საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-601(კ-25) 16 დეკემბერი, 2025 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

თამარ ოქროპირიძე, თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შ. მ-ე (მოსარჩელე)

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 31 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა

დავის საგანი - მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შ. მ-ემ (შემდეგში - „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას საქართველოს გენერალური პროკურატურის (შემდეგში - „მოპასუხე“, „კასატორი“) მიმართ, მატერიალური (ქონებრივი) ზიანის სახით - 138938 ლარისა და მორალური (არაქონებრივი) ზიანის სახით - 50000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლითა და სასამართლო სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმარტებით, სარჩელი არ ცნო; მესამე პირი, რომლისთვისაც ცნობილი იყო სასამართლო სხდომის ჩატარების დროისა და ადგილის შესახებ, სასამართლო სხდომაზე არ გამოცხადდა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება - სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გაწეული ადვოკატის მომსახურების ღირებულების სახით - 15000 (თხუთმეტი ათასი) ლარის ოდენობით და ხელფასის სახით მიუღებელი შემოსავალი (განაცდური) – 123938 (ასოცდასამი ათას ცხრაასოცდათვრამეტი) ლარის ოდენობით; ასევე, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 10000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 5000 (ხუთი ათასი) ლარის ოდენობით.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 31 იანვრის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. სააპელაციო პალატამ მიუთითა წინამდებარე საქმეზე დადგენილ და საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

6.1.1. გარდაბნის მუნიციპალიტეტში რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მაგისტრატი მოსამართლის 2018 წლის 06 ივლისის განჩინებით, რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა; ბრალდებულ შ. მ-ეს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა; ბრალდებულის პატიმრობის ვადის ათვლა დაიწყო მისი ფაქტობრივად დაკავების მომენტიდან - 2018 წლის 04 ივლისის 11:36 საათიდან.

6.1.2. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 04 სექტემბრის საოქმო განჩინებიდან ამონაწერით დგინდება, რომ ბრალდებულ შ. მ-ეის მიმართ, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მაგისტრატი მოსამართლის 2018 წლის 06 ივლისის განჩინებით შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - პატიმრობა შეიცვალა ნაკლებად მკაცრი აღკვეთის ღონისძიებით, 5000 (ხუთი ათასი) ლარიანი გირაოთი და იგი დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან. გირაოს თანხის შეტანის ვადად განისაზღვრა 10 დღე.

6.1.3. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 აპრილის განაჩენით (საქმე N1-617-18), შ. მ-ე უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 376-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და გამართლდა; შ. მ-ეის მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - გირაო გაუქმდა; ასევე, გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 06 სექტემბრის განჩინებით გამოყენებული ყადაღა ი. ა-ის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ს დასახლება, ..., ..., კორპუსი N..., საკადასტრო კოდი N...; ამავე განაჩენით, შ. მ-ეს განემარტა, რომ მას უფლება ჰქონდა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის შესაბამისად, მოეთხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. აღნიშნული განაჩენი შ. მ-ეის ნაწილში სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებულ იქნა რუსთავის რაიონული პროკურატურის მიერ.

6.1.4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 06 ივლისის განაჩენით (საქმე N1ბ/430-23), რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და შ. მ-ეის მიმართ, რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 აპრილის განაჩენი, დარჩა უცვლელად, რაც საკასაციო საჩივრით გასაჩივრებულ იქნა რუსთავის რაიონული პროკურატურის მიერ.

6.1.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 01 ნოემბრის განჩინებით (საქმე N880აპ-23), რუსთავის რაიონული პროკურატურის პროკურორის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 06 ივლისის განაჩენზე შ. მ-ეის მიმართ, არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

6.1.6. საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 2018 წლის 08 აგვისტოს N4686 ბრძანებით, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 25 ივლისის N54 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური შტაბისა და სახმელეთო ჯარების თანამშრომელთა/მომსახურეთა სამსახურის გავლის წესის“ მე-18 მუხლის მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის, მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტისა და საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2017 წლის 04 სექტემბრის NMOD 9 17 00000737 ბრძანების პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქართველოს შეიარაღებული ძალების სახმელეთო ჯარების ...ს (საშტატო კატეგორია „...“; შტატი ...) - ... შ. მ-ეს, შეუჩერდა სამსახურებრივი ურთიერთობა 2018 წლის 07 ივლისიდან. საფუძველი - სახმელეთო ჯარების აღმოსავლეთ სარდლობის მე-5 საარტილერიო ბრიგადის მეთაურის წერილი (NMOD 6 18 00771477, 02.07.2018წ.) და რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 06 ივლისის განჩინება საქმეზე N10ა-184-18.

6.1.7. 2018 წლის 01 ივლისამდე, მე-5 საარტილერიო ბრიგადის მოსამსახურე შ. მ-ეის უფლებამოსილების შეჩერებამდე, ხელზე მისაღები შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით შეადგენდა 1463,73 ლარს, მათ შორის: წოდებრივი სარგო - 1003,52 ლარი; წელთა ნამსახურეობა - 250,88 ლარი; საიდუმლო დანამატი - 150,53 ლარი; კვების კომპენსაცია - 58,8 ლარი. შ. მ-ეის უფლებამოსილების შეჩერებამდე დაკავებული თანამდებობისათვის, 2018 წლის 07 ივლისიდან 2023 წლის 01 დეკემბრამდე, ხელზე მისაღები შრომის ანაზღაურება იქნებოდა 118374,76 ლარი. 2018 წლის 07 ივლისიდან 2023 წლის 01 დეკემბრამდე თავდაცვის სამინისტროს მოსამსახურეებზე გაცემული ხელზე მისაღები ფულადი ჯილდო შეადგენდა შემდეგს: 24.12.2018 წ. - 98 ლარი; 15.12.2019 წ. – 196 ლარი; 17.12.2021 წ. – 274,4 ლარი, ხოლო დანამატი 16.12.2022 წ. – 313,60 ლარი.

6.1.8. თავდაცვის ძალების მეთაურის 2023 წლის 20 დეკემბრის MOD 1 23 00004792 ბრძანებით, ძალადაკარგულად გამოცხადდა „სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების შესახებ“ საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის 2018 წლის 08 აგვისტოს MOD 7 18 00004686 ბრძანება და ... შ. მ-ეს აღუდგა სამსახურებრივი ურთიერთობა; ...ი შ. მ-ე დაინიშნა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების ...ად (საშტატო კატეგორია „...“, შტატი ..., გვარეობის კოდი ..., დუგ კოდი: ...) და გათავისუფლდა საქართველოს შეირაღებული ძალების სახმელეთო ჯარების ...ის (საშტატო კატეგორია „...“, შტატი N...) თანამდებონბიდან. 2018 წლის 07 ივლისიდან თანამდებობაზე დანიშვნამდე, სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების პერიოდი, ... შ. მ-ეს ჩაეთვალა შრომის სტაჟში და მიეცა შესაბამისი წოდებრივი სარგო და დანამატი.

6.2. სამართლებრივი თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის მე-4 მუხლის პირველი და მე-5 ნაწილებით, მე-18 მუხლის მე-4 ნაწილით, „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის შესახებ“ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 408-ე, 409-ე, 413-ე და 1005-ე მუხლებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით, კერძოდ, 207-ე მუხლითა და 208-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, ამავე კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილით, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლით, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით და სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ქმნიდა მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

6.3. მორალურ ზიანზე მსჯელობისას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე და განმარტა, რომ მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის, საკმარისია დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მიმართ დამდგარი გამამართლებელი განაჩენი წარმოადგენდა მოსარჩელის რეაბილიტაციის იურიდიულ საფუძველს, ვინაიდან, დასტურდებოდა წარდგენილი ბრალდების უსაფუძვლობა. რაც შეეხება ქმედების უკანონობას, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურებოდა სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას და ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავდა კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის მტკიცებულებათა შეფასება საკმარისობის კუთხით წარმოადგენდა სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მისცემოდა შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

6.4. უშუალოდ მორალური ზიანის ოდენობასთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას, მნიშვნელოვანია დამდგარი ზიანის სიმძიმე, ბრალის ხარისხი, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება, ობიექტური გარემოებები (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორები. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, არსებობდა არაქონებრივი ზიანის სახით - 10000 (ათი ათასი) ლარის ანაზღაურების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი, რამეთუ მოსარჩელე არ იყო ვალდებული, ეთმინა უკანონო სისხლისსამართლებრივ დევნასთან დაკავშირებული დისკომფორტი, რაც გამოიხატებოდა თუნდაც მთელი რიგი უფლებებითა და თავისუფლებებით სარგებლობის შეუძლებლობასა და შეზღუდვაში. ამასთან, მნიშვნელოვანი იყო სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობის პერიოდიც.

6.5. რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საკითხს, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 412-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ მხარისათვის მიყენებული მატერიალური ზიანი, რომლის არსებობა და მიზეზშედეგობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და ზიანის წარმოქმნას შორის, დასტურდება სათანადო მტკიცებულებებით, ექვემდებარება სრულად ანაზღაურებას.

6.6. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ფულად ზარალსა და მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნის თანმდევ შედეგებს შორის. კერძოდ, ამ მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა წინამდებარე საქმეზე დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ მოსარჩელეს ეკავა კონკრეტული თანამდებობა საქართველოს შეიარაღებული ძალების სახმელეთო ჯარების ...ში, თუმცა, მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობის გამო, მოსარჩელეს შეუჩერდა სამსახურებრივი ურთიერთობა 2018 წლის 07 ივლისიდან, რის გამოც, მან ვერ მიიღო შემოსავალი ხელფასის სახით. რაც შეეხება მის ოდენობას, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მისი გამოანგარიშება უნდა განხორციელებულიყო ე.წ. „ხელზე ასაღები“ თანხის ოდენობით, რამეთუ მოსარჩელე წარმოადგენდა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის, თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის საბრძოლო მოქმედების ვეტერანს და მასზე ვრცელდებოდა საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ პუნქტის „ა.ა“ ქვეპუნქტი. საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელფასის სახით მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა მართებულად იქნა განსაზღვრული 123938 (ასოცდასამი ათას ცხრაასოცდათვრამეტი) ლარით.

6.7. სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გაწეული ადვოკატის მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებასთან მიმართებით კი, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის ეჭვი მოსარჩელის მიერ, ადვოკატის ხარჯის გაღების ფაქტის საწინააღმდეგოდ და საქმის მასალების საფუძველზე, დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე შ. მ-ეის ინტერესებს, სისხლის სამართლებრივი დევნისა და სასამართლოში საქმის განხილვის სხვადასხვა ეტაპზე, იცავდა ადვოკატი გ. ს-ი, ხოლო 2018 წლის 09 ივლისის სალაროს შემოსავლის N... ორდერის საფუძველზე, დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ადვოკატის მომსახურებისათვის გადახდილი ჰქონდა 15000 ლარი, რაც საერთაშორისო თუ ეროვნული სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას.

7. ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 10 ივნისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საკასაციო საჩივარი.

9. საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9.1. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ განვითარებულ მსჯელობას და შედავება წარმოადგინა ერთი მხრივ, ზიანის (როგორც მორალურის, ისე მატერიალურის) ანაზღაურების კანონისმიერი წინაპირობების არსებობის, ხოლო, მეორე მხრივ, მორალური ზიანის ოდენობისა და მატერიალური ზიანის სახით, სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გაწეული ადვოკატის მომსახურების ღირებულების ოდენობის საწინააღმდეგოდ; რაც შეეხება მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელ შემოსავალს (ხელფასს), ამ უკანასკნელის ოდენობას კასატორი სადავოდ არ ხდის, თუმცა, მოთხოვნის ამ ნაწილში, თავს არასათანადო მოპასუხედ მიიჩნევს და მიუღებელი შემოსავლის (ხელფასს) დამსაქმებლის მხრიდან ანაზღაურების ვალდებულებაზე მიუთითებს.

9.2. კასატორის დამატებითი პრეტენზია წარმოდგენილია წინამდებარე ადმინისტრაციულ საქმეზე, ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებისა და მისი ოდენობის საწინააღმდეგოდ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

10. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი ვერ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

12. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

13. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. შესაბამისად, საკასაციო პალატა კასატორს, მის მიერ განხორციელებული შედავების გათვალისწინებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის რელევანტურობას განუმარტავს.

14. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, მთავარ სადავო საკითხს და საკასაციო პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენს, არსებობდა თუ არა მოსარჩელის მიმართ წარდგენილი უკანონო ბრალდებიდან გამომდინარე, მოპასუხისათვის შესაბამისი ოდენობით მატერიალური (ხელფასის სახით მიუღებელი შემოსავალი; სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გაწეული ადვოკატის მომსახურების ღირებულება) და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების კანონისმიერი წინაპირობები.

15. სადავო საკითხის სამართლებრივი მოწესრიგების მიზნით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ, უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციით, ისე „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციით (საქართველოში ძალაშია საქართველოს პარლამენტის 1999 წლის 12 მაისის N1940 დადგენილებით).

16. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის (სამართლიანი ადმინისტრაციული წარმოების, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, ინფორმაციული თვითგამორკვევისა და საჯარო ხელისუფლების მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლებები) მე-4 პუნქტი (ძველი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი) განამტკიცებს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის კონსტიტუციურ-სამართლებრივ გარანტიას. დასახელებული ნორმის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, მითითებულ ნორმაში „საუბარია, ზოგადად, სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ მიყენებულ ზიანზე. ამ ნორმით გათვალისწინებულია როგორც მატერიალური, ასევე, პროცესუალური ხასიათის კონსტიტუციური გარანტიები. დასახელებული ნორმა ყველას ანიჭებს უფლებას მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა. ნათლად არის დადგენილი ანაზღაურების მასშტაბებიც – ზარალი სრულად უნდა ანაზღაურდეს. ამ სახით ჩამოყალიბებული კონსტიტუციური ნორმა, კანონმდებელს უტოვებს თავისუფალი მოქმედების ვიწრო არეალს, რაც, უპირატესად, კონსტიტუციური მოთხოვნების დაცვით, პროცედურული საკითხების მოწესრიგებას მოიცავს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის #2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

17. „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის (შემდეგში - „კონვენცია“) მე-5 მუხლის (თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება) მე-5 პუნქტის თანახმად, ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი ქმნის ეროვნული სასამართლოების წინაშე კომპენსაციის პირდაპირ და აღსრულებად უფლებას (A. and Others v. the United Kingdom [GC], § 229; Storck v. Germany, § 122). ეს უფლება გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ეროვნული სასამართლოების მიერ პატიმრობა მიჩნეულია „უკანონოდ“ ეროვნული სამართლის მნიშვნელობის ფარგლებში (Norik Poghosyan v. Armenia, §§ 34-36). კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი არ უზრუნველყოფს მომჩივნისთვის განსაზღვრული ოდენობის კომპენსაციას (Damian-Burueana and Damian v. Romania, § 89; Sahin Cagdas v. Turkey, § 34), თუმცა, მოიცავს კომპენსაციის უფლებას არა მხოლოდ მატერიალურ ზიანთან მიმართებით, არამედ ასევე ნებისმიერი ტანჯვის, შფოთვისა და იმედგაცრუების გამო, რომელიც ადამიანმა შეიძლება განიცადოს მე-5 მუხლის სხვა დებულებების დარღვევის გამო (Sahakyan v. Armenia, § 29; Teymurazyan v. Armenia, § 76).

18. უკანონო ბრალდების/მსჯავრდების და ზოგადად, უკანონო საპროცესო მოქმედებებისა თუ გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საფუძველს ქმნის საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლი, რომლის თანახმად, პირს უფლება აქვს, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. მითითებული მუხლი არის ზოგადი ხასიათის ნორმა, რომელიც უზრუნველყოფს სახელმწიფოს ვალდებულებას უკანონოდ დაკავებულ, დაპატიმრებულ ან მსჯავრდებულ პირს შეუქმნას იმის სამართლებრივი შესაძლებლობა, რომ ამ უკანასკნელმა, საჭიროების შემთხვევაში, გამოიყენოს კომპენსაციის მოთხოვნისა და მიღების უფლების განხორციელების ეფექტური და რეალური სამართლებრივი ნორმები.

19. ზიანის ანაზღაურებაზე ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის საკითხი წესრიგდება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავით. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის შესაბამისად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურეების მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლით (თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი), განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული (იხ. სუსგ. საქმეზე №Nბს-648-623(2კ-13), 10/04/2014 წ.)

20. უკანონო მსჯავრდების, პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების შედეგად რეაბილიტირებული პირისათვის, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულია უფლების აღდგენის წესი ფულადი კომპენსაციის სახით. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი წარმოადგენს უფლების დარღვევის საპირწონედ, ზიანის ანაზღაურების ისეთ ალტერნატიულ მექანიზმს, რომელიც პირს აძლევს შესაძლებლობას, მოახდინოს მის მიმართ უკანონოდ განხორციელებული საპროცესო მოქმედებისა თუ მიღებული უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად დარღვეული უფლებების კომპენსირება. ის, რომ უფლების რეალიზაციის დასახელებული საშუალება ქმედითია, დასტურდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკითაც (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის 17 ივნისის #1/4/1464 გადაწყვეტილება საქმეზე „მიხეილ ხაინდრავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33). საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ხსენებული ნორმა მიზნად ისახავს დაზარალებულის დაცვას, კერძოდ, გამართლებული პირისთვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად კომპენსაციის მიცემას (იხ. სუსგ. საქმეზე №ბს-485-474(2კ-14); 04.06.2015წ.); ამასთან, ნორმა მოიაზრებს როგორც მატერიალური, ასევე მორალური ზიანის ანაზღაურებას (იხ. სუსგ. საქმეზე №ბს-432-429(2კ-17), 07.02.2019წ.).

21. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია ზიანის დადგომა, ქმედების მართლწინააღმდეგობა (ფიზიკური თავისუფლების შემზღუდველი ღონისძიების უკანონობა), მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ღონისძიებასა და დამდგარ ზიანს შორის და ასევე, პირის მარეაბილიტერებელი გარემოების არსებობა. ნიშანდობლივია, რომ რეაბილიტაციის საფუძვლის არსებობა სასამართლოს დასადგენია, რამეთუ დასახელებული ნორმა ანიჭებს რა პირს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას, არ შეიცავს მარებილიტირებელ გარემოებათა ჩამონათვალს; თავის მხრივ, არც კანონმდებლობა განსაზღვრავს მარეაბილიტირებელ გარემოებებს.

22. რეაბილიტაცია სისხლის სამართლის პროცესში არის იმ პირის უფლებებისა და თავისუფლებების აღდგენა, რომელიც უკანონოდ და დაუსაბუთებელად დაექვემდებარა სისხლისსამართლებრივ დევნასა თუ პასუხისმგებლობას (იხ. სუსგ. საქმეზე №ბს-959(კ-23), 18/06/2025 წ.), ხოლო პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს“ (იხ. სუსგ. საქმეზე Nბს-432-429(2კ-17), 07/02/2019 წ.).

23. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს წინამდებარე საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და მათზე დაყრდნობით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისათვის, მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობას დადასტურებულად მიიჩნევს. კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი შეუცილებადი მტკიცებულებების - რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 28 აპრილის განაჩენის (საქმე N1-617-18), თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 06 ივლისის განაჩენისა (საქმე N1ბ/430-23) და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2023 წლის 01 ნოემბრის განჩინების (საქმე N880აპ-23) საფუძველზე, დადგენილია, რომ მოსარჩელე გამართლდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 376-ე მუხლით გათვალისწინებული იმ დანაშაულის ჩადენაში, რომლისთვისაც აღკვეთის ღონისძიების სახით ჯერ პატიმრობა ჰქონდა შეფარდებული (2018 წლის 04 ივლისიდან ამავე წლის 04 სექტემბრამდე), ხოლო შემდგომ - გირაო (ვრცლად იხ. წინამდებარე განჩინების 6.1.1.-6.1.5. აბზაცები). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი სასამართლოს გამამართლებელი განაჩენი შეიცავს რა, დასკვნას, წარდგენილ ბრალდებაში მოსარჩელის უდანაშაულობის შესახებ, თანმდევი შედეგის სახით, დადასტურებულია მოსარჩელის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიებების, მათ შორის, თავისუფლების შემზღუდველი ღონისძიების არამართლზომიერებაც, რაც მართლსაწინააღმდეგო შედეგის არსებობას ადასტურებს და ერთობლიობაში, ქმნის მოპასუხის, როგორც სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელი ორგანოს მხრიდან, მოსარჩელისთვის მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძველს.

24. ზიანის ანაზღაურებაზე მოპასუხის ვალდებულებას ვერ გამორიცხავს კასატორის მითითება მასზედ, რომ მოპასუხის მიერ განხორციელებული საპროცესო მოქმედებები ეფუძნებოდა კანონს და მოსარჩელის სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას, მოპასუხის მხრიდან მართლსაწინააღდეგო ქმედების ჩადენას ადგილი არ ჰქონია. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა ისეთი ქმედება, რომელიც ფორმალური მართლზომიერების მიუხედავად, დაუსაბუთებლად არღვევს პირის კონსტიტუციით დაცულ უფლებებსა და თავისუფლებებს (იხ. სუსგ. საქმეზე №ბს-959(კ-23), 18/06/2025 წ.). სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას, მოსარჩელის მიმართ, ფორმალურად კანონიერად/მართლზომიერად გამოყენებული ზემოქმედების ღონისძიებები, მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, მიიჩნევიან უკანონოდ, რადგან აღნიშნული, თავის მხრივ, ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებების შემზღუდავი ზემოქმედების ატანა მოუწია შესაბამისი თმენის ვალდებულების დაკისრების დასაბუთებული სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე (იხ. სუსგ. საქმეზე №ბს-1288(კ-24), 17/03/2025 წ.). ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც დანაშაულის გამოძიება და სისხლისსამართლებრივი დევნის განხორციელება მხოლოდ პროკურატურის კომპეტენციას წარმოადგენს (იხ. სუსგ. საქმეზე №ბს-628(2კ-20), 20/07/2022 წ.) და შეჯიბრებითობის მოდელის მქონე სისხლის სამართლის პროცესში, მოსამართლის როლი ნეიტრალური არბიტრის ფუნქციით შემოიფარგლება, ხოლო, ჭეშმარიტების დამტკიცების ფუნქცია მხარეთა ინიციატივაზეა მინდობილი (ის. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/608,609; II-15), პასუხისმგებლობის გამოსარიცხად, არარელევანტურია კასატორის მხრიდან იმ გარემოებაზე მითითებაც, რომ მოპასუხის მიერ განხორციელებული საპროცესო მოქმედებები ყველა ეტაპზე გადიოდა სასამართლო კონტროლს. ამ მიმართებით, ერთი მხრივ, აღსანიშნავია, რომ კასატორი ვერ მიუთითებს იმ ეფექტიანი საპროცესო მექანიზმების არსებობაზე, რომელთა სასამართლოს მხრიდან გამოუყენებლობას, მოსარჩელის უფლებების დარღვევის გამოწვევა შეეძლო, ხოლო, მეორე მხრივ, მნიშვნელოვანია, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005.3 მუხლი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად წარმოშობს.

25. მატერიალური ზიანის სახით, მიუღებელი შემოსავლის (ხელფასის) ანაზღაურებაზე მოპასუხის ვალდებულებას ვერ გამორიცხავს კასატორის მითითება მასზედ, რომ მოპასუხეს თავად არ მიუმართავს სასამართლოსათვის ბრალდებულის თანამდებობიდან გადაყენების შესახებ და აღნიშნული დამსაქმებლის გადაწყვეტილებას წარმოადგენდა. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განსახილველი კატეგორიის დავის ფარგლებში, სასამართლოსათვის მიმართვის გზით, ხორციელდება არა იძულებითი განაცდურის სახით ხელფასის ანაზღაურება, როგორც ეს უკანონოდ გათავისუფლებული პირის სამსახურში აღდგენის შემთხვევაში ხდება, არამედ მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობის გამო, პირისთვის ქონებრივი ზიანის სახით, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში, გადამწყვეტია არა დამსაქმებლის მიერ, დასაქმებულის თანამდებობიდან გათავისუფლების/გადაყენების მართლზომიერების საკითხი, არამედ გამართლებული პირის მიმართ, პროკურატურის მიერ სისხლისსამართლებრივი დევნის უკანონოდ განხორციელება (იხ. სუსგ. საქმეზე №ბს-628(2კ-20), 20.07.2022წ.). მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელის სამსახურეობრივი ურთიერთობის შეჩერებას საფუძვლად დაედო სპეციფიკური საფუძველი - მის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნისას, საპატიმრო ხასიათის აღკვეთის ღონისძიების შეფარდება, რომლის არამართლზომიერებაც, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურებულია. შესაბამისად, ნათელია, რომ მოსარჩელის მიერ, შემოსავლის (ხელფასის) მიუღებლობა გამოწვეულ იქნა არა დამსაქმებლის ბრალეული ქმედებით, არამედ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობით, რაც აღკვეთის ღონისძიების შერჩევისა (რომლის ფარგლებშიც გამოირიცხებოდა მოსარჩელის მიერ სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულება) და აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის სამსახურეობრივი ურთიერთობის შეჩერების საფუძველი გახდა. ამდენად, მოპასუხის მიერ სისხლისსამართლებრივი დევნის უკანონოდ განხორციელება, პირდაპირ მიზეზობრივ კავშირშია მოსარჩელისათვის მიყენებულ ფულად ზარალთან, რაც ზიანის ანაზღაურების თვალსაზრისით, სწორედ მოპასუხის ვალდებულებაზე მიუთითებს.

26. ზემოაღნიშნულ დასკვნას ვერ გააქარწყლებს კასატორის მითითება „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური შტაბისა და სახმელეთო ჯარების თანამშრომელთა/მოსამსახურეთა სამსახურის გავლის წესისა“ (შემდეგში - „სპეციალური წესი“) და „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში - „საქართველოს კანონი“) მარეგულირებელ ნორმებზე, რომლებზე დაყრდნობითაც, კასატორი მიუღებელი შემოსავლის დამსაქმებლის მხრიდან ანაზღაურების ვალდებულებაზე მიუთითებს. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს კანონის 55-ე მუხლის მე-3 პუნქტზე (წინამდებარე განჩინებაში მითითებული და შეფასებულია საქართველოს კანონის ნორმები სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით), რომლის მიხედვით, სამსახურებრივი უფლებამოსილების შეჩერების პერიოდში, მოხელეს ნამდვილად უნარჩუნდება თანამდებობრივი სარგო და საკლასო დანამატი, გარდა ამ მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქ/პუნქტით გათვალისწინებული და მოხელის სამხედრო სავალდებულო სამსახურში ან არასამხედრო, ალტერნატიულ შრომით სამსახურში გაწვევის შემთხვევებისა, თუმცა, აღსანიშნავია, რომ საქართველოს კანონის მოქმედება საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სისტემის სამხედრო მოსამსახურეზე, საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბისა და სახმელეთო ჯარების თანამშრომლებზე ვრცელდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სპეციალური კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი (ამავე კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის „ვ“ ქ/პუნქტი). მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ არსებობს სპეციალური წესით განსაზღვრული მოწესრიგება, საქართველოს კანონით განსაზღვრული ზემოაღნიშნული რეგულირება (საქართველოს კანონის 55.3 მუხლი) ვერ გავრცელდება მოსარჩელის მიმართ.

27. ხსენებული თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის ადრესატად, მოპასუხის ნაცვლად დამსაქმებელს ვერც სპეციალური წესის მე-18 მუხლის მე-2 პუნქტი აქცევს, რომლის მიხედვით (წინამდებარე განჩინებაში მითითებული და შეფასებულია სპეციალური წესის ნორმები სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით), სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების პერიოდში, მოსამსახურეს არ უნარჩუნდება თანამდებობრივი/წოდებრივი სარგო და დანამატები, გარდა „საჯარო სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 55-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ (მოხელის შვებულება) და „ბ“ (მოხელის დროებითი შრომისუუნარობა, რაც დასტურდება შესაბამისი საავადმყოფო ფურცლით) ქ/პუნქტებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. წინამდებარე შემთხვევაში, რამდენადაც დადგენილია, რომ სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების საფუძველი მოსარჩელისათვის შეფარდებული საპატიმრო ხასიათის აღკვეთის ღონისძიება გახდა და არა მოსარჩელის შვებულება ან დროებითი შრომისუუნარობა, ვერც მითითებული ნორმა წარმოშობს მიუღებელი შემოსავლის დამსაქმებლის მხრიდან ანაზღაურების ვალდებულებას.

28. რაც შეეხება კასატორის მითითებას სპეციალური წესის მე-18 მუხლის მე-5 პუნქტზე (ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მოსამსახურის მიმართ გამამართლებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას, განაცდური პერიოდი მოსამსახურეს ჩაეთვლება შრომის სტაჟში და მიეცემა შრომის გასამრჯელო (შრომის ანაზღაურება) საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად), საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დასახელებული ნორმა ადგენს განაცდურ პერიოდში შრომის გასამრჯელოს ანაზღაურების ვალდებულებას საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად; საქართველოს კანონმდებლობა კი, როგორც უკვე აღინიშნა, გამართლებულ პირს, უკანონო საპროცესო მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანისათვის, ზარალის ანაზღაურების უფლებას სახელმწიფო სახსრებიდან, მოცემულ შემთხვევაში კი, სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელი ორგანოს მხრიდან ანიჭებს (ვრცლად იხ. ამ განჩინების მე-17, მე-19, მე-20, 21-ე აბზაცები).

29. აღსანიშნავია, რომ განსახილველი კატეგორიის მსგავს დავებზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ განჩინებაში, სამსახურებრივი ურთიერთობის შეჩერების პერიოდის სარგოს მიუღებლობაზე პასუხისმგებელ ადმინისტრაციულ ორგანოდ/ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად მიჩნეულია სწორედ მოპასუხე - საქართველოს გენერალური პროკურატურა და არა დამსაქმებელი - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო (იხ. სუსგ.-ები საქმეებზე: №ბს-411(კ-22), 05/04/2023 წ.; №ბს-612(კ-23), 28/09/2023 წ.; №ბს-1288(კ-24), 17.03.2025 წ.)

30. მატერიალური ზიანის სახით, სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გაწეული ადვოკატის მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებისა და მისი ოდენობის საწინააღმდეგოდ წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიებიდან, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის შედავებას მასზედ, რომ ბრალდებულის ნების შესაბამისად არჩეული ადვოკატის მომსახურების თანხის ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრება უსაფუძვლოა იმ პირობებში, როდესაც კანონმდებლობით უზრუნველყოფილია პირისთვის უფასო იურიდიული დახმარება. ამ მხრივ, საკასაციო პალატა კასატორს მიუთითებს, რომ სახელმწიფოს მიერ დაცვის უფლების რეალური უზრუნველყოფა გულისხმობს არა მხოლოდ რიგ შემთხვევებში სახელმწიფოს ხარჯზე ადვოკატის პროცესში ჩართვას, არამედ ბრალდებულისათვის თავისი ხარჯით კონკრეტული, მისთვის მისაღები ადვოკატის მოწვევის ხელშეშლის აკრძალვასაც (გარდა იმ შემთხვევისა, თუ ადვოკატის პროცესში დაშვების აკრძალვა ეფუძნება ნორმატულ საფუძველს). ამასთან, სისხლის სამართლის პროცესში ბრალდებულის მიერ ადვოკატის საკუთარი ხარჯით აყვანა (სსსკ-ის 91.1 მუხ.), არ გამორიცხავს მომავალში, ბრალდებულის გამართლების შემთხვევაში, ამ თანხის იმ სუბიექტის მიერ ანაზღაურებას, რომლის ქმედებებმაც წარმოშვა ბრალდებულის მიერ კონკრეტული ხარჯის გაწევის საჭიროება (იხ. სუსგ. საქმეზე №ბს-432-429(2კ-17), 07.02.2019წ.). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა დადასტურებულად მიიჩნევს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას მოსარჩელისთვის ადვოკატის მომსახურების ღირებულების სახით მიყენებულ ფულად ზარალსა და მოპასუხის ქმედებას შორის, რამეთუ უკანონო ბრალდების არარსებობის პირობებში, მოსარჩელე არ გახდებოდა ვალდებული დაეცვა თავი და გაეღო ადვოკატის მომსახურების ხარჯი.

31. რაც შეეხება კასატორის მითითებას ადვოკატის ხარჯის რეალურად გაღების დამადასტურებელი მტკიცებულებების არარსებობისა და ამ მოტივით, ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის თაობაზე, საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს საქმის მასალებში განთავსებულ სალაროს შემოსავლის ორდერზე, რომელიც იმთავითვე არამართებულს ხდის კასატორის მითითებას და ადასტურებს საადვოკატო მომსახურებისათვის 15000 ლარის რეალურად გაღების ფაქტს (ტ.1, ს.ფ. 237), თუმცა, აქვე, საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების (იურიდიული მომსახურების ანაზღაურების ამსახველი ქვითრის, საგადახდო დავალების შესრულების დოკუმენტაციის) არარსებობის შემთხვევაშიც, არ წარმოიშობოდა ადვოკატის მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების უარყოფის საფუძველი, უკეთუ წინამდებარე შემთხვევაში, აშკარაა, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნისა და სასამართლოში საქმის განხილვის სხვადასხვა ეტაპზე, მოსარჩელის უფლებების დაცვის მიზნით, წარმომადგენლობითი მომსახურება გაწეულია (იხ. იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულება, საადვოკატო საქმის წარმოებაში გადაცემის შესახებ დავალება და ორდერი - ტ.1, ს.ფ. 232-234; 235; 238), რაც მოთხოვნის ამ ნაწილში, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე მიუთითებს (შდრ. ადამიანის უფლებათა დაცვის ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ფადეევა რუსეთის წინააღმდეგ“, §145, 146; ასევე, იხ. სუსგ.-ები საქმეებზე: №ბს-809-805(3კ-17), 17/01/2019 წ.; №ბს-432-429(2კ-17), 07/02/2019 წ.).

32. კასატორის მომდევნო პრეტენზიასთან მიმართებით, რომელიც დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობის არაგონივრულობას შეეხება, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ არც კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი და არც საქართველოს კანონმდებლობა, არ უზრუნველყოფს და არ ადგენს ცალკეულ შემთხვევებში, მორალური ზიანის ანაზღაურების განსაზღვრულ, კონკრეტულ ოდენობას, თუმცა, ანაზღაურების ფარგლებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის, ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, დასახელებული ნორმის საფუძველზე, მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ოდენობის ფარგლებში ანაზღაურება დაზარალებულის განცდების სიღრმის, ინტენსივობისა და ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებას გულისხმობს (იხ. სუსგ. საქმეზე №ბს-1024(2კ-23), 24/07/2024 წ.). პალატა აღნიშნავს, რომ მორალური (არაქონებრივი) ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში, რომელსაც იგი განიცდის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად. ამასთან, არ არსებობს სტანდარტი, რომლითაც ტკივილი, ტანჯვა, ფიზიკური დისკომფორტი და ფსიქოლოგიურ სტრესი ფულადი თანხის ოდენობით შეფასდება. ამიტომ, მისი მოცულობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ, ინდივიდუალურ მიდგომას საჭიროებს.

33. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელისათვის თავისუფლების აღკვეთის იმ 2 თვიანი პერიოდის გათვალისწინებით, რომლის განმავლობაშიც მას უწევდა ნეგატიური შედეგების თმენა და სოციალურ ურთიერთობებში მონაწილეობისაგან თავის შეკავება, ასევე, მოსარჩელის ბრალდებულად ცნობის დღიდან, პროკურორის მიერ, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში გასაჩივრების სააპელაციო და საკასაციო უფლების გამოყენების შედეგად, საქმის წარმოების საბოლოო დასრულებამდე ფაქტობრივად განვლილი დროის მხედველობაში მიღებითა და იმ რწმენით, რომ პირის მიმართ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმის წარმოება და უკანონო ბრალდებასთან დაკავშირებული განცდები თავისთავად, მთელი პერიოდის მანძილზე ნეგატიურ ემოციებთან, მძიმე ფსიქიკურ განცდებთან და სულიერ ტანჯვასთანაა დაკავშირებული, საკასაციო პალატა მორალური ზიანის სახით მოპასუხისათვის დაკისრებული 10000 ლარის ოდენობას, დარღვეული უფლების პროპორციულ ოდენობად მიიჩნევს. ამასთან, კასატორის მიერ მითითებულ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა და საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკასთან დაკავშირებით, რომლებზე დაყრდნობითაც კასატორი მორალური ზიანის ოდენობას გადაჭარბებულად მიიჩნევს, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის პროცესში, სასამართლოს აქვს ფართო მიხედულების ფარგლები და შესაბამის გადაწყვეტილებას იღებს ყოველი კონკრეტული საქმის ინდივიდუალური გარემოებების გათვალისწინებით; სხვა, საერთაშორისო თუ ეროვნულ გადაწყვეტილებებში ზიანის სახით ანაზღაურებული თანხების ოდენობა კი, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს კონკრეტულ სიტუაციაში, ზიანის სახით დასაკისრებელი თანხის ზოგად სტანდარტად და მინიმალური ოდენობით თანხის ანაზღაურების დასასაბუთებელ არგუმენტად.

34. რაც შეეხება კასატორის დამატებით პრეტენზიას წინამდებარე საქმეზე ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ოდენობასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით (სსსკ-ის 53.1 მუხლის ბოლო წინადადება). ზემოაღნიშნული ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. ნიშანდობლივია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვა.

35. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მითითებს იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული/გასაწევი ხარჯის დაანგარიშების კრიტერიუმებთან დაკავშირებით; ასევე, ითვალისწინებს ისეთ ფაქტორებს, როგორიცაა: დავის კატეგორია, ადვოკატმა კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები შეასრულა, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა და ასკვნის, რომ წარმომადგენლის ჩართულობის ხარისხისა და საქმიანობის მოცულობის გათვალისწინებით, იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ 01.02.2024 წლის ხელშეკრულების 4.1. პუნქტით განსაზღვრული და ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დაკმაყოფილებული 5000 ლარი, რომელიც არ სცდება კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას (დავის საგნის ღირებულების 4%-ს), წარმოადგენს მხარის სამართლიან დაკმაყოფილებას.

36. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა, ხოლო კასატორმა ვერ გააქარწყლა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და დასკვნები. ამასთან, ვერ დაასაბუთა სააპელაციო სასამართლოს მიერ, საქმის მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით განხილვა.

37. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. ასევე, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

38. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2025 წლის 31 იანვრის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ოქროპირიძე

თამარ ზამბახიძე