საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-146(კ-23) 16 იანვარი, 2026 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გენადი მაკარიძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – დ. ხ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია

მესამე პირი (ასკ 16.2) – აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო

დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

დ. ხ-მა 2018 წლის 25 სექტემბერს სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის – ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ. მოსარჩელემ 2021 წლის 17 ივნისს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის სხდომაზე დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნები და მოითხოვა: ა) დ. ხ-ის ნაწილში ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 29 ივნისის №20 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა; ბ) დ. ხ-ის მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 18 ივლისის №419 განკარგულების ბათილად ცნობა და გ) დ. ხ-ის ნაწილში ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

მოსარჩელის მითითებით, იმის გათვალისწინებით, რომ აჭარის ა/რ-ში მიწის რეფორმა არ განხორციელებულა, ჩასატარებელი რეფორმის შედეგად კი, მოსახლეობას საკუთრებაში უსასყიდლოდ უნდა გადასცემოდა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მქონე მიწის ნაკვეთები, მას ...ში, ყოფილი ...ის მეურნეობის ტერიტორიაზე, მეიჯარე შპს „...“-სთან 05.05.2002წ. დადებული საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე, ათი წლის ვადით, ქვეიჯარით გადაეცა 0.10 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე გაშენებული მრავალწლიანი ...ის ნარგავებით, რომლის მიზანსაც წარმოადგენდა მოსავლის მოყვანა და მოყვანილი მოსავლით სარგებლობა. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ იჯარით გადაცემული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა ყოფილი ...ის სანერგე მეურნეობის ბაღის ნაწილს, იგი თავად მეურნეობის მიერ იყო მთლიანად შემოღობილი. ამ მიზეზის გამო, მოსარჩელეს აღნიშნული ნაკვეთი დამატებით აღარ გაუმიჯნავს სხვა მომიჯნავე ნაკვეთებისაგან მყარი სასაზღვრო მიჯნის მეშვეობით. მოსარჩელე დამატებით მიუთითებს, რომ ხსენებული ყოფილი მეურნეობის ბაღი წარმოადგენდა სანახევროდ დაჭაობებულ ტერიტორიულ სივრცეს. მოსარჩელე ჭაობის ამოშრობისა და მიწის ნაკვეთის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულისათვის ვარგის მდგომარეობაში მოსაყვანად, საკუთარი ხარჯებით ასუფთავებდა მიმდებარედ არსებულ წყალგამტარ არხს, ხოლო, ამ მეთოდით დამშრალი მიწის ნაკვეთი გარკვეული დროით ვარგისი ხდებოდა. ამასთანავე, ხშირი უხვნალექიანობისას, შედარებით დაბალი ადგილი მაინც იტბორებოდა, რის გამოც, მოსარჩელე აღნიშნულ მიწის ნაკვეთს იყენებდა მხოლოდ ერთწლიანი კულტურების მოყვანის მიზნით (მაგ.: სიმინდი, ლობიო და ა.შ), რაც გრძელდებოდა 2008 წლის ბოლომდე.

სარჩელის ავტორი აღნიშნავს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის (27/07/2007წ. - 28/12/2007წ. რედ.), ხოლო - აღნიშნულის შესაბამისად, საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის №525 ბრძანებულებით დამტკიცებული “ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის და საკუთრების უფლების მოწმობის ფორმის” ამოქმედებისთანავე, მან 2007 წლის 20 დეკემბერს დასაბუთებული განცხადებით მიმართა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და მოითხოვა დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება, რომელიც დაკმაყოფილდა 2007 წლის 21 დეკემბრის №10 საოქმო გადაწყვეტილებით და გაიცა №2656 საკუთრების უფლების მოწმობა 0.118 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებასთან დაკავშირებით. აღნიშნულის საფუძველზე, 2008 წლის 3 იანვარს მოსარჩელის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში (პირველადი რეგისტრაცია). ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთის მოსარჩელე დ. ხ-ის საკუთრებაში დარეგისტრირების შემდეგ, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, საკუთარი ინიციატივით (2008 წლის 3 სექტემბრის №111 საოქმო გადაწყვეტილებით) დაიწყო ადმინისტრაციული წარმოება პირველადი რეგისტრაციის კანონიერების შესწავლის მიზნით და მიუთითა, რომ უფლებარეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2008 წლის 14 იანვრის №2/1 და 2008 წლის 8 თებერვლის განკარგულებები), შესაბამისად, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის გათვალისწინებით, ავტომატურად გამოირიცხებოდა დასახელებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. ამავე გადაწყვეტილებაში მიეთითა, რომ ხსენებული მიწის ნაკვეთი იმ დროისათვის წარმოადგენდა ჭაობს, თავისუფალ მდგომარეობაში არსებულ ტერიტორიას, ამდენად, არ დასტურდებოდა მოსარჩელე დ. ხ-ის მიერ დასახელებული მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების ფაქტი. მოსარჩელის მითითებით, კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილება მიუთითებს მხოლოდ რეგისტრაციის უკანონო ხასიათზე, თუმცა, არ კონკრეტდება 2007 წლის 21 დეკემბრის №10 საოქმო გადაწყვეტილების ან/და მის საფუძველზე გაცემული №2656 საკუთრების უფლების მოწმობის ძალადაკარგულად ან ბათილად ცნობის საკითხი.

მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ მან 2017 წლის 28 დეკემბერს განცხადებით მიმართა ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და მოითხოვა №2656 საკუთრების უფლების მოწმობის გაუქმების შესახებ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, აგრეთვე სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. მოპასუხის მიერ მიღებული 2018 წლის 18 ივლისის №419 განკარგულებით, მოსარჩელეს უარი ეთქვა ქ. ბათუმი, დასახელება ... 1180.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებასა და 2007 წლის 21 დეკემბრის №2656 საკუთრების უფლების მოწმობის გაუქმების შესახებ კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე. გასაჩივრებული აქტის დასაბუთებაში მიეთითა ადმინისტრაციული წარმოებისას ადგილზე დათვალიერების შედეგებზე, რომლის ანალიზიც გამორიცხავს უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე სარგებლობის და თვითნებურად დაკავების ყველა ნიშანს. კერძოდ, მიწის ნაკვეთი დაუმუშავებელია, გაურკვეველია მისი საზღვრების მდებარეობა, მიწის ნაკვეთს არ აქვს საზღვარი არცერთ მხარეს, იგი მინდვრის ნაწილია, ნაკვეთზე არ შეინიშნება ნარგავები, არ არის განთავსებული შენობა-ნაგებობა, ასევე იგი წარმოადგენს მიმდებარედ არსებული ქარსაცავისა და არხის გასხვისების ზოლს.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილებით დ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი დ. ხ-ის ნაწილში ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 29 ივნისის №20 საოქმო გადაწყვეტილება, ბათილად იქნა ცნობილი დ. ხ-ის მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 18 ივლისის №419 განკარგულება და ბათილად იქნა ცნობილი დ. ხ-ის ნაწილში ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დ. ხ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ საქმის მასალებზე, სადავო პერიოდში მოქმედ კანონმდებლობაზე, გადასაწყვეტ საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლოს, ასევე საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებებზე დაყრდნობით, სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულად მიიჩნია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და დაასკვნა, რომ განსახილველი შემთხვევაში, სახეზე იყო სადავო გადაწყვეტილების გაუქმების იურიდიული წინაპირობები. სააპელაციო პალატამ ხანდაზმულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელის მიერ სადავო აქტი კანონით დადგენილ ვადაში არ გასაჩივრებულა, მიუხედავად იმისა რომ მისთვის ცნობილი იყო მიწის ნაკვეთზე უფლების რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული უფლებადამდგენი დოკუმენტების (კომისიის 2007 წლის 21 დეკემბრის №10 საოქმო გადაწყვეტილება, ასევე, ამავე კომისიის №2656 საკუთრების უფლების მოწმობა) გაუქმების შესახებ. ამასთანავე, თვით მოსარჩელემაც მიუთითა, რომ იგი სადავო მიწის ნაკვეთით სარგებლობდა საკუთრების უფლების გაუქმებამდე, კერძოდ 2008 წლამდე. მოთხოვნის ხანდაზმულობის ფაქტის მიუხედავად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, მოსარჩელე ვერ აკმაყოფილებდა უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების კანონისმიერ წინაპირობებს, როგორც 2007 წლის, ასევე 2018 წლის მდგომარეობით. ზემოხსენებული თვალსაზრისით, სააპელაციო პალატამ შენიშნა, რომ მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთი შპს „...“-სთან დადებული საიჯარო ხელშეკრულებით გადაეცა ქვეიჯარის რეჟიმში, ხოლო, თავად შპს „...თან“ დადებული იჯარის ხელშეკრულება სახელმწიფოს (აჭარის ა/რ) მიერ გაუქმდა 2005 წელს, რომელსაც მიწით სარგებლობის უფლება იჯარის წესით ჰქონდა მოპოვებული. რამდენადაც 2005 წლამდე უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის მიმართ მოსარჩელის უფლება მხოლოდ იჯარის ხელშეკრულების რეჟიმში ექცეოდა, მოიჯარე ვერ აღიჭურვებოდა საიჯარო ქონების საკუთრებაში აღიარების მოთხოვნის უფლებით. უდავო ფაქტია, რომ უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი არ წარმოადგენდა მოსარჩელის მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთს, ხოლო, მოსარჩელეს ამ მიწის ნაკვეთზე შენობა-ნაგებობა არ ჰქონდა განთავსებული. მიწის ნაკვეთის თვითნებური დაკავების თვალსაზრისით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სარჩელის ფარგლებში ზეპირსიტყვიერი ახსნა-განმარტებებისა, და აგრეთვე, იჯარის ხელშეკრულების გარდა, მოსარჩელემ ვერ წარმოადგინა მიწის ნაკვეთით სარგებლობისა და თვითნებურად ფლობის/დაკავების დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულება. 2007 წლის მდგომარეობით არ დასტურდება უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების ფაქტი. ასევე, არც 2018 წლის მდგომარეობით დასტურდება მოსარჩელის უფლება სადავო მიწის ნაკვეთზე, მით უფრო, რომ მოსარჩელის სასარგებლოდ ახალი ფაქტობრივ-სამართლებრივი გარემოება არ გამოკვეთილა (მაგ.: პირის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარეობა). ამასთანავე, 2018 წლის მდგომარეობით, მიწის ნაკვეთი ექცეოდა „ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ურბანული განვითარების პერსპექტიული ზონების შემოღების შესახებ“ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2008 წლის 14 იანვრის №2/1 და 8 თებერვლის განკარგულებით განსაზღვრულ ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში, მასზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარება კი, აღარ შეესაბამებოდა სივრცის დაგეგმარებისა და ქალაქთმშენებლობითი გეგმების პირობებს. კანონიერ ნდობაზე მსჯელობისას, სააპელაციო პალატამ ხაზი გაუსვა, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებული სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ფაქტის გათვალისწინებით, კანონიერი ნდობის ინსტიტუტზე მითითება მოკლებულია რელევანტურობას. თუმცა, ხანდაზმულობის მხედველობაში მიუღებლადაც, უკანონო აქტების მიმართ კანონიერი ნდობის არსებობის მტკიცება, მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენდა, რომელიც ვერ იქნა დაძლეული. მოსარჩელის, როგორც დაინტერესებული პირის მოლოდინი არ ემყარებოდა ლეგიტიმურ საფუძვლებს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება გასაჩივრდა დ. ხ-ის მიერ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორი გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებულ მსჯელობაზე მითითებით აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატას მისი მოთხოვნა რომლის ფორმალურ-იურიდიულ საფუძველსაც წარმოადგენდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონი, აუცილებლად უნდა შეეფასებინა სახელმწიფოს მასშტაბით გამოცხადებული მიწის რეფორმის მხედველობაში მიღებით, რომელიც განხორციელდა სახელმწიფოს მთელ ტერიტორიაზე, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის გამოკლებით (იხ. სკ-ის 1513-ე მუხლი, ასევე, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილება „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“.). კერძოდ, კასატორის აღწერით, მიწის რეფორმის საფუძვლით კოლმეურნეობების და საბჭოთა მეურნეობების გაუქმების შედეგად, მათზე რიცხული სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები (გარდა საკარმიდამო ნაკვეთებისა, რომლებიც რეფორმის შედეგად მათ მფლობელ პირთა კერძო საკუთრებად გამოცხადდა) აკუმულირებულ იქნა მიწის სარეფორმო ფონდში, ამ მიწის ნაკვეთების სხვადასხვა კატეგორიის მიწათმოსარგებლეებზე გადანაწილების მიზნით. შესაბამისად, ადგილობრივი სარეფორმო კომისიები ახდენდნენ სოფლად მცხოვრებ კომლებსა თუ ოჯახებზე აღრიცხული საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების ინვენტარიზაციას, მათ აღწერასა და აზომვას. დარჩენილი მიწის ნაკვეთები შეიტანებოდა სარეფორმო ფონდში, ხოლო, სოფლის საერთო კრება, მიწის სარეფორმო ფონდის მოცულობის მიხედვით ადგენდა ცალკეული კატეგორიის მიწათმოსარგებლეებისთვის, საკარმიდამო ნაკვეთების ზემო არეალში, დამატებით გამოსაყოფი მიწის ნაკვეთების ზღვრულ ნორმას. ადგილობრივი სარეფორმო კომისიები ახდენდნენ თითოეული მიწათმოსარგებლისთვის, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის ზემო არეალში მდებარე მიწის ნაკვეთების დამატებით გამოყოფას (ნორმის ფარგლებში) და მათი მიწათმოსარგებლეებისათვის საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. კასატორი დამატებით მიუთითებს, რომ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკისაგან განსხვავებით, საქართველოს დანარჩენ ტერიტორიაზე, ადგილობრივი სარეფორმო კომისიების მიერ მიწის ნაკვეთების (ზემოაღნიშნული ფორმით) უსასყიდლო პრივატიზება განხორციელდა უფლებადამდგენ დოკუმენტებად მიჩნეული მიღება-ჩაბარების აქტების საფუძველზე, რომელიც სადღეისოდ ხორციელდება სწორედ „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ კანონის შესაბამისად. კასატორი დამატებით აღნიშნავს, რომ მითითებული ინსტიტუციური ხარვეზის აღმოფხვრის მცდელობა (მიწის ნაკვეთების დაინტერესებული პირების საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემა) სახელმწიფომ იქონია „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ კანონის 22-ე მუხლში განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებით (საქართველოს 2004 წლის 26 ნოემბრის კანონი №628 - სსმ I, №36, 08.12.2004 წ., მუხ.170), რომლის მე-2 პუნქტითაც განისაზღვრა, რომ აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში მცხოვრებ კომლებს (ოჯახებს), რომელთაც კანონმდებლობით დადგენილი წესით ეკუთვნით მიწის ნაკვეთები, მაგრამ არ გადასცემიათ, მიწის ნაკვეთები კანონმდებლობის შესაბამისად საკუთრებაში უნდა გადასცემოდათ 2006 წლის 31 დეკემბრამდე. თუმცა, ვერც კასატორმა და ვერც აჭარის ა/რ-ის მოსახლეობამ ვერ ისარგებლა აღნიშნული დათქმით. ამ დანაკლისის საკომპენსაციოდ, კასატორს, სხვა მიწათმოსარგებლეების მსგავსად ...ში, ყოფილი ...ის მეურნეობის ტერიტორიაზე, მეიჯარე შპს „...“-სთან 05.05.2002წ. დადებული საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე, ათი წლის ვადით, ქვეიჯარით გადაეცა 0.10 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი. ამდენად, კასატორის მითითებით, „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარით გაცემის შესახებ რაიონის გამგეობის მიერ 1999-2005 წლებში მიღებული გადაწყვეტილებების გაუქმების შესახებ“ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2005 წლის 27 დეკემბრის №163 გადაწყვეტილება ნიშნავდა არა მიწათმოსარგებლეებისათვის გადაცემული ნაკვეთების ჩამორთმევას, არამედ გულისხმობდა ამ მიწის ნაკვეთების მიწის სარეფორმო ფონდში აღრიცხვა/აკუმულირებას მათი შემდგომი განაწილების მიზნებისათვის. შესაბამისად, აღნიშნულ გადაწყვეტილება აღიჭურვა ადმინისტრაციული დაპირების ეფექტით (სზაკ-ის მე-9 მუხლი) და კასატორს გააჩნდა კანონიერი ნდობა აღნიშნული აქტის მიმართ. კასატორის მითითებით, სადავო უძრავი ქონება აღირიცხა კიდეც მის საკუთრებაში (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2007 წლის 21 დეკემბრის №10 ოქმი; ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2007 წლის 21 დეკემბრის №2656 საკუთრების უფლების მოწმობა; მიწის (უძრავი ქონების) შესახებ 03.01.2008წ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან.). კასატორი აღნიშნავს, რომ მისთვის არარელევანტურია იმ სამართლებრივი მექანიზმის რაობა, რომლითაც მოხდებოდა სადავო მიწის ნაკვეთის პრივატიზება, მთავარი იყო საკანონმდებლო ზომების გამოყენებით იმ დიფერენცირების დაკომპენსირება, რომელიც უდავოდ გამოიკვეთა მიწის რეფორმის პროცესში აჭარის ა/რ-ის მოსახლეობასთან მიმართებით. თუმცა, აღნიშნულის მიუხედავად, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის 7¹ მუხლით განისაზღვრა ქობულეთისა და ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტების სოფლად მცხოვრები კომლების (ოჯახების) მიერ თვითნებურად დაკავებული მიწის საკუთრებაში გადაცემის იმგვარი წესი, რომლითაც მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში აღიარების უფლებამოსილ სუბიექტად და საფუძვლად განიხილებოდა მხოლოდ მართლზომიერ მფლობელის ან თვითნებურად დამკავებლის მიერ მიწის ნაკვეთის მართლზომიერად ან თვითნებურად ფლობა/დაკავების ფაქტი. ხოლო, აღნიშნული ნორმით აჭარის ა/რ-ის მოსახლეობისათვის დაწესებული შეღავათი გამოიხატებოდა მარტოოდენ თვითნებურად დაკავებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებიდან 0.30 ჰა-მდე მიწის ფართის უსასყიდლოდ გადაცემით. აღწერილ სამართლებრივ რეჟიმში მოსარჩელე საკუთარი ნებისაგან დამოუკიდებლად მოექცა. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივ-სამართლებრივი გარემოებების ფონზე, კასატორმა აღნიშნა, რომ უმართებულოა სააპელაციო პალატის დასკვნა იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელე 2006 წლიდან უკვე აღარ არ წარმოადგენდა მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის მოსარგებლეს, თვითნებურად დამკავებელს, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით დაცულ საკუთრების უფლებას.

კასატორი აგრეთვე მიუთითებს, რომ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილება არ შეიცავს სარეზოლუციო ნაწილს, სათანადო კონკრეტიკას მოკლებულია აქტის ბათილობის, ძალადაკარგულობისა თუ კენჭისყრაში მონაწილე პირთა კვორუმის საკითხები. მაშასადამე, უმართებულოა საქმეში დაცულ „სხვა აქტებზე“ სააპელაციო პალატის მითითება, ვინაიდან თავად აღიარების კომისიის 10.11.08წ. №8287 მიმართვა, რაც საფუძვლად დაედო რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2008 წლის 20 ნოემბრის №... გადაწყვეტილებას, ეფუძნება ზემოხსენებულ 07.11.2008წ. №135 ოქმს, რომელიც საქმეში დაცული არ არის. ნიშანდობლივია ისიც, რომ აღნიშნული ოქმი ერთ-ერთ საკვანძო არგუმენტად უსწოროდ იხსენიებს „ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ურბანული განვითარების პერსპექტიული ზონების შემოღების შესახებ“ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2008 წლის 14 იანვრის №2/1 და 08 თებერვლის განკარგულებას, რომელიც პირველადი რეგისტრაციის გზით (21.12.2007წ. №10 ოქმი; 21.12.2007წ. №2656 საკუთრების უფლების მოწმობა) საკუთრების უფლების აღიარების მომენტისათვის საერთოდ არ იყო მიღებული. ამავდროულად, კასატორი არ ყოფილა მიწვეული ადმინისტრაციული წარმოებისას, რამაც უდავოდ გამოიწვია სზაკ-ის მე-13 მუხლის მოთხოვნების დარღვევა. შესაბამისად, იმ პირობებში როდესაც კასატორს არ მისცემია საკუთარი მოსაზრებების დაფიქსირების შესაძლებლობა, დაუსაბუთებელია სადავო აქტში განხორციელებული მითითება მიწის ნაკვეთის დაჭაობებასთან, აგრეთვე, კასატორის მიერ მისი ფლობის და დაკავების ნიშნების არარსებობასთან დაკავშირებით (საქმეს არ ერთვის ადგილზე გასვლისა და დათვალიერების ოქმი, ფოტოილუსტრაციები და ა.შ.). აღნიშნული თვალსაზრისით, კასატორს დაეკისრა მტკიცების გაუმართლებელი ტვირთი. ბუნებრივია, რომ 2018 წლის მდგომარეობით მიტოვებული მიწის ნაკვეთის ფლობის ფაქტის კანონის ამოქმედებამდე დადასტურება უკავშირდება სირთულეებს. ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 18 ივლისის №419 განკარგულება მიღებულია იმ ფაქტის მხედველობაში მიუღებლად, რომ მოსარჩელის მიერ 2007 წლამდე მიწის ნაკვეთით სარგებლობის ფაქტი შესაძლოა აღარ დადგენილიყო, მით უფრო იმ ფონზე, რომ დ. ხ-ს, როგორც დაინტერესებულ პირს, არ მიეცა საკუთარი მოსაზრებების დაფიქსირების შესაძლებლობა. სააპელაციო პალატის მიერ მოწმეთა დაკითხვის შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა. ამასთანავე, მხედველობაში არ იქნა მიღებული საკანონმდებლო მოცემულობა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის №525 ბრძანებულება ფლობის ფაქტის დასადგენად საკმარისად მიიჩნევდა მოწმეთა ჩვენებებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო პალატას: ა) უნდა ეხელმძღვანელა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით; ბ) უნდა შეეფასებინა ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილთან დაკავშირებული პრობლემატიკა; გ) უნდა შეეფასებინა მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთის 2007 წლამდე თვითნებურად დაკავების შედეგად ფლობა/სარგებლობის ფაქტები და არ უნდა ეხელმძღვანელა მხოლოდ 2018 წლის მდგომარეობით არსებული ადგილზე დათვალიერების შედეგებით. საბოლოოდ კი, სააპელაციო პალატამ უსწოროდ მიიჩნია ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნა ხანდაზმულად, რამეთუ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 29 ივნისის №20 ოქმის, აგრეთვე ამავე კომისიის 2018 წლის 18 ივლისის №419 განკარგულების ფარგლებში, ადგილი უკვე ჰქონდა ზემოაღნიშნული 07.11.2008წ. №135 ოქმის კანონიერებაზე მსჯელობას. ვინაიდან ხანდაზმულობის საკითხი საქმის ადმინისტრაციული წარმოების თუ სასამართლო წესით განხილვის პერიოდში, არასდროს ყოფილა სადავო, სააპელაციო პალატის მიერ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითება მოკლებულია ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს. ხანდაზმულობის თვალსაზრისით, კასატორი აგრეთვე მიუთითებს იმასაც, რომ ვინაიდან საკუთრების უფლება აბსოლუტურ უფლებათა კატეგორიას განეკუთვნება, მოთხოვნის ხანდაზმულად კვალიფიცირება შეუძლებელია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 მარტის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული დ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ დ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო საჩივრის შემოწმება, საპროცესო-სამართლებრივი შინაარსით, უკავშირდება საკასაციო საჩივრის საფუძვლების ჩამოყალიბებასთან დაკავშირებულ უმნიშვნელოვანეს საპროცესო ვალდებულებას. სსკ-ის 393-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის 1-ელი წინადადების მიხედვით, საკასაციო საჩივარი შეიძლება დაეფუძნოს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება გამოტანილია კანონის დარღვევით. ამასთანავე, მატერიალური სამართლის ნორმების დარღვევა შეიძლება გამოიხატოს შესაბამისი კანონის არ გამოყენებით, მისი არასწორად განმარტებით ან იმ კანონის გამოყენებით, რომელიც არ უნდა ყოფილიყო გამოყენებული (სსკ-ის 393.2 მუხ. „ა“-„გ“ ქვ.პ.), ხოლო საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მაშინ მიიჩნევა არსებითად და ამდენად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი (სსკ-ის 393.3 მუხ.). ამავდროულად, სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორი ვალდებულია უშუალოდ მიუთითოს, დააფიქსიროს ან სულ მცირე შინაარსობრივი თვალსაზრისით მაინც, განაცხადოს იმ მატერიალურ ან/და საპროცესო-სამართლებრივ დარღვევებთან დაკავშირებით, რომლებმაც არსებითი ზეგავლენა იქონიეს ევროკონვენციით დაცული უფლებების სავარაუდო დარღვევაზე ან ასეთი დარღვევით გამოწვეულ შედეგზე (ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2023 წლის 1 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Fu Quan, S.R.O. V. the Czech Republic, App. No. 24827/14, §§145,172.). ამასთანავე, ეს უკანასკნელი, ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტის ნორმატიული მნიშვნელობის მიზნებისათვის, პირდაპირ, უშუალოდ და ერთმნიშვნელოვნად უკავშირდება სასამართლოთა ვალდებულებას უპასუხონ პირის „საკვანძო მოსაზრებებს ... აგრეთვე, მნიშვნელოვან, რელევანტურ და კონკრეტულ არგუმენტებს“ (ევროსასამართლოს 09.12.1994წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Hiro Balani v. Spain, App. No. 18064/91, §28; იხ. აგრეთვე, ევროპული სასამართლოს 24.05.2005წ. გადაწყვეტილება საქმეზე Buzescu v. Romania, App. No. 61302/00, §67.). ამავდროულად, საკასაციო პალატა შენიშნავს, რომ ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტი არ უწესებს უზენაეს სასამართლოს დეტალური დასაბუთების ვალდებულებას, როდესაც იგი იყენებს კონკრეტულ სამართლებრივ დებულებას საჩივრის დაუშვებლად ცნობისათვის, იმ საფუძვლით, რომ იგი არ აკმაყოფილებს ასეთი საჩივრის დასაშვებად ცნობისათვის კანონით განსაზღვრულ წინაპირობებს ან მას წარმატების პერსპექტივა არ გააჩნია (იხ. ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2009 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე Gorou v. Greece (No. 2), App. No. 12686/03, §41; იხ. აგრეთვე, ევროპული სასამართლოს 2009 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილება საქმეზე Kukkonen v. Finland (No. 2), App. No. 47628/06, §24; შეადარე: ევროპული სასამართლოს 1997 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Helle v. Finland, App. No. 157/1996/776/977, §60). აღნიშნული ეფუძნება იმ დაშვებას, რომ სადავო საკითხებზე არსებობს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დეტალური გადაწყვეტილება ან/და ჩატარდა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის სხდომა (იხ. ევროპული სასამართლოს 2023 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება საქმეზე Paun Jovanović v. Serbia, App. No. 41394/15, §109.). ამასთანავე, ევროკონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტით განსაზღვრული დასაბუთების ვალდებულება არ მიიჩნევა დარღვეულად იმ შემთხვევაში, როდესაც საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის განხილვისას უბრალოდ იზიარებს და მხარს უჭერს იმ ფაქტობრივ-სამართლებრივ არგუმენტებს, რომელთაც საფუძვლად დაედო ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებები (ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 1994 წლის 09 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Case of García Ruiz v. Spain, App. No. §26.). სასამართლო არ არის ვალდებული დეტალურად გასცეს პასუხი მხარის თითოეულ არგუმენტს, მით უფრო მაშინ, როდესაც ასეთ არგუმენტს არ აქვს რაიმე ზეგავლენა მისი მოთხოვნის წარმატების პერსპექტივაზე (ევროპული სასამართლოს 1994 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე Van De Hurk v. Netherlands, App. No. 16034/90, §61.). ამგვარი სახის არგუმენტებზე სასამართლოს მიერ პასუხის პირდაპირ გაუცემლობა შესაძლოა განიმარტოს ასეთი არგუმენტების ნაგულისხმევ უარყოფადაც (ევროსასამართლოს 1994 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Case of Hiro Balani v. Spain, App. No. 18064/91, §28; ევროსასამართლოს 1994 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, App. No. 18390/91, §30). თუმცა, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კასატორის იმ მატერიალურ ან საპროცესო-სამართლებრივ საკასაციო პრეტენზიებს, რომელთაც გადამწყვეტი ზეგავლენა აქვთ საკასაციო მოთხოვნის წარმატების ბედსა და ამდენად, საქმის განხილვის საბოლოო შედეგზე, პასუხი უცილობლად უნდა გაეცეს „სრულად და ამომწურავად“, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სადავო შემთხვევა უკავშირდება ევროკონვენციით დაცული უფლებების დარღვევასთან დაკავშირებულ შედავებებს (ევროსასამართლოს 2007 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე Wagner and J.M.W.L. v. Luxembourg, App. No. 76240/01, §96; ევროსასამართლოს 1994 წლის 09 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, App. No. 18390/91, §30; იხ. აგრეთვე., ევროპული სასამართლოს 2007 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილება საქმეზე Tatishvili v. Russia, App. No.1509/02, §62). საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ სრულად ეთანხმება სააპელაციო პალატის ფაქტობრივ-სამართლებრივ შეფასებებს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველი შემთხვევის გადაწყვეტა საჭიროებს საკუთრების უფლების მიმართ კასატორის მოლოდინის ლეგიტიმურობის, სადავო ადმინისტრაციული აქტების ბათილობისა და უფლებაასაღიარებელ, სადავო მიწის ნაკვეთზე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების გამორკვევას.

საკასაციო პალატა განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო პალატის მიერ მართებულად დადგენილ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებათა წრეზე. საქმის მასალებით დგინდება, რომ 2002 წლის 5 მაისის, შპს „...ს“ საიჯარო ხელშეკრულებით აღებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ქვესაიჯარო ხელშეკრულებით, 10 წლის ვადით, ქვემეიჯარე შპს „...მ“ გასცა, ხოლო ქვემოიჯარე დ. ხ-მა, მიიღო სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა საერთო ფართობით 0,10 ჰა და ქვეიჯარის სხვა ობიექტები, თანდართული ქვესაიჯარო მიწის ნაკვეთის გეგმის, ექსპლიკაციისა და ქვეიჯარის ობიექტების აღწერილობის ოქმის შესაბამისად. „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარით გაცემის შესახებ რაიონის გამგეობის მიერ 1999-2005 წლებში მიღებული გადაწყვეტილებების გაუქმების შესახებ“ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2005 წლის 27 დეკემბრის №163 გადაწყვეტილებით, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მიწის რეფორმის საკოორდინაციო კომისიის 2005 წლის 5 ივნისის №2 გადაწყვეტილებისა და სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის ფართობებიდან სარეფორმო ფართობების შერჩევისა და დამტკიცების უზრუნველსაყოფად, ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობამ გადაწყვიტა: 1.„გაუქმდეს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის ფართობებზე ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე იჯარით გადაცემასთან დაკავშირებით ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები.“ 2. „ეთხოვოს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების „მ...ის“, „ს...ის“, „ა...ის მეურნეობის“, „თ...ის მეურნეობის“, „ჭ...ის მეურნეობის“, „...ს“, „ც...ის“ და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ჯ...ის დირექტორებს დაუყოვნებლივ გააუქმონ ფიზიკურ პირებთან გაფორმებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის ქვესაიჯარო ხელშეკრულებები.“ ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაში აღინიშნა, რომ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის გაცემასთან დაკავშირებით მიღებული დებულების შესაბამისად რაიონში მიმდინარეობდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის ფართობების იურიდიულ და ფიზიკურ პირებზე იჯარით გაცემა. სხვადასხვა მიზეზების გამო აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში და რაიონში არ იყო დასრულებული მიწის რეფორმა. აღნიშნული მდგომარეობის გამოსწორების უზრუნველსაყოფად, „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ კანონში შეტანილ იქნა ცვლილებები და დამატებები, კერძოდ, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში მცხოვრებ კომლებს (ოჯახებს), რომელთაც კანონმდებლობით დადგენილი წესით ეკუთვნოდათ მიწის ნაკვეთები, მაგრამ არ გადასცემიათ, მიწის ნაკვეთები საკუთრებაში უნდა გადასცემოდათ 2006 წლის 31 დეკემბრამდე. აღნიშნული კანონის შესრულებას ხელს უშლიდა სასოფლო-სამეურნეო მიწის ფართობების სიმცირე და მათი დიდი ნაწილის იჯარით გაცემა, რაც საბოლოდ აბრკოლებდა რაიონში მიწის რეფორმის ჩატარებას, რომელიც აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მიწის რეფორმის საკოორდინაციო კომისიის სხდომაზე განხილვის საგანი გახდა.

2007 წლის 20 დეკემბერს დ. ხ-მა განცხადებით მიმართა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის თავმჯდომარეს და მიუთითა, რომ წლების განმავლობაში იჯარით ჰქონდა აღებული 1000 კვ.მ სასოფლო- სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი სოფელ ...ში. შესაბამისად, საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის №525 ბრძანებულებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ თანახმად, განმცხადებელი მოითხოვდა (მართლზომიერად სარგებლობის უფლებით ან/და თვითნებურად დაკავებული საფუძვლით) სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2007 წლის 21 დეკემბრის №10 ოქმის მიხედვით, კომისიამ განიხილა ოქმის დანართში ჩამოთვლილი მოქალაქეების (მათ შორის, დ. ხ-ის) მიერ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების აღიარებასთან დაკავშირებით განცხადებები მართლზომიერ მფლობელობაში ან/და თვითნებურად დაკავების საფუძვლით. კომისიამ მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ გადაწყვეტილება მიიღო დანართში მითითებულ მოქალაქეებზე, რომელთა შორისაც ფიქსირდებოდა დ. ხ-იც. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2007 წლის 21 დეკემბრის №2656 საკუთრების უფლების მოწმობის მიხედვით, დ. ხ-ს საკუთრებაში გადაეცა 0,118 ჰა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ...ში. უძრავი ქონების შესახებ 03.01.2008წ. ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან (განაცხადის რეგისტრაციის ნომერი: ...) დგინდება, რომ 21.12.2007წ. №2656 საკუთრების უფლების მოწმობის საფუძველზე, 03.01.2008 წლიდან ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ...ში მდებარე 1180 კვ.მ მიწის ნაკვეთი აღირიცხა დ. ხ-ის (პ/ნ ...) საკუთრებად, საკადასტრო კოდით: ... .

2008 წლის 7 ნოემბერს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის №135 ოქმის ფარგლებში კომისიამ აღნიშნა, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ მიმდინარე პერიოდამდე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობების მიმართ არსებობდა იმის საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ განიკარგა ისეთი ნაკვეთები, რომლებიც საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით არ ექვემდებარებოდა განკარგვას, რა მიზეზის გათვალისწინებითაც, კომისიამ, საკუთარი ინიციატივით, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 3 სექტემბრის №111 საოქმო გადაწყვეტილებით დაიწყო ადმინისტრაციული წარმოება კონკრეტულ მოქალაქეებზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმებების გაცემის კანონიერების შემოწმების შესახებ. ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში მოქალაქე დ. ხ-ზე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ 2007 წლის 21 დეკემბერს №2656 საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემის კანონიერების შესწავლისას დადგინდა, რომ აღნიშნული მოწმობის საფუძველზე გაცემული მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა მუნიციპალიტეტის ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის 5¹ მუხლის მეორე პუნქტის შესაბამისად, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვისას გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო მოთხოვნის შესაბამისობა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან. აღნიშნულს ითვალისწინებდა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 15 სექტემბრის №525 ბრძანებულებით დამტკიცებული „წესიც.“ ამასთანავე, „ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ურბანული განვითარების პერსპექტიული ზონების შემოღების შესახებ“ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2008 წლის 14 იანვრის №2/1 და 8 თებერვლის განკარგულების მიხედვით შემოღებული იქნა ურბანული განვითარების პერსპექტიული ზონები. ვინაიდან აღნიშნული ტერიტორია წარმოადგენდა საკურორტო ინფრასტრუქტურის პერსპექტიული განვითარების ზონას, საკურორტო ინფრასტრუქტურის პერსპექტიული განვითარების ზონაში სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის საკონკურსო პირობების გარეშე განკარგვა (საკუთრებაში გადაცემა) კომისიის მიერ უკანონოდ იქნა მიჩნეული. დასახელებულ ტერიტორიებზე მიწის ნაკვეთები უნდა განკარგულიყო სანაპირო ზოლის სწორი და ერთიანი ქალაქგეგმარების პოლიტიკით. ამასთანავე, კომისიის აღნიშვნით, მხედველობაში იყო მისაღები ის გარემოებაც, რომ მითითებული მიწის ნაკვეთი მიმდინარე პერიოდისათვის წარმოადგენდა ჭაობს, შესაბამისად, თავისუფალ მდგომარეობაში (სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოუყენებელ, უსარგებლო ტერიტორიას) არსებულ ტერიტორიას. ასევე აღინიშნა, რომ მიწის ნაკვეთით დ. ხ-ის სარგებლობის ფაქტი ფაქტობრივად არ დასტურდებოდა. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლის 15 სექტემბერი) დ. ხ-ი მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის მოსარგებლე პირი არ ყოფილა, არ დგინდებოდა მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავება. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით მიჩნეულ იქნა, რომ კომისიის მიერ უკანონოდ განხორციელდა დ. ხ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილება და უკანონოდ განიკარგა მიწის ნაკვეთი. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 ოქმი არასრულადაა წარმოდგენილი, ოქმი წყდება მოქალაქე გია შამილიშვილის საკითხის განხილვისას კომისიის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების აღწერისას და გრძელდება იმ ფურცლით, რომელზეც დატანილია კომისიის წევრთა ხელმოწერები და აღნიშნულია სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარმოდგენის აუცილებლობის თაობაზე იმ განმცხადებელთათვის განმარტებების გაკეთებით, რომელთა საკუთრების უფლების აღიარების საკითხიც განიხილებოდა უკვე გაცემული საკუთრების მოწმობების კანონიერების შემოწმების საკითხის განხილვის პარალელურად. ის ფაქტი, რომ აღნიშნულ სხდომაზე კომისიამ მიიღო გადაწყვეტილება დ. ხ-ის უფლების დამდგენი დოკუმენტების ბათილად ცნობაზე უდავოა საქმეში წარმოდგენილი სხვა აქტების გათვალისწინებით. კერძოდ, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ 2008 წლის 20 ნოემბერს მიიღო №... გადაწყვეტილება რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ. სარეგისტრაციო წარმოების დასრულების შემდეგ მომზადებული ამონაწერით ირკვევა, რომ რეგისტრაცია გაუქმებულია, რადგან ძალადაკარგულად ჩაითვალა №2656 საკუთრების მოწმობა. სარეგისტრაციო წარმოების დაწყების საფუძველი კი გახდა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 10.11.08წ. №8287 მიმართვა და 07.11.08წ. №135 ოქმი.

ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 29 ივნისის №20 ოქმის მიხედვით, კომისიამ განიხილა დ. ხ-ის (პ/ნ ...) 2017 წლის 28 დეკემბრის №35554/25 განცხადება და თანდართული დოკუმენტაცია, ქ. ბათუმში, დასახლება ...ში მდებარე 1180 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ: წარმოდგენილი დოკუმენტაციის შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2007 წლის 21 დეკემბრის №10 საოქმო გადაწყვეტილების საფუძველზე დ. ხ-ის სახელზე გაიცა №2656 საკუთრების უფლების მოწმობა, რომლითაც აღიარებულ იქნა საკუთრების უფლება დასახლება ...ში მდებარე 1180 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი დ. ხ-ზე გაცემული №2656 საკუთრების უფლების მოწმობა. გადაწყვეტილების საფუძვლად მითითებულია იმ გარემოებაზე, რომ როგორც საკუთრების უფლების აღიარების, ასევე მისი გაუქმების მომენტისათვის, მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა ჭაობს და არ დასტურდებოდა მიწის ნაკვეთის დ. ხ-ის მიერ თვითნებურად დაკავება/სარგებლობის ფაქტი. საქმესთან დაკავშირებით მიმდინარე ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში მიწის ნაკვეთის დათვალიერების შედეგად დადგინდა, რომ დასახლება ...ში მდებარე 1180 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე არ არსებობს სარგებლობის და თვითნებურად დაკავების არცერთი ნიშანი. მიწის ნაკვეთი არის დაუმუშავებელი, გაურკვეველია მიწის ნაკვეთის საზღვრების მდებარეობა, ვინაიდან მიწის ნაკვეთს არ აქვს საზღვარი არცერთ მხარეს, წარმოადგენს მიმდებარედ არსებული ქარსაცავისა და არხის გასხვისების ზოლს. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, კომისიამ მიიჩნია, რომ დ. ხ-ის განცხადება არ აკმაყოფილებდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მოთხოვნებს. კერძოდ, კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლის 15 სექტემბერი) არ დასტურდებოდა მიწის ნაკვეთის ფლობა და სარგებლობა, მიწის ნაკვეთზე განთავსებული არ იყო საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), ასევე მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი არ წარმოადგენდა საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე ნაკვეთს. ამდენად, მოსარჩელე ვერ ჩაითვლებოდა საკუთრების უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის თვითნებურ დამკავებლად. მოსარჩელის მიერ კომისიაში წარდგენილი დოკუმენტაციით, აგრეთვე მიწის ნაკვეთის დათვალიერებით, არ გამოვლინდა არცერთი გარემოება, რაც შესაძლოა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის და საკუთრების აღდგენის საფუძველი გამხდარიყო. ამდენად, კომისიის წევრებმა ერთხმად გადაწყვიტეს, რომ დ. ხ-ის მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 29 ივნისის №20 ოქმის საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, ამავე კომისიის 2018 წლის 18 ივლისის №419 განკარგულებით დ. ხ-ს (პ/ნ ...) უარი ეთქვა ქ. ბათუმში, დასახლება ...ში მდებარე 1180 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. დ. ხ-ს ასევე უარი ეთქვა 2007 წლის 21 დეკემბერს გაცემული №2656 საკუთრების უფლების მოწმობის გაუქმების შესახებ კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 საოქმო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზეც.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საკასაციო საჩივარში კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მიმართ მისი მოლოდინის ლეგიტიმურად მიჩნევის საფუძვლებს, საქმის მასალების ანალიზით არ იკვეთება კასატორის პრივილეგირებულ ან/და აღმატებულ მდგომარეობაში ჩაყენების განმაპირობებელი გარემოებები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ევროკონვენციის 1-ელი დამატებითი ოქმის 1-ელი მუხლი ვრცელდება მარტოოდენ პირის „არსებულ საკუთრებაზე“ (1979 წლის 13 ივნისის Marckx v. Belgium, App. No. 6833/74, §50.). „არსებულ საკუთრებაში“ მოიაზრება ის მოთხოვნებიც, რომელთა მიმართაც სუბიექტს შეუძლია ამტკიცოს, რომ მას გააჩნია საკუთრების უფლებით ეფექტიანი სარგებლობის მოპოვების „ლეგიტიმური მოლოდინი“ (დიდი პალატის 2004 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Kopecký v. Slovakia, App. No.44912/98, §35(c)). საპირისპიროდ, საკუთრების უფლების აღიარების მხოლოდ იმედი, რომლის ქმედითად განხორციელებაც შეუძლებელი აღმოჩნდა, არ მიიჩნევა „საკუთრებად“ ზემოხსენებული მუხლის მნიშვნელობით, ისევე როგორც პირობითი მოთხოვნა, რომელიც ქარწყლდება შესაბამისი პირობის დაუდგომლობის შედეგად. არც დიდი ხნის წინ გაქარწყლებული უფლების „გაცოცხლების“ იმედი მიიჩნევა „საკუთრებად“ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის მიზნებისათვის (2022 წლის 10 ივლისის დასაშვებობის შესახებ განჩინება საქმეზე Gratzinger and Gratzingerova v. the Czech Republic, App. No. 39794/98, §69.). ლეგიტიმური მოლოდინი ყოველთვის უნდა იყოს მართლზომიერი და ეფუძნებოდეს კანონს ან/და სასამართლო გადაწყვეტილებას. პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების მიზნებისთვის ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებული საკანონმდებლო მოთხოვნის შეუსრულებლობა არარად აქცევს და სრულად გააქარწყლებს ლეგიტიმური მოლოდინის არსებობას (დიდი პალატის 2004 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე Kopecký v. Slovakia, App. No.44912/98, §35; 2001 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე Prince Hans-Adam II of Liechtenstein v. Germany, App. No. 42527/98, §83.). ამდენად, ლეგიტიმური მოლოდინი დაკარგავს „ლეგიტიმურის“ სახელდებას, იგი გარდაიქმნება უბრალო მოლოდინად და იმედად, რომელიც არ ეფუძნება არც სამართლის კონკრეტულ ნორმას და არც რაიმე სასამართლო გადაწყვეტილებას (2022 წლის 10 ივლისის დასაშვებობის შესახებ განჩინება საქმეზე Gratzinger and Gratzingerova v. the Czech Republic, App. No. 39794/98, §73.). ხოლო, შესაბამისი ნორმების შემდგომი საკანონმდებლო ტრანსფორმაცია, თავისთავად, არ მიანიშნებს მანამდე მოქმედი რეგულირების ნაკლოვანებაზე (2020 წლის 7 ივლისის დასაშვებობის შესახებ განჩინება Galakvoščius v. Lithuania, App. No. §60). პოლიტიკური განცხადებები, თუნდაც იგი პირის სასარგებლოდ იყოს გაკეთებული, არ არის თვითკმარი „ლეგიტიმური მოლოდინის“ არსებობისათვის (2008 წლის 24 ივნისის დასაშვებობის შესახებ განჩინება საქმეზე Bata v. Czech Republic, App. No. 43775/05, §77). „ლეგიტიმური მოლოდინი“ არ წარმოიშობა არც საკანონმდებლო აქტში პროგრამული ხასიათის დებულების ასახვის შემთხვევაში, რომელიც მიუთითებს სამომავლოდ მისაღებ კანონზე, რომელიც საბოლოოდ არ იქნა მიღებული (2017 წლის 12 სექტემბრის დასაშვებობის შესახებ განჩინება საქმეზე Zamoyski-Brisson v. Poland, App. No. 19875/13, §78.). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ კანონის (ძალადაკარგულია 25.06.2019წ. №4848 კანონით, „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ 25.06.2019წ. ივნისის N4848-IIს ორგანული კანონის მე-11 მუხლი) 22-ე მუხლში განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებით (საქართველოს 2004 წლის 26 ნოემბრის კანონი №628 - სსმ I, №36, 08.12.2004 წ., მუხ.170), აღნიშნულ მუხლს დაემატა მე-2 პუნქტი, რომლის მიხედვით „აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში მცხოვრებ კომლებს (ოჯახებს), რომელთაც კანონმდებლობით დადგენილი წესით ეკუთვნით მიწის ნაკვეთები, მაგრამ არ გადასცემიათ, მიწის ნაკვეთები კანონმდებლობის შესაბამისად საკუთრებაში უნდა გადასცემოდათ 2006 წლის 31 დეკემბრამდე.“ თუმცა, 2007 წლის 11 ივლისის №527 4 – რს კანონით ამოქმედდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონი, რომლითაც განისაზღვრა საკუთრების უფლების აღიარების ახლებური ნორმატიული მოდელი. ხსენებულის შედეგად კი, საკუთრების უფლების აღიარება დაუკავშირდა უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი მფლობელობის ან თვითნებურად დაკავების სხვადასხვა ვარიაციას. განსახილველი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ საკუთრების უფლების დაცულ სფეროში შემავალ იმ პირთა ლეგიტიმური მოლოდინი, რომელთაც განიზრახეს საკუთრების უფლების მოპოვება კონკრეტულ ქონებაზე, იმ შემთხვევაში ექვემდებარება დაცვას, თუ განხორციელდება „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ნორმებით გათვალისწინებული ყველა საკანონმდებლო წინაპირობა, ხოლო - მათი განუხორციელებლობა უცილობლად ქმნის აღნიშნული ლეგიტიმური მოლოდინის გაქარწყლების მყარ საფუძველს. შესაბამისად, კასატორის მოლოდინის ლეგიტიმურობის წყაროს არ ქმნის „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარით გაცემის შესახებ რაიონის გამგეობის მიერ 1999-2005 წლებში მიღებული გადაწყვეტილებების გაუქმების შესახებ“ ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2005 წლის 27 დეკემბრის №163 გადაწყვეტილებაში მითითებული მოტივაცია. აღნიშნულის მიზეზი ისაა, რომ კასატორის მდგომარეობა მოექცა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებულ სამართლებრივ რეჟიმში და კასატორის მოლოდინის ლეგიტიმურობას განაპირობებს მხოლოდ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების დასახელებულ კანონის ნორმებთან შესაბამისობა.

რაც შეეხება სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის მოთხოვნას, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 ოქმის ფორმალური კანონიერება სახეზეა, რამეთუ, ოქმი შეიცავს, როგორც სიტყვასიტყვით მითითებას კასატორის ნაწილში სადავო აქტის ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით, ასევე, უფლებამოსილი პირების ხელმოწერას. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს №... გადაწყვეტილება დაეფუძნა ზემოაღნიშნული კომისიის 2008 წლის 10 ნოემბრის №8287 მიმართვას და ამავე კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 ოქმს. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 ოქმი დღევანდელი მდგომარეობით კანონიერ ძალაშია, ხოლო მტკიცებულებები, რომლებიც გამორიცხავდა ხსენებული ოქმით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და საფუძვლად დაედებოდა ბათილად ცნობის შესახებ გადაწყვეტილებას, წინამდებარე საქმეში არ მოიპოვება. შესაბამისად, დადგენილად მიიჩნევა 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 ოქმში ჩამოყალიბებული მოტივაცია მასზედ, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა ჭაობს, თავისუფალ მდგომარეობაში (სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოუყენებელ, უსარგებლო ტერიტორიას) არსებულ ტერიტორიას. ზაკ-ის 60¹ მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, კანონიერი ნდობის არსებობა გამოირიცხება როდესაც აქტი, რომლის მიმართაც არსებობს კანონიერი ნდობა, არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს. შესაბამისად, მიუხედავად იმ ფაქტისა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი ექცეოდა „ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ურბანული განვითარების პერსპექტიული ზონების შემოღების შესახებ“ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2008 წლის 14 იანვრის №2/1 და 8 თებერვლის განკარგულებით განსაზღვრულ ურბანული განვითარების პერსპექტიულ ზონაში, ეს უკანასკნელი წარმოადგენდა მოსარჩელის საკუთრების უფლების გაუქმების მხოლოდ სუბსიდიურ და არა უშუალოდ დამფუძნებელ არგუმენტს. აღსანიშნავია, რომ 2007 წლის 21 დეკემბრის N10 ოქმი და 2008 წლის 7 ნოემბრის N135 ოქმი, ასევე, ადმინისტრაციული წარმოების ეტაპზე წარდგენილი მტკიცებულებები და წინამდებარე საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, არ ადასტურებენ (არ შეიცავენ მითითებას) სადავო მიწის ნაკვეთის დ. ხ-ის მიერ თვითნებურად დაკავებასთან დაკავშირებით. აღნიშნული დადასტურდა და, ასევე, სხვა საკვანძო არგუმენტებითაც განმტკიცდა, 2018 წელს ჩატარებული ადმინისტრაციული წარმოების (2018 წლის 29 ივნისის №20 ოქმისა და 2018 წლის 18 ივლისის №419 განკარგულების გამოცემის მიზნით მიმდინარე წარმოების) ფარგლებში, მათ შორის ადგილზე დათვალიერებით. ადმინისტრაციული წარმოებისას კასატორმა ვერ მიუთითა ისეთ ახალ ფაქტობრივ-სამართლებრივ გარემოებაზე, რასაც შეეძლო არსებითად გაეუმჯობესებინა კასატორის სამართლებრივი მდგომარეობა. ასევე, არ იქნა დადასტურებული 2007 წლამდე მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების ფაქტი. მოწმეთა დაკითხვის შესაძლებლობაზე კასატორის ირიბ მითითებას კი გამორიცხავს ზემოაღნიშნული გარემოებები. საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 28 ივლისის №376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესისა და საკუთრების უფლების მოწმობის ფორმის“ მე-2 მუხლის 1-ელი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტის მიხედვით მოწმის ჩვენება არის მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტის თაობაზე მოწმის ნოტარიულად დამოწმებული განცხადება, თუმცა, მოწმის ჩვენებები, ცალკე აღებული, ვერ გააქარწყლებს იმას, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი დაუმუშავებელია, გაურკვეველია მისი საზღვრების მდებარეობა, მიწის ნაკვეთს არ აქვს საზღვარი არცერთ მხარეს და არ დგინდება მოსარჩელის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთის 2007 წლამდე თვითნებურად დაკავების ფაქტი. კასატორს 2018 წელს მიმდინარე ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში არ წარუდგენია სათანადო მტკიცებულებები 2007 წლამდე მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი ფლობისა და სარგებლობის რომელიმე, თუნდაც ერთი საკვანძო ნიშნის დადასტურების მიზნით. პირიქით, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, კასატორი ყურადღებას ამახვილებს 2018 წლის მდგომარეობით სადავო მიწის ნაკვეთის თვითნებურად სარგებლობის ფაქტის დამტკიცებასთან დაკავშირებულ არსებით სირთულეებზე, ხოლო ძირითად საკასაციო პრეტენზიად მიუთითებს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2008 წლის 7 ნოემბრის №135 ოქმის კანონიერების საკითხს, რომელიც, როგორც უკვე აღინიშნა, სააპელაციო პალატის მიერ მართებულად იქნა დაუსაბუთებლად მიჩნეული.

ზემოაღნიშნულის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან, დ. ხ-ს (პ/ნ ...) საკასაციო საჩივარზე 07.03.2023წ. №31548074 საგადახდო დავალებით გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარის ოდენობით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, დ. ხ-ს (პ/ნ ...) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. დ. ხ-ს (პ/ნ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 07.03.2023წ. №31548074 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

გ. მაკარიძე

გ. აბუსერიძე