სააპელაციო პალატამ დამატებით გამოიკვლია ეს გარემოება. მოუსმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებებს და დაავალა მხარეს დამატებითი მტკიცებულების წარმოდგენა. მოსარჩელემ სააპელაციო პალატას განუმარტა, რომ არიან აფხაზეთიდან დევნილები. 1995 წლიდან ამ ტერიტორიას ფლობენ. აქ იყო ხოლმე მისი დის ქმარიც - გ. ჩ-ა, რომელსაც ერთი შვილი ჰყავდა დაღუპული აფხაზეთის ომში. მის დას და გ. ჩ-ას სულ 2 ბიჭი ჰყავდათ, რომელთაგან ერთი კ. გ.-ს ძე ჩ-ა დაიღუპა 1993 წელს საომარი მოქმედებების დროს. მეორე ვაჟი ნ. ჩ-ა თანახმაა, რომ ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება მოსარჩელის სახელზე განხორციელდეს. მას არც სამკვიდროს მიღებისათვის არ მიუმართავს. გ. ჩ-ა 2010 წელს გარდაიცვალა. გარდაცვლილია მისი მეუღლეც.

3.12. სააპელაციო პალატამ მიუთითა მოსარჩელის მიერ 06.02.2024 წელს სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ დამატებით დოკუმენტებზე: საქმეში წარმოდგენილი გ. ჩ-ას პასპორტითა და ნ. ჩ-ას დაბადების მოწმობით, დასტურდება, რომ გ. ჩ-ას შვილები არიან კ. ჩ-ა და ნ. ჩ-ა. გარდაცვალების მოწმობებით ასევე დასტურდება, რომ კ. ჩ-ა გარდაიცვალა 10.06.1993 წელს, სოხუმის რაიონში, საომარი მოქმედებების დროს, ხოლო გ. ჩ-ა გარდაიცვალა 09.08.2010 წელს. საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის 15.01.2024 წლის №... ერთიანი ელექტრონული სამემკვიდრეო რეესტრიდან ინფორმაციის მიხედვით, ერთიან ელექტრონულ სამემკვიდრეო რეესტრში არ მოიძებნა ინფორმაცია 09.08.2010 წელს გარდაცვლილი გ. ნ.-ს ძე ჩ-ას სამემკვიდრეო საქმის წარმოების მიმდინარეობის თაობაზე. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 05.02.2024 წლის №25006 წერილის მიხედვით, უძრავ ნივთზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული პროგრამის მონაცემებით, გ. ჩ-ას საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული არ არის. 09.01.2024 წელს ნოტარიულად დამოწმებული ნ. ჩ-ას თანხმობის თანახმად, ნ. ჩ-ა ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ არის 09.08.2010 წელს გარდაცვლილი მამის გ. ჩ-ას შვილი და 10.06.1993 წელს გარდაცვლილი კ. ჩ-ას ძმა (რომელიც დაიღუპა საომარი მოქმედებების დროს). ნ. ჩ-ამ განაცხადა, რომ არ გააჩნია რაიმე პრეტენზია მამის - გ. ჩ-ას სამკვიდრო ქონებაზე და არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის სამკვიდროს მიღების თაობაზე. ნ. ჩ-ა ეთანხმება, რომ მოსარჩელის მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული ფართი, მდებარე: თბილისი, ..., ...ს ქუჩა, საერთო ფართობი 1511.00 კვ.მ, დაუკანონდეს მოსარჩელეს.

3.13. მითითებული გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გ. ჩ-ას სახელზე არსებული ჩანაწერი, ვერ იქნება საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი, ვინაიდან, დასტურდება, რომ მოსარჩელისა და მისი დის ოჯახები ერთობლივად ფლობდნენ მითითებულ მიწის ნაკვეთს, გ. ჩ-ა გარდაცვლილია 2010 წელს, გარდაცვლილია მისი მეუღლეც, ხოლო მისი ვაჟი ნ. ჩ-ა თანხმობას აცხადებს, რომ საკუთრების უფლება აღიარებულ იქნეს მოსარჩელის სახელზე.

3.14. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, რომ გ. ჩ-ა შესაძლოა მიჩნეულ იყოს მიწის მართლზომიერ მფლობელად, რაც მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარებას გამორიცხავს. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საკასაციო პალატის განმარტებაზე, რომლის თანახმად, მიწის თვითნებური დაკავების ფაქტის არსებობაზე, როგორც მართლზომიერი მფლობელობის წესით ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების სავალდებულო პირობაზე მითითება, თავისთავად მოითხოვს ნაკვეთის ფლობის ფაქტის არსებობას, ხსენებული მომდინარეობს ტერმინ „დაკავების“ ეტიმოლოგიური მნიშვნელობიდან. აღნიშნული, თავის მხრივ, გულისხმობს საკუთრების უფლების აღიარებისთვის მიწის ნაკვეთზე ფაქტობრივი ბატონობის ფაქტის დადასტურების საჭიროებას. ფლობის ფაქტის დადასტურების საჭიროებას შეიცავს აგრეთვე „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ 03.06.2016 წლის კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „ნ“ ქვეპუნქტი და საქართველოს მთავრობის 28.07.2016 წლის №376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი, რომელთა თანახმად, „მართლზომიერი მფლობელი (მოსარგებლე)“ განმარტებულია, როგორც ფიზიკური პირი, რომელსაც მესაკუთრედ რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება მიწის მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელი დოკუმენტის საფუძველზე წარმოეშვა და რომელიც რეგისტრაციის მოთხოვნის დროისათვის ფაქტობრივად ფლობს ნივთს (სუსგ №ბს-250(4კ-23), 17.11.2023წ.). უძრავი ნივთის ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი საკუთრების უფლების აღიარების მიზნებისთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენს. აღნიშნული გარემოება განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს მით უფრო მაშინ, როდესაც ნაკვეთი პირის სახელზე აღრიცხულია სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე (სუსგ №ბს-1029(კ-23), 12.02.2024წ.).

3.15. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მასალები ერთობლიობაში ქმნის სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველს. საქმის მასალების ურთიერთშეჯერებით დგინდება, რომ მოსარჩელე წლების მანძილზე ფლობდა და სარგებლობდა უფლებაასაღიარებელი ტერიტორიით და მასზე აშენებული შენობა-ნაგებობით.

3.16. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში ასახული კონკრეტული ურთიერთობის მოწესრიგება არ შეესაბამება მისი გამოცემის სამართლებრივ საფუძვლებს და წინააღმდეგობაში მოდის მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებელ სამართლებრივ ნორმებთან, რის გამოც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სასკ) 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საქმის მასალების შესწავლის შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სასკ-ის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

6. სასკ-ის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

7. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო საკითხს წარმოადგენს სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ მოპასუხის 11.11.2022 წლის განკარგულების კანონიერება.

8. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს.

9. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონი (შემდეგში „კანონი“) აწესრიგებს პირის მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ და პირის მიერ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლებს, წესსა და პირობებს.

10. სახელმწიფომ ზემოაღნიშნული კანონის მიღებით, წაახალისა კერძო ინიციატივა და მოახდინა ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სტიმულირება, აეთვისებინათ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის რესურსი. აღნიშნული კანონის საფუძველზე, ფიზიკურ პირებს და კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს მიენიჭათ უფლება, დადგენილი წესით და დადგენილი წინაპირობების არსებობისას მოეხდინათ საკუთრების უფლების აღიარება განსაზღვრული სახელმწიფო საკუთრების მიწის ნაკვეთებზე. კანონის მიღებით, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისებისა და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობის მიზნით, სახელმწიფომ დაადგინა სახელმწიფო ქონების – მიწის ნაკვეთების პრივატიზების გარკვეული შეღავათების შემცველი რეჟიმი (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 27.12.2013 წლის გადაწყვეტილება საქმე №2/3/522,553, II - 17, 46, 47).

11. კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, თვითნებურად დაკავებული მიწა არის ამ კანონის ამოქმედებამდე ფიზიკური პირის მიერ თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული), აგრეთვე დაინტერესებული ფიზიკური პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი (შენობით ან მის გარეშე), რომელთა ჯამური ფართობი ბარში არ აღემატება 1.25 ჰექტარს, ხოლო „მაღალმთიანი რეგიონების განვითარების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად განსაზღვრულ მაღალმთიან დასახლებაში − 5 ჰექტარს; კერძო სამართლის იურიდიული პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), რომლის ფართობიც ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე და რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისთვის სახელმწიფოს მიერ განკარგული არ არის, გარდა ამ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.

12. კანონი ერთმანეთისგან მიჯნავს თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების ისეთ შემთხვევებს, როდესაც ასაღიარებელი ნაკვეთი (შენობით ან მის გარეშე) ესაზღვრება დაინტერესებული პირის საკუთრებასა ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ ნაკვეთს და ისეთ შემთხვევას, როდესაც საკუთრების უფლების აღიარებისთვის აუცილებელია კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლამდე) ნაკვეთზე საცხოვრებელი სახლის ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობის არსებობის დადასტურება (სუსგ №ბს-457(უს-კ-24), 03.04.2025წ.). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვს კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთზე საცხოვრებელი სახლის არსებობის საფუძვლით.

13. კანონის 5¹ მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების თანახმად, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვის საფუძველია დაინტერესებული პირის მიერ წერილობითი განცხადების წარდგენა კომისიაში. თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს მოთხოვნის სივრცის დაგეგმარებისა და ქალაქთმშენებლობითი გეგმების პირობებთან შესაბამისობა. ამავე ნორმის მე-3 პუნქტი განსაზღვრავს თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის დასადასტურებლად დაინტერესებული პირის მიერ წარსადგენ დოკუმენტებს ( ა) მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელი დოკუმენტი ან/და მოწმის ჩვენება; ბ) მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზი, ხოლო ამ კანონის მე-3 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში – მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აგეგმვითი/აზომვითი ნახაზი, რომელზედაც მითითებული უნდა იყოს მაგისტრალური მილსადენის ადგილმდებარეობა და მაგისტრალურ მილსადენსა და მიწის ნაკვეთს შორის მანძილი; გ) ინფორმაცია საკუთრების უფლების აღიარების საფასურის ოდენობის დასადგენად; დ) დაინტერესებული პირის საიდენტიფიკაციო დოკუმენტების ასლები).

14. საქართველოს მთავრობის 28.07.2016 წლის №376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ 2.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელ დოკუმენტად მიიჩნევა სასამართლოს აქტი, ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება), აბონენტად აყვანის დოკუმენტი, გადახდის ქვითარი ან/და სხვა დოკუმენტი.

15. სადავო განკარგულებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე იმ საფუძვლით, რომ ნაკვეთი მცხეთის რაიონის ...ს საზოგადო მეცხოველეობის მეურნეობის 1991 წლის მიწათსარგებლობის გეგმის მიხედვით წარმოადგენდა საძოვრის კატეგორიის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ფართობს და კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „პ“ ქვეპუნქტის თანახმად, იგი არ ექვემდებარებოდა საკუთრების უფლების აღიარებას. აღნიშნულ გარემოებას ეყრდნობა მოპასუხის საკასაციო საჩივარიც.

16. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტრანსპორტისა და ურბანული განვითარების სააგენტოს 30.08.2022 წლის წერილზე, რომლითაც დასტურდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე „დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019 წლის №39-18 დადგენილების გენერალური გეგმის გრაფიკული ნაწილის - რუკის მიხედვით, ვრცელდება საცხოვრებელი (სზ-1) ზონა (ს.ფ. 117). ამრიგად, ამჟამინდელი მდგომარეობით, სადავო მიწის ნაკვეთი აღარ ექცევა საძოვრის კატეგორიის მქონე ფუნქციურ ზონაში და ეს გარემოება ვერ გახდება საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი (შდრ. სუსგ №ბს-1124 (კ-22), 05.10.2023წ.).

17. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ, ვინაიდან დასტურდება მოსარჩელის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის 2007 წლამდე დაკავებისა და სარგებლობის ფაქტი, 2005 წლის ორთოფოტოს მიხედვით, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე აშენებულია ნაგებობა (ს.ფ.45), ასევე - ბ. ტ-ე (ქ. თბილისში, ...., ...ს ქ. №1-ში მცხოვრები) და გ. ხ-ა (ქ. თბილისში, ...., ...ს ქ. №1-ში მცხოვრები) ადასტურებენ 1995 წლიდან დღემდე მოსარჩელის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის ფლობასა და სარგებლობას (იხ. ნოტარიულად დამოწმებული განცხადებები, ს.ფ.82-83, 145), ამასთან, მიწის ნაკვეთზე დღეის მდგომარეობით ვრცელდება საცხოვრებელი (სზ-1) ზონა, არსებობს სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველი.

18. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას მასზე, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარებას გამორიცხავს მასზე გათვალისწინებული სისტემური რეგისტრაცია (აღრიცხულია გ. ჩ-აზე), სააპელაციო პალატამ მართებულად განმარტა, რომ გ. ჩ-ას (მოსარჩელის დის ქმარი) სახელზე არსებული ჩანაწერი ვერ იქნება საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი, ვინაიდან დასტურდება, რომ მოსარჩელისა და მისი დის ოჯახები ერთობლივად ფლობდნენ მითითებულ მიწის ნაკვეთს, გ. ჩ-ა გარდაცვლილია 2010 წელს, გარდაცვლილია მისი მეუღლეც, ხოლო მისი ვაჟი ნ. ჩ-ა თანხმობას აცხადებს, რომ საკუთრების უფლება აღიარებულ იქნეს მოსარჩელის სახელზე (ს.ფ.207-221) (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.10-3.14 პუნქტები).

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03, 24.02.2009წ. (საბოლოო გახდა 24.05.2009წ.), §71; Van de Hurk v. The Netherlands, №16034/90, 19.04.1994წ., §61; García Ruiz v. Spain [GC], №30544/96, 21.01.1999წ., §26; Jahnke and Lenoble v. France (dec.), №40490/98, 29.08.2000წ; Perez v. France [GC], №47287/99, 12.02.2004წ., §81).

20. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

21. ყოველივე აღნიშნულზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სასკ-ის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით, რაც საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სასკ-ის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.02.2024 წლის განჩინება.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე

გიზო უბილავა